Ҳуқуқий хулқ тушунчаси ва асосий турлари - Юриспруденция - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	31.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	30 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Юриспруденция

Ҳуқуқий хулқ тушунчаси ва асосий турлари

Купить

МУНДАРИЖА КИРИШ .......................................................................................................... 2 I БОБ. ҲУҚУҚИЙ ХУЛҚ АТВОР 1.1 Ҳуқуқий хулк – атвор… ……………………………………………. . . 4 1.2 Ҳуқуқбузарлик тушунчаси ва турлари… …………………………. .. 7 II БОБ. ЮРИДИК ЖАВОБГАРЛИК 2.1 Юридик жавобгарлик тушунчаси, турлари ва асослари… ………... 14 2.2 Айбсизлик презумцияси… …………………………………………… 16 ХУЛОСА ........................................................................................................ 17 ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙҲАТИ ................................. 18 Адолат барча фазилатлар ичида Энг олий фазилатдир. Цитсирон. 1

КИРИШ. Юртбошимиз И.А.Каримов « Барча фуқароларнинг қонун олдидаги хуқуқий тенглиги ва қокнун устуворлигини, жамият манфатлари ва ахолии хавфсизлигининг мухофазасини кафолатловчи хуқуқий давлатни барпо этиш» даркор,деб таъкидлаганидек, хозирги вақтда чоп этилаётган хар бир монография, дарслик ахолимизни, айниқса ёш авлоднинг хуқуқий, манавий,маърифий билимини ошириш, уларни хар томонлама баркамол инсон булиб етишиши учун маълум даражада ў з хиссасини қў шмоқда. Бу эса уз навбатида Ўзбекистон Республикаси фуқароларининг хуқуқий хулқ- атвори, юридик салохиятининг ошиши хуқуқбузарлик ҳолатлариниг юз беришига йўл қў ймайди. Юридик адабиётларда хуқуқий хулқ-атвор — ижтимоий фойдали,жамият ва давлат томонидан ижобий бахоланадиган зарур ва исталган хулк сифатида характерланади. Ёзаётган курс ишим

мавзуларни ёритишда ушбу мавзуларга доир чизмалар, мавзуга доир саволлар, атамаларни ҳам қайд этиб ўтаман. Мустақил ишимдаги мавзулар бир бири билан узвий боғлиқ. Булар бир бирини тўлдиради ва юксалтиради. Чунки ҳуқуий ҳулқ-атвори юксак инсон ҳеч қачон ҳуқуқюузарликни келтириб чиқармайди. Бу эса жамиятда тинчлик, осишталикнинг сақланишига асос бўлади. Ўз ҳуқуқини билган шахслар,ҳоҳ у жисмонийшахс бўлсин, ҳоҳ юридик шахс бўлсин беайб жавобгарликка тортилган ҳолларда айбсизлигини исботлаши мумкин. Бу эса жамиятда фуқароларнинг ўз ўрнини топишларига имкон беради. Лекин ҳар қандай ҳолларда,яъни,ҳуқуқ бузилган тақдирда,жиноят содир этиган тақдирда жавобгарликка тортилиши шартдир. Жиноят содир этилган холларда Ўзбекистонда Жиноят Кодексига асосан жавобгарликка тортилади. Ҳуқуқ - ижтимоий муносаб

тартибга солинади (масалан, севги, дўстлик муносабатлари ёки спортга, мусикага, санъатга қизиқиш ва хаказо). Юридик адабиётларда ва амалиётда ҳуқуқ нормалари билан тартибга солинадиган, ҳуқуқий таъсир этиш доирасидаги хулкка кўп эътибор қаратилади. Ҳуқуқий хулк- атвор ҳуқуқ нормаларига мос келадиган,юридик окибатларни келтириб чикарадиган, ижтимоий фойдали ахамиятга эга бўлган ҳуқуқ субьектларининг онгли равишда хулкидир. Юридик адабиётларда ҳуқуқий хулк- атвор- ижтимоий фойдали, жамият ва давлат томонидан ижобий бахоланадиган, зарур ва исталган хулк сифатида характераланади. Мохиятига кўра ҳуқуқий хулкнинг шакллари ҳуқуқни татбиқ этиш шаклларига тўла мос келади, яъни ҳуқуқий хулк ҳуқуқ қоидаларини татбик қилиниши ифода этади ва уларнинг характеридан келиб чикиб, ҳуқуқка амал қилиш уни баж

Ҳуқуқий хуклни бир катор асосларга кўра таснифлаш мумкин: 1) фаол (актив) ҳуқуқий хулк- атвор; 2) одатда ҳуқуқий хулк- атвор; 3) суст (пассив) ҳуқуқий хулк- атвор . Фаол (актив ) ҳуқуқий хулк- атвор- фукароларнинг, мансабдор шахсларнинг ташаббусли, маълум максадга йўналтирилган конуний фаолиятдир. Ҳуқуқий фаолликни намоён этиш шакллари хилма- хил бўлиб, бу фаоллик ҳуқуқ субьектларнинг ўз хизмат вазифаларига муносабатларида сиёсий партиялар ва жамоат ташкилотларнинг шаклланишида хамда уларнинг ишларида иштирок этишлари, ҳуқуқ ижодкорлиги жароёнида қатнашишларида, давлат тузилмалари билан хамкорлик қилишларида ва хакозаларда кўринади. Одатда ҳуқуқий хулк- атвор - кишиларнинг кундалик хаётидаги ҳуқуқ нормаларига мос келадиган хулки бўлиб, бу хулк доирасида фукаролар ўзларининг ҳуқуқий мажбури

3. ҲУҚУҚБУЗАРЛИК ТУШУНЧАСИ ВА ТУРЛАРИ. Ҳуқуқбузарлик ижтимоий маънода жамият, фуқаролар ва жамоат бирлашмаларининг ҳуқуқ ва манфатларига хавф туғдиришга қодир хулқ бўлиб, у ижтимоий муносабатларнинг ривожланишини қийинлаштиради ва уларнинг бузилишига сабаб бўлади. Ҳуқуқбузарлик қасд ёки эҳтиётсизлик кўринишида бўладиган, ҳуқуқ қоидаларига риоя қилмаслик оқибатида жамият, давлат ва фуқаролар (шахслар) манфатларига етказиладиган моддий ва маънавий зарар ёки хавфли ҳаракат ва ҳаракатсизликдир. Ҳуқуқбузарлик- ҳуқуқ ва муомала лаёкатига эга субьект томонидан содир этиладиган, ҳуқуқ нормалари талабларига зид келувчи хамда шасхга, мулкка, давлатга ва бутун жамиятга зарар келтирувчи ижтимоий хавфли килмишдир. Ҳуқуқбузарликнинг асосий белгилари куйидагилардан иборат: 1) ҳуқуқбузарлик жамият ва шахс

Ҳуқуқбузарликнинг обьекти деб ҳуқуқ билан тартибга солинадиган ва қўрикланадиган ижтимоий муносабатларга айтилади. Обьект ҳуқуқий нормада аник мустахкамланган бўлади. Ҳуқуқбузарликнинг обьектив томони бўлиб шахснинг харакат ва харакатсизлиги окибатида ҳуқуқнинг бузилиши хамда унинг ижтимоий хавфлилиги хисобланади. Бу ҳуқуқка карши килмишнинг ташки томонини ифодалайди. Айнан шу ифодаланиш ҳолатига караб ҳуқуқбузарлик тўғрисида, яъни у қандай содир бўлганлиги ва кай даражада зарар келтирганлиги хакида фикр юритиш мумкин бўлади. Обьектив томонинг унсурлари бўлиб куйидагилар хисобланади: - ҳуқуқка карши килмиш; - ҳуқуқка карши зарарли окибат; - ҳуқуқка карши килмиш билан зарарли окибат ўртасидаги сабабий боғлиқлик; - жойи, вақти, усули ва мухит. Ҳуқуқбузарликнинг субьекти бўлиб, ҳуқуқбузарлик

масаласи юзасидан турлича фикрлар мавжуд. Кўпчилик муаллифлар юридик жавобгарликни базъан давлатнинг ҳуқуқ талабларини бажаришга каратилган мажбурлов чораларни куллаши деб тушунсалар, бошка баъзи бир олимлар унга амалдаги юридик категориялар доирасида ёндашиб, юридик жавобгарликни кўрикловчи ҳуқуқий муносабатлар, махсус юридик мажбуриятлар ёки ҳуқуқ нормалари санкциялари кўринишда талкин этишга интиладилар. Юридик жавобгарликнинг табиати ва мазмунини аник белгилаш учун аввало жавобгарликнинг ўзи нима деган саволга жавоб бериш зарур. Жавобгарликни икки маънода: позитив (ижобий) жавобгарлик ва ретроспектив жавобгарлик маъносида тушуниш мумкин. Агар позитив ижобий маънодаги жавобгарлик мавжуд хамда келгусидаги ижтимоий муносабатларни тартибга солиб туришга каратилган бўлса ретроспектив жавобг

умумтартиб қоидаларини бажармаслик масалан, йўл харакати қоидаларинни ва жамоат таритибини бузиш, табиатни мухофоза этишга карши харакатлар ва бошкалар киради. Маъмурий-ҳуқуқий жавобгарлик бўйича куйидаги жазо чораларини кўрсатиш мумкин: огохлантириш:, жарима солиш; предметни мусадора қилиш (агар у ҳуқуқни бузиш куроли ёки обьекти бўлса); махсус ҳуқуқлардан махрум этиш ов - қилиш, транспорт воситаларидан фойдаланиш ва хаказо; маъмурий камок; ахлоқ тузатиш ишлари ва бошкалар. Интизомий- ҳуқуқий жавобгарликнинг белгиланиш ҳолатлари Мехнат кодексида, ички мехнат тартиби қоидаларида хамда махсус Низомларда назарда тутилади. Интизомий- ҳуқуқий жавобгарлик мехнат ва хизмат интизомини, харбий ва бошка интизомни бузиш билан боглик бўлиб, уларга идораларнинг ички тартиб- қоидаларини бузиш, ишга кеч

чораларини амалга ошира туриб яна бошқа бир максадни кўзда тутади- бу максад келажакда ҳуқуқбузарликни содир этишнинг олдини олишга ёки бу хакда огохлантиришга каратилган бўлади. Бу максадлар ўз навбатида юридик жавобгарликнинг функцияларини белгилаб беради. Кўзланган максадларга эриши учун куйидаги тамойилларга амал қилинади: конунийлик,адолатпарварлик, максадга мувофиклилик, ҳуқуқ бузилган холда жавобгарликнинг мукаррарлиги, индивидуаллик жазонинг факат ҳуқуқбузарга нисбатан қулланилиши. Қонунийлик . Бу тамойилнинг мохияти ҳуқуқ қоидалари талабларнинг катьий ва аник татбиқидан иборат бўлиб, юридик жавобгарликка нисбатан бу талаб, уни факат ваколатли органлар томонидан қонунга белгиланган асосларда хамда ўрнатилган тартибда амалга оширилишидир. Адолатпарварлик. Бу тамойил айбдор бўлмаган

Ҳуқуқ бузилган такдирда жавобгарликнинг мукаррарлиги Юридик жавобгарлик ҳуқуқбузарлик билан узлуксиз боглик ва бу богликдан ушбу тамойилнинг мохияти келиб чикади, яъни содир этилган хар қандай ҳуқуқбузарлик учун жавобгарликнинг кўлланиши хамда унинг мукаррарлиги белгиланади. Кишиларнинг онгида юкорида богликликни, яъни хар қандай ҳуқуқбузарликнинг жазосиз қолмаслиги тўғрисидаги дунёқараши шакллантириш- ҳуқуқбузарликнинг даражасини камайтиришга каратилган мухим омилдир. Максадга мувофиклилик . С одир этилган килмишига нисбатан жавобгарликнинг мукаррарлиги бу тамойилнинг маъносини англатади, чунки бу белиланадиган жавобгарлик максадга мувофикдир. Ёки ҳуқуқбузарни конуний асосларсиз жавобгарликдан озод қилишига йўл куймаслик хам максадга мувофиклиликдир ва хаказо. Максадга мувофиклилик талаб

Шу билан бирга, ҳуқуқбузарлик ўз- ўзидан жавобгарликни келтириб чикармайди ёки давлат мажбурлов чораларини қўллашни юзага келтирмайди, балки бундай куллаш учун асос бўлади холос. Реал юридик жавобгарликни амалга ошириш учун эса ваколатли органнинг ҳуқуқни кўллаш акти зарур бўлади. Бундай актлар суднинг карори, маъмурият буйруги бўлиши мумкин. 12

4. Айбсизлик презумпцияси . Юридик жаврбгарлик ва қилмишниг ҳуқуққа ҳилофлигини истесно қилувчи ҳолатлар. Айбсизлик презумпцияси. Гумон қилинувчи, айбланувчи ёки судланувчи унинг жиноят содир этишда айбдорлиги қонунда назарда тутилган тартибда исботлангунга ва қонуний кучга кирган суд ҳукми билан аниқлангунга қадар айбсиз ҳисобланади. 321-модда. Суриштирув , терговчи, покурор ва суд жиноят содир этилганлиги тўғрисида сабаб ва етарли асослар мавжуд бўлган барча ҳолларда жиноят ишини қўзғатиши шарт. Гумон қилинувчи, айбланувчи ёки судланувчи ўзининг айбсизлигини исботлаб бериш мажбуриятига эга эмас. Айбдорлиа оид бача шубҳалар, башарти уларни бартараф этиш имкониятлари тугаган бўлса, гумон қилинувчи, айбланувчи ёки судланувчининг фойдасига ҳал қилиниши лозим. Қонун қўлланилаётганда келиб чи

 зарурий мудофаа ( шахс, жамият, давлат манфатларидан келиб чиқиб, зарар етказувчига нисбатан зарурий мудофаа доирасида қаршилик кўрсатиш ёки зарар етказиш ).  Охирги зарурат ( шахс жамият, давлат манфаатларига хавф туғдирадиган ҳолларда, бу ҳавфнинг олдини олишга қаратилган чоралар доирасидаги ҳаракатлар ).  ижтимоий хавфлилик даражаси бўлмаган ҳуқуқбузарликлар содир этилган пайтда.  казус ( тасодифлар ) ва хоказолар. ХУЛОСА. 14

Ўзбекистон Республикаси Мустакил бўлганидан сунг бу давлатда устивор вазифа билим ва фукароларнинг ҳуқуқ ва эркиликларини таъминлашдан иборат бўлиб қолди. Бу эса ўз навбатида жамиятдаги ижтимоий муносабатларни тартибга солишни таказо этади. Зеро жамиятнинг ҳуқуқий жихатдан тартибли бўлиш бу муайян давлатнинг ривожлантиришдаги асосий омилдир. Жамиятни ҳуқуқий жихатдан тартибга солиш ўзига хос бўлган вазифаларни амалга оширувчи воситалар оркали амалга оширилади. Ўзбекистон Республикаси мустакил давлатчилик йўлига киргач ўтмиш тарихидан колган барча сохаларини ислох қилиш тубдан янгилаш йўлига ўтди.Максадимиз ижтимоий-йўналтирилган баркарор бозор иктисодиёти очик ташки сиёсатга эга бўлган кучли демократик ҳуқуқий давлатни ва фукаролик жамиятини барпо этишдан иборатдир. Бунинг учун аввало ҳуқ

АТАМАЛАР: 1. СУБЪЕКТ - давлат томонидан белгиланадиган тартибдан тан олинадиган жисмоний ва юридик шахслар ҳисобланади. 2. ПОЗИТИВ - ижобий 3. РЕКРОСПЕКТИВ - ўтмиш, ўтмишга қайтиш, яъни содир этилган ҳуқуққа хилоф иш учун жавобгарлик 4. КАЗУС - тасодиф 5.НОРМА - лотинча сўз бўлиб-“қоида” , “наъмуна” маъносини англатади. 6. ОБЪЕКТ - лотинча сўз бўлиб “мавзу” деган маънони англатади. 7.ЖИНОЯТ -ижтимоий хавфли қилмиш. 8.САНКЦИЯ - давлат мажбурлов чораси. 9. РЕГУЛЯТИВ - тартибга солувчи. 10.ҲУҚУҚ- ижтимоий муносабатларни тартибга С олувчи муҳим восита. 16

ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РУЙХАТИ I. Раҳбарий адабиётлар I.1. Каримов И. А. Ўзбекистон: миллий истиқлол, иқтисод, сиёсат, мафкура. Т. 1. – Т.: Ўзбекистон, 1996. – 364 б. I.2. Каримов И. А. Бунёдкорлик йўлидан. Т. 4. – Т.: Ўзбекистон, 1996. – 394 б. Каримов И. А. Янгича фикрлаш ва ишлаш – давр талаби. Т. 5. – Т.: Ўзбекистон, 1997. – 384 б. I.3. Каримов И. А. Озод ва обод Ватан, эркин ва фаровон ҳаёт пировард мақсадимиз. Т. 8. – Т.: Ўзбекистон, 2000. – 525 б. I.4. Каримов И. А. Биз танлаган йўл – демократик тараққиёт ва маърифий дунё билан ҳамкорлик йўли. Т. 11. – Т.: Ўзбекистон, 2003. – 320 I.5. Каримов И.А. Мамлакатимизда демократик ислохотларни янада чукурлаштириш ва фукоролик жамиятини ривожлантириш консепсияси. - Тошкент: Ўзбекистон, 2010. II. Норматив

II.5. «Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатаси тўғрисида»ги Қонун. « Халқ сўзи , 281-283(3109-3110)- сон , 2002 йил 2 7 декабрь. III. Асосий адабиётлар 3.1 . Давлат ва ҳуқуқ назарияси. Масъул муҳаррирлар Ҳ.Б.Бобоев, Ҳ.Т.Одилқориев -Т.: “Иқтисодиёт ва ҳуқуқ дунёси” нашриёт уйи, 2000. 3.2. Davlat va huquq nazariyasi. Mas’ul muharrirlar: H.B.Boboyev, H.T.Odilqoriyev. – T.: TDYI, 2005. 3.3. Саидов А., Тожихонов У. Давлат ва ҳуқуқ назарияси. I-жилд. Давлат назарияси. -Т.: Адолат, 2001. –336 б. 3.4. Саидов А., Тожихонов У. Давлат ва ҳуқуқ назарияси. II-жилд. Ҳуқуқ назарияси. -Т.: Адолат, 2001. –560 б. 3.5. Исломов З.М. Давлат ва ҳуқуқнинг умумназарий муаммолари: ҳуқуқни тушуниш, ҳуқуқий онг ва ҳуқуқ ижодкорлиги.Т.:ТДЮИ,2005. –187 б. 3.6. Исломов З.М. Ўзбекистон модернизациялаш в

IV. Қўшимча адабиётлар IV.1. Юридик энциклопедия //Таджиханов У. тахрири остида, Тошкент, «Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси бош тахририяти, 2001. IV.2. Чиркин В.Е. «Конституционное право зарубежн ы х стран». Москва, «Юрист», 1994. V. WEB ресурслар V.1. http://lex.uz V.2. http://gov.uz V.3. http://pravo/uz 19

Купить