Inson va fuqarolarning siyosiy, iqtisodiy hamda ijtimoiy huquq va erkinliklari - Юриспруденция - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	652.3KB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Юриспруденция

Inson va fuqarolarning siyosiy, iqtisodiy hamda ijtimoiy huquq va erkinliklari

Купить

Inson va fuqarolarning siyosiy, iqtisodiy hamda ijtimoiy huquq va erkinliklari 01

• 1.Siyosiy huquqlar tushunchasi. • 2.Siyosiy huquqlarning turlari. • 3.Saylov huquqi. • 4.Referendumga ishtirok etish huquqi. • 5. Umumxalq muhokamasiga eshtirok etish huquqi. • 6. Mitinglar, namoyishlar, yig’ilishlarda ishtirok etish huquqi • 7. Jamoat birlashmalariga uyushish,ommaviy harakatlarda ishtirok etish huquqi. • 8.Vakolatli davlat organlariga, muassasalariga, xalq vakillariga murojaat qilish huquqi. • 9.Iqtisodiy huquq va erkinliklar. 10. Ijtimoiy huquq va erkinliklar .

• Siyosiy huquqlar shaxsiy huquqlardan farq qilib, faqat shu mamlakat fuqarolariga taaluqlidir.Ya’ni O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida o’rnatilgan siyosiy huquqlar faqat O’zbekiston fuqarolarigagina taaluqlidir.1948-yil BMT tomonidan qabul qilingan “Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi”ning 15-moddasida “Har bir insonning fuqarolik huquqi bor degan qoida aslida shu siyosiy huquqlarni nazarda tutadi. • Siyosiy huquqlar shaxsiy huquqlar singari insonning tug’ilishi bilan paydo bo’lmay shaxsning fuqaroligi natijasida foydalanishi mumkin bo’ladigan huquqlardir.Agar shaxs fuqaro bo’lmas, ya’ni ma’lum bir davlatga huquqiy mansub bo’lmasa, siyosiy huquqlardan foydalana olmaydi.Shuning uchun Konstitutsiyada shaxsiy huquqlar “hammaga tegishli” deb ko’rsatilsa, siyosiy huquqlar “fuqarol

O’zbekiston xalqini esa fuqarolar tashkil etadi.Demak, hokimiyat manbai fuqarolar hamdir.Ular hokimiyatning manbai bo’lgach,uning amalga oshirishlari kerak.Hokimiyatni amalga oshirishda fuqarolar siyosiy huquqlardan foydalanadi, ya’ni siyosiy huquqlar fuqarolarga davlat va jamiyatni boshqarish,ularning ishida ishtirok etish imkoniyatini beruvchi huquqlardir. Siyosiy huquqlardan foydalanish orqali fuqarolar mamlakatning siyosiy hayotida ishtirok etadi,aniqrog’i davlat organlarini tuzishda,deputatlar saylashda,mansabdor shaxslarni saylashda, ularni faoliyatini nazorat qilishda, muhim qonun va boshqa hujjatlar ishlab chiqishda,davlatning iqtisodiy,siyosiy faoliyatini belgilashda bevosita ishtirok etadi.Qisqa qilib aytganda, siyosiy huquqlar fuqarolarning siyosatd ishtirokini ta’minlaydigan hu

• Bu siyosiy huquqlar O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining VIII bobida o’z o’rnini topgan. • Konstitutsiyaning shu bobi “Siyosiy huquqlar” deb nomlangan,biz quyidagi Konstitutsiyaning shu bobi moddalari to’grisida so’z yuritamiz.Konstitutsiyaning 31-moddasida respublika fuqarolari janmiyat va davlat ishlarini boshqarishda bevosita hamda o’z vakillari orqali ishtirok etadi deb ko’rsatilib bevosita va vakillar orqali ishtirok etishini shakllari sifatida o’zini o’zi boshqarish,referundiumlar o’tkazish,davlat organlarini demokratik shaklda tashkil etish ko’rsatiladi.Demak, fuqarolar davlatni boshqarishda o’zlari bevosita qatnashar yoki vakillari orqali ishtirok etar ekan. • Vakillari orqali ishtirok etishda xalq deputatlari kengashlarini,Oliy majlisda saylangan deputatlarni ,O’zbekisto

• Fuqarolarning davlat ishlarida bevosita ishtiroki esa turli tuman vositalar orqali ro’yobga chiqariladi.Bulardan bittasi saylovdir.Respublika fuqarolari ma’lum yoshga yetgach, saylov huquqiga ega bo’ladi.Saylov huquqi deganda “saylash” va “saylanish” huquqini ajtarish kerak. • O’zbekiston Respublikasining 18 yoshga yetgan barcha fuqarolari saylash huquqiga ega.Sud tomonidan muomilaga layoqatsiz deb topilgan fuqarolar va ozodlikdan mahrum etish joylarida saqlanayotgan fuqarolar saylash va saylanish huquqidan foydalanmaydi.Ya’ni ularning saylov huquqi vaqtincha to’xtatiladi, ular shu muddatdagina saylov huquqidan foydalanmaydi.Ozodlikdan mahrum qilish jazosini o’tab bo’lgach,yana saylov huquqidan foydalaniladi.

Saylash huquqiga ega bo’lish uchun esa ma’lum yosh chegaralari o’rnatilgan.O’zbekiston fuqarolari 23 yoshga to’lgach mahalliy kengashlar deputati bo’lib,25 yoshga to’lgach,Oliy majlis deputati bo’lib ,35 yoshga to’lgach O’zbekiston Prezidenti bo’lib saylanish huquqiga ega. Saylanish huquqiga ega bo’lish uchun yana boshqa talablar ham o’rnatiladi,masalan, O’zbekiston Prezidenti lavozimiga saylanish huquqiga fuqarolar 35 yoshga to’lgan bo’lshidan tashqari, respublika hududida oxirgi o’n yil davomida muqim yashagan,davlat tili(o’zbek tili) ni bilishi shart bo’ladi. Saylov o’tkazish tartibi va fuqarolaring saylov huquqlari Konstitutsiya,”Oliy majlisga saylovlar to’g’risida” 1993-yil 28-dekabr,”Xalq deputatlari tuman va shahar kengashlariga saylov to’g’risida”1994-yil 5-may,”Fuqarolar saylov h

• Referendum fuqarolarning davlat ishlarida ishtirokining muhim vositasidir.Referendum umumxalq ovozi ma’nosini beradi.Unda jamiyat va davlat hayotiga taaluqli muhim masalalar xalqning ixtiyoriga qo’yilib, hal qilinadi.Referendumning saylovdan farqi shundaki,saylovda fuqarolar alohida shaxslar uchun ovoz bersa (Saylov byulletenida familiya ism yozilgan bo’ladi),referendumda byulletenda qo’yilgan savollarga ovoz beradi.Ya’ni o’zlarining xohishini qo’yilgan savolga nisbatan “ha” yoki “yo’q” deb bildiradi.Referendumga saylash huquqiga ega bo’lgan barcha O’zbekiston fuqarolari qatnashishi huquqiga ega. • O’zbekistoda Referendum o’tkazish 1991-yil 18-noyabrdagi “Referendum to’g’risida” gi qonun bilan belgilanadi.Shu qonunning 1- moddasida referendum tushunchasi ahamiyati berilgan.Unga asosan “O

• Xalqning xoxish irodasini bildirishning yana bir vositasi, bu ularni umumxalq muhokamasida qatnashishi va muhokamaga qo’yilgan masalalar yuzasidan o’z fikrlarini , istaklarini bildirishdir.Bu huquq orqali ham xalq ijtimoiy hayotda ishtirok etadi.Ijtimoiy hayotni belgilovchi hujjatlarning mukammal bo’lishiga ta’sir qiladi.Keyingi vaqtda qabul qilinayotgan qonunlar ko’proq umumxalq muhokamasiga qo’yilib, muhokama natijasida tushgan fikr mulohazalar hisobga olinib,qonun loyihalari takomillashtirilib qabul qilinmoqda. • Amaldagi O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi, saylov to’g’risidagi qonuni, jinoyat,fuqarolik kodekslari umumxalq muhokamasidan o’tib qabul qilingan qonunlardir.

• O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 33- moddasida “Fuqarolar o’z ijtimoiy faolliklarini O’zbekiston Respublikasining qonunlariga muvofiq mitinglar, yig’ilshlar va namoyishlar shaklida amalga oshirish huquqiga egadir.Hokimiyat organlari faqat xavfsizlik nuqtai nazaridangina bunday tadbirlar o’tkazilishini to’xtatish yoki taqiqlash huquqiga ega” deb yozilib qo’yilgan. • Demak, fuqarolar o’zlariga tegishli mitinglar, yig’ilshlar va namoyishlar o’tkazish huquqidan foydalanish orqali u yoki bu masalaga, davlat siyosatiga o’zlarining munosabatni bildirish imkoniyatiga ega bo’ladi. Mitinglar, yig’ilshlar va namoyishlar o’tkazish bilan fuqarolar ma’lum masalalarni, o’tkazilayotgan tadbirlari, amalga oshirilayotgan siyosatni qo’llashi yoki ularga nisbatan o’z noroziligini bildishlari mum

• “ Fuqarolar va siyosiy huquqlar to’grisidagi xalqaro Pakt”ning(bu BMT tomonidan qabul qilingan xalqaro hujjat) 21- moddasiga yozib qo’yilgan: “Osoyishta yig’ilishlar o’tkazish e’tirof e’tiladi.Bunday huquqdan foydalanish yo’liga hech qanday to’siq qo’yilmasligi kerak.Qonun bilan belgilab qo’yilganlari va demokratik jamiyatda davlat va jamiyat xavfsizligi ,jamoat tartibi uchun zarur bo’lganlari aholining sog’ligini va axloq odobini saqlash uchun va boshqa shaxslarning huquqlari va erkinliklarini muhofaza etish uchun zarur bo’lganlari bundan mustasnodir” so’zlari ham O’zbekiston Konstitutsyasida belgilangan tartibga mos keladi. • Ruxsat berilmagan miting,namoyish va yig’ilishlarni o’tkazganliklari uchun turli javobgarliklar belgilangan.Miting,namoyish va yig’ilishlarni ruxsatsiz o’tkazish

• O’zbekiston Respublikasi fuqarolarining siyosiy huquqlaridan yana biri bu jamoat birlashmalariga (siyosiy partiyalarga)uyushish(a’zo bo’lish) hamda ommaviy harakatlarda ishtirok etish huquqidir.Bu huquq Konstitutsiyaning 34-moddasiga belgilab qo’yilgan.”Ozbekiston Respublikasida jamoat birlashmalari to’g’rsida”gi qonunning 1- moddasida jamoat birlashmalari haqida quyidagi tushuncha berilgan.”O’z huquqlari,erkinliklarini hamda siyosat, iqtisod, ijtimoiy rivojlanish , fan sohasidagi qonuniy manfaatlarni birgalikda ro’yobga chiqarish uchun birlashgan fuqarolarning xohish-irodalarini erkin bildirishlari natijasida vujudga kelgan ixtiyoriy tuzilma jamoat birlashmasidir”.Demak,, jamoat birlashmalariga birlashish huquqi natijasida ,fuqarolar o’zlarining boshqa huquq, erkinliklarini yanada to’la

• Qonunning shu moddasida qaysi uyushmalar jamoat birlashmalari bo’lishligi belgilangan.Unga ko’ra jamoat birlashmalari bo’lib,siyosiy partiyalar,ommaviy harakatlar,kasaba uyushmalari,xotin-qizlar, yoshlar va bolalar tashkilotlari,veteranlar va nogironlar tashkilotlari, ilmiy texnikaviy,madaniy-ma’rifiy jismoniy tarbiya-sport va boshqa ko’pchilik jamiyatlar, iqtisodiy uyushmalar,fondlar, assosiattsiyalar va fuqarolarning boshqa birlashmalari hisoblanadi.Ularning faoliyati, tegishli tartibda ro’yxatga olingach qonuniy hisoblanadi.Ko’rinib turibdii, jamoat birlashmalari siyosiy partiyalar,ommaviy tashkilotlar yoki alohida bir soha, tarmoq, yosh,jins vakllarini birlashtiruvchi uyushma shaklida bo’lar ekan.Ular qanday shaklda bo’lmasin,ularga a’zo bo’lib kirishixtiyorlikka asoslanadi.Fuqarolar

• O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining “Fuqarolarning siyosiy huquqlari” bobida belgilangan huquqlari qatori har bir shaxs bevosita o’zi va boshqalar bilan birgalikda vakolatli davlat organlariga muassasalarga yoki xalq vakillariga ariza,taklif va shikoyatlar bilan murojaat qilish huquqi ko’rsatilgan. • Fuqarolarning bu huquqlari taklif, ariza va shikoyatlarni belgilangan tartibda va muddatda ko’rib chiqish shartligini o’rnatilganligi bilan kafolatlanadi.Bu huquqni ta’minlash maqsadida,Respublikada 1994-yil 6-mayda “Fuqarolarning murojaatlari to’g’risida” qonun qabul qilingan.Qonunda taklif, ariza va shikoyatlarning maqsadi, ularni qayerga berish kerakligi, ko’rib hal qilish tartibi, murojaatlarga e’tiborsizlik bilan qaraganda javobgarlik masalalari belgilangan.

• Taklif, ariza, shikoyat murojaat turlari hisoblanadi.Ular yozma yoki og’zaki shaklda berilishi mumkin.Takliflar, davlat organlari, jamoat birlashmalarini ishini yaxshilash,aholini turmush tarzini yaxshilash,turli qulayliklar yaratish farovon hayot kechirishini ta’minlash,qonunlarni takomillashtirish maqsadida berilsa, arizalar fuqarolarga tegishli huquqlarini yaxshiroq, tezroq, to’laroq amalga oshirilishi uchun beriladi.Masalan,har bir shaxsning mehnat qilish huquqi mavjud,lekin shu huquqdan foydalanish uchun u tegishli tashkilotga ariza beradi.Yoki ishdan bo’shash uchun ham ariza beriladi va boshqalar.Shikoyat esa, fuqarolarning buzilgan huquqlarini qayta tiklash uchun, shu huquqni buzganlarni xatti-harakati ustidan yuqori tashkilotlarga qilinadigan murojaatdir.Ayrim hollarda huquq buzi

• Insonning iqtisodiy va ijtimoiy huquqlari uning yashashini ta’minlashga, turmush tarzini yaxshilashga, sog’lig’ini tiklashga, bilimini oshirishga, ma’naviy va madaniy ehtiyojini qondirishga qaratilgan. • Shaxslarninig iqtisodiy huquq va erkinliklari muayyan jamiyatda insonning iqtisodiy sohadagi yuridik imkoniyatlarini aniqlovchi konstitutsyaviy huquq va erkinliklari yig’indisidir. Bu huquq va erkinliklar insonning tabiiiy huquqlari hisoblangan shaxsiy huquqlarini to’liq amalga oshirishga yordam beradi. Shaxslarning iqtisodiy huquq va erkinliklari Respublikamizning mustaqillikka erishishi bilan o’ziga xos ahamiyat kasb etib, yangi rivojlanish bosqichiga kirdi.Chunki respublikamizning sobiq Ittifoq davrida bo’lgan vaqtida inson huquqlariga bir tomonlama yondashilib, ular poymol qilindi. B

• Inson huquqlarining yana bir yo’nalishi bu ijtimoiy sohadagi huquq va erkinlilardir. Ular ham insonning ishlashi,uning kamol topishi uchun juda muhim bo’lib,davlatning olib borayotgan siyosati bilan chambarchas bog’liqdir. Biz qurayotgan demokratik huquqiy davlat va fuqarolik jamiyatida ijtimoiy muhofaza masalasi odilona hal etilmoqda. • O’zbekiston Respublikasining bozor iqtisodiyotiga o’tishida Prezidentimiz I.Karimov tomonidan ilgari surilgan besh tamoyildan biri ushbu masalaga, kuchli ijtimoiy muhofaza qaratilgandir. • Insonlar dunyoga kelishi bilan ma’lum moddiy ta’minot olishi zarur.U har bir shaxsning yashashi, hayotini davom ettirishi uchun zarur bo’lgan ehtiyojlardir. • Kishilik jamiyatining har bir bosqichida insonlarning yashash sharoiti uning iqtisodiy mavqei bilan o’lchangan

• 1992-yilda qabul qilingan O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 36- moddasida “Har bir shaxs mulkdor bo’lishga haqli” deb, shaxslarning mulkka bo’lgan huquqi konstitutsiyaviy mi’yor darajasiga ko’tarildi.Bu huquq Konstitutsiyadan tashqari Respublikamizning “Mulkchilik to’g’risida”gi, “Korxonalar to’g’risida”gi va boshqa qonunlarda mustahkamlanadi. • Hozirgi kunda insonlarning,fuqarolarning mulk huquqi Fuqarolik Kodeksi va muklchilik to’g’risidagi qonunga muvofiq xususiy mulk deb belgilandi.Ularning mulki ijtimoiy ishlab chiqarishda qatnashishdan, o’z xo’jaligini yuritishdan olingan daromadlar, kredit tashkilotlari, aksiyalar va boshqa qimmatli qog’ozlarga sarflangan mablag’lardan keladigan daromadlar, meros olish va qonunlarda taqiqlanmagan boshqa har qanday asosda vujudga keladi.

• Konstitutsiyamizning 37-modasi 1-qismida “Har shaxs mehnat qilish,erkin kasb tanlash,adolatli mehnat sharoitlarida ishlash ishlash va qonunda ko’rsatilgan tartibda ishsizlikdan himoyalanish huquqiga egadir”,deyiladi.Bu qoida Inson huquqlari umumjahon Dekloratsiyasining 28-moddasi va Iqtisodiy,ijtimoiy va madaniy huquqlar xalqaro Paktning 6-8 modalari mazmuniga mos keladi. • Ishga joylashish davrida, ishlash jarayonida va mehnat munosbatlari to’xtatilganda mehnat qilish huquqi ta’minlanadi.Har bir kishining qanday faoliyat bilan shug’ullanishi, qanday kasb va mutaxassislikni egallashi,qanday ishni tanlashi uning o’zmanfaatlari va ehtiyojlaridan kelib chiqib hal qilinadi. • Mehnat kodeksiga muofiq ishga qabul qilishni asossiz rad etish taqiqlanadi;shaxsning jinsi,irqi millati,tili, ijtimoi

• Respublikamizda fuqarolarning ishsizlikdan himoyalanish huquqi qonun bilan mustahkamlangan.1992-yilda qabul qilingan “Aholini ish bilan ta’minlash to’g’risida”gi Qonunga muvofiq har bir shaxsga ma’qul keladigan ishni tanlash va ishga joylashishda haq olmay ko’maklashishni,haq olmay yangi kasbga o’rgatishni ish bilan ta’min etish tizimida yoki shu tizim yo’llanmasi bilan stipendiya to’lash va boshqa kafolatlar belgilangan. • Mehanat erkinligiga asosan har bir inson o’z xohishiga qarab mehnat qilish yoki qilmasligi mumkin.Konstitutsiya va qonunlarda har bir shaxsga mehnat qilish burch sifatida belgilanmagan.Konstitutiyamizda “Sud hukmi bilan tayinlangan jazoni o’tash tartibidan yoki qonunda ko’rsatilgan boshqa hollardan tashqari majburiy mehnat ta’qiqlanadi” deb ko’rsatilishi ham buning is

• Shaxslarning ijtimoiy huquq va erkinliklari deb,shaxsga ma’lum sharoitda davlatdan muayyan moddiy yordam olish,imkonini beradigan insoning(yoki davlat fuqarosining) konstitutsiyaviy huquq va erkinliklarining yig’indisiga aytiladi • Respublikamiz mustaqillikka erishganidan so’ng mamlakatimizda inson huquqlarini qaror topdirish va uni amalga oshirishda muhim tadbirlar amalga oshirildi.Ular aholini ijtimoiy himoyalash va ta’minot, sog’liqni saqlash,bilim berish va boshqa ijobiy hal etilmoqda. • Insonlarining ijtimoiy huquq hamda erkinliklarining huquqiy asosini O’zbekiston respublikasining Konstitutsiyasi,yer to’g’risidagi, mulkchilik to’g’risidagi,tadbirkorlik to’g’risidagi,kooperatsiya to’g’risidagi,davlat tasarrufidan chiqarish va xususiylashtirish to’g’risidagi,ijara to’g’risidagi,aholi

• Yuqorida ko’rsatib o’tilgan qonunlar shaxsning iqtisodiy va ijtimoiy huquq va erkinliklarini huquqiy himoya qilish bilan birga ularni kafolatlaydi. • Har bir jamiyatda ijtimoiy huquq va erkinliklar u yoki bu hajmda mavjud bo’ladi.Chunki, insonlar dunyoga kelishi bilan o’z hayotini davom ettirishi, yashashi uchun ma’lum darajada o’zining moddiy ma’naviy ehtiyojini qondirishi zarur. • Ijtimoiy muhofazaga muhtoj shaxslarga davlat,tashkilotlar va fuqarolar yordam beradi,ya’ni voyaga yetmaganlarga,mehnatga layoqatsizlarga, yoshi ulug’larga, ota- onalar, boshqa shaxslar hamda yuridik shaxslar va davlat ko’maklashadi. • Ijtimoiy ta’minot olish huquqi – shaxsning konstitutsiyaviy huquqlaridan biridir.Konstitutsiyaning 39-moddasiga muvofiq “Har kim qariganda, mehnat layoqatini yo’qotganda, shunin

• Sog’liqni saqlash va tibbiy yordam olish huquqi ham insonlarning eng zarur va muhim ijtimoiy huquqlaridan biri bo’lib,u Konstitutsiyamizning 40- moddasida quyidagicha mustahkamlangan: “Har bir inson malakali xizmatdan foydalanish huquqiga ega”. Ushbu huquqni amalga oshirish, birinchidan, respublikada malakali tibbiyot xodimlari ,zamonaviy tibbiyot uskunalari, samarali dori darmonlar va ikkinchidan,har bir fuqaro tibbiyot xizmatidan bahramand bo’la olishiga muayyan darajada bog’liqdir. • Bilim olish huquqi shaxsning asosiy huquqlaridan biri bo’lib, u Konstitutsiyamizning 41- moddasida mustahkamlangan.Unga ko’ra: “ Har kim bili olish huquqiga ega.Bepul umumiy ta’lim olish davlat tomonidan kafolatlanadi.Maktab ishlari davlat nazoratidadir”.1992-yil iyulda qabul qilingan “Ta’lim to’g’risida”

• Respublikamizda ta’lim yagona tizimining mavjud bo`lishi o`quv rejalari va dasturlarning kelishilganligi, ta’limning davlat va jahon standartlariga muvofiqligi bilan ta’minlanadi.Mamlakatimizda oila, maktabgacha ta’lim va tarbiya ishlariga katta e’tibor berilmoqda. • Respublikamiz Konstitutsiyasi ijod erkinligini mafkuraviy doira bilan cheklamaydi.Fuqarolarning madaniyat yutuqlaridan foydalanish huquqi birinchi marta Konstitutsiyaviy maqom darajasiga ko’tarildi.42-moddaga ko’ra: “Har kimga ilmiy va texnikaviy ijod erkinligi , madaniyat yutuqlaridan foydalanish huquqi kafolatlanadi. • Davlat jamiyatning madaniy. Ilmiy va texnikaviy rivojlanishiga g’amxo’rlik qiladi”.Ijod erkinligi ilmiy tadqiqotlar o’tkazish, ilmiy tashviqotlar va ixtirolarni amalga oshirish, adabiyot va san’atning yangi

Купить