Islom falsafasi fanining predmeti, maqsadi va vazifalari - Философия - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	818.1KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Философия

Islom falsafasi fanining predmeti, maqsadi va vazifalari

Купить

Islom falsafasi
fanining predmeti,
maqsadi va vazifalari

ISLOM FALSAFASI ATAMASI
* “ Islom falsafasi”atamasi islom olamida ishlab chiqarilgan falsafaga
ishora qiladi va bu umumiy atama bo lib,turli yo llar bilan ta riflanishi ʻ ʻ ʼ
va ishlatilishi mumkin.Bu atama keng ma’noda koinotning yaratilishi
va Yaratuvchining irodasiga oid islomiy matnlardan kelib chiqqan
holda islomning dunyoqarashini bildiradi.Boshqacha aytganda,bu
islom imperiyasi davrida yoki arab-islom madaniyati va islom
sivilizatsiyasi davrida gullab-yashnagan har qanday ta'lim maktabini
anglatadi.Tor ma'noda falsafa so'zi Falasafa tarjimasi bo'lib, u maxsus
tafakkur maktablarini anglatadi, ularning aksariyati Platonik va
Aristotelchi kabi yunon falsafiy yondashuvlarining ta'siri ko'rastgan
* Islom falsafasi diniy masalalar bilan bog'liq emas va faqat
musulmonlar tomonidan ishlab chiqarilgan emas.Islomdagi barcha
mazhablar ham falsafiy izlanishning foydali yoki qonuniyligini tan
olmaydilar.Ba'zilarning ta'kidlashicha, insonning cheklangan bilimi va
tajribasi sizni haqiqatga olib borishi mumkinligiga ishora yo'q.Shuni
ham ta'kidlash kerakki,"aql"islomda huquq manbai sifatida tan olinadi

Islom dini tarixi
Tarixdan ma’lumki, islom dinining yuqori tamaddun
darajasiga ega bo’lgan mintaqalarga yoyilishi bu
yerlarda ustuvor bo’lgan mistik-falsafiy
qarashlarning islom mafkurasi bilan to’qnashuvini
keltirib chiqargan
Kalom ilmi –ilohiyotga taaluqli ilm.Unda
faylasuflarga xos aqliy –mantiqiy tafakkur va tajriba
usuli, shuningdek, shariat asoslanadigan dalil-
hujjatlar, ya’ni Qur’oni karim va hadisi shariflar
uyg’un holda keladi.Har bir mulohaza din asoslari
ustiga quriladi.Kalom bahs yuritish vositasida olib
boriladi

Falsafa usulini, ya’ni aqliy
ta’limotni islomga olib
kirgan asosiy
mutakallimlar
mu’taziliylardir.
Mu’taziliylar, birinchi
bo’lib din aqidalarini
mantiqqa suyanib
sharhladilar. Shariat ahli
islom dunyosiga tobora avj
olayotgan erkin tafakkur
tarzini bo’g’ib
bo’lmasligiga amin
bo’lgach uni sha’riy yo’lga
muvofiqlashtirishga
harakat qila boshladi.

Islom falsafasining
shakllanishi
* Islom dinining ilk shakllanish davrida aqida,
ibodat, din va huquq, diniy jamoa va davlat,
ruhoniy va dunyoviy hokimyat masalalarida
bahslar ko’tarilmagan.Muhammad (s.a.v.)
barcha hukmlarini vahiy orqali olar va ularni
so’zsiz bajarish barcha musulmonlar uchun
vojib sanalar edi.Musulmonlar Payg’ambarning
shaxsi, hayot tarzi, axloq-odobiga fidoiylarcha
taqlid qilishar, ayniqsa qalb osudaligi va
xotirjamligiga, ruhiy taskin topishga intilgan
odamlar uchun u ibrat namunasi edi

Kalom ilmining musulmonlarga
mos nazariyasi va tizimini
ishlab chiqish bag’dodlik Abul
Hasan Ash’ariy (873-935) va
vatandoshimiz Imom
Moturiddiy kabi ikki buyuk
olimga nasib
etdi.Ular ,,kalom’’uslubidan
foydalanib , buzg’unchi
g’oyalarga qarshi kurashdilar
va shariatni himoya
qildilar.Shunisi ahamiyatliki,
ularning asosiy masalalardagi
xulosa va yechimlarida
ziddiyat yo’q, ayniqsa,
Moturiddiy ta’limoti
Ash’ariynikidan bir muncha
mufassalroq va ravshanroq.

* Mazniyning deterministik gipotezaga o'xshash
fatalizmga munosabati.Ilohiyot"din
asoslarini"o'rganuvchi fan bo'lib,u o'z navbatida 4 ta
asosiy o'qga yo'naltirilgan, xususan:
Ilohiylik: o'z-o'zini tasdiqlash va ilohiy
sifatlarni izlash.
Payg'ambarlik: Payg'ambarlarning ma'sumligi va mo''taziliylarning
aqidasi bo'lgan zarurat bilan ash'ariylarning aqidasi bo'lgan aqliy
joizlik o'rtasidagi payg'ambarlik hukmi.
Imomiyat: Payg'ambarimiz Muhammad (s.a.v.) nomidan bir kishi
uchun diniy va dunyoviy ishlarda jamoatning etakchiligi haqidagi
ziddiyatli fikrlar.
Tirilish: Qiyomat kuni g'oyasi va jasadlarning tirilishi ehtimoli.
Ba'zilari "adolat", "va'da", "tahdid", "taqdir" va "holat" kabi
boshqa kichik sarlavhalarni o'z ichiga oladi

Ibn Xaldun o zining“Muqaddima” ʻ
asarida tarix falsafasiga muhim
hissa qo shgan.Islom falsafasiga
ʻ
qiziqish XIX asr oxiri–XX asr
boshlarida arab uyg‘onish
harakati davrida kuchaydi va
hozirgacha davom etmoqda
Islom falsafasi nasroniy Yevropada
katta ta sirga ega bo ldi,chunki
ʼ ʻ
arab falsafiy matnlarining lotin
tiliga tarjimasi “O rta asr lotin
ʻ
dunyosidagi deyarli barcha
falsafiy fanlarni o zgartirib
ʻ
yubordi”bunda tabiiy
falsafa,psixologiya va
metafizikaga ixtisoslashgan
musulmon faylasuflarining ayniqsa
kuchli ta siri bo ldi.
ʼ ʻ

* Islom falsafasi- -- Bu islom an'analariga mansubligi bilan ajralib turadigan
falsafadagi rivojlanishdir.Arab tilida lotin tiliga“falsafa”deb tarjima qilingan
ikkita atama bor va ular “falsafa”,ya’ni falsafa bilan bir qatorda
mantiq,matematika va fizika hamda “nutq ilmi”ga ham tegishli;Bu diniy
e'tiqodlarni mantiqiy dalillar bilan isbotlashni maqsad qilgan fanga ishora
qiladi.
* Ilk islom falsafasi islom taqvimining II asrida(milodiy IX asr boshlarida) Yoqub
ibn Ishoq al- Kindiy bilan boshlanib,hijriy VI asrda (milodiy XII asr oxiri) Ibn
Rushd bilan yakunlangan bo‘lib,u keng ko‘lamda bir vaqtga to‘g‘ri
kelgan.Islom uchun Oltin asr deb nomlanuvchi davr bilan.Ibn Rushdning
o'limi islom falsafasining odatda arab peripatetik maktabi deb ataladigan
muayyan fanining tugashini belgilab berdi va Andalusiya va Shimoliy Afrika
kabi g'arbiy islom mamlakatlarida
* Islom falsafasi Sharqiy islom mamlakatlarida,xususan,Fors Safaviylar davlati
va Usmonli va Mo g ul imperiyalarida ko plab falsafa maktablari Avitsennaya ʻ ʻ ʻ
(Ibn Sinoga nisbatan)Rushdizm(Ibn Sinoga nisbatan)ravnaq topishda davom
etgan.Rushd),nuroniy falsafa va so‘fiylik falsafasi, transsendental hikmat
falsafasi va Isfahon falsafasi.
* Ibn Xaldun o zining“Muqaddima” asarida tarix falsafasiga muhim hissa
ʻ
qo shgan.Islom falsafasiga qiziqish XIX asr oxiri–XX asr boshlarida arab
ʻ
uyg‘onish harakati davrida kuchaydi va hozirgacha davom etmoqda

Klassik yoki ilk islom
falsafasining asosiy
manbalari islom dinining
o zi(ayniqsa,Qur ondan ʻ ʼ
olingan va talqin qilingan
g oyalar)hamda islomgacha
ʻ
bo lgan hind falsafasi bilan
ʻ
birga istilolar natijasida ilk
musulmonlarga meros bo lib
ʻ
qolgan yunon
falsafasidir.Falsafa va fors
falsafasi.Ko'pgina ilk falsafiy
munozaralar yunon
falsafasida mujassamlangan
din va aqlning uyg'unligiga
qaratilgan edi.

Mu’tazila. Qadariylar
ta’limotini VIII asr
oxirlaridan izchil davom
ettirgan va islom
falsafasining shakllanishiga
zamin yaratgan yirik islom
tafakkuri o‘chog‘i
mu’taziliylar maktabidir.
Barcha haq va nohaq
ta'limotlarda bo'lgani kabi
ularning qarashlarida ham
to‘g‘ri va noto‘g‘ri jihatlar
bo‘lgan

Xulosa
Tarixdan ma’lumki, islom dinining yuqori
tamaddun darajasiga ega bo’lgan mintaqalarga
yoyilishi bu yerlarda ustuvor bo’lgan mistik-
falsafiy qarashlarning islom mafkurasi bilan
to’qnashuvini keltirib chiqargan
Kalom ilmi –ilohiyotga taaluqli ilm.Unda
faylasuflarga xos aqliy –mantiqiy tafakkur va
tajriba usuli, shuningdek, shariat asoslanadigan
dalil-hujjatlar, ya’ni Qur’oni karim va hadisi
shariflar uyg’un holda keladi.Har bir mulohaza
din asoslari ustiga quriladi.Kalom bahs yuritish
vositasida olib boriladi

Islom falsafasi fanining predmeti, maqsadi va vazifalari

Купить

Похожие документы
Borliq va rivojlanish falsafasi
Buddaviylik va xristian dini tarixi va falsafasi
Borliq – falsafaning fundamental kategoriyasi
Falsafaning fan va dunyoqarashga doir mohiyati
Falsafiy antropologiya (inson falsafasi)