Islomiy madaniyat va milliy falsafiy tafakkur - Философия - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	5.3MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Философия

Islomiy madaniyat va milliy falsafiy tafakkur

Купить

MAVZU: I slomiy madaniyat va milliy falsafiy
tafakkur

REJA:
1.Falsafiy tafakkur tushunchasi
2.O’tgan asrlardagi O’zbekistondagi ijtimoiy-
falsafiy tafakkur
3.Milliy falsafiy tafakkurning rivojlanishi

Falsafa, falsafiy tafakkur to'g'risida so‘z ketganda uning ikki jihatini
e’tiborga olmoq kerak. Falsafa, bir tomondan, o‘z mohiyatini anglab,
ijtimoiy, iqtisodiy, siyosiy, ma’naviy-madaniy munosabatlar ichida
yashayotgan, ma’lum bilimlarni o'rganib, ulardan hayotiy yo‘llanma
bo'ladigan yangi umumiy xulosalar qilishga intilayotgan barcha
sog‘lom fikrli kishilarga x o s bo‘ l gan
tafakkur salohiyatidir. Inson hayot saboqlarini anglab, olgan bilimlari,
orttirgan tajribasi yakunlarini muayyan e’tiqod, manfaatlar,
qadriyatlarga tayanib qilgan xulosalari ham falsafiy umumlashmalar
hisoblanadi. Bu o‘rinda 0 ‘rta asrda yashagan buyuk arab faylasufi
A . Kindiyning quyidagi fikrlari ustida to‘xtab o'tmoq joizdir. Bir kuni
shogirdlari A . Kindiydan, ustoz, ba’zi odamlar falsafa kerak emas
deydilar, ularga qanday javob berish kerak, deb so'ragan ekanlar.
A . Kindiy ularga, kimki falsafa kerak emas desa, unga, nima uchun
kerak emas, deb savol beringlar.
E.Yusupov “Falsafa” O’quv qo’llanma Toshkent-2005

Falsafiy tafakkurning jamiyat
hayoti muammolari tahlili
uchun ahamiyatli ,bo‘lgan
tomonlaridan biri — e’tiqodiy
bag‘rikenglikdir.
Falsafa — tafakkur madaniyati,
borliq haqidagi bilimlarning
insoniyat ijtimoiy, iqtisodiy,
siyosiy, ma’naviy taraqqiyoti
tarixining umumlashgan
ifodasidir.

Falsafiy tafakkur muttasil haqiqatni izlash, jamiyat hayotidagi barcha jarayonlarni,
fan yutuqlari natijasida qo‘lga kiritilgan yangiliklarni mutlaqlashtirmaslikdir.
Faylasuflar jamiyat hayotidagi har bir tartibot tizimiga, ijti moiy, iqtisodiy, siyosiy
munosabatlarning shakllariga, ilmiy kashfiyotlarga ,,Bu nima uchun shunday?“,
„Bundan yaxshiroq bo‘lishi mumkin emasmi?“, degan savollar asosida yondashadi.
Jamiyat hayoti va taraqqiyotida, fanlar sohasida bunday savollar
qo'yilmagan zamonlar bo‘lmagan. Bu savollarga javob insoniyat taraqqiyotining
yangi yo‘llari, shakllari, imkoniyatlarini izlashni
taqozo qiladi. Zero, ularga javob topishga qaratilgan amaliy jarayonlar jamiyat,
fan-texnika taraqqiyoti, inson ma’naviy kamolotining asosiy sabablaridandir.
Faylasuflarning mustaqil, ijodiy fikrlashlari, ya’ni fikr erkinligi ham bu fanning
jamiyat taraqqiyotiga ta’sirini kuchaytiradigan sabablardandir.
E.Yusupov “Falsafa” O’quv qo’llanma Toshkent-2005

Inson falsafiy tafakkur orqali o'z mohiyatini,
borliqdagi o'rnini biladi, avlodlar qoldirgan meros,
o'z davrining amaliy, ilmiy yutuqlarini
umumlashtirib,olamni bir-biri bilan bog'langan,
taraqqiyotda bo'Igan jarayon sifatida anglaydi,
istiqbol rejalarini belgilaydi. Falsafa - tafakkur
madaniyati, borliq haqidagi bilimlarning insoniyat
ijtimoiy, iqtisodiy, siyosiy, ma’naviy taraqqiyoti
tarixining umumlashgan ifodasidir. Falsafa
insoniyat tarixida amalga oshirilgan boy tajribani
yaxlit o'rganib, umumlashtirib, ularning ijobiy,
salbiy jihatlarini tahlil etib, kelajakni oldindan
ko'rishga imkon beradigan, kishilarning yangi
sharoitlardagi faoliyatiga asos bo'ladigan umumiy
xulosalar tizimini yuzaga keltiradi. Falsafada
o'tmish tahliliga katta e’t a bor berilsa ham, asosiy
maqsad jamiyatning, insonning istiqboli bilan
bog'liq bo'Igan muammola rn i o'rganishdir.
www.ziyouz.com kutubxonasi

O’rta asrlarda ilg’or falsafiy fikrlarning rivojlaniishida Xorazmiy, Forobiy, Beruniy, Ibn Sino,
Umar Xayyom, A. Navoiy kabi mashxur mutafakkirlarning roli kattadir.
Buyuk mutaffakir Forobiy (878-950 yillar) 200 dan ortiq asar yozgan. U o’zining falsafiy
qarashlarida o’z zamonasi uchun eng ilg’or fikrlarni olg’a suradi. Biroq uning dunyoqarashi
idealistik dunyoqarashdan xolis bo’la olmagan.
Forobiy dunyoning, koinotning paydo bo’lishida ollox boshlang’ich rol o’ynagan deb e’tirof
qilgan bo’lsa-da, tabiat vujudga kelgach, u mustaqildir. Uning fikricha, materiya abadiy, uning
oxiri yo’q, makonda xam, zamonda xam cheksiz va chegaralanmagan degan materialistik fikrni
olg’a surgan edi. Forobiy o’zining ‘’Ideal shaxar axolisining fikrlari’’ asarida ilg’or
ma’rifatparvarlik g’oyalarini olg’a suradi.
Uningcha, davlat odamlarning talablarini birgalikda, ijtimoiy
tarzda qondirish uchun vujudga keltirilgan tashkilotdir.
Shunisi muximki, Forobiy o’sha vaqtdagi odamlar orasidagi
tengsizlikni ko’rish bilan birga uni tanqid xam qildi. O’rta asr
davrida bunday fikrlar bilan chiqish juda katta jasorat edi.
www.google.com“Yangi va eng yangi davr falsafasi” Referat .

Beruniy 150 dan ortiq asar yozdi. Bular ichida
eng mashxurlari “Qadimgi xalqlardan qolgan
yodgorliklar’’, ''Xindiston'', ''Mineralogiya'',
‘’Saydana’’,’’ Qonuni ma’sudiy’’, ‘’ Javoxirlar
xaqida risola ’’ va boshqalar. Beruniyning fikricha,
tabiat mustaqil yashaydi. Tabiatning butun
ko’rinishlari uning o’zining ko’rinishlari xamma
narsalar asosida materiya yotadi. Beruniy
dunyoqarashida dialektikaning ayrim elementlari
bor. Xamma xarakatlar materiyanikidir. Xullas, shu
materiyaning o’zi yaratuvchi kuchdir. Fanda to’g’ri
yo’l topa olmaydigan kishilargina dinga murojaat
qiladilar, deydi u.
E.Yusupov “Falsafa” O’quv qo’llanma Toshkent-2005

Olimning ijodiy faoliyatida muxim axamiyatga ega bo’lgan tajribaga
asoslanuvchi emiirik bilim uning tabiat xodisalarini tushunishda stixiyali
materializm pozitsiyasida turishini ko’rsatadi. Biroq Beruniy islomning idealistik
falsafasi ta’siridan qutula olmadi.
Ulug’ ensiklopedist olim, faylasuf Abu Ali Ibn Sino (980-1037 yillar) 300 dan
ortiq asar yozgan. U Aristotel asarlarini qunt bilan o’rganib, progressiv g’oyalarni
olg’a suradi. Falsafaning asosiy masalasini xal etishda u dualist edi.
Ibn Sino fikricha, materiya butun konkret fanlarning mazmunini tashkil etadi va
turli shakllarda namoyon bo’ladi. Xudo birinchi turtki xizmatani bajarib, boshqa
xech ish qila olmaydi, chunki dunyo o’z qonuniyatlari bilan xarakat qiladi. Ibn
Sino Aristotelning shakl materiyaga nisbatan aktiv rol o’ynaydi degan fikriga qarshi
chiqib, ular bir-birisiz mavjud bo’lmaydi, shaklsiz materiya va materiyasiz shakl
bo’lmaydi deydi.
“ Falsafa(etika,estetika,mantiq)” O’quv-uslubiy majmua

Ushbu davr falsafa rivojida keskin o’zgarishlarga boy bo’lgan. Yangi va Eng
yangi davr faylasuflari falsafa olamiga yangi falsafiy ta’limotlarini taklif
etishgan. Neotomizm va diniy modernism ana shu tamoyillardandir.
Neotomizm Foma Akvinskiy ta'limotiga asoslanadigan zamonaviy katolik
falsafasining asosiy oqimlaridan biri bo‘lib hisoblinadi. 1879 yilda u
Vatikanning rasmiy doktrinasi maqomiga ega bo‘lgan. II Vatikan sobori
(1862-1865) katolik “yangilanishi” ga sanksiya berganidan keyin, neotomizm
antropotsentrik mazmun kasb etdi. Neotomizmning bosh prinsipi kashf etilish
teologiyasi, ratsional ilohiyatchilik va metafizikaning ajralmas bog‘liqligidan
iborat. Neotomizmda asosiy e'tibor Xudo va olamning o‘zaro munosabatiga
qaratiladi.Diniy modernizmda ijtimoiy taraqqiyot sohasida “kapitalistik
individualizm” va “marksistik kollektivizm” oralig‘idagi “uchinchi yo‘l”
bo‘ylab harakat qilish zarurligi ta'kidlab o‘tiladi.
www.google.com Falsafa referat .

Insoniyat taraqqiyotida har bir davr an'anaviy
falsafiy muammolarni ilgari surgan va ularni o‘z davri
dunyoqarashi ta'sirida hal qilishga harakat qilgan.
Falsafa tarixini yangi shoxchalari paydo bo‘ladigan
daraxtga qiyoslash mumkin, har bir shox o‘z shakliga
va yaproqlarining rangiga ega bo‘lib, ular boshqalarini
takrorlamaydi. Biroq daraxt shoxlari kabi falsafiy
yo‘nalishlar qancha ko‘p bo‘lmasin, ularni umumiy
ildiz- inson va olamning o‘zaro aloqadorligi, inson va
jamiyat hayotining uzviyligi birlashtiradi.
Ushbu umumiy ildiz inson madaniyatining dunyoqarashli asosi
sifatida falsafaning ahamiyatini chuqurroq tushunishga imkon
beradi.XX asr turli davrlardagi falsafiy yo‘nalishlarni o‘zida birlashtirdi
va o‘tmish tajribasiga tayangan holda, olam va odam masalasiga juda
murakkab ijtimoiy siyosiy vaziyatda ziddiyatli, yangi falsafiy qarashlar
shakllandi.Hozirgi zamon falsafasining o‘ziga xos xususiyati uning
dunyoqarashli va metodologik jihatdan turli tumanligidir.
Yo’ldoshev.S“Falsafa” O’quv qo’llanma Toshkent-2005

Falsafani chuqur o'rganish kishilar ijtimoiy taraqqiyot yo‘nalishini
tushunishi va uning istiqbolini ko‘ra bilishi, hozirgi kunda
mamlakatimizda sodir borayotgan murakkab о‘tish jarayonining
mohiyatini anglab olishlariga imkon beradi. Falsafa yoshlarda faqat o‘z
millatiga hurmatnigina emas, balki inson parvarlik, millatparvarlik,
baynalmilalchilik e’tiqodini ham tarbiyalaydi, barcha xalqlar va
millatlarga nisbatan qardoshlik tuyg‘ularini shakllantirishga yordam
beradi.Demak, falsafa tor professionalizmga, fikriy mahdudlikka
barham beradi, u kishiga keng ko‘lamli mushohada yuritishga imkon
yaratib, fikriy sayozlik, yengil-yelpi muhokamalardan saqlab,
keng va chuqur aqliy xulosalar qilishga o‘rgatadi. Uni chuqur
o‘ rganish insonda falsafiy tafakkur madaniyatining shakllanishiga
olib keladi.
www.aim.uz elektron kutubxona

0 ‘rta Osiyo xalqlarining XIV—XVI asrlar tarixidan shara fl i o‘rin ni
egallaga n buyuk siymo Alisher Navoiy (1441—1501-yillar) dir. Alisher
Navoiy temuriylar davrining murakkab sharoitida, jamiyatda
ziddiyatlar avj o l gan, temuriyzodala rn ing hokimiyat uchun kurashlari
kuchaygan davrda yashadi va ijod qildi. U o‘z davridagi yaqin va o‘rta
Sharq, 0‘rta Osiyo xalqlari adabiyoti, tarixi, ilm-fani, madaniyati,
antik davr yunon, o‘rta asr arab, eron, Osiyo mutafakkirlarining
ijtimoiy-falsafiy, diniy va dunyoviy b il imlarini, tasavvuf ta’limotini
c huqur va mukammal egallagan. Bu narsa uning ijtimoiy-falsafiy
qarashlari shakllanishiga, shubhasiz, katta ta’sir ko‘rsatdi.
Alisher Navoiyning falsafiy dunyoqarashi vahdati-vujud, ya’ ni borliqning birligi ta’limotiga
asoslanadi. Uningcha, borliq — bu Xudodir, Xudo mutlaq borliqdir, U atrofdagi narsa va
hodisalarda namoyan boladi va mohiyatiga ko‘ra yakka-yu yagona, lekin tabiatda o‘zini zuhur
etadi. Navoiyning fikricha, mavjud narsala rn ing hammasi mutlaq borliq — Xudoning zohid
sifatlari, ko‘rinishidir. Mutlaq borliq — Xudo abadiy, boqiy va hamma narsaning yaratuvchisidir,
boshqa barcha mavjudotlar o'tkinchi, vaqtinchadir.Yaratuvchi o'zining qudratli qalami bilan
butun olamni aniq bir reja ostida bunyod qilgan. A vv alo, to'qqiz falakni aylanuvchi qilib yaratdi
va buning sirini tushunishda idrokni ojiz qildi. Ko'kni tun va kunga bog'lab, uni Quyosh va
yulduzlar bilan bezadi. Unda Oy go‘yo osmon ti rn og'iga o'xshash bo'lib, yangi Oy esa,
ti rn og'ining bir bo'lagini eslatadi .
“ Buyuk siymolar, allomalar ” 3-kitoblar. Т oshkent ,, Sharq“, 1998 .

Insoniyat taraqqiyotida har bir davr an'anaviy falsafiy muammolarni ilgari
surgan va ularni o‘z davri dunyoqarashi ta'sirida hal qilishga harakat qilgan.
Falsafa tarixini yangi shoxchalari paydo bo‘ladigan daraxtga qiyoslash mumkin,
har bir shox o‘z shakliga va yaproqlarining rangiga ega bo‘lib, ular boshqalarini
takrorlamaydi. Biroq daraxt shoxlari kabi falsafiy yo‘nalishlar qancha ko‘p
bo‘lmasin, ularni umumiy ildiz- inson va olamning o‘zaro aloqadorligi, inson va
jamiyat hayotining uzviyligi birlashtiradi.Ushbu ildiz inson madaniyatining
dunyoqarashli asosi sifatida falsafaning tushunishga imkon beradi.
XX asr turli davrlardagi falsafiy yo‘nalishlarni o‘zida
birlashtirdi va o‘tmish tajribasiga tayangan holda,
olam va odam masalasiga juda murakkab ijtimoiy
siyosiy vaziyatda ziddiyatli, yangi falsafiy qarashlar
shakllandi.Hozirgi zamon falsafasining o‘ziga xos
xususiyati uning dunyoqarashli va metodologik
jihatdan turli tumanligidir.

www.ziyouz.com kutubxonasi

TAYANCH IBORALAR
F
2. E ’tiqodiy bag‘rikenglik - f alsafiy tafakkurning jamiyat hayoti muammolari
tahlili uchun ahamiyatli ,bo‘lgan tomonlaridan biri .1. Falsafa — tafakkur madaniyati, borliq haqidagi bilimlarning insoniyat ijtimoiy,
iqtisodiy,siyosiy, ma’naviy taraqqiyoti tarixining umumlashgan ifodasidir.
3. Falsafiy tafakkur - muttasil haqiqatni izlash, jamiyat hayotidagi barcha
jarayonlarni, fan yutuqlari natijasida qo‘lga kiritilgan yangiliklarni
mutlaqlashtirmaslikdir.
4. Falsafiy dunyoqarash - dunyoni, borliqni aqliy jihatdan mantiqiy,
izchil, umumlashtirib tushuntiruvchi nazariy qarashlar tizimidir.
www.referat.uz

Foydalanilgan adabiyotlar
1. Kаrimоv I.А. Yuksаk mа’nаviyat y еngilmаs kuch. – T. : “ Mа’nаviyat ” 2008 y.
2. Nosirov R.N., Sirojiddinov Sh.S., Ziyautdinova X.A. O‘rta Osiyolik allomalarning
falsafiy qarashlari. “O‘zbekiston”, 2007 y.
3. Tohir Karim. Milliy tafakkur tarixidan. “Sharq”, 2003 y.
4. Falsafa. Qomusiy lug‘at. “Sharq”, 2004 y.
5. O‘zbekistonda ijtimoiy falsafiy fikrlar tarixidan lavxalar. “Sharq”, 1995 y.
6. http//.www.google.com
7. http//.www.aim.uz

Islomiy madaniyat va milliy falsafiy tafakkur

Купить

Похожие документы
Borliq va rivojlanish falsafasi
Buddaviylik va xristian dini tarixi va falsafasi
Borliq – falsafaning fundamental kategoriyasi
Falsafaning fan va dunyoqarashga doir mohiyati
Falsafiy antropologiya (inson falsafasi)