Islomning vujudga kelishi va tarqalish - Основы религиоведения - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.6MB
Покупки	0
Дата загрузки	10 Февраль 2024
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Основы религиоведения

Islomning vujudga kelishi va tarqalish

Купить

Mavzu: Islomning vujudga kelishi va tarqalishi

 Islom-dunyoda nisbatan keng tarqalgan jahon dinlaridan biridir. Osiyo qit`asidagi Arabiston yarimoroli , Iordaniya, Suriya, Iroq, Eron, Turkiya, Afg`oniston, Pokiston, Afrika qit`asidagi Marokash, Jazoir, Tunis, Liviya, Misr Respublikasi, Somali sin- gari mamlakatlar xalqlari, Efiopiya, /arbiy Sudanda yashovchilarning bir qismi, Malayziya, Indoneziya xalqlari, Livan, Hindiston, Xitoy hamda Filippin aholisining ma`lum bir qismi. Yevropa qit`asida esa Bolqon yarimorolida yashovchi xalqlarning bir bO`lagi islomga e`tiqod qiladi. Islom Markaziy Osiyo, Zakavkazye va Shimoliy Kavkaz, VolgabO`yi, /arbiy Sibir va boshqa ayrim hududlarda yashovchi aholining bir qismi ongi va turmushida mavjuddir. Bu xalqlarning turmush tarziga O`z ta`sirini kO`rsatib kelmoqda. Yer yuzida islomga e`tiqod qiluvchi

 Yevropa, Amerika va Rossiyada islom, uning tarixi va manbalarini O`rganish XIX asrning 2-yarmidan boshlangan. Lekin islom tarixi, ta`limoti, muqaddas yozuvlarini tahlil, tadqiq qilish Rossiyada ayniqsa O`zbekiston, Qozog`iston, Tojikiston, Shimoliy Kavkazda keng kO`lamda ancha oldin amalga oshirilgan. Bu ish endi yanada kengroq miqyoslarda olib borilmoqda.

 Yevropalik olimlar islomshunoslik fanini yaratish, islom tarixi va manbalarini O`rganish yo`lida kO`p xizmat qilganlar. Jumladan, M.Myuller, E.Taylor, K.Tile, Sh. dela Sosse, J.Freyzer va boshqalar. Ularning xulosalarida ayrim cheklanishlar bo`lishiga qaramay, ular bu fanning rivojlanishiga muhim hissa qo`shganlar.

 Rus sharqshunosligida ham islom tarixi, diniy manbalarni tadqiq qilish sohasida barakali ishlar olib borilgan V.R.Rozen asos solgan mashhur “Rus akademik sharqshunosligi” ning vakillari N.A.Mednikov, L.E.Shmidt, A.YE.Krimskiy, V.V.Bartold, I.Y.Krach-kovskiy, YE.E.Bertels, A.A.Semenov va boshqalar islomshunoslik sohasida qimmatli asarlar yaratganlar. Bu asarlar hozir ham islomshunos olimlar uchun boy manba bO`lib xizmat qilmoqda.

 Islomning paydo bo`lishi va uning ta`limotini ilmiy nuqtai nazardan o`rganish masalasi o`tgan asrning 30-yillariga kelib jid-diy ravishda o`rtaga qo`yildi. Bu sharqshunoslik va umuman tarix fanining tiklanish davri edi. Asrlar davomida tarix fani va sharqshunoslik erishgan yutuqlar va yuzaga keltirgan xulosalarni ilmiy nuqtai nazaridan qayta ko`rib chiqish va baholashdek juda mas`uliyatli va murakkab muammo hali ham to`la yechilgani yo`q.

 Bunday sharoitda har bir muhim ilmiy masala bo`yicha xilma-xil fikrlarning mavjud bo`lishi tabiiy edi. Islomning paydo bo`lishi va ta`limoti yuzasidan ham juda ko`p fikr va mulohazalar o`rtaga tashlangan hamda muhokama qilinib, muayyan yechimini topgan. Mazkur darslikda ana shu fikr-mulohazalarning obyektiv, nisbatanasosli, aksariyat islomshunoslar tan olgan nuqtai nazarlaridan foydala-nilgan. I.Karimov asarlarida bu din haqida olg`a surilgan fikr-mulohaza va dasturlar asos qilib olingan.

 Islomning vujudga kelishini tahlil etish O`sha tarixiy davr-VI-VII asrlarga xos xususiyatlar, arab qabilalari O`rtasida hukmron bO`lgan ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlar va ularning diniy-g`oyaviy hayoti bilan qisqacha tanishib chiqishni taqozo etadi.

 Yarimorolning nisbatan yaxshi iqlim sharoitiga ega bo`lgan qismida joylashgan yaman nomli kichik bir viloyat, qadimdan rivojlangan qishloq xo`jalik va madaniyat markazlaridan biri bo`lgan. U yerda quldorlik tuzumi taraqqiy etgan, so`nggi quldorlik davlati bo`lgan xim`yariylar podsholigi eramizning ii asrida tashkil topgan va vi asr boshlarida tanazzulga yuz tutgan. Lekin yarimorolning boshqa hududlari-suvsiz sahrolardan iborat bo`lganligi sababli o`troq dehqonchilik faqat va ayrim joylarda sahrolar o`rtasidagi onda-sonda uchraydigan kichik vohalardagina birmuncha taraqqiy etgan edi. Bu yerlarda dehqonchilik ham noqulay iqlim sharoiti tufayli har tomonlama cheklangan edi, asosan xurmo va arpa yetishtirilardi.

 Yarimorolning cheksiz sahrolarida yashovchi, chorvachilik bilan shug`ullanuvchi arab qabilalari-badaviylar bundan ham og`ir sharo-itda yashar edilar. Ular ijtimoiy taraqqiyot jihatidan ancha orqada qolgan, taraqqiyotning urug`-qabilachilik bosqichida edilar. VI asr oxiri-VII asr boshlarida, ya`ni islom vujudga kelishi arafasida turli arab qabilalarining ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyot darajasi bir xil emas edi.

 Qadimiy taraqqiyot markazi bo`lgan yamanda rivojlangan quldorlik tuzumi hukmron bo`lib, yarim orolning shimoliy qismida joylashgan va vizantiya hamda eron kabi qadimiy imperiyalar ta`siri ostida bo`lgan hududlarda savdo munosabatlari endigina rivojlana boshlagan, sahrolarda ko`chmanchi chorvachilik bilan shug`ul-langan arab qabilalari o`rtasida patriarxal, urug`- qabilachilik tartibi hukmron edi. Bu tartibning yemirilishi va sinfiy munosabatlarning tarkib topishi davri endigina boshlangan edi.

 Og`ir iqlim sharoiti va ishlab chiqaruvchi kuchlar zaif rivojlanganligi sababli arabiston yarimorolida yashagan ko`pchilik qabilalar taraqqiyot jihatidan misr, vizantiya, eron, mesopotomiya kabi qadimiy madaniyat markazlari aholisiga nisbatan ancha orqada qolib ketgan edi. Yarimorolning g`arbiy qismida qizil dengiz qirg`oqlari bo`ylab cho`zilgan va hijoz deb nom olgan hudud bu davrda iqtisodiy jihatdan birmuncha rivojlangandi. Buning sababi suvli vohalarda dehqonchilik bilan shug`ullanish imkoniyati mavjud bo`lganligidan va janubdan shimolga tomon qadimiy karvon yo`li o`tganligida edi.

 Tarixiy manbalarga ko`ra, VI asr o`rtalarida bu yo`l janubda yaman orqali habashiston va hindiston bilan, shimolda suriya orqali misr, vizantiya va eron bilan bog`langan. O`z davri uchun katta iqtisodiy ahamiyatga ega bo`lgan hijozdagi ayrim aholi manzillari, shaharlar, xususan yo`l ustida joylashgan yasrib (toif) shahri, vi asrda ancha kengaygan va gavjum savdo markazlariga aylangan edi.

 Makka savdo markazi sifatida katta ahamiyatga ega bo`lib, atrofdagi qabilalarga boshqalarga nisbatan kuchliroq ta`sir ko`rsatar edi. Makkada ukaz nomli katta bozor joylashgan edi. Arab qabilalari o`rtasida makkaning diniy markaz sifatida roli ham ancha oshgan edi. Makkada ka`batilloh ibodatxonasi turli arab qabilalarining 360 xudosining sanam, ya`ni butchalari mavjud bo`lgani tufayli bu shahar o`z atrofida yashovchi ko`p qabilalar uchun e`tiqod markazi - ziyoratgohga aylangan edi. Arablarda ham tijorat , ham ziyorat deb bejiz aytmaganlar.

 V-VII asrlarda Makkada arablarning quraysh qabilasi hukmron bO`lib, bularning yuqori tabaqalari savdo-sotiq avj olishi natijasida ancha boyib ketgan; pul muomalasi, sudxO`rlik rivojlangan, shuningdek, qul savdosi va qullarning mehnatidan foydalanish ham ancha kengaygan.

 Sharqshunos olimlarning tadqiqotlari shundan dalolat beradiki, qadimiy yamanni istisno qilganda, arabiston yarimorolida yashovchi qabilalar uchun v-vi asrlarni iqtisodiy urug`-qabilachilik tuzumi yemirila boshlagan va quldorlik munosabatlari vujudga kela boshlagan davr, deb tavsiflash mumkin va lozim. O`sha davrda kuchli imperiyalar bo`lgan vizantiya va eron o`rtasida yamanni qo`lga kiritish va karvon yo`llarida o`z hukmronligini o`rnatish uchun kurash davom etgan.

 Yaman sosoniylar hukmronligiga o`tgan davrlarda (572-628 yillar) eron ko`rfazi orqali hindistonga boradigan yo`l tez rivojlana boshlagan va shu munosabat bilan hijoz orqali o`tgan karvon yo`li inqirozga uchragan. Bu hol faqat hijoz shaharlarigagina emas, balki barcha arab qabilalari hayotiga ham jiddiy ta`sir ko`rsatgan va arabistonda ijtimoiy- iqtisodiy inqirozning boshlanishiga sabab bo`lgan.

 Savdodan keladigan daromad kamayib ketishi natijasida quraysh zodagonlari o`rtasida sudxo`rlik avjga chiqqan; qullar, kambag`allarni ezish kuchaygan makka va hijozning boshqa shaharlarida mazlumlar bilan zolimlar orasidagi qarama-qarshiliklar keskinlashgan. Bir tomondan, qul egalari bilan qullar o`rtasida, ikkinchi tomondan, qabila zodoganlari bilan oddiy mehnatkashlar o`rtasida sinfiy qarama-qarshiliklar kuchaygan. Qabilalarning yuqori tabaqalari, ayniqsa, makka zodagonlari qo`shni mamlakatlarni bosib olib katta boylik, o`ljani qo`lga kiritish va shu orqali hokimiyatni mustahkamlash, iqtisodiy inqirozdan qutilish haqida tez-tez o`ylay boshlaganlar.

 Arab xalqi hayotni VI asr oxiri VII asr boshlarida yuz bergan jiddiy tarixiy voqelar arab qabilalarining ijtimoiy hayot taqozasi bilan vujudga kelgan markazlashishga intilishga undagan. Islom ayni shu intilishni o`zida aks ettirgan g`oya, mafkura sifatida yuzaga kelgan, markazlashgan arab davlatining vujudga kelishi, qo`shni malakatlarning bosib olinishi, arab xalifaligining kengayishi jarayonida kuchli g`oyaviy qurol sifatida xizmat qilgan.

 V-VI asrlarda bu qabilalarning diniy e`tiqodlari totemizm, fetishizm va animizm kabi diniy tasavvurlarning qorishig`idan iborat edi. Ko`p qabilalar alohida toshlarga e`tiqod qilar, insonga yordam beradigan ezgu ruhlar, yovuz jinlar va ayyor shaytonlar to`g`risidagi tasavvurlar keng tarqalgan edi.  Har bir qabila o`z xudosining sanamiga sig`inar, topinar edi. Bu hol dinshunoslikda ko`p xudolilikning arablarga xos ko`rinishi, deb tavsiflangan. Qur`onda bunday e`tiqod shirk deb nom olgan. Bundan tashqari arab qabilalari o`rtasida quyosh va oyga topinish ham mavjud edi.

Купить

Похожие документы
Fetishizm
Animizm
Fetishizm
Abu Mansur al-Moturidiyning ilmiy merosi
Xiva xonligi va Qoraqalpoqlar ijtimoiy, madaniy hayotining uyg‘unligi kurs ishi