Italiya iqtisodiy geografik o’rnining o’ziga xosligi - География - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	15000UZS
Размер	1.7MB
Покупки	0
Дата загрузки	05 Март 2026
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	География

Italiya iqtisodiy geografik o’rnining o’ziga xosligi

Купить

Italiya iqtisodiy geografik o’rnining o’ziga xosligi
KIRISH
I BOB. ITALIYA NING UMUMIY IQTISODIY - GEOGRAFIK TAVSIFI
1.1. Italiyaga umumiy geografik tavsi f
1.2. Italiya tabiy boyliklari va ularning hududiy xususiyatlari
1.3. Italiya iqtisodiy mójizasi
I BOB. ITALIYA IQTISODIY GEOGRAFIK O’RNI NING QULAYLIGI
2.1. Italiyaga iqtisodiy geografik tavsif
2.2 Italiyaning iqtisodiy rayonlar tahlili
2.2. Italiya iqtisodiyotining jahon xo’jaligidagi o’rni
XULOSA
1

KIRISH
Mavzuvning dolzarbligi: Italiya (Italia), Italiya Respublikasi (Repubblica
Italiana) – Yevropa janubida, O rta dengiz havzasida joylashgan davlat. Apenninʻ
yarimoroli, Sitsiliya, Sardiniya va boshqa kichik orollarni o z ichiga olgan.
ʻ
Maydon 301,2 ming km2. Aholisi 62234878 mln. kishi (2023). Ma muriy jihatdan
ʼ
20 viloyat (regione)ga bo linadi. Poytaxti – Rim shahri. Italiya Yevropa davlatlari
ʻ
orasida YIM hajmi va rivojlanish darajasiga ko ra,1-o rinni egallaydi, dunyoda esa
ʻ ʻ
37-o rinni egallaydi. U shimoli-g'arbda Fransiya (chegara uzunligi - 488 km),
ʻ
shimolda Shveytsariya (740 km) va Avstriya (430 km), shimoli-sharqda Sloveniya
(232 km) bilan chegaradosh. Italiya hududida ikkita anklav davlat mavjud: San-
Marino davlati va Italiya bilan bog'liq bo'lgan Vatikan davlati, Rim hududida
joylashgan bo'lib , ularning har biri bilan Italiyaning ichki chegarasi mos ravishda
39 km va 3,2 km. Apennin yarim orolini, Bolqon yarim orolining chekka shimoli-
g arbini , Padana tekisligi, Alp tog larining janubiy yon bag irlari , Sitsiliya ,
ʻ ʻ ʻ
Sardiniya orollari va bir qator kichik orollarni egallaydi.
Italiya – yuksak rivojlangan industrial-agrar mamlakat. Dunyoda eng
rivojlangan 10 davlatning biri. Yalpi ichki mahsulotda sanoatning ulushi 31,6%,
qishloq xo jaligi ulushi 2,9%, xizmat ko rsatish soqasi 65,5% (1997). Italiyada 12
ʻ ʻ
mln.dan ziyod aholi xizmat ko rsatish sohasida, 6,5 mln. kishi sanoatda, 1,5 mln.
ʻ
kishi qishloq xo jaligida band.
ʻ
Sanoatida og ir sanoat ustun. Jumladan, mashinasozlik, metallurgiya,
ʻ
avtomobilsozlik, to qimachilik, elektroenergetika, neftni kayta ishlash, neft
ʻ
kimyosi rivojlangan. Sanoat mahsulotining anchagina qismi eksport qilinadi.
Italiyada xom ashyo va energetika zaxiralari kam, borlari ham notekis joylashgan.
Neft va gaz (asosan, Padan tekisligi, Po daryosi etaklari, Adriatika dengizi sohiliga
yaqin joylar va Sitsiliya o.da), qo rg o-shin, rux (asosan, Sardiniya o.da), temir
ʻ ʻ
rudalari (Aostada va Sardiniya o.da), boksit, kinovar (simob ruda-si), pirit
(Toskana viloyatida), ol-tingugurt, tuz (Sitsiliya o.da), qo ng ir ko mir, binokorlik
ʻ ʻ ʻ
materiallari va b. qazib olinadi. Issiklik elektr stansiyalari elektr energetikaning
asosini tashkil etadi. Atom elektr styalari va geotermal stansiyalar qurilgan.
2

Kurs ishining maqsadi: Italiya iqtisodiy geografik o’rnining xususiyatlari,
qulayliklarini aniqlash.
Kurs ishining vazifasi: Italiya tabiy boyliklari va ularning hududiy
hususiyatlari, Italiya iqtisodiy mójizasi , Italiyaning iqtisodiy rayonlarini va jahon
iqtisodiyotida Italiyaning rolini o’rganish.
Kurs ishining obekti: Italiya iqtisodiy geografik o’rnining qulayligi
Kurs ishining predmeti: Italiya iqtisodiyot tarmoqlari va tabiiy
boyliklarini o’rganish.
3

I BOB. ITALIYAGA UMUMIY TA’RIF
1.1. Italiyaga umumiy geografik tavsif
Italiya - Janubiy Yevropada, O'rta yer dengizining markaziy qismida
joylashgan davlat. Bu NATOga a'zo davlat va Yevropa Ittifoqiga a'zo. Bu
dunyoning iqtisodiy jihatdan eng rivojlangan o'nta davlati qatoriga kiradi. Maydoni
301,3 ming km 2
, poytaxti va eng yirik shahri Rim. Aholisi 62234878 mln. kishini
(2023) tashkil etgan, o'rtacha zichlik juda yuqori - har kvadrat kilometrga 201 kishi.
1.1.1 – rasm. Italiyaning geografik xusiyatlari.
U shimoli-g'arbda Fransiya (chegara uzunligi - 488 km),
shimolda Shveytsariya ( 740 km) va Avstriya ( 430 km), shimoli-
sharqda Sloveniya ( 232 km) bilan chegaradosh. 1
Italiya hududida ikkita anklav
davlat mavjud: San-Marino davlati va Italiya bilan bog'liq
bo'lgan Vatikan davlati, Rim hududida joylashgan bo'lib , ularning har biri bilan
Italiyaning ichki chegarasi mos ravishda 39 km va 3,2 km.
1
https://uz.wikipedia.org/wiki/Italiya
4

Apennin yarim oroli ni, Bolqon yarim oroli ning chekka shimoli-g arbini,ʻ Padana
tekisligi , Alp tog lari
ʻ ning janubiy yon bag irlari, ʻ Sitsiliya , Sardiniya orollari va bir
qator kichik orollarni egallaydi. Italiyada 58 ta YUNESKO ning Butunjahon
merosi ob'ektlari mavjud.
Italiya chizig i (7,5 ming km) Apennin yarim orolning janubida pasti-baland
ʻ
bo lsa, boshqa qismida deyarli tekis. Hududining 4/5 qismi tog va qirlardan iborat.
ʻ ʻ
Italiyaning shimolida Alp tog lari joylashgan: G arbiy Alp tog lari (Monblan
ʻ ʻ ʻ
cho qqisi, 4807 m
ʻ – Italiyaning eng baland nuqtasi)ning yon bagirlari tik. Sharqiy
Alp tog lari (eng baland nuqtasi
ʻ – Ortles tog i, 3899 m) asta-sekin pasaya borib, ʻ
sharqda Karst platosiga tutashib ketgan. Alp tog lari janubida joylashgan Padan
ʻ
tekisligi sharqda Adriatika dengiziga tomon pasayib boradi. Po daryosining vodiysi
botqoqli pasttekislik. Alennin yarim orol bo ylab 1200
ʻ km masofada Apennin
tog lari joylashgan. Bir necha so ngan va so nmagan vulkanlar (Amiata
ʻ ʻ ʻ – 1734 m,
Vezuviy – 1277 m) bor. Italiya orollarining relyefi, asosan, tog lik, orollarda Etna
ʻ
(3340 m), Stromboli, Vulkano vulqonlari bor. Italiyaning o rta va janubiy
ʻ
qismlarida tez-tez kuchli zilzila bo lib turadi.
ʻ
Italiyada toshko mir, bitumli slanets, neft, gaz, qo rg oshin, pyx, temir
ʻ ʻ ʻ
rudalari, boksit, oltingugurt va osh tuzi konlari bor. Italiya simob rudasi zaxirasi
bo yicha dunyoda yetakchi o rinda. Toskanada marmar qazib olinadi. Ma danli va
ʻ ʻ ʼ
issiq (temperaturasi 100-200°) bulok, ko p.
ʻ
Iqlimi O rta dengizga xos subtropik, Padan tekisligida mo tadilroq.
ʻ ʼ Alp
tog‘lari shimolidan keladigan sovuq shamolni to sib turadi. Yozi issiq va quruq.
ʻ
Iyulning o rtacha temperaturasi tog etaklari va tekisliklarda 20-28°, ba zan issiq
ʻ ʻ ʼ
shamol esganda 40-45° ga ko tariladi.
ʻ 2
Yanvarning o rtacha temperaturasi Alp ʻ
tog lari etaklari va Padan tekisligida 0°, Apennin yarim orol va orollarda 1
ʻ – 12°.
Sharqiy Alp va Shimoliy Apennin toglari Italiyaning eng seryog in (yiliga
ʻ
3000 mm) joylaridir. Mamlakat ichkarisida yiliga 600-800 mm, Sitsiliya va
Sardiniya orollarida 500 mm yog in yog adi. Alp tog larining Italiya hududidagi
ʻ ʻ ʻ
qismida 800 dan ortiq muzliklar bor.
2
https://uz.wikipedia.org/wiki/Italiya
5

Eng yirik daryosi – Po va uning irmoqlarida kema qatnaydi. Daryolar
Italiyaning shimoliy qismida ko proq. Daryolari yomg ir, qor va muzliklardan suvʻ ʻ
oladi. Ulardan sug orish va gidroenergiya olishda foydalaniladi. Yirik ko llari:
ʻ ʻ
Garda, Komo, Lago-Majore, Bolsena va b. Ularda kema qatnaydi, sohillarida
kurort ko p.
ʻ Alp tog larining 1800 m balandlikkacha bo lgan qo ng ir-o rmon ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ
tuproqli yon bag rida keng bargli va igna bargli o rmonlar, undan yuqoridagi tog -
ʻ ʻ ʻ
o tloqi tuproqlarda butazorlar, subalp va alp o tloqlari bor. Apennin yarim orol,
ʻ ʻ
Sitsiliya va Sardiniya o.larida (tuprog i jigarrang) 500-600 m balandlikda doim
ʻ
yashil tosh dub va po kak dublari, piniya, halab qarag aylari, butalar o‘sadi. 1500
ʻ ʻ
m balandlikkacha jigarrang va qo ng ir tog tuproqli yerlarda dub, qora qayin va
ʻ ʻ ʻ
kashtan o rmonlari, 2000 m dan balandda igna bargli, keng bargli o rmonlar, tog
ʻ ʻ ʻ
tepalarida subalp o tloklari bor.
ʻ
Italiyada yovvoyi hayvonlar, asosan, tog larda uchraydi. Alp va Apennin
ʻ
tog larida serna, yovvoyi mushuk, tog va o rmon suvsari, sassiqko zan, qo ng ir
ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ
ayiq, quyon, tiyin yashaydi. Qushlarning 400 ga yaqin turi, sudraluvchilar bor.
Ovlanadigan baliq turi ko p. Italiyada noyob o simlik, hayvon va geologik
ʻ ʻ
ob yektlarni saqlash uchun qo riqxonalar tashkil etilgan. Milliy bog lari: Stelvio,
ʼ ʻ ʻ
Granparadizo, Abrutsso, Kalabriya, Chircheo va b. – jami maydon 200 ming ga.
Aholisining 98% dan ko prog i italyanlar; qolgan qismi retoromanlar,
ʻ ʻ
tirollar, fransuzlar, sloven va xorvatlar, shuningdek, albanlar, katalonlar va b.
Rasmiy tili – italyan tili. Asosiy din – katolik dini. Aholining 67% shaharlarda
yashaydi. Yirik shaharlari: Rim , Milan , Neapol , Turin , Genuya , Palermo . 3
Italiya 1949 yil aprel oyida ittifoq tuzilganidan beri NATO a'zosi .
NATOda bo'lishining boshidanoq Italiya blokning O'rta yer dengizidagi foydali
strategik forposti, Janubiy Yevropada Amerika harbiy ishtirokini kengaytirish
uchun tramplin rolini o'ynashga mo'ljallangan edi . Italiyaning Shimoliy Atlantika
alyansiga kirishi bosh vazir De Gasperi boshchiligidagi Italiya xristian
demokratlarining (CDA) amerikaparast kursi tufayli edi, u Qo'shma Shtatlar va
uning mudofaa salohiyatini asosiy tayanch va mudofaa deb hisoblagan va kuchli
3
https://uz.wikipedia.org/wiki/Italiya
6

harakatlarga qarshi kurashgan. Vashington tomonidan Italiyani amerikaparast
blokga qo shishni maqsad qilgan. O'zining harbiy bazalarini Italiya hududidaʻ
joylashtirishga intilayotgan Qo'shma Shtatlar 1947 yilda Italiya bilan bu masala
bo'yicha muzokaralarni boshladi va allaqachon 1948 yilda mamlakatlar o'rtasida
maxfiy harbiy protokol imzolandi. Hujjatga ko'ra, Amerika qo'shinlari tomonidan
Italiya hududidan foydalanish uchinchi kuchga, ehtimol, NATO doktrinasiga ko'ra,
G'arbning asosiy potentsial dushmani hisoblangan Sovet Ittifoqiga qarshi harbiy
amaliyotlar o'tkazilgan taqdirda ko'zda tutilgan. Vashington shartnomasi
imzolanganidan ko'p o'tmay, Italiya hukumati harbiy yordam so'rab AQShga
murojaat qildi. Buning uchun Italiya Amerika harbiy bazalarini joylashtirish uchun
hudud berishga rozi bo'ldi. 1949 yilning yozida Qo'shma Shtatlar yangi zamonaviy
harbiy ob'ektlarni qurish, eski eskirgan aerodromlar va portlarni tiklash va
rekonstruksiya qilish bo'yicha ishlarni boshladi. Ushbu rejaga ko'ra, Italiyaning
Pantelleriya va Lampeduza orollarida AQSh harbiy-dengiz bazalari tashkil etilgan.
1954-yilda hukumat AQSH bilan Italiyada Amerika harbiy bazalarini joylashtirish
to g risida shartnoma tuzdi, uni nashr ham, parlament ham tasdiqlamadi. 1956
ʻ ʻ
yilda NATO, Amerika Qo'shma Shtatlari va Buyuk Britaniya Gladio dasturini
ishlab chiqdi, uning maqsadi Sovet Ittifoqi bosqinidan himoya qilish uchun
Italiyada yer osti jangovar hujayralarni yaratish edi. 1972 yilda Italiya hukumati
Sovet Ittifoqi bilan siyosiy maslahatlashuvlar to'g'risidagi protokolni imzolash
bilan deyarli bir vaqtda Maddalena orolida Amerika yadro suv osti kemalarini baza
bilan ta'minlash to'g'risida AQSh bilan shartnoma tuzdi. Italiya Sovuq urush
davrida ham, u tugaganidan keyin ham AQSh va NATOning O'rta er dengizidagi
asosiy forposti edi. 4
Bu o'n yilliklar davomida Italiya NATO siyosatini faol qo'llab-
quvvatlab, o'z hududini nafaqat bazani, balki harbiy harakatlar uchun, masalan,
1999 yilda Yugoslaviyani bombardimon qilish paytida, Liviyadagi operatsiya
paytida (2012) va boshqa joylarda "sakrash" aerodromlari sifatida taqdim etdi. Shu
bilan birga, Italiyaning o'zi (na atom elektr stantsiyalari, na neft, gaz, ko'mirning
sanoat zaxiralari mavjud bo'lmagan energiya tanqis mamlakat) tez o'zgarib
4
https://uz.wikipedia.org/wiki/Italiya
7

turadigan hukumatlari va beqaror ichki siyosiy ahvoli bilan, muhim iqtisodiy va
harbiy resurslarga ega emas. uzoq vaqtdan beri NATOda strategik qarorlar qabul
qilish chetida. Italiyaning NATOdagi roli 1990-yillardagi Yugoslaviya inqirozi
davrida ortib bordi . Yugoslaviya parchalanib ketganidan keyin, Kosovo inqirozi
va Italiyada Kosovo mustaqilligi e'lon qilinganidan keyin "o'rta kuch" g'oyasi
"qahramonlar dunyosi" g'oyasiga aylandi , ya'ni. , Italiya muhim o'rin egallagan
dunyo. Italiya birinchilardan bo'lib Serbiyaning sobiq Kosovo viloyati
suverenitetini tan oldi va keyin Bolqon mintaqasini NATO doirasidagi mas'uliyat
hududi deb e'lon qildi. 2003 yilda Italiya urushga qarshi kayfiyat hukmron
bo'lishiga qaramay, ittifoqchilik majburiyatlarini bajardi va Saddam Husaynni
ag'darish uchun koalitsiya kuchlarining Iroqqa bostirib kirishini qo'llab-quvvatladi
. 2005 yil mart oyida Iroqda terrorchilar tomonidan asirga olingan garovga
olinganlarni ozod qilishda jonini fido qilgan italyan razvedkasi Nikolo
Kaliparining jasorati dunyoda katta rezonansga ega bo'ldi. Bu fojia Italiyaning Iroq
urushidagi ishtirokining ma'nosi haqidagi ommaviy munozaralarda burilish nuqtasi
bo'ldi va 2006 yilda Bosh vazir Romano Prodi davrida Italiya qo'shinlari Iroqdan
chiqib ketdi. 2015 yilda Italiya NATOning eng nufuzli a'zolaridan biri hisoblanadi.
Italiya harbiy xizmatchilari Shimoliy Atlantika alyansining turli mashqlar va
operatsiyalarida faol ishtirok etadilar. Kosovo , Iroq va Afg'onistondagi NATO
missiyalarida 6500 ga yaqin italiyalik harbiy xizmatchilar va maxsus xizmatlar
xodimlari ishtirok etdi . Italiya harbiy-dengiz kuchlarining kemalari NATOning
O'rta er dengizidagi Active Endeavour dengiz operatsiyasida ishtirok etdi.
Liviyadagi harbiy operatsiyaning birinchi bosqichida Italiya NATO ixtiyorida
uchinchi yirik havo kuchlarini berdi. 5

Italiya NATO byudjetiga kiritilgan sarmoya miqdori bo'yicha beshinchi
o'rinda turadi.
Italiyaning NATO istiqbollariga oid siyosati kontseptsiyasi alyansning
boshqa davlatlarining strategik ko'rsatmalariga yaqin. Italiya NATOning " Tinchlik
yo'lida hamkorlik " maxsus dasturi doirasida Rossiya bilan yaqinlashishga sodiqdir
5
https://uz.wikipedia.org/wiki/Italiya
8

. Rossiya bilan aloqalar Silvio Berluskoni to'rt karra bosh vazirlik davrida eng katta
rivojlanish va intensivlikni oldi , u davlat manfaatlaridan tashqari Vladimir Putin
bilan shaxsiy do'stlikka ega edi. 2002 yil 28 mayda Berluskoni tashabbusi bilan
Rossiya va G'arb o'rtasida harbiy-siyosiy yaqinlashuv bo'lib o'tdi; Pratika di Mare
harbiy bazasida bo'lib o'tgan Rim sammitida Rossiya -NATO kengashi tuzildi .
O'shanda " sovuq urush " ga chek qo'yganiga ishonishgan. Matteo Renzi va Paolo
Gentiloni kabinetining navbatdagi kabineti ancha keskin xalqaro vaziyatda bir xil
ko'rsatmalarga amal qilishga harakat qildi. 6
Italiyaning pozitsiyasiga tuzatishlar
Ukrainada 2014 yilda boshlangan inqiroz va natijada G'arb va Rossiya o'rtasidagi
munosabatlarning murakkablashishi bilan amalga oshirildi , unga qarshi Italiya
ham sanksiyalarga qo'shildi . Shunga qaramay, Italiya hamjihatlikda bo'lgan
NATOning rasmiy hujjatlari hali ham ittifoqni o'zgartirish va Rossiya bilan
muloqotni davom ettirish zarurligini tasdiqlaydi.
Italiya turli xil mineral resurslarga ega. Ammo ularning ko'pchiligining
konlari zaxiralari jihatidan kichik, butun mamlakat bo'ylab tarqalgan, ko'pincha
ularni o'zlashtirish uchun noqulay joylarda. Shunday qilib , 1982 yilda
mamlakatda, shu jumladan Elba orolida (bir qator joylarda, lekin ayniqsa Karrara
hududida) temir rudasini qazib olish butunlay to'xtatildi. Boshqa turdagi xom
ashyo zaxiralari bo'yicha Italiya kambag'al. Antrasit oz miqdorda Aosta vodiysi
hududida , kolloid qo'ng'ir toshlar Toskanada , torf va torfga o'xshash qo'ng'ir
toshlarda uchraydi. Markaziy Italiya va Liguriyada kichik marganets konlari
mavjud . Apuliyaning karst chuqurliklaridan uzoq vaqtdan beri qazib olingan
boksit hozir deyarli tugaydi. Sitsiliya orolida kaliy va tosh tuzi, asfalt va bitum
zahiralari mavjud.
Italiyaning energiya resurslari mamlakatning energiyaga bo'lgan ehtiyojining atigi
15 foizini qondiradi. Sardiniya , Toskana , Umbria , Kalabriyada jigarrang va past
sifatli ko'mir konlari mavjud. Sitsiliya oroli, Padaniya tekisligi va Markaziy
Italiyaning sharqiy sohilidagi cheklangan neft zaxiralari Italiyaning neftga bo'lgan
ehtiyojining 2% dan kamrog'ini ta'minlaydi. Padan tekisligining tabiiy gaz konlari
6
https://uz.wikipedia.org/wiki/Italiya
9

va uning suv osti davomi, Adriatik dengizining kontinental shelfi mamlakat
iqtisodiyoti uchun juda muhimdir. Tabiiy gaz Shimoliy, Markaziy va Janubiy
Apennin va Sitsiliyada joylashgan . Urushdan keyingi yillarda juda muhim (Italiya
uchun) neft resurslari - Padan pasttekisligida , Alp tog'lari etaklarida, shuningdek
Sitsiliya orolida topildi . Ularga qo'shimcha ravishda bitumli slanetslar, Ragusa
mintaqasidagi Sitsiliya orolida , Abruzzo e Molise mintaqasidagi San Valentino
yaqinida , shuningdek, Frozinone mintaqasida ( Latsio ) .
1.2. Italiya tabiy boyliklari va ularning hududiy xususiyatlari
Iqtisod. Bu sanoat g'arbiy Yevropaga, o'ng neft boy Yaqin Sharq
mamlakatlari asosiy yo'llari markazida joylashgan, chunki O'rtaer dengizi, Italiya,
eng muhim joy - asosiy potrebitelnits bu boylik. Juda qulay geografik joylashuvi
Italiya oladi. Mamlakat xususiyatlari uni tashkil etilganidan buyon a'zo bo'lgan
Yevropa Ittifoqi, mamlakatimizda iqtisodiy va siyosiy vaziyat ta'siri sifatida unga
deyarli butunlay bog'liq. 7
Xristianlik sayyorada va San Marino, 1600
Konstitutsiyasi bilan Yevropada eng qadimgi Respublikasi rahbarining qarorgohi
sifatida Vatikan - bunday yuqori joyda bir xususiyati shundaki, u ikki juda muhim,
mustaqil davlatlarni joylashtirdim Italiyada, deb haqiqatdir.
Bu kichik mamlakat va eng mag'rur - buyuk bezovtalangan bilan Yevropa
Kengashi bo'ysunadi va kuchli Yevropa Ittifoqi kiritish qarshi. Biroq, hatto Italiya
u yashash kerak deb, mamlakatni taqozo: qimor uylar ochish va hatto o'z TV, pul
va urf-odatlari bor, San Marino man. Biroq, Italiya, bu cheklovlar qisman
moliyaviy qoplanadi. katta daromad - Italiya joylar uchun San Marino uchun hech
qanday kam istaydi uchun Vatikan millionlab, shuningdek sayyohlarni, miqdorini
tashrif hojilar ancha aniq foyda keltiradi. Italiya iqtisodiy va geografik
xususiyatlari juda aniq edi, siz nodir mamlakat turizm orqali iqtisodiyotni barpo
mumkin, aniqlash va o'z minerallari tabiiy resurslar, jumladan, har qanday
ta'minlash kerak. Bu xom ashyo va energiya bilan mamlakat nafaqat tartibsizlik
7
https://uz.wikipedia.org/wiki/Italiya
10

ta'minlash, lekin etarli emas, deb ta'kidlash lozim. Deyarli uning omonatlar barcha
noo'rin rivojlantirish uchun hajmi va depozitlar kichik bo'ladi. Italiya o'zining
energiya o'zi faqat 17 foizni tashkil javob beradi. ko'mir nuqson juda keskin his
etiladi. Calobra, Toskana, Umbria va Sardiniya bor ko'mir va lignit, lekin maydon
kichikdir. Yog 'Sitsiliya ustida, balki juda cheklangan, muhtoj faqat ikki foizini
beradi. Italiya keng qamrovli iqtisodiy va geografik xususiyatlari, masalan,
Germaniya bilan, aniq kambag'al italiyaliklar bu resurslarni ko'rsatadi. Rus tilidan
tabiiy taqqoslash to'g'ri emas: ildiz ko'mir gaz, neft Shu nisbatlarda va boshqa har
qanday minerallar bilan, faqat depozitlariga o'rganib 200 milliard tonna bor.
Mineral boyligi gaz bilan yaxshi ta’minlangan: Padua tekislik va uning
davomi - Adriatika dengizining javon - hisob talab taxminan 40 foizi. Kashf lekin
hali barcha birgalikda Apennines va Sitsiliya tabiiy gaz konlarini ishlab emas,
balki ko'p bo'lmagan mamlakat zarur iste'mol foizi 46 dan. Temir javhari qariyb
uch ming yil davomida bu yerda qazib olingan bo'lsa, qimmatli qog'ozlar, albatta,
juda, juda oz Elbe va Aosta 50 million tonna, juda kichik o'stiriladi. resurslari
jihatidan Italiyada qisqacha tavsifi bo'lishi mumkin: deyarli hech resurslar bor. 8
Polimetall ruda rux rudalarini ham mavjud bir oz boy Italiya,, qo'rg'oshin
va kumush, shuningdek begona moddalar va boshqa metallar. Toskana vulqon
daha yotadi simob ruda, kinovar, mamlakat zaxiralari ko'p. Bundan tashqari, bir
pyrites mavjud. Sardiniya boksit rivojlantirish - -: Ligurië surma rudalari -
marganets Puglia. Italiyada, albatta, boy yagona narsa - bir granit, tüf va boshqa
qurilish materiallari hisoblanadi. mashhur Carrara marmar, masalan, juda qimmat.
Lekin u ham, ko'p emas. Italiya iqtisodiy va geografik xususiyatlari tuzish turizm
bilan boshlash. Va, ehtimol, u tugaydi.
S anoat quyidagicha uning tarkibida Italiyaning yalpi ichki mahsuloti
bo'linadi: qishloq xo'jaligi, ikki foiz, sanoat berilgan - 27, va qolgan etmish Plus -
xizmatlar uchun, ya'ni turizm. qazib mineral resurslar va energiya ortiq 80 foiz 70
dan ortiq foiz import qilinadi. XX asr oxirida, atom energiya rivojlanishining
boshlanishi, lekin 1988 yilda u referendum qoplangan. Shuning uchun, holda elektr
8
https://www.docsity.com/ru/ekonomiko-geograficheskaya-harakteristika-italii/1088764/
11

Italiya import omon bo'lmaydi. yana boshqa har qanday rivojlangan mashinasozlik
ortiq butun sanoati, avtomobilsozlik, qishloq xo'jaligi mashinalari ishlab
chiqarilgan. Jahon bozori Italiya mebel, to'qimachilik va karolar qadrli.
Qishloq xo’jaligi. qishloq xo'jaligi, hatto Yevropa Ittifoqi juda, juda kichik
ekanini taxminan olti gektar o'rtacha maydoni (ayniqsa, janubiy Italiyada va zarar
ko'rib ishlayotgan) kichik fermer xo'jaliklari katta soni. Yetishtiriladigan faqat
O'rta mahsulotlar - zaytun, sharob, tsitrus mevalar. Qirq kamroq - Crop, qishloq
xo'jaligi 60 dan ortiq foiz va chorvachilik egallaydi.
Italiya yuqori rivojlangan mamlakat bo'lib, unda iqtisodiyotning yangi
postindustrial turi keng namoyon bo'ladi. Ikkinchi jahon urushidan keyin mamlakat
iqtisodiyoti boshqa rivojlangan mamlakatlarga qaraganda tez sur'atlar bilan
rivojlandi. 9
Bunga AQSHdan kapitalning kirib kelishi, arzon ishchi kuchining
mavjudligi, turizmning rivojlanishi va bu sohada daromadlarning o sishi sababʻ
bo ldi. Bularning barchasi Italiyaga raqobatdosh davlatlar bilan yaqinlashishga
ʻ
imkon berdi. Mamlakatni sanoatlashtirish 1960-yillarda, ya'ni "mo''jizaviy
iqtisodiyot" davrida yakunlandi. Tabiiy resurslarning etishmasligi iqtisodiy
o'zgarishlar tamoyilini tanlashda hal qiluvchi omil bo'ldi: omon qolish uchun
eksport. PPP bo'yicha YaIM - 2,317 trillion dollar (dunyoda 8-o'rin, Yevropada 4-
o'rin). Aholi jon boshiga YaIM: 38 233 AQSh dollari (dunyoda 30-o rin,
ʻ
Yevropada 20-o rin) 2017 yil uchun YaIM o'sish sur'ati 1,8% ni tashkil qiladi.
ʻ
Inson taraqqiyoti indeksi – 0,89 (dunyoda 28-o rin, Yevropada 18-o rin).
ʻ ʻ
Iqlimi: mo’tadil kontinental; subtropik dengiz. Qishloq xo jaligi yerlari
ʻ
mamlakat hududining 44% ni egallaydi. Foydali qazilmalar: Neft va gaz (Sitsiliya,
Padana pasttekisligi). Iste'mol qilinadigan gaz va neftning 90% import qilinadi;
Marganets (Liguriya). Qo'ng'ir ko'mir (qazib olinadi: Alp tog'lari (Aosta
koni), Apennin tog' etaklari, Sardiniya, eng katta qiymati Sulcis havzasi (Sardinia).
Uran rudalari - Val Soriano, Pricey Rio Freddo, Latsio konlari. Temir rudalari -
(qazib olish 3 ta hududda amalga oshiriladi: Toskana-Elbaniya - 30%, Sardiniya
(Sassari viloyati) - 30%, Alp tog'lari - 40%). Boksitlar - Abruzzi, Aliluya konlari
9
https://www.docsity.com/ru/ekonomiko-geograficheskaya-harakteristika-italii/1088764/
12

(zaxirasi 5 mln t). Mis rudalari - Toskana va Sardiniya mintaqalarida. Surma
rudalari - qazib olish Sardiniya va Toskana mintaqalarida (Monsiana koni) amalga
oshiriladi.
Qo'rg'oshin va rux rudalari - (qazib olish Sardiniya orolida (Masua,
Monteponi, Montevekkiu konlari), shuningdek, Shimoliy Alp tog'larida (Raibl,
Gorno, Monteneva, Salafossa konlari) amalga oshiriladi. Italiya energiya
manbalarida juda kambag'al va noqulay energiya balansiga ega. Ehtiyojlarning
o‘rtacha 17 foizi o‘z mablag‘lari hisobidan qoplanadi. Energiya balansining deyarli
70% neftdan keladi. Ushbu ko'rsatkich bo'yicha Italiya postindustrial mamlakatlar
orasida faqat Yaponiya bilan taqqoslanadi: tabiiy gaz uchun taxminan 15%, ko'mir,
gidro va geotermal energiya uchun 7-8%. O'zining neft qazib olish hajmi kichik -
yiliga 1,5 million tonna. 10
Italiya chet elda iste'mol qilinadigan neftning 98 foizini
(75 million tonnadan ortiq) sotib oladi. Neft Saudiya Arabistoni, Liviya,
Rossiyadan keladi. Italiya o'rnatilgan quvvati (200 million tonna) bo'yicha G'arbiy
Yevropada eng yirik neftni qayta ishlash sanoatiga ega, ammo undan foydalanish
darajasi juda past. Tabiiy gaz qazib olish (1999 yilda 20 mlrd. kub metr) unga
bo'lgan talabning qariyb 46 foizini ta'minlaydi. Gaz Rossiya, Jazoir va
Niderlandiyadan import qilinadi. Italiya qattiq yoqilg'ining qariyb 80 foizini sotib
oladi. Ko'mir AQSh va Janubiy Afrikadan keltiriladi. Kaliy tuzlari - qazib olish
Toskana hududida amalga oshiriladi. Suv resurslari - suv resurslari yiliga 58
mlrd.m3 ni tashkil qiladi. Yerning mavjudligi - 0,1 ga / kishi. Aholisi - 59,59
million kishi. Tug'ilish koeffitsienti 8,8 ppm, o'lim darajasi 10,5. O'rtacha umr
ko'rish 82 yil. Ishsizlik darajasi 11,3% ni tashkil qiladi. Italiyaliklar aholining 80%
ni tashkil qiladi (13% albanlar, slovenlar, xorvatlar, greklar). katoliklar - 80%.
Ayollarga qaraganda erkaklar ko'proq. Bolalardan ko'ra keksalar ko'p. Iqtisodiy
faol aholi: 24,7 million kishi. Sanoat Italiya iqtisodiyotining yetakchi tarmog‘idir.
U milliy daromadning 2/5 qismini beradi va barcha band aholining 2/5 dan ortig'ini
(28,3%) tashkil qiladi. Italiya xomashyo va energiya resurslari bilan juda kam va
notekis ta'minlangan. Italiya ishlab chiqarish sanoati asosan import xomashyosiga
10
https://www.docsity.com/ru/ekonomiko-geograficheskaya-harakteristika-italii/1088764/
13

asoslangan. Italiya sanoatida og'ir sanoat ustunlik qiladi, bunda etakchi rol
mashinasozlikga tegishli. Keyingi yillarda metallurgiya, elektroenergetika, kimyo
va neft-kimyo sanoati ham sezilarli darajada rivojlandi. Asosan, mamlakatda
malakali ishchi kuchi, nisbatan kam xomashyo va yoqilg'i talab qiladigan va
asosan ommaviy mahsulot ishlab chiqaradigan tarmoqlar rivojlangan.
Ishchilar soni bo'yicha mashinasozlikdan keyin ikkinchi o'rinda Italiyaning
eng qadimgi tarmoqlaridan biri bo'lgan to'qimachilik sanoati turadi. Paxta, jun,
ipak, kanop, zig‘ir, jut va kimyoviy tolalardan gazlama va kalava, turli trikotaj
buyumlar ishlab chiqaradi. Paxta zavodlari shimolda - Lombardiya va Piedmontda
keng joylashgan bo'lib, bu suvning ko'pligi va Alp tog'laridagi gidroelektr
stansiyalardan arzon elektr energiyasi bilan ta'minlangan. Jun sanoatining asosiy
hududlari Toskana, Piemont va Venetsiyada joylashgan. Ipak sanoati korxonalari
Komo va Treviso shaharlarida to plangan.ʻ 11

Italiya kimyo sanoati asosan chetdan keltiriladigan xom ashyo (asosan neft,
tabiiy gaz, fosforitlar, oltingugurt, tsellyuloza) hisobidan ishlaydi, shuningdek,
o zining kimyoviy xom ashyo, birinchi navbatda tabiiy gaz, piritlar, kaliy tuzlari va
ʻ
oltingugurt zahiralaridan ham qisman foydalanadi. Italiya kimyo sanoati organik
mahsulotlar ishlab chiqarishga ixtisoslashgan. Plastmassa va kimyoviy tolalar,
avtomobil shinalari, farmatsevtika mahsulotlari ishlab chiqarish katta ahamiyatga
ega. Kimyo sanoatining eng qadimgi mintaqasi Milan bo'lib, kimyoviy
moddalarning muhim qismi neft-kimyo zavodlari joylashgan dengiz portlarida ham
ishlab chiqariladi. Kimyo sanoatining 1/4 qismi Montadison tomonidan nazorat
qilinadi.
Italiya iqtisodiyotida oziq-ovqat sanoati muhim o'rin tutadi. Un sanoati
mamlakat uchun juda muhim. Janubda Neapol mintaqasi alohida ajralib turadi, bu
erda nafaqat un, balki Italiya dunyoda birinchi o'rinda turadigan mashhur italyan
makaronlari ham ishlab chiqariladi. Padan tekisligining kengliklarida mahalliy
qand lavlagini qayta ishlovchi yuzga yaqin shakar zavodlari mavjud. Respublikada
konserva ishlab chiqarish yuqori darajada rivojlangan. Asosan meva va
11
https://www.docsity.com/ru/ekonomiko-geograficheskaya-harakteristika-italii/1088764/
14

sabzavotlar, shuningdek, go'sht va baliqlarni konservalash. Italiya uzoq vaqtdan
beri pishloqi bilan mashhur. Deyarli butun sut sanoati sut chorvachiligi eng
rivojlangan Italiya shimolida to'plangan. Italiya dunyoda ishlab chiqarilgan barcha
zaytun moyining 1/3 qismini ishlab chiqaradi.
Italiya qishloq xo'jaligining yuqori mahsuldorligiga ega. Biroq, u o'z
ehtiyojlarining 75 foizini oziq-ovqat bilan qondiradi. Unda aholining 3,9 foizi
band. Italiyaning G arbiy Yevropa agrar integratsiyasidagi ishtiroki mamlakatningʻ
sabzavotchilik va meva yetishtirishga ixtisoslashuviga olib keldi. Don va go‘sht
yetishtirish qisqardi. Qishloq xo jaligining asosiy tarmog i o simlikchilik bo lib,
ʻ ʻ ʻ ʻ
unda tovar qilinadigan qishloq xo jaligi mahsulotlarining 60% yetishtiriladi.
ʻ
Italiyada har yili 14 million tonna sabzavot va 6 million tonna meva olinadi.
O simlikchilik sohasi g allachilik, qattiq bug doy, arpa, makkajo xori
ʻ ʻ ʻ ʻ
yetishtiriladi. Sabzavotlar asosan shimolda yetishtirilsa, shimol va janubda don
yetishtiriladi. G arbiy Yevropa mamlakatlari orasida Italiya uzum, zaytun, tamaki
ʻ
va qand lavlagi yetishtirish bilan ajralib turadi, Italiya Yevropa mamlakatlari
orasida tamaki yetishtirish bo yicha 1-o rinda turadi; Chorvachilik tovar
ʻ ʻ
mahsulotining 20 foizini ta minlaydi, sut va go sht yetishtirishga ixtisoslashgan
ʼ ʻ
bo lsada, aholi ehtiyojini to liq qondirmaydi. Janubda qishloq xo jaligi qoloq,
ʻ ʻ ʻ
uning rivojlanishiga agrar munosabatlar va mayda yer egaliklari to sqinlik
ʻ
qilmoqda. 12

Italiya xizmat ko'rsatish sektori turizm, transport va bank ishi kabi eng
muhim tarmoqlar bilan ifodalanadi. ularning yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 74,3
foizni tashkil etadi. Italiyaning transport kompleksi nafaqat mamlakatning ichki
ehtiyojlarini ta'minlaydi, balki Yevropa Ittifoqining barcha mamlakatlari transport
tizimining muhim bo'g'ini hisoblanadi. Bu, birinchi navbatda, quvurlar va dengiz
yo'llariga tegishli. Uning vatani bo'lgan mamlakatda bank sektori doimo yaxshi
rivojlangan. Biroq hozirda banklar soni va ularning aktivlari hajmi muttasil
kamayib bormoqda. Taxminan 4,5 million Italiya korxonalarining 99,9 foizi kichik
va o'rta korxonalar, ularning 95 foizi, o'z navbatida, 10 dan kam ishchilari bo'lgan
12
https://www.docsity.com/ru/ekonomiko-geograficheskaya-harakteristika-italii/1088764/
15

firmalar (mikrofirmalar). Yirik kompaniyalar (50 dan 249 nafargacha) Italiya
korxonalari umumiy sonining atigi 0,5 foizini tashkil qiladi.
Kichik va o rta biznes sub yektlarining qariyb 76 foizi, xususan, 10ʻ ʼ
nafardan kam ishchisi bo lgan korxonalar xizmat ko rsatish sohasida, xususan,
ʻ ʻ
ko chmas mulk, informatika, tadqiqot va chakana savdo sohalarida to plangan.
ʻ ʻ
Italiyada turizm va savdo ham muhim faoliyatdir. Italiya eng ko'p tashrif
buyuradigan 5-davlat (turizm yalpi ichki mahsulotning 12% ni tashkil qiladi).
Ilm-fanga sarflangan xarajatlar – YaIMning 1%.
Ta'lim xarajatlari - YaIMning 4,7%.
Sog'liqni saqlash xarajatlari YaIMning 9,5% ni tashkil qiladi. 13
Temir yo llarning uzunligi: 20181,7 km. Mamlakatning asosiy temir yo'l
ʻ
markazi - Milan; ko'p sonli temir yo'llarga ega bo'lgan boshqa muhim temir yo'l
kesishmalari: Rim, Boloniya, Bari, Florensiya, Genuya, Neapol, Palermo, Turin,
Venetsiya. Yo‘lovchi aylanmasi – 47,3 mlrd. yo‘lovchi-kilometr 39 290,0 (million
yo‘lovchi-km). Yuk aylanmasi – 10267,0 (mln.t.km). Yo lovchilarning 90% dan
ʻ
ortig i, yuklarning 80% dan ortig i avtomobil transporti hissasiga to g ri keladi.
ʻ ʻ ʻ ʻ
Avtomobil yo llarining umumiy uzunligi 654676 km. Mamlakatning asosiy
ʻ
transport magistrali - bu butun Italiya bo'ylab o'tgan Autostrada de la Sol. Italiya
orqali beshta xalqaro avtomobil yo llari o tadi: London-Parij-Rim-Palermo,
ʻ ʻ
London-Lozanna-Milan-Brindisi, Rim-Berlin-Oslo-Styordan, Rim-Vena-Varshava,
Amsterdam-Bazel-Genua. Avtomobil transportining yo lovchi aylanmasi: 824
ʻ
mlrd. yo lovchi/kilometr.
ʻ
Magistral neft va gaz quvurlarining umumiy uzunligi 8 ming km dan
oshadi. Ulardan ba'zilari xalqaro ahamiyatga ega: Rossiya gazini Italiyaning
shimoliga etkazib beradigan quvur, Triest-Ingolshtadt neft quvuri. Genuyadan
Milan, Myunxen va Shveytsariyaga neft quvuri tortildi. Dengiz transporti ham
yaxshi rivojlangan bo lib, import yuklarining 80-90% va eksport yuklarining 60-
ʻ
65% ni tashkil qiladi. Flot tonnaji - 8 million tonna (Evropada Norvegiya va
Gretsiyadan keyin uchinchi o'rin). Eng yirik portlari Trieste va Genuya (yuk
13
https://www.docsity.com/ru/ekonomiko-geograficheskaya-harakteristika-italii/1088764/
16

aylanmasi 30 mln. tonnadan ortiq). Mamlakatda 42 ta aeroport mavjud. Yuk
aylanmasining 1405,6 (million tonna-km) va yo‘lovchi aylanmasining 27,9
millioni havo transporti hissasiga to‘g‘ri keladi.
Italiya eksport bo'yicha dunyoda 8-o'rinni, import bo'yicha 11-o'rinni
egallaydi. 499,1 milliard dollar AQSh (2017 yil hisobi).
Italiya eksporti: to'qimachilik va kiyim-kechak, ishlab chiqarish uskunalari,
avtomobillar, transport uskunalari, kimyoviy moddalar; oziq-ovqat mahsulotlari,
rangli metallar. Asosiy eksport hamkorlari: Germaniya 12,5%, Fransiya 10,3%,
AQSH 9%, Ispaniya 5,2%, Buyuk Britaniya 5,2%, Shveytsariya 4,6% (2017).
Import: 426,7 milliard dollar AQSh (2017 yil hisobi).
Italiya import qiladi: yoqilg'i-energetika resurslari, rangli metallar,
to'qimachilik va kiyim-kechak.
Asosiy import hamkorlari: Germaniya 16,3%, Fransiya 8,8%, Xitoy 7,1%,
Niderlandiya 5,6%, Ispaniya 5,3%, Belgiya 4,5%. 14
Italiya ma muriy jihatdan 20 ta viloyatga bo lingan, ulardan beshtasiʼ ʻ
avtonom maqomga ega. Mintaqalar: Abruzzo, Valle d'Aosta, Apuliya, Bazilikata,
Kalabriya, Kampaniya, Emiliya-Romagna, Friuli-Venesiya Julia, Latsio, Liguriya,
Lombardiya, Marche, Molise, Piemont, Sardiniya, Sitsiliya, Trentino-Alto-
Adigeya, U. , Venetsiya.
Italiyaning shimoliy hududlarida iqtisodiyot va shunga mos ravishda
turmush darajasi janubiy hududlarga qaraganda yuqori. Italiya mintaqalarining
rivojlanishidagi nomutanosiblik muammosi saqlanib qolmoqda va uning yechimi
moliyaviy in'ektsiyalarning intensivligiga bevosita bog'liq emas. Moliyaviy
oqimlarni janubga yo'naltirish texnikasidan foydalanib, Italiyaning turli
hukumatlari kerakli natijalarga erisha olmadilar. 15
Yirik sanoat sarmoyalari, agrar
islohotlar, xususiy kapitalni jalb qilish, kichik va o‘rta biznesni rivojlantirish, yil
davomida dam olish va turizm infratuzilmasini rivojlantirish, xorijiy sarmoyalarni
jalb qilish – bularning barchasi mamlakatning janubiy, qishloq xo‘jaligi qismini
agrar hududga aylantirish imkonini berdi. -sanoat va 1995-yildan buyon o‘sish
14
https://www.docsity.com/ru/ekonomiko-geograficheskaya-harakteristika-italii/1088764/
15
https://www.docsity.com/ru/ekonomiko-geograficheskaya-harakteristika-italii/1088764/
17

sur’atiga ko‘ra, 2005-yilga kelib sanoat sohasida band bo‘lgan aholi ulushi ortib
bormoqda, bu hududlarda sanoat yanada kengaytirilib, sanoat-agrar sohaga
aylantirilmoqda. Shu bilan birga, rivojlanishiga Italiya hukumati ham, Yevropa
Ittifoqining (sobiq Yevropa Iqtisodiy Hamjamiyati) ham deyarli ahamiyat
bermagan Shimoliy Italiya rivojlanishning postindustrial bosqichida, va faqat shu
tufayli Italiyani butun dunyoning postindustrial qismi qatoriga kiritish mumkin.
1.3. Italiya iqtisodiy mójizasi
Italiya iqtisodiy mo‘jizasi ( ital. Miracolo ekonomiko italiano ) — 1950-
yillarning o‘rtalari va 1970-yillarning o‘rtalari oralig‘ida Italiyada jadal iqtisodiy
o‘sish davri bo‘lib, bu davrda mamlakat iqtisodiyoti agrar - sanoatdan jahonning
eng sanoatlashgan iqtisodiyotiga aylandi. dunyoning yetakchilaridan biriga
aylandi. Italiya Ikkinchi Jahon urushidan eng ko'p zarar ko'rgan va vayron bo'lgan
Yevropa davlatlari qatoriga chiqdi. "Il boom" iqtisodiyotni modernizatsiya qilish
va uni dunyodagi eng yirik iqtisodiyotlardan biri darajasiga ko'tarishni anglatadi.
Iqtisodiy yuksalishning dvigatellari italiyalik tadbirkorlarning bashoratliligi va
iqtisodiy zukkoligi, shuningdek, Padan tekisligida metan va uglevodorod
konlarining topilishi bo'lib, bu qora metallurgiyaning yangi rivojlanishiga turtki
bo'ldi . Italiyaning po'lat ishlab chiqarishning o'sishiga Italiya Kommunistik
partiyasining kuchi va AQSh Sharqiy blokining yaqinligi haqida
tashvishlanganlarning yordami ham yordam berdi, Marshall rejasiga muvofiq
taqdim etilgan va asosiy sanoatni tiklashga qaratilgan. Ushbu in'ektsiyalarning
asosiy maqsadi iqtisodiyotning sanoat tarmoqlarini umumiy bozor maydonida
raqobatbardosh bo'lish imkonini beradigan darajaga ko'tarish edi. 1950-yillarning
boshidan boshlab Italiya sanoat ishlab chiqarishining o'rtacha yillik o'sishi bo'yicha
Yevropaning barcha mamlakatlarini ortda qoldirib, jahon miqyosida Yaponiyadan
keyin ikkinchi o'rinda turadigan favqulodda jadal sanoat rivojlanish davriga kirdi.
1959, 1960, 1961 va 1962 yillarda iqtisodiy o'sish yalpi ichki mahsulotga
nisbatan mos ravishda 6,4%, 5,8%, 6,8% va 6,1% ni tashkil etdi . 1957-1960
18

yillarda sanoat ishlab chiqarishining o'rtacha yillik o'sishi 31,4% ni tashkil etdi.
Quyidagi tarmoqlar yanada ta'sirchan o'sishni ko'rsatdi:
 avtomobil sanoati - 89%,
 aniq muhandislik - 83%,
 sun'iy tolalar ishlab chiqarish - 66,8%.
Umuman olganda, 1953 yildan 1962 yilgacha bo'lgan davrda Italiyada
sanoat ishlab chiqarish hajmi 3 baravar oshdi. Koreya urushi (1950-1953)
va tanklar va samolyotlar ishlab chiqarish bilan bog ' liq po ' latga bo ' lgan ehtiyoj
Italiyaning sanoat va iqtisodiy o ' sishini yanada tezlashtirdi . 16
1964 yildan boshlab
o'sish har yili o'rtacha 8% ni tashkil etdi va Shimoliyning eng rivojlangan sanoat
shaharlarida ( Milan , Genuya , Turin ) rivojlanish yanada tez sur'atlar bilan davom
etdi. Asosiy mahsulotlar quyidagilar edi:
 zamonaviy kiyim va poyabzal (asosan Milan),
 yozuv mashinkalari ( Olivetti kompaniyasi )
 kir yuvish mashinalari,
 avtomobillar ( FIAT , Lamborghini , Maserati , Ferrari ),
 uskunalar,
 benzin.
Italiya import va eksportni barqarorlashtirishga kirishdi. Iqtisodiy o'sish
shunchalik ta'sirli ediki, hatto AQSh prezidenti Jon Kennedi Rimda Italiya
prezidenti Antonio Segni bilan tushlik paytida Italiya iqtisodiyotining
ko'rsatkichlarini yuqori baholadi. Ushbu yutuq sanoatning asosiy tarmoqlariga
katta investitsiyalar tufayli erishildi, bu ularni tubdan yangilash imkonini berdi.
Bunday miqyosdagi kapital qo'yilmalar, birinchi navbatda, tegishli tarmoqlarda
boshqaruv lavozimlarini egallagan, ularni o'z mablag'lari hisobidan va birinchi
navbatda Marshall rejasidan olingan kreditlar (shu jumladan, ushbu kreditlarning
35 foizi) yordamida amalga oshirgan eng kuchli kompaniyalar uchun mumkin edi.
FIAT avtomobil konserni tomonidan olingan, 40% - elektroenergetika sohasida
16
https://www.docsity.com/ru/ekonomiko-geograficheskaya-harakteristika-italii/1088764/
19

hukmronlik qilgan bir nechta korporatsiyalar va boshqalar). Keng sanoat
doiralarining ishlab chiqarishni keng modernizatsiya qilish avangardida harakat
qilgani, antifashistik birlik buzilganidan keyin "sanoat sardorlari" ga qaytgan
Italiyada kapitalizm va demokratik tuzumning kelajagiga ishonch bilan yordam
berdi. Sanoatni qayta jihozlash uchun davlatning iqtisodiyotga aralashuvi
dastaklaridan faol foydalanildi. Fashizm davrida yaratilgan Sanoatni qayta qurish
davlat instituti ( IRI) omon qoldi va sanoatni uzoq muddatli kreditlashda muhim
rol o'ynashda davom etdi. Italiyada neft zaxiralarining topilishi bilan ENI (National
Liquid Fuels Administration) davlat kompaniyasi tashkil etildi , u butunlay yangi
sanoatni - neft-kimyoni o'z qo'liga oldi . Davlat kapital qo'yilmalari 1952-1953
yillarda. Barcha investitsiyalarning 41%, 1959 yilda esa faqat sanoatni qayta qurish
instituti va ENI ularning umumiy hajmining 30% ni tashkil etdi. 17
Sanoatning jadal rivojlanishi qishloq aholisining shaharga, ayniqsa janubiy
viloyatlardan ommaviy ko chishiga sabab bo ldi. Hukumatning agrar islohotiʻ ʻ
Mezzogiornoda (janubda) yashovchan dehqon xo'jaliklarining biron bir muhim
qatlamini yaratishga olib kelmadi, garchi 50-yillarda bu yerda investitsiyalarning
asosiy ulushi maxsus tashkil etilgan Cassa Southern orqali o'tgan edi. 18
12 yil
davomida er islohotiga davlat sarmoyasi 638 milliard lirani tashkil etdi, bu
miqdorga er oluvchilarning o'zlari xarajatlari qo'shilishi kerak, bu davlat
investitsiyalari miqdorining taxminan 15 foizi). Dehqonlarga berilgan er
uchastkalarining aksariyati kichik va o'rta bo'lib, yirik tijorat qishloq xo'jaligi
korxonalari raqobatiga dosh bera olmay, tezda yaroqsiz holga keldi. Yer olgan
ko'plab dehqonlar o'z uchastkalarini tashlab, shaharga ko'chib ketishdi. Doimiy
ravishda katta ishchilar zahirasiga ega bo'lgan italiyalik tadbirkorlar sanoatda ish
haqini boshqa EEC mamlakatlariga qaraganda past darajada ushlab turishga
muvaffaq bo'lishdi va shu bilan ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirishga va o'z
tovarlarining raqobatbardoshligini oshirishga muvaffaq bo'lishdi. Shimoliy sanoat
salohiyatining keskin o'sishi qishloq xo'jaligining janubi orqada qolishda davom
etdi. Bu davrda Mezzogiorno zonasida metallurgiya, kimyo va neftni qayta ishlash
17
https://www.docsity.com/ru/ekonomiko-geograficheskaya-harakteristika-italii/1088764/
18
https://www.docsity.com/ru/ekonomiko-geograficheskaya-harakteristika-italii/1088764/
20

sanoatining alohida orollari paydo bo'ldi. Ushbu tarmoqlarning korxonalari hech
qanday tarzda mahalliy iqtisodiy muhit bilan bog'liq emas edi ("cho'ldagi
soborlar"), ularning joylashuvi janubiy Italiya iqtisodiyotining ehtiyojlariga emas,
balki Shimoliy sanoat gigantlarining manfaatlariga javob berdi. Hammasi bo'lib,
1950-1960 yillarda 1,8 million kishi qishloqni tark etdi, Shimoliy shaharlarda soxta
urbanizatsiya boshlandi , ular ko'plab xarobalar bilan to'lib ketdi, shaharlarning
o'zida esa arzon narxlarda sotilgan bo'sh kvartiralar ko'p edi. 1951-1961 yillarda
qulay iqtisodiy sharoitda sanoat ishchilarining o'rtacha soatlik ish haqi 20% ga
oshdi, ammo ish haqining bu o'sishi ularning keng tarqalishi natijasida jismoniy va
asabiy energiya narxining oshishiga mos kelmadi. sanoat yig'ish liniyasi ishlab
chiqarish.
Iqtisodiy mo'jiza tufayli o'zgargan Italiya "neo-kapitalizm" mamlakati deb
atala boshlandi. Ammo "neo-kapitalistik" voqelikning ajralmas jihatlari Italiyaga
an'anaviy tarzda xos bo'lgan mintaqaviy nomutanosibliklar va chuqur ijtimoiy
qarama-qarshiliklar edi.
II BOB. ITALIYA IQTISODIY GEOGRAFIK O’RNINING
QULAYLIGI
2.1. Italiyaga iqtisodiy geografik tavsif.
Italiya rivojlangan kapitalistik mamlakat bo'lib, O'rta yer dengizi
markazida, G'arbiy Yevropaning janubida joylashgan va nafaqat tabiatning ko'plab
tipik xususiyatlari, iqtisodiy, siyosiy, madaniy hayoti, balki ikkala mintaqaning eng
muhim muammolariga ham e'tibor qaratadi. Iqtisodiy rivojlanish bo'yicha u eng
rivojlangan davlatlar qatoriga kiradi. Zamonaviy Italiya, garchi dunyo
voqealarining borishiga hal qiluvchi ta'sir ko'rsatadigan buyuk davlatlardan biri
bo'lmasa-da, shunga qaramay, iqtisodiy faoliyat ko'lami bo'yicha dunyodagi yetti
yirik kapitalistik davlatdan biridir. Italiya hayotida uni yuvadigan O'rta yer dengizi
va uning alohida qismlari: Tirren, Adriatik va Ion dengizlari katta rol o'ynaydi.
Uning qirg'oq chizig'i 7500 km ga cho'zilgan. Italiyaning dengiz qirg'oqlari eng
zich joylashgan; ko'plab sanoat va port shaharlari, kurortlar bor, eng muhim
21

avtomobil va temir yo'llar qirg'oq bo'ylab cho'zilgan, qirg'oq bo'ylab transport
rivojlangan, muntazam dengiz sayohatlari Italiyani Yevropa mamlakatlari va
boshqa qit'alar bilan bog'laydi. Italiyaning geografik joylashuvi ko'p jihatdan uning
iqtisodiy rivojlanishi uchun qulaydir. Quruqlikda Italiya shimoli-g'arbda Frantsiya,
shimolda Shveytsariya va Avstriya, shimoli-sharqda Sloveniya bilan chegaradosh.
O'rta yer dengizi Italiyani Yevropa mamlakatlari va Shimoliy Afrika bilan qulay
aloqalar bilan ta'minlaydi va 1869 yilda Suvaysh kanali ochilgandan so'ng Italiya
Janubiy va Sharqiy Osiyo, Sharqiy Afrika va Avstraliya mamlakatlariga olib
boruvchi savdo yo'llarida paydo bo'ldi. Shunday qilib, Italiyaning geografik
joylashuvi unga faol ichki siyosiy, iqtisodiy va tashqi siyosat faoliyatini amalga
oshirish imkonini beradi. 19
Italiya aholi soni bo yicha Yevropada (Germaniyadan keyin) ikkinchiʻ
o rinda turadi. Italiya aholisi 59,5 million kishi. Italiya aholisining qariyb 98%
ʻ
italiyaliklar, 2% dan sal ko'proq boshqa xalqlar vakillari. Aholi butun mamlakat
bo'ylab juda notekis taqsimlangan, uning o'rtacha zichligi kvadrat metrga 189
kishi. km. Italiyaning eng zich joylashgan joylari Kampaniya, Lombardiya va
Liguriya tekisliklari bo'lib, bu erda kvadrat metrga to'g'ri keladi. m 300 dan ortiq
aholiga ega. Bu intensiv qishloq xo'jaligi, ko'p tarmoqli sanoat, port faoliyati va
turizmni rivojlantirish uchun qulay sharoitlar bilan bog'liq. Kampaniyadagi Neapol
provinsiyasi ayniqsa siyrak, bu erda 1 kv. km. jamlangan 2531 kishi. Tog'li
hududlarda aholi ancha kam. Bu erda aholi zichligi 1 kvadrat metrga 35 kishigacha
kamayadi. km., Sardiniya va Bazilikataning qurg'oqchil va iqtisodiy jihatdan kam
rivojlangan hududlarida aholi zichligi 1 kvadrat metrga 60 kishini tashkil qiladi.
O'tgan asrda Italiya aholisi urushlar, epidemiyalar va emigratsiyaga
qaramasdan ikki baravar ko'paydi. Yillik tabiiy o'sish pasayib borayotgan bo'lsa-
da, umumiy aholi soni o'sishda davom etmoqda. Eng katta tabiiy o'sish qoloq
janubiy hududlarda kuzatiladi. Yigirmanchi asr davomida. Tug'ilish koeffitsienti
qariyb 3 baravar kamaydi:
19
https://www.yaneuch.ru/cat_15/jekonomikogeograficheskaya-harakteristika-italii/304669.2385635.page1.html
22

1911 yildagi 33% dan 1985 yildagi 11% gacha. Tug'ilishning pasayishi
aholining intensiv "qarishi" bilan birga keldi, bu esa o'z navbatida tug'ilishning
yanada pasayishiga olib keldi. Agar 1911 yilda 65 yoshdan oshganlar umumiy
aholining 6,5% ni tashkil qilgan bo'lsa, 1985 yilda - allaqachon 13,4%.
Italiya aholisi mamlakat ichida juda harakatchan. Migratsiya oqimlari
janubning iqtisodiy rivojlanmagan mintaqalaridan sanoat shimoliga
yo'naltirilganligi diqqatga sazovordir. Rimda va uning atrofida aholining
kontsentratsiyasi ortib bormoqda, bu esa ushbu shaharning metropoliten roli bilan
bog'liq. Mamlakat aholisining asosiy qismi (60%) shahar aholisidir.
Italiyaliklarning 20% ga yaqini shahar va qishloqlarda istiqomat qiladi, bir xil
qismi esa tomorqalarda yashaydi. Butun mamlakat aholisining 12% dan ortig'i 4 ta
yirik shaharda to'plangan, ularning har birida 1 milliondan ortiq aholi istiqomat
qiladi - Rim (2,9 million), Milan (1,7 million), Neapol (1,2 million) va Turin (1,1
million). 20

Italiya, ayniqsa Shimoliy va Markaz, kichik shaharlar (10-30 ming aholi)
zich tarmog'i bilan ajralib turadi. So'nggi o'n yilliklarda Italiyada, ayniqsa
Shimolda, intensiv urbanizatsiya jarayoni sodir bo'ldi. Mamlakatda aholisi 100
ming kishidan oshadigan shaharlar soni ortib bormoqda. Har yili yangi shahar
aglomeratsiyalari paydo bo'ladi va kengayadi. Turindan Milangacha bo'lgan
deyarli butun makon hozirda deyarli uzluksiz urbanizatsiyalangan hududdir.
Mineral resurslar. Mamlakat hududi asosan foydali qazilmalarning asosiy
turlariga boy emas. Ko'mir konlari (zaxiralari 1 mlrd. tonnadan kam) hozirda
o'zlashtirilmayapti. Qo'ng'ir toshlar Sardiniya, Toskana va Umbriya janubida
(yiliga deyarli 2 million tonna) qazib olinadi. Neft konlari (zaxiralari 91 mln.t.)
Sitsiliya janubi-sharqida va Adriatikadagi shelfda o zlashtirilgan. Sardiniya vaʻ
Sharqiy Alp tog laridagi polimetall rudalari konlari mamlakat rux va qo rg oshinga
ʻ ʻ ʻ
bo lgan ehtiyojning 1/3 qismini ta minlaydi. Surma rudasi va kinobar (simob
ʻ ʼ
ishlab chiqarish uchun xom ashyo) konlari mavjud bo'lib, ularning zaxiralari
(Toskanadagi Amiata vulqon massivida) Italiya dunyoda etakchi o'rinni egallaydi.
20
https://www.yaneuch.ru/cat_15/jekonomikogeograficheskaya-harakteristika-italii/304669.2385635.page1.html
23

Mamlakatning mineral resurslari qurilish xom ashyosiga boy, birinchi navbatda
marmar (Toskanadagi Karrarida), qadimgi rimliklar undan haykallar yaratish va
binolarni bezash uchun foydalanganlar.
Gidroenergetika resurslari. Italiya daryolari qadimdan elektr energiyasi
ishlab chiqarish va aholi punktlari va sanoat korxonalarini suv bilan ta'minlash
uchun ishlatilgan. Mamlakatdagi umumiy gidroenergetika zahiralarining 60% dan
ortig i Alp tog larida joylashgan.ʻ ʻ
O'simlik va hayvonot resurslari. Alp tog larida tog li keng bargli o rmonlar
ʻ ʻ ʻ
(eman, kashtan, chinor) o sadi; 800 m dan 1800 m gacha bo lgan balandliklarda
ʻ ʻ
olxa va ignabargli o rmonlar, butalar, subalp va alp tog lari o sadi; O'rmonlarning
ʻ ʻ ʻ
kesilishi tuproq eroziyasiga olib keladi. 21
Hayvonlar asosan tog'larda saqlanadi.
Apennin orollarida hali ham oz sonli ayiq va bo rilar, o rmon hududlarida esa tulki
ʻ ʻ
va yovvoyi cho chqalar qolgan. Elik va qizil kiyiklar asosan qo riqxonalarda
ʻ ʻ
saqlanadi. Rekreatsion resurslar. Dam olish va turizmning asosiy hududlari Alp
tog'lari, Italiya Riviera va Neapol ko'rfazidir. Kapri, Markaziy Italiya, Sitsiliya, Eol
orollari. Tabiiy landshaftlarni, flora va faunani saqlab qolish uchun Alp tog'larida
(Gran Paradiso (3-rasmga qarang), Stelvio va boshqalar), Abruzzo tog'larida va
qirg'oqlarda milliy bog'lar yaratilgan.
Italiya sanoatida og'ir sanoat ustunlik qiladi, bunda etakchi rol
mashinasozlikga tegishli. Keyingi yillarda metallurgiya, elektroenergetika, kimyo
va neft-kimyo sanoati ham sezilarli darajada rivojlandi. Asosan, mamlakatda
malakali ishchi kuchi, nisbatan kam xomashyo va yoqilg'i talab qiladigan va
asosan ommaviy mahsulot ishlab chiqaradigan tarmoqlar rivojlangan. Italiyaning
neftni qayta ishlash sanoati Yevropadagi eng kuchli hisoblanadi. U nafaqat ichki
talabni, balki Yevropaning barcha mamlakatlari orasida eng yirik neft mahsulotlari
eksportini ham ta'minlaydi. Italiyaga neft O'rta yer dengizi orqali, asosan, Yaqin
Sharq va Shimoliy Afrika davlatlaridan yetkaziladi. Eng yirik neftni qayta ishlash
zavodi Sitsiliya orolida, Milazzo shahrida qurilgan. Italiya neftni qayta ishlash
zavodlari asosan dengiz orqali olib kelingan import qilinadigan neftdan
21
https://www.yaneuch.ru/cat_15/jekonomikogeograficheskaya-harakteristika-italii/304669.2385635.page1.html
24

foydalanganligi sababli ularning aksariyati dengiz portlari yaqinida, ayniqsa
janubda joylashgan. Shimolda neftni qayta ishlash zavodlari keng quvur tizimi
bilan iste'molchiga - yirik sanoat markazlariga yaqin joylashgan. Mahalliy va
import qilingan tabiiy gazdan foydalanish butun Italiya iqtisodiyoti uchun katta
ahamiyatga ega. Po vodiysida, Apennin yarim orolining janubida, Sitsiliya orolida
va Ravenna-Rimini hududidagi kontinental shelfda boy tabiiy gaz konlari
o'zlashtirilgan. Tabiiy gazga talab yil sayin ortib bormoqda, mamlakat uni
Shimoliy Afrika, Niderlandiya va Rossiyadan import qiladi; Mashinasozlik
tarmoqlari orasida avtomobilsozlik alohida ajralib turadi. Italiya jahon bozoriga
eng yirik avtomobil yetkazib beruvchilardan biri hisoblanadi. Sanoatning asosiy
mahsulotlari yengil avtomobillardir. 22
Italiyada qishloq xo'jaligining turlari geografik sharoitga qarab juda farq
qiladi. Daryo havzasidagi unumdor tekislikda eng unumdor qishloq xo jaligiʻ
yerlari joylashgan. Intensiv ixtisoslashtirilmagan qishloq xo'jaligi ustunlik
qiladigan shimolda yirik fermer xo'jaliklarining katta ulushi mavjud.
2.2 Italiyaning iqtisodiy rayonlar tahlili
Italiya (Italiya), Italiya Respublikasi (Repubblica Italiana) — Yevropaning
janubida, O rta yer dengizi havzasida joylashgan davlat. Apennin yarim oroliga
ʻ
Sitsiliya, Sardiniya va boshqa kichik orollar kiradi.
22
https://www.yaneuch.ru/cat_15/jekonomikogeograficheskaya-harakteristika-italii/304669.2385635.page1.html
25

2.2.1 – rasm. Italiya iqtisodiy rayonlari.
Maydoni 301,2 ming km2. Aholisi 60,92 million kishi. odam (2012).
Ma muriy jihatdan 20 ta viloyatga bo lingan. Poytaxti - Rim shahri. Italiya -ʼ ʻ
respublika. Amaldagi konstitutsiya 1947 yil 22 dekabrda qabul qilingan va 1948
yil 1 yanvarda kuchga kirgan. 23
Davlat boshlig i — prezident (1999 yil maydan
ʻ
K.A. Champi). U parlamentning har ikki palatasining hududlar vakillari
ishtirokidagi qo‘shma majlisida 7 yil muddatga saylanadi. Qonun chiqaruvchi
organ — Deputatlar palatasi va Senatdan iborat parlament. Ijro etuvchi
hokimiyatni Vazirlar Kengashi amalga oshiradi. Prezident Vazirlar Kengashining
Raisi hisoblanadi va uning taklifiga binoan vazirlarni tayinlaydi. Mamlakatning
qirg oq chizig i (7,5 ming km) Apennin yarim orolining janubida past va baland,
ʻ ʻ
qolgan qismida esa deyarli tekis. Hududining 4/5 qismini tog lar va adirlar tashkil
ʻ
qiladi.
Italiyaning shimolida Alp tog'lari bor: G'arbiy Alp tog'larining yon
bag'irlari (Monblan cho'qqisi, 4807 m - Italiyaning eng baland nuqtasi) tik. Sharqiy
23
https://translate.google.com/translate?hl=ru&sl=uz&u=http://fayllar.org/dune-mintaalarida-demografik-tish-
davrining-hususiyatlari.html%3Fpage%3D50&prev=search&pto=aue
26

Alp tog lari (eng baland joyi Ortles tog i, 3899 m) asta-sekin pasayib, sharqdaʻ ʻ
Karst platosiga qo shiladi. Alp tog'larining janubida joylashgan Padana tekisligi
ʻ
sharqda Adriatik dengiziga egiladi. Po daryosi vodiysi botqoqli pasttekislikdir.
Apennin tog'lari Alennin yarim oroli bo'ylab 1200 km masofada joylashgan. Bir
qancha o chgan va so nmagan vulqonlar mavjud (Amiata — 1734 m, Vezuviy —
ʻ ʻ
1277 m). Italiya orollarining relyefi asosan tog li bo lib, orollarda Etna (3340 m),
ʻ ʻ
Stromboli, Vulkan vulqonlari joylashgan. Markaziy va janubiy Italiyada kuchli
zilzilalar tez-tez uchrab turadi. Italiyada ko mir, bitumli slanets, neft, gaz,
ʻ
qo rg oshin, pir, temir rudasi, boksit, oltingugurt va osh tuzi konlari mavjud.
ʻ ʻ
Italiya simob rudasi zahiralari bo'yicha dunyoda yetakchi hisoblanadi. Toskanada
marmar qazib olinadi. Mineral va issiq (harorati 100—200°) buloqlar ko p. Iqlimi
ʻ
O rta yer dengizi subtropik, Padan tekisligida mo tadilroq. Alp tog'larining
ʻ ʻ
shimolidan esayotgan sovuq shamol shamolni to'sib qo'yadi. Yoz issiq va quruq.
Tog oldi va tekisliklarda iyul oyining o rtacha harorati 20—28°, issiq shamol
ʻ ʻ
esaganda ba zan 40—45° gacha ko tariladi. Yanvarning o rtacha temperaturasi
ʼ ʻ ʻ
Alp tog lari etaklari va Padan tekisligida 0°, Apennin yarim oroli va orollarda 1—
ʻ
12°. Sharqiy Alp tog'lari va Shimoliy Apennin tog'lari Italiyaning eng yomg'irli
joylari (yiliga 3000 mm). Mamlakatning ichki qismida 600-800 mm, Sitsiliya va
Sardiniya orollarida 500 mm yog'ingarchilik yog'adi. Italiya Alp tog'larida 800 dan
ortiq muzliklar mavjud. 24
Eng katta daryo - Po, irmoqlari kema qatnovi. Italiya
shimolida daryolar ko'proq. Daryolari yomg'ir, qor va muzliklardan suv oladi. Ular
sug'orish va gidroenergetika ishlab chiqarish uchun ishlatiladi. Yirik ko llar:
ʻ
Garda, Komo, Lago Maggiore, Bolsena va boshqalar. Ularning kemalari,
qirg'oqlarida ko'plab kurortlar bor. Alp tog larining 1800 m balandlikdagi qo ng ir
ʻ ʻ ʻ
o rmon tuprog i yon bag irlarida keng bargli va ignabargli o rmonlar, ularning
ʻ ʻ ʻ ʻ
ustidagi tog -o tloqli tuproqlarda butazorlar, subalp va alp o tloqlari tarqalgan.
ʻ ʻ ʻ
Apennin yarim orolida 500-600 m balandlikda Sitsiliya va Sardiniya orollari
(qo ng ir tuproqlar), doim yashil holm dublari va dublari, qarag aylar, Aleppo
ʻ ʻ ʻ
qarag aylari, butalar o sadi. 1500 m balandlikdagi qo ng ir va qo ng ir tog
ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ
24
https://translate.google.com/translate?hl=ru&sl=uz&u=http://fayllar.org/dune-mintaalarida-demografik-tish-
davrining-hususiyatlari.html%3Fpage%3D50&prev=search&pto=aue
27

tuproqlarida eman, qora qayin, kashtan o rmonlari, 2000 m dan yuqoridaʻ
ignabargli va keng bargli o rmonlar, tog cho qqilarida subalp o tloqlari bor.
ʻ ʻ ʻ ʻ
Italiyada yovvoyi hayvonlar asosan tog'larda uchraydi. Alp tog lari va Apennin
ʻ
tog larida shoxchalar, yovvoyi mushuklar, tog va o rmon otlari, skunklar, qo ng ir
ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ
ayiqlar, quyonlar, bug ular yashaydi. Bu yerda 400 ga yaqin qushlar va sudralib
ʻ
yuruvchilar yashaydi. Tutish mumkin bo'lgan ko'plab baliq turlari mavjud.
Ularning kemalari, qirg'oqlarida ko'plab kurortlar bor. Alp tog larining 1800 m
ʻ
balandlikdagi qo ng ir o rmon tuprog i yon bag irlarida keng bargli va ignabargli
ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ
o rmonlar, ularning ustidagi tog -o tloqli tuproqlarda butazorlar, subalp va alp
ʻ ʻ ʻ
o tloqlari tarqalgan. Apennin yarim orolida 500-600 m balandlikda Sitsiliya va
ʻ
Sardiniya orollari (qo ng ir tuproqlar), doim yashil holm dublari va dublari,
ʻ ʻ
qarag aylar, Aleppo qarag aylari, butalar o sadi. 1500 m balandlikdagi qo ng ir va
ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ
qo ng ir tog tuproqlarida eman, qora qayin, kashtan o rmonlari, 2000 m dan
ʻ ʻ ʻ ʻ
yuqorida ignabargli va keng bargli o rmonlar, tog cho qqilarida subalp o tloqlari
ʻ ʻ ʻ ʻ
bor. Italiyada yovvoyi hayvonlar asosan tog'larda uchraydi.
Alp tog lari va Apennin tog larida shoxchalar, yovvoyi mushuklar, tog va
ʻ ʻ ʻ
o rmon otlari, skunklar, qo ng ir ayiqlar, quyonlar, bug ular yashaydi. Bu yerda
ʻ ʻ ʻ ʻ
400 ga yaqin qushlar va sudralib yuruvchilar yashaydi. 25
Tutish mumkin bo'lgan
ko'plab baliq turlari mavjud. Italiyada noyob o'simliklar, hayvonlar va geologik
ob'ektlarni saqlash uchun qo'riqxonalar tashkil etilgan. Milliy bog'lar: Stelvio,
Granparadiso, Abruzzo, Kalabriya, Sirseo va boshqalar - umumiy maydoni 200
ming gektar. Aholining 98% dan ortig i italyanlardir; qolganlari romanshlar,
ʻ
tirollar, fransuzlar, slovenlar va xorvatlar, shuningdek, albanlar, katalonlar va
boshqalar. Rasmiy til italyan tilidir. Asosiy din - katoliklik. Aholining 67%
shaharlarda yashaydi. Yirik shaharlari: Rim, Milan, Neapol, Turin, Genuya,
Palermo. Italiya yuqori darajada rivojlangan sanoat-agrar mamlakatdir. Dunyoning
eng rivojlangan 10 ta davlatidan biri. Yalpi ichki mahsulotda sanoatning ulushi
31,6%, qishloq xo jaligi 2,9%, xizmat ko rsatish sohasi 65,5% (1997). Italiyada 12
ʻ ʻ
milliondan ortiq kishi xizmat ko'rsatish sohasida, 6,5 million kishi ishlaydi.
25
https://translate.google.com/translate?hl=ru&sl=uz&u=http://fayllar.org/dune-mintaalarida-demografik-tish-
davrining-hususiyatlari.html%3Fpage%3D50&prev=search&pto=aue
28

sanoatdagi kishilar, 1,5 mln. shaxs qishloq xo'jaligi bilan shug'ullanadi. Sanoatda
og'ir sanoat ustunlik qiladi. Jumladan, mashinasozlik, metallurgiya,
avtomobilsozlik, to qimachilik sanoati, elektroenergetika, neftni qayta ishlash, neftʻ
kimyosi rivojlangan. Sanoat mahsulotlarining asosiy qismi eksport qilinadi.
Italiyada xom ashyo va energiya zaxiralari kam, mavjudlari esa notekis
taqsimlangan. Neft va gaz (asosan Padan tekisligida, Po daryosi etaklarida,
Adriatika sohillari va Sitsiliyada), qo rg oshin, qalay, rux (asosan Sardiniyada),
ʻ ʻ
temir rudalari (Aosta va Sardiniyada), boksit. , kinobar (simob rudasi), pirit
(Toskana viloyatida), oltingugurt, tuz (Sitsiliyada), qo ng ir ko mir, qurilish
ʻ ʻ ʻ
materiallari va boshqalar qazib olinadi. Issiqlik elektr stansiyalari elektr
energiyasining asosidir. Atom elektr stansiyalari va geotermal stansiyalar qurildi.
Yiliga o'rtacha 222 mlrd. kVt/soat elektr energiyasi ishlab chiqariladi. Metallurgiya
sanoati asosan chetdan keltirilgan xomashyo asosida ishlaydi. Eng yirik temir-
po'lat korxonalari Genuya, Neapol atrofida, shuningdek, Pombino va Tarantoda
joylashgan; Rangli metallurgiya korxonalari Venetsiya, Bolzano, Mori, Milan,
Sardiniya shaharlarida joylashgan. 26
Neftni qayta ishlash zavodlari (import
xomashyosi asosida) asosan qirg oqbo yi hududlarida (Genuya, Neapol, Venetsiya,
ʻ ʻ
La Spezia, Augusta) va neft mahsulotlari eng faol foydalaniladigan shaharlarda
(Milan va boshqalar) joylashgan. Sanoatning yetakchi tarmoqlari bo lgan
ʻ
mashinasozlik tarmoqlari: avtomobilsozlik (Turin), kemasozlik (Genoa, Livorno,
Neapol, Venetsiya, Triest), stanoksozlik (Milan, Breshiya, Turin), asbob-uskunalar
(Ivrea), elektrotexnika (Milan), Varese, Bergamo, Turin, Genuya)) va elektron
(Milan yaqinida) sanoati rivojlangan. Neft-kimyo, plastmassa, mineral o‘g‘itlar,
sun’iy tolalar, farmatsevtika va kauchuk mahsulotlari, sintetik kauchuk ishlab
chiqarish yuqori darajaga ko‘tarildi. Lombardiya va Piedmont an'anaviy
to'qimachilik markazlari hisoblanadi. Oziq-ovqat sanoatining asosiy tarmoqlari un,
makaron, pishloq, shakar, konserva, zaytun moyi, uzum vinosi (yiliga 70 mln.
gektolitr) ishlab chiqarish hisoblanadi.
26
https://translate.google.com/translate?hl=ru&sl=uz&u=http://fayllar.org/dune-mintaalarida-demografik-tish-
davrining-hususiyatlari.html%3Fpage%3D50&prev=search&pto=aue
29

Yengil sanoat, xususan, poyabzal ishlab chiqarish rivojlangan.
Hunarmandchilikka alohida e'tibor qaratilmoqda. Qishloq xo jaligining yetakchiʻ
tarmoqlari – dehqonchilik (58%) va chorvachilik (42%). Unumdor yerlarning
34,3%i (19,6 mln.ga) haydaladi va dehqonchilik qiladi, 11%i bog , tokzor va
ʻ
bog lar, 19,2%i maysazor va yaylovlardir. Asosiy don ekinlari bug doy,
ʻ ʻ
makkajo xori, suli, arpa, sholi hisoblanadi. Qand lavlagi, uzum, zaytun, sitrus
ʻ
mevalar va sabzavotlar ham yetishtiriladi. Italiya dunyodagi yetakchi vino ishlab
chiqaruvchilardan biridir. Italiyada yiliga 6 mln. tonnaga yaqin turli ho l mevalar
ʻ
yetishtiriladi, ularning 60% ga yaqini mamlakat shimolidagi ixtisoslashtirilgan
xo jaliklarda yetishtiriladi. Janub rayonlarida bodom, yong oq, findiq bog lari
ʻ ʻ ʻ
ko p. Uzum hosili yiliga 10 mln. tonna (90% qayta ishlanadi va vinoga aylanadi),
ʻ
yiliga 3,3 mln. tonna, pomidor hosili 5,5 mln. tonnani tashkil etadi Chorvachilik
sifatida qoramol (8,8 mln. bosh), cho chqa (9,6 mln. bosh) va qo y (12,2 mln.
ʻ ʻ
bosh) boqiladi. Mamlakat shimolida sut va go sht chorvachiligi ustunlik qiladi.
ʻ
Baliqchilik yaxshi rivojlangan.
Yo lovchilarning 90% dan ortig i va yuklarning 80% dan ortig i avtomobil
ʻ ʻ ʻ
transportida tashiladi. Yo'llar. -304 ming km, temir yo'l. — 19,6 ming km. Chet
elga jo'natilgan va qabul qilingan tovarlarning asosiy qismi dengiz orqali tashiladi
(eksport tovarlarining 60-65 foizi, import tovarlarining 80-90 foizi). 27
Asosiy
dengiz portlari: Genuya, Triest, Venetsiya, Neapol. Italiya xalqaro turizmning eng
yirik markazlaridan biri (har yili bu yerga 50 milliondan ortiq sayyoh keladi).
Italiya iqtisodiyoti ko'p jihatdan tashqi savdoga bog'liq. Italiya sanoat mashinalari
va uskunalari, transport vositalari, yozuv mashinkalari va kalkulyatorlar, kimyo va
qishloq xo'jaligi mahsulotlari, kiyim-kechak va poyabzal, neft mahsulotlari va
boshqalarni eksport qiladi. radiates U chet eldan neft, ko'mir, temir rudasi, qora va
rangli metallar, paxta, shuningdek, mashina, yog'och, qog'oz, oziq-ovqat olib
keladi. Savdoda asosiy xaridorlar: Yevropa iqtisodiy hamjamiyatiga a'zo davlatlar,
AQSH, Rossiya. Pul birligi lira. Xalqaro valyuta jamg'armasi ma'lumotlariga ko'ra,
Italiya yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 2006 yilda 1 852 585 AQSh dollarini tashkil
27
https://translate.google.com/translate?hl=ru&sl=uz&u=http://fayllar.org/dune-mintaalarida-demografik-tish-
davrining-hususiyatlari.html%3Fpage%3D50&prev=search&pto=aue
30

etib, dunyo mamlakatlari orasida 7-o'rinni egalladi. Tarkibiy jihatdan sanoat
mahsulotlari iqtisodiyotning 29 foizini, xizmatlar 69 foizini, qishloq xo jaligi 3ʻ
foizini tashkil qiladi. Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti ma'lumotlariga
ko'ra, 2004 yilda Italiya sanoat mahsulotlari eksporti bo'yicha 6-o'rinni egallagan.
Shimolda kapitalistik iqtisodiyot sanoatga ixtisoslashgan xususiy kompaniyalardan
iborat, janubda esa qishloq xo jaligi rivojlangan.
ʻ 28
2.2. Italiya iqtisodiyotining jahon xo’jaligidagi o’rni
Bugungi kunda Italiyada butun takror ishlab chiqarish jarayoni xalqaro
mehnat taqsimoti va ishlab chiqarish kooperatsiyasi tizimiga birlashtirilgan.
Mamlakatlarning barcha guruhlari o‘zaro kelishuvlar asosida mintaqaviy
davlatlararo komplekslarga birlashadilar va ijtimoiy, siyosiy va iqtisodiy hayotning
turli sohalarida qo‘shma mintaqaviy siyosat olib boradilar.
Ko'p sonli integratsiya guruhlari orasida Yevropadagi Yevropa Ittifoqini
ajratib ko'rsatish mumkin, u 1993 yil 1 noyabrgacha Yevropa hamjamiyati deb
ataldi, chunki u 1967 yilda ilgari mustaqil bo'lgan uchta mintaqaviy tashkilotning
birlashuvidan keyin paydo bo'lgan:
Yevropa ko'mir va po'lat hamjamiyati - ECSC;
Yevropa iqtisodiy hamjamiyati – EEC;
Atom energiyasi bo'yicha Yevropa hamjamiyati - Yevratom.
Maastrixt kelishuvlari kuchga kirgandan so'ng, bu guruhning rasmiy nomi
Yevropa Ittifoqidir. Italiya Yevropa Ittifoqining a'zosi. Eksport va importning
Italiya yalpi ichki mahsulotiga nisbati mos ravishda 26-28% va 27-29% ni tashkil
qiladi. Keyinchalik qayta ishlash uchun jo'natilgan xorijiy etkazib berish umumiy
hajmining 70% dan ortig'ini import tovarlari tashkil etadi. Italiya ham katta eksport
salohiyatiga ega. Mashinasozlikning turli sohalarida ishlab chiqarilgan barcha
mahsulotlarning 40 dan 80 foizigacha xorijga eksport qilinadi. Italiya tashqi
savdosida tayyor sanoat mahsulotlari yetakchi o'rinni egallaydi, uning importdagi
ulushi doimiy ravishda 67%, eksportda esa 97% ni tashkil qiladi. Shu bilan birga,
28
https://translate.google.com/translate?hl=ru&sl=uz&u=http://fayllar.org/dune-mintaalarida-demografik-tish-
davrining-hususiyatlari.html%3Fpage%3D50&prev=search&pto=aue
31

Italiyaning sanoat importi va sanoat eksportining 1/3 qismini yuqori darajada qayta
ishlangan tovarlar tashkil etadi. 29
Shu sababli, yuqori texnologiyali mahsulotlarning
jahon bozorida italyan ishlab chiqaruvchilarining pozitsiyalarini yo'qotish odatda
salbiy faktdir. Bunday mahsulotlarning Italiya eksportidagi ulushi atigi 20% ni
tashkil qiladi. Italiyada elektron asbob-uskunalar, dastgohlar va boshqalar bo'yicha
katta savdo taqchilligi mavjud. "Neft to'lovlarini" to'lash YaIMning 8% ga teng
resurslarni iste'mol qiladi. Bularning barchasi tashqi savdoda nomutanosiblikni
keltirib chiqaradi.
Italiyaning asosiy savdo hamkorlari Yevropa Ittifoqi davlatlari hisoblanadi.
Ular Italiya importining taxminan 44% va Italiya eksportining 48% ni tashkil
qiladi. Italiya tashqi savdosining asosiy kontragentlari Germaniya (importning
16% va eksportning 18%), Frantsiya (14 va 15%), AQSH (7 va 5%), Buyuk
Britaniya (4 va 7%) hisoblanadi. Italiya iqtisodiyoti uchun tashqi iqtisodiy aloqalar
muhim ahamiyatga ega. Tashqi savdoga katta bog'liqlik, bir tomondan, Italiya
sanoatining asosiy tarmoqlari asosan import qilinadigan xom ashyo, yoqilg'i va
yarim tayyor mahsulotlardan foydalanishi bilan, ikkinchi tomondan, mahalliy
sanoatning nisbatan torligi bilan belgilanadi. . bozor. , bu milliy mahsulotning
salmoqli qismini xorijga sotishni talab qiladi. Italiyaning iqtisodiy salohiyatini
mustahkamlash uning xalqaro mehnat taqsimotidagi ishtirokini chuqurlashtirish,
ishlab chiqarish samaradorligini oshirish, sanoatning ayrim tarmoqlarini
ixtisoslashtirish bilan uzviy bog'liq bo'lib, kapital jamg'arish uchun yanada qulay
shart-sharoitlar yaratish imkonini beradi. U o'z iqtisodiyotini o'z ehtiyojlarini
qondirishning tashqi manbalariga va tashqi savdo bozorlariga tobora ko'proq
yo'naltirish zarurati bilan duch kelmoqda.
Italiya mineral resurslar bo'yicha eng qashshoq mamlakatlardan biridir.
Bundan tashqari, qishloq xo'jaligi mahsulotlarini ishlab chiqarish aholining oziq-
ovqat iste'moli o'sishi va uning tarkibidagi o'zgarishlarni kuzatmaydi. Zamonaviy
hisob-kitoblarga ko'ra, eng yirik kapitalistik mamlakatlar orasida Italiya yoqilg'i,
sanoat va qishloq xo'jaligi xom ashyosi importiga eng ko'p qaram (Yaponiyadan
29
http://www.fayllar.org/ijtimoiy-va-iqtisodiyot-fanlar-v3.html?page=5
32

ko'proq). Shunday qilib, aholi jon boshiga energiya iste'molining nisbatan past
darajasiga qaramay, Italiya Yevropa Ittifoqida importning kompensatsion roli
bo'yicha birinchi o'rinda turadi. ichki yoqilg'i ehtiyojlari. Mamlakatning asosiy
energiya resurslari iste’molining 83 foizi, jumladan, neft – 95 foizi, qattiq yoqilg‘i
– 93 foizi, tabiiy gaz – 69 foizi, elektr energiyasi – 42 foizi tashqi manbalar
hisobidan ta’minlanadi.
Hamjamiyatning boshqa a'zolaridan farqli o'laroq, suyuq yoqilg'i
Italiyaning energiya balansida juda muhim rol o'ynaydi, 1973 yildan keyin
narxlarning keskin o'sishi mamlakatni qiyin ahvolga solib qo'ydi. Umuman
olganda, Italiyada asosiy yoqilg'i iste'moli uning ayrim turlarining ulushiga to'g'ri
keladi: neft - 56%, tabiiy gaz - 25%, qattiq yoqilg'i - 8%, elektr energiyasi - 11%.
Import qalay va nikel rudalari iste molining 100%, mis, temirning deyarli 100%,ʼ
qo rg oshin rudalari va boksitlarning 90%, rux rudalarining 60%,
ʻ ʻ
metallolomlarning 80%ini qoplaydi. Italiya qishloq xo'jaligi xom ashyosi, oziq-
ovqat va yog'och importiga juda bog'liq. Xususan, paxtaga bo‘lgan ehtiyojning 100
foizi, junga 89 foizi, yog‘ochga bo‘lgan talabning 45 foizi import tomonidan
qoplanadi. 30

Italiya qishloq xo'jaligi asosan "O'rta yer dengizi tipidagi" ekinchilik
yo'nalishining ustunligi va ko'plab chorvachilik mahsulotlarining nisbatan sekin
o'sishi bilan tavsiflanadi. Natijada mamlakat tashqi bozorda qishloq xo‘jaligi va
oziq-ovqat mahsulotlarini, asosan, chorvachilik mahsulotlari va ozuqani katta
miqdorda sotib olishga majbur bo‘ldi.
Italiyaning import qilinadigan sanoat mahsulotlariga talabi ortib bormoqda.
1981 yildan 1992 yilgacha ishlab chiqarilgan mahsulotlarning umumiy iste’molida
import ulushi o‘zgarmas narxlarda 14 dan 25 % gacha, shu jumladan kimyoviy
moddalar 20 dan 31 % gacha, umumiy mashinalar 16 dan 36 % gacha, elektr va
elektron jihozlar 22 dan 36 gacha bo‘lgan. % va ma’lumotlarni avtomatik qayta
ishlash uchun boshqa ofis mashinalari va uskunalari 58% dan 66% gacha,
avtomobillar va ehtiyot qismlar 36% dan 53% gacha, charm-poyabzal sanoati
30
http://www.fayllar.org/ijtimoiy-va-iqtisodiyot-fanlar-v3.html?page=5
33

mahsulotlari 6,24% dan, oziq-ovqat mahsulotlari 12% dan 17% gacha, rezina va
plastmassa buyumlar 8% dan. 19% gacha.
Italiya chet el texnologiyalari (litsenziyalar, patentlar) importiga juda
bog'liq. Mamlakat tashqi savdosi ushbu moddalar bo'yicha surunkali salbiy saldo
bilan tavsiflanadi. Sanoati rivojlangan mamlakatlar Italiyaning asosiy texnologik
savdo hamkorlari hisoblanadi. Ular to'lovlarning ko'p qismini va daromadning
yarmini tashkil qiladi. Italiyaning eng yirik texnologiya savdo hamkorlari AQSh,
Frantsiya, Shveytsariya va Germaniyadir. Biroq, Italiya rivojlanayotgan va Sharqiy
Yevropa mamlakatlari bilan ijobiy savdo balansiga ega.
Italiyaning to lov balansi taqchilligining uzoq muddatli xarakterga egaʻ
bo lishi va Italiyaning Yevropa valyuta tizimiga qo shilishi lira kursini qo llab-
ʻ ʻ ʻ
quvvatlash uchun chet el zahiralaridan foydalanishni davom ettirdi. 31
Italiya monopoliyalarining to'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalar hajmi
taxminan 3 milliard dollarga baholanmoqda - Yevropa Ittifoqiga a'zo bo'lgan
kapitalni eksport qiluvchi mamlakatlarning umumiy investitsiyalarida Italiyaning
ulushi bor-yo'g'i 2,7% ni tashkil etdi. Ushbu ko'rsatkichga ko'ra, Italiya, masalan,
Belgiya kabi kichik mamlakatdan past. Shu bilan birga, Italiyaning ulushi pasayish
tendentsiyasiga ega. BMT komissiyasi tomonidan tayyorlangan 422 ta yirik TMK
reytingida Italiyaning beshta kompaniyasi bor.
Rasmiy ma'lumotlarga ko'ra, to'g'ridan-to'g'ri investitsiyalar ulushi Italiya
kapital eksportchilarining umumiy xorijiy investitsiyalarining 31% ga teng.
Jug'rofiy jihatdan Italiya TMK faoliyatining asosiy yo'nalishi rivojlangan
kapitalistik mamlakatlarda (to'g'ridan-to'g'ri investitsiyalar hajmining 60%), ammo
rivojlanayotgan mamlakatlarga investitsiyalar (to'g'ridan-to'g'ri investitsiyalarning
40%) muhimligicha qolmoqda. Umuman Italiya uchun kapital eksporti ko'pgina
yirik kapitalistik mamlakatlarga qaraganda ancha past.
O'z navbatida, Italiya dunyoning etakchi davlatlaridan kapitalni
kengaytirish ob'ekti hisoblanadi. To'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalar Italiya
import kapitalining 76 foizini va portfel investitsiyalarining 24 foizini tashkil
31
http://www.fayllar.org/ijtimoiy-va-iqtisodiyot-fanlar-v3.html?page=5
34

qiladi. Hozirgi vaqtda Shveytsariya barcha to'g'ridan-to'g'ri investitsiyalarning 40%
ni tashkil qiladi, qolganlari Qo'shma Shtatlar (19%), Yevropa Ittifoqi (33%) va
boshqa mamlakatlar o'rtasida taqsimlanadi. Italiya iqtisodiyotida xorijiy kapital
muhim rol o'ynaydi. Uning nazorati ostida Italiyaning umumiy ustav kapitalining
1/10 qismi xorijiy TMK korxonalari mamlakat sanoat aylanmasining etti qismini
tashkil qiladi va Italiya sanoatiga to'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalar umumiy
hajmining 1/6 qismini ish bilan ta'minlaydi Italiyaning xorijdagi investitsiyalari
hajmi ikki baravar ko'p edi. Italiyada sanoat davlat iqtisodiyotining etakchi
tarmog'idir. Bu hudud mahalliy yalpi ichki mahsulotning 28% dan ortig'ini tashkil
qiladi. Qolaversa, mehnatga layoqatli aholining deyarli yarmi shu yerda ishlaydi.
Agar Italiya sanoatining tarmoq strukturasi haqida gapiradigan bo'lsak,
uning 76% ishlab chiqarish sanoatidir. 32
XULOSA
Italiya rivojlangan kapitalistik mamlakat bo'lib, O'rta yer dengizi
markazida, G'arbiy Yevropaning janubida joylashgan va nafaqat tabiatning ko'plab
tipik xususiyatlari, iqtisodiy, siyosiy, madaniy hayoti, balki ikkala mintaqaning eng
muhim muammolariga ham e'tibor qaratadi. Iqtisodiy rivojlanish bo'yicha u eng
rivojlangan davlatlar qatoriga kiradi. Zamonaviy Italiya, garchi dunyo
voqealarining borishiga hal qiluvchi ta'sir ko'rsatadigan buyuk davlatlardan biri
bo'lmasa-da, shunga qaramay, iqtisodiy faoliyat ko'lami bo'yicha dunyodagi yetti
yirik kapitalistik davlatdan biridir. Italiya hayotida uni yuvadigan O'rta yer dengizi
va uning alohida qismlari: Tirren, Adriatik va Ion dengizlari katta rol o'ynaydi.
32
http://www.fayllar.org/ijtimoiy-va-iqtisodiyot-fanlar-v3.html?page=5
35

Bugungi kunda Italiyada butun takror ishlab chiqarish jarayoni xalqaro
mehnat taqsimoti va ishlab chiqarish kooperatsiyasi tizimiga birlashtirilgan.
Mamlakatlarning barcha guruhlari o‘zaro kelishuvlar asosida mintaqaviy
davlatlararo komplekslarga birlashadilar va ijtimoiy, siyosiy va iqtisodiy hayotning
turli sohalarida qo‘shma mintaqaviy siyosat olib boradilar.
Italiya mineral resurslar bo'yicha eng qashshoq mamlakatlardan biridir.
Bundan tashqari, qishloq xo'jaligi mahsulotlarini ishlab chiqarish aholining oziq-
ovqat iste'moli o'sishi va uning tarkibidagi o'zgarishlarni kuzatmaydi. Zamonaviy
hisob-kitoblarga ko'ra, eng yirik kapitalistik mamlakatlar orasida Italiya yoqilg'i,
sanoat va qishloq xo'jaligi xom ashyosi importiga eng ko'p qaram (Yaponiyadan
ko'proq).
1. Italiya — Janubiy Yevropadagi davlat bo lib, materik qismi (Alpʻ
tog lari yonbag irlari, Padana pasttekisligi), yarim orol qismi (Apennin yarim
ʻ ʻ
oroli) va orol qismidan (Sitsiliya va Sardiniyaning yirik orollari) iborat. Adriatik,
Liguriya, Tirren, Ion va O'rta yer dengizlari bilan yuviladi. Mamlakatda Apennin
va qisman Alp tog'lari joylashgan.
2. Italiya qulay iqtisodiy va geografik mavqega ega. Bunga uning O rta
ʻ
yer dengizi havzasidagi markaziy joylashuvi, iqtisodiy jihatdan rivojlangan
qo shnilari, savdo va tranzit yo llari kesishmasida joylashishi yordam beradi.
ʻ ʻ
Kamchilik - bu hududning ixcham bo'lmagan konfiguratsiyasi.
3. Italiya Yevropa Ittifoqi va NATOning faol a'zosidir.
4. Italiya aholisi ko p (60,5 million), lekin u tabiiy o sish (bu salbiy)
ʻ ʻ
hisobiga emas, balki migrantlar kelishi hisobiga o sib bormoqda. Milliy tarkibi
ʻ
bir hil (98% italyanlar). Aholining o rtacha zichligi yuqori (1 kv.km ga 200,9
ʻ
kishi), lekin notekis taqsimlangan. Aholi taqsimotining o'ziga xos xususiyatlari:
shtatning shimoliy qismi janubiy qismiga qaraganda ko'proq urbanizatsiyalangan
va aholi zichroq.
36

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR.
1. Немецкий и ладинский в Южном
Тироле , словенский и фриульский в Фриули-Венеция-Джулия , французский
в Валле-д’Аоста , сардинский на Сардинии , сицилийский в Сицилии и катала
нский в Альгеро .
2. Атлас мира: Максимально подробная информация /
Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов. — Москва: АСТ,
2017. — С. 20. — 96 с. — ISBN 978-5-17-10261-4.
3. Resident population - balance : Monthly data . Дата обращения: 19
июня 2023. Архивировано 1 апреля 2023 года.
4. Census 2011 — Preliminary Results Update . Istituto Nazionale di
Statistica. Дата обращения: 24 июня 2012. Архивировано 28 ноября 2012 года.
5. Перейти обратно : 1
2
GDP based on PPP valuation of country
GDP ( англ .). The World Bank (29 июня 2023). Дата обращения: 26 августа
2023. Архивировано 2 января 2020 года.
37

6. Report for Selected Countries and Subjects ( англ .). IMF . Дата
обращения: 26 августа 2023. Архивировано 30 апреля 2023 года.
7. World Economic Outlook Database-October 2021 . International
Monetary Fund (30 октября 2021). Дата обращения: 26 августа
2023. Архивировано 30 октября 2021 года.
Internet maa’lumotlari:
1. https://uz.wikipedia.org/wiki/Italiya
2. https://www.docsity.com/ru/ekonomiko-geograficheskaya-
harakteristika-italii/1088764/
3. http://www.fayllar.org/ijtimoiy-va-iqtisodiyot-fanlar-v3.html?page=5
ILOVALAR.
1 – ilova.
38

2 – ilova.
MUNDARIJA:
KIRISH.....................................................................................................................2
39

I BOB. ITALIYA NING UMUMIY IQTISODIY - GEOGRAFIK TAVSIFI
1.4. Italiyaga umumiy geografik tavsi f…………………………………………..4
1.5. Italiya tabiy boyliklari va ularning hududiy xususiyatlari…………………10
1.6. Italiya iqtisodiy mójizasi…………………………………………………...18
I BOB. ITALIYA IQTISODIY GEOGRAFIK O’RNI NING QULAYLIGI
2.1. Italiyaga iqtisodiy geografik tavsif…………………………………………...22
2.2 Italiyaning iqtisodiy rayonlar tahlili………………………………….……....26
2.2. Italiya iqtisodiyotining jahon xo’jaligidagi o’rni.............................................31
XULOSA................................................................................................................36
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR..............................................................38
ILOVALAR............................................................................................................39
40

Italiya iqtisodiy geografik o’rnining o’ziga xosligi

Купить

Похожие документы
Quyi Zarafshon okrugining umumiy geografik tavsifi
O’zbekiston o’simlik resurslari va ularni muhofaza qilish
Jizzax viloyati aholisi va mehnat resurslari
Jahonning agroiqlim resurslari geografiyasi
Jahon xo’jaligi