Jahon qishloq xo‘jalik geografiyasi - Pedagogika - Slaydlar

Dokument ma'lumotlari

Narxi	3000UZS
Hajmi	16.4MB
Xaridlar	0
Yuklab olingan sana	07 Noyabr 2026
Kengaytma	pptx
Bo'lim	Slaydlar
Fan	Pedagogika

Jahon qishloq xo‘jalik geografiyasi

Sotib olish

Jahon qishloq xo`jalik geografiyasi

•
Jahon miqyosida katta miqdordagi mehnat resurslarining (taxminan
1,4 milliard kishi) bandligini ta’minlab beradi. Ushbu tarmoq
rivojlangan davlatlar YIMda katta salmoqqa ega bo‘lmasada, uning
rivojlanayotgan davlatlar iqtisodiyotidagi ulushi ancha yuqori
(masalan, Somalida 65%). Ishlab chiqaradigan mahsulotlari
xususiyatlariga ko‘ra, qishloq xo‘jalik tarmoqlari ikki guruhga:
dehqonchilik (ziroatchilik) va chorvachilikka bo‘linadi.

•
Dehqonchilik — qishloq xo‘jaligining ekinlar
yetishtirish bilan shug‘ullanadigan tarmog‘i
hisoblanib, uning rivojlanishiga quyidagi omillar
ta’sir ko‘rsatadi:
•
?????? haydaladigan, unumdor yerlar holati;
•

?????? iqlim sharoiti;
•

?????? qishloq xo‘jaligi ekinlarining biologik
xususiyatlari.

•
Donchilik dehqonchilikning eng yirik tarmog‘idir. Don mahsulotlari
aholi ozig‘ining asosi bo‘lib, donchilik tarmog‘ida bug‘doy, sholi va
makkajo‘xori yetishtirish salmog‘i katta. Jahon yalpi don hosilining
90% i, umumiy donli ekinlar maydonining 83% i mazkur ekin turlariga
to‘g‘ri keladi. Bundan tashqari, arpa, suli, javdar, sorgo kabi don
ekinlari ham mavjud.

•
Bug‘doy don ekinlari orasida eng ko‘p ekiladigan ekin turi hisoblanadi
(umumiy don ekin maydonlarining 31% i). 2018-yil yakunlariga ko‘ra, jahonda
735 mln tonna bug‘doy yetishtirilgan bo‘lib, bu borada Xitoy (131 mln t),
Hindiston (100 mln t), Rossiya (72 mln t), AQSH (51 mln t), Fransiya (36 mln t)
yetakchilik qiladi. Peshqadam uch davlat hissasiga jahon bug‘doy hosilining
41% i to‘g‘ri keladi. Jahonning asosiy bug‘doy ekiladigan hududlari Shimoliy
(AQSH, Kanada, Rossiya, Ukraina, Qozog‘iston, Xitoy) va Janubiy (Avstraliya,
Argentina, Braziliya) yarimsharlarning o‘rta kengliklariga to‘g‘ri keladi (33-
rasm). Hozirgi kunda Rossiya, AQSH, Kanada kabi davlatlar katta miqdordagi
bug‘doy eksportini amalga oshirsa, Misr, Indoneziya, Turkiya kabi davlatlar
uning eng katta importyorlaridir

•
Jahondagi ko‘plab mamlakatlar aholisining ovqatlanish ratsionida
birinchi darajali ahamiyat sholi ga tegishli. Ko‘proq qo‘l mehnatiga
asoslangan sholichilik rivojlanishi nafaqat agroiqlimiy resurslarga, katta
miqdordagi ishchi kuchiga ham bog‘liq Ushbu omillar jamlangan
Sharqiy, Janubi-sharqiy va Janubiy Osiyo jahonning asosiy sholichilik
hududlari hisoblanadi. Xitoy, Hindiston, Indoneziya, Bangladesh,
Vetnam kabi davlatlar sholi yalpi hosili bo‘yicha jahonda yetakchilik
qiladi. Mazkur hududlarda sun’iy sug‘orish yordamida yiliga 2–3
marotaba hosil olinadi

•
Makkajo‘xori odatda doni va yem-xashak
sifatida ishlatiladigan poyasi uchun ekiladi.
AQSH, Xitoy, Braziliya, Argentina, Ukraina
jahonning eng ko‘p makkajo‘xori
yetishtiruvchi davlatlari hisoblanadi

•
Aholi tomonidan iste’mol qilinadigan
moyning asosiy qismi soya (AQSH,
Braziliya, Argentina), kungaboqar
(Ukraina, Rossiya, Argentina),
yeryong‘oq (Xitoy, Hindiston, Nigeriya),
zaytun (Italiya, Ispaniya, Gretsiya kabi
O‘rta yer dengizibo‘yi davlatlari) kabi
ekinlardan olinadi

•
Ildizmevalilardan kartoshka
yetishtirishda Xitoy, Hindiston,
Ukraina, Rossiya, AQSH yetakchi
davlatlar hisoblanadi. Qandli
ekinlardan qandlavlagi
yetishtirishda Rossiya, Fransiya,
AQSH, shakarqamish
yetishtirishda esa Braziliya,
Hindiston, Xitoy yetakchilik qiladi

•
Quvvat beruvchi ekin turlari hisoblangan
choy Xitoy, Hindiston, Keniya, qahva
Braziliya, Vetnam, Indoneziya, kakao
Kot-d’Ivuar, Gana va Indoneziya kabi
davlatlarda katta miqdorda yetishtiriladi.

•
Texnik ekinlar orasida paxta katta salmoqqa ega bo‘lib, Xitoy,
Hindiston, AQSH, Braziliya, Pokiston kabi davlatlar uning yalpi hosili
bo‘yicha peshqadam sanaladi. Tabiiy kauchuk (geveya) yetishtirishda
Tailand, Indoneziya, Vetnam, Hindiston, Xitoy davlatlari katta
salmoqqa ega

Ekin turi Yetishtiriladigan davlat, mintaqa

Jahon qishloq xo‘jalik geografiyasi

Sotib olish