Жамият билимларини абстракциялаш (мавҳумлаш) жараёни - Социология - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	803.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Социология

Жамият билимларини абстракциялаш (мавҳумлаш) жараёни

Купить

Жамият билимларини абстракциялаш (мав ҳумлаш) жараёни Ҳозирда инсон фаолиятининг деярли барча соҳаларида компьютер кенг қўлланилмоқда. Компьютердан, янги технологик жараёнларни ўрганишда ва иқтисодий масалаларни режалаштириш, ҳар хил даражадаги ишлаб чиқаришни бошқариш учун оптимал вариантларни излаб топишда кенг фойдаланилмоқда. Айниқса, мураккаб объектлар бўлмиш радиотехника, авиасозлик, платина, кўприклар, ва бошқа шунга ўхшаш иншоотлар ҳисоб-китобини компьютердан фойдаланмасдан амалга ошириб бўлмайди. Ўта тезкор ва кенг ҳажмдаги хотирага эга замонавий компьютерлар физика, кимё, механика, техника, иқтисод ва бошқа кўплаб соҳа муаммоларини тадқиқ қилиш ва ҳал этишда математик усулларни қўллаш учун кенг йўл очиб бермоқда. Компьютердан фойдаланишнинг муҳим йўналишларидан бири –бу объект, ҳ

Жамият билимларини абстракциялаш (мав ҳумлаш) жараёни Таъкидлаш жоизки, ўта тезкор ва катта хотирага эга кенг имкониятли замонавий компьютерлар, улар учун яратилаётган тизимли, инструментал, амалий дастурлар, замонавий дастурлаш тиллари ва уларнинг компиляторлари, дастурлаш технологиялари, умуман олганда барча ахборот технологияларидан фойдаланишдан мақсад математик моделлаштиришни амалга оширишдир. Демак, инсон фаолияти учун ўта муҳим мураккаб тизимларни математик моделлаштиришдан мақсад эса ўз навбатида тегишли қарор қабул қилиш (одам томонидан) ва башорат (прогноз) қилиш. Бундан ташқари иқтисодий, экологик ва техник тизимларни мавжуд классик усуллар билан тадқиқ қилиб бўлмайди. Бу эса ўз навбатида математик моделлаштириш кенг маънода ахборатий моделлаштириш илмий-техника ривожининг ажра

Модел Модел – бу реал объектни алмаштириши мумкин бўлган, тадқиқот ва тажриба ўтказиш учун қулай ва арзон бўлган бошқа бир объектдир. Модел лотинча “ modulus ” сўзидан олинган бўлиб, ўлчов ва намуна маъносини билдиради. Математик модел – реал объектни тасавуримиздаги абстракт кўриниши бўлиб, у математик белгилар ва баъзи бир қонун – қойдалар билан ифодаланган бўлади. Моделлаштиришдан мақсад ташқи муҳит ва ўзаро алоқада бўлган объектлар ҳақидаги маълумотларни олиш, ишлатиш, тасвирлаш ва қайта ишлашдир. Бу ўринда модел эса объект ҳолати хоссалари ва қонуниятларини ўрганиш учун восита сифатида иштирок этади. Моделлаштириш инсон фаолиятининг турли соҳалар кенг ишлатилади. Асосан олинган маълумотлар бўйича самарадор ечимлар қабул қилиш жараёнида, лойиҳалаш ва бошқариш соҳаларида моделлаштириш к

Математик моделлаштириш Мазмуни математик тушунчаларни табиий ва ижтимоий фанларда, техникада қўллашдан иборат бўлган илмий билимларни математикалаштириш замонавий давр удуми ҳисобланади. Кўпинча у ёки бу фаннинг ривожланиш даражаси ҳам математик усулларни қўллаш даражаси бўйича характерланади. «Ҳар қандай билимда математика қанча бўлса, шунча фан бор» деган машҳур ҳикматли таъриф бу фикрни ифодалаб беради. www.arxiv.uz

Инсониятнинг англаш жараёни ва амалий фаолиятида моделлаштиришнинг эгаллаган ўрни Фан ривожланишининг эмпирик босқичида кузатилаётган ҳодисалар таърифланади, тажрибалар ўтказилади, тажриба маълумотлари йиғилади ва гуруҳлаштирилади. Назарий босқич учун унинг ядросини ташкил этувчи асосий қонунларни, янги абстракциялар ва идеаллаштириш тушунчаларни киритиш хос хусусият. Бунда ўрганилаётган объект тўғрисида умумий тасаввур ҳосил қилинади, тажриба маълумотларининг умумий мажмуига таъриф берилади. Назариянинг эвристик аҳамияти объект, ҳодиса ёки жараён тўғрисидаги янги, олдин маълум бўлмаган тавсифларни айтиб бера олишида намоён бўлади. Фаннинг ривожланиш тарихи нептун, позитроннинг кашф этилишига доир ёрқин мисолларга эга. Математик ғоялар ва усуллар нафақат математик безаклар вазифасини, балк

Инсониятнинг англаш жараёни ва амалий фаолиятида моделлаштиришнинг эгаллаган ўрни  Биз иқтисод, тарих ва бошқа ижтимоий фанларга ҳам математик ғояларнинг тез суратлар билан кириб келишига гувоҳ бўлмоқдамиз. Механика ва физикани математикалаштиришда тўпланган тажриба ҳамда математиканинг ривожланиш даражаси туфайли қолган фанларни математикалаштириш жараёни жуда тез содир бўлмоқда. Кимё ва биологияда математикани қўллаш кўпроқ илгари ишлаб чиқилган математик аппаратга асосланади. Шунинг учун ушбу фанларнинг математикалаштириш жадаллиги кимё, биология фанларининг ривожланиш даражасига боғлиқ.  Тажрибавий ва назарий тадқиқотларни ривожлантирмасдан туриб математик усулларнинг ўзигагина таяниб бўлмайди. Математик усулларни самарали қўллаш учун, аввало, ўрганилаётган жараён ёки ҳодисани чуқур

Математик моделлар тушунчаси  "Модел" лотинча modulus сўзидан олинган бўлиб, бирор объект ёки объектлар тизимининг образи ёки намунаси саналади. Моделлаштириш – бу, бирор А объектни бошқа Б объект билан алмаштиришдир. Бу ерда А объекти оригинал ёки моделлаштириш объекти, уни алмаштирувчи Б эса модел дейилади. Бошқача айтганда, модел – бу оригинал объектнинг унга алмаштирилган шундай объектидирки, у оригинал объектнинг айрим хоссаларини ўрганишни таъминлаб беради. Масалан, Ернинг модели –глобус, осмон ва ундаги юлдузлар модели – сайёралар экрани, паспортдаги суратни шу паспорт эгасининг модели деб қараш мумкин.  Моделлаштиришдан мақсад ташқи муҳит ва ўзаро алоқада бўлган объектлар ҳақидаги маълумотларни олиш, ишлатиш, тасвирлаш ва қайта ишлашдир. Бу ўринда модел эса объект ҳолати

Моделлар классификацияси М оддий Модел Идеал www.arxiv.uz

Моддийц моделлар табиий физи к математи к www.arxiv.uz

Идеал моделлар кўргазмали белгили математи к www.arxiv.uz

Моддий модел  Моддий табиий модел – бу реал объект, жараён ва тизимлар бўлиб, улар устида турли илмий, техник ва ишлаб чиқариш тажрибалари ўтказилади.  Моддий физик модел – бу, макетлар, муляжлар, оригинал физик хосса нусхаси (масалан, кинематик, динамик, гидравлик, иссиқлик, электрик, ёруғлик моделлари).  Моддий математик модел – бу, аналог ик , структур али , геометри к , графи к , рақамли ва кибернетик модел лардир . www.arxiv.uz

Идеал модел  Идеал аниқ модел – бу, схем алар , карт алар , ч измалар , график лар , граф лар , аналог, структур али ва геометри к модел лардир .  Идеал белгили модел лар - бу символ лар , алфавит, дастурлаш тили , тартибланган ёзув , тополог ик ёзув , тармоқли тасвирлашлардир .  Идеал математи к модел лар – бу, таҳлилий , функционал , имитацион, комбин ациялашган модел лардир . www.arxiv.uz

Математик моделлаштириш барча моделлар ичида энг универсал моделаштириш  Математик моделлаштириш барча моделлар ичида энг универсал моделаштириш сифатида физик моделни тузмасдан туриб, объект ҳолати тўғрисидаги маълумотларни олиш имконини беради ва у энг самарали ва қимматлидир. Математик моделлаштириш - реал объектни, жараённи ёки тизимни математик моделга алмаштириш йўли билан ўрганувчи, ҳамда компьютер ёрдамида тажриба тадқиқотларини ўтказиш учун мўлжалланган энг қулай воситадир  Математик модел - реал объект, жараён ёки тизимнинг математик терминларда ифодаланган ва унинг мавжуд белгиларини ифодаловчи, унга тақрибан яқин бўлган нусхасидир. Моделнинг тақрибийлик характери турли кўринишда намоён бўлиши мумкин. Масалан, тажриба ўтказиш мобайнида фойдаланадиган асбобларнинг аниқлиги олин

Математик моделларнинг таснифи аналити к Математик моделни қуриш тамойили имитацион . www.arxiv.uz

Аналити к модел математик муаммога боғлиқ равишда қуйидаги турларга бўлинади тенглама1. аппроксимаци я масалалари 2. оптимизаци я масалалари 3. стохасти к муаммолар 4. www.arxiv.uz

Имитацион моделлаштириш  Объектни моделлаштиришда унинг мураккаблиги кўп ҳолларда аналитик моделни қуришда қийин муаммоларни келтириб чиқаради. Бундай ҳолларда тадқиқотчи имитацион моделлаштиришни ишлатишга мажбур бўлади  Функция қаралаётган объект, жараён ёки тизим имитацион моделлаштиришда алгоритмлар тўплами кўринишида тасвирланади. Алгоритмлар реал элементар ҳодисани имититация (тақлид) қилади. Имитацион моделлаштириш бошланғич маълумотлар асосида маълум бир вақт оралиғида жараён ёки тизим ҳолати ҳақида маълумотни олиш имконини беради. Лекин объект, жараён ёки тизим ҳолати ҳақида башорат қилиш қийин. Айтиш мумкинки, имитацион модел – бу, математик моделлар асосида реал объект, жараён ёки тизим ҳолатини компьютерда ҳисоблаш тажрибаларини ўтказиш йўли билан имитация қилишдир. www.arxiv

Математик модел классификацияси Детермин лашган моделда турли тасодифий таъсирлар йўқ, модел элементлари (ўзгарувчилар, математик боғланишлар) етарлича аниқ қўйилган ва тизим ҳолатини аниқ ифодалаш мумкин деб фараз қилинади. Детермин лашган модел кўпроқ алге б раик тенгламалар, интеграл тенгламала р ва матрицалар алгебраси кқринишида ифодаланади Реал объект, жараён ёки тизим характерини ўрганиш билан боғлиқ равишда математик модел Стохастик модел ўрганилаётган объект ва тизимда тасодифий характердаги жараёнларни ҳисобга олади ва уларда эхтимоллар назарияси ва математик статистика усулларидан фойдаланади www.arxiv.uz

Математик модел классификацияси Агар маълумотлар ва параметрлар узлуксиз бўлиб, математик алоқалар (боғланишлар) турғун бўлса, у ҳолда математик модел узлуксиз бўлади Киритиладиган маълумотлар турига қараб моделлар қуйидагиларга бўлинади Аксинча, агар маълумотлар ва параметрлар дискрет бўлиб, математик алоқалар (боғланишлар) турғун бўлмаса, у ҳолда математик модел дискрет бўлади. www.arxiv.uz

Математик модел классификацияси Статис тик модел лар маълум бир вақт ичида объект, жараён ёки тизим ҳолатини ифодалайди. Вақтни ҳисобга олган ҳолда модел ҳолати бўйича моделлар қуйидагиларга бўлинади: Динами к модел лар объект, жараён ёки тизим ҳолатини вақт бўйича акс эттиради . www.arxiv.uz

Математик модел классификацияси Модел изоморф дейилади , агар у билан реал объект, жараён ёки тизим орасида элементлари бўйича тўлиқ мослик бўлса . Математик модел ва реал объект, жараён ёки тизим математик модели орасидаги мос даража бўйича қуйидагиларга бўлинади Гомоморф дейилади – агар модел ва объектнинг жуда аҳамиятли мос қисмлари орасида мослик мавжуд бўлса www.arxiv.uz

Математик моделга қўйиладиган талаблар  Универсаллик, яъни конкрет объектни модели бошқа ухшаш объектларга қулланиши учун етарли даражада универсал бўлиши керак. Бу дегани реал объектни математик модели бошқа ухшаш объектларга жуда кам ўзгартиришлар оркали қуллаш учун етарли даражада умумий бўлиши керак.  Компактлик. Модел шундай қурилиши керакки, уни деярли ўзгартиришсиз ўзидан юқори даражали моделга модел ости сифатида киритиш мумкин бўлсин. Дарахтни математик модели ўрмон экосистемаси моделининг бир блоки сифатида қўлланилиши. Фотосинтез жараёнининг математик модели дарахт математик моделини бир блоки сифатида ишлатилиши мумкин бўлсин.  Соддалик. Яъни математик моделни қуришда иккинчи, учинчи даражали факторлар ҳисобга олинмаслиги лозим. Бу факторларни ҳисобга олиш ММни мураккаблашти

Математик моделни қуриш босқичлари  Обектни ўрганиш. Бу босқичда объектга доир, унинг динамикасини, табиатини характерловчи маълумотлар йигинади.  Йигилган маълумотларни системалаштириш. Ишчи гипотезалар қабул қилиш. Объектни объект ости блокларга ажратиш, блокларда ўзгарувчиларни аниқлаш, блоклар ва улардаги ўзгарувчилар орасидаги боғлиқликларни ўрнатиш. Объект учун иккинчи, учинчи даражани факторлар аниқланиб, бу факторлар ташлаб юборилади.  Йиғилган маълумотлар асосида объект буйсунадиган қонун ёки қонуниятлар танланади (вариацион принцип ёки аналогия принципи). Ушбу қонунлар асосида объект математик тилда ёзилади. Математик моделни назарий тадқиқоти ўтказилади.  Объектни таклиф этилаётган математик модели “жиҳозланади”. Масалан, объектни бошланғич ҳолати берилади (жисм тезлиги, бош

Математик модел ва унинг реал объекти орасидаги мувофиқлик Маълумки, модел ўрганилаётган объектнинг содда кўринишидир. Модел ҳамма вақт реал объектдан фарқ қилади. Математик моделлаштириш бошқа моделлаштиришларга нисбатан устинликларга эга бўлсада, ҳеч қачон объектни тўла акслантира олмайди. Математик модел ва унинг реал объекти орасидаги мувофиқлик дейилганда объект ва унинг математик модели динамикаларининг сифат жиҳатдан ухшашлиги ва яқинлиги тушунилади. Агар объект ва унинг математик моделини динамикалари орасида ухшашлик, яъни мувофиқлик бўлмаса, бу мувофиқликни ўрнатишнинг бир неча усули мавжуд: Математик моделда иштирок этаётган ўзгармас катталикларни қайтадан баҳолаш. Математик моделни ёзишда қабул қилинган ишчи гипотезаларни қайтадан кўриб чиқиш. Реал объект ҳақида қўшимча маълумо

Математик моделлаштириш ва ҳисоблаш тажрибалари  Ҳозирги пайтда илмий - тадқиқотларнинг янги услубияти - математик моделлаштириш ва ҳисоблаш тажрибасига асос солинмоқда. Бу услубиятнинг мазмуни шундан иборатки, унда жорий объект ўзининг математик моделига алмаштирилади, ҳамда математик моделлар замонавий ҳисоблаш воситалари ёрдамида ўрганилади. Математик моделлаштириш услубияти тез суръатлар билан ривожланиб, катта техник тизимларни ишлаб чиқиш ва уларни бошқаришдан бошлаб, мураккаб иқтисодий ва ижтимоий жараёнларни таҳлил қилувчи соҳаларни ҳам қамраб олмоқда.  Математик усуллардан кенг фойдаланиш назарий тадқиқотларнинг умумий даражасини оширишга ва уларни тажрибавий тадқиқотлар билан чамбарчас алоқада олиб боришга имкон беради. Математик моделлаштиришга назария ҳамда тажрибанинг кўплаб

Математик моделлаштиришнинг интеллектуал ядроси Модел Объект Д а с т у р Алгоритм www.arxiv.uz

Ҳисоблаш тажрибаси босқич лари  Ҳисоблаш тажрибасининг биринчи босқичида объектнинг муҳим хусусиятлари - унинг таркибий ҳусусиятларига ҳос бўлган қонунлар математик кўринишда акс этади. Математик модел (унинг асосий қисмлари) объект тўғрисида жорий маълумотларни билиш учун амалий математиканинг анъанавий аналитик воситалари ёрдамида ўрганилади.  Иккинчи босқич моделни компьютерда ишлаб чиқиш учун ҳисоблаш алгоритмини танлаш (ёки ишлаб чиқиш) билан боғлиқ. Қидирилаётган катталикларни мавжуд ҳисоблаш техникасида берилган аниқликда олиш лозим . Ҳисоблаш алгоритмлари моделнинг, бевосита объектнинг асосий хусусиятларини чекламаслиги, ечилаётган масалаларнинг ва ҳисоблаш воситаларининг хусусиятларига мослашиши керак. Математик моделлар асоси математик физиканинг хусусий ҳосилали тенгламалар и

Иккита биологик популяциянинг ўзаро таъсиридаги кичик тебранишлар  Битта муҳитда N ( t ) ва M ( t) сонли биологик популяциялар истиқомат қилсин, жумладан биринчиси ўсимлик х ўр, иккинчиси эса биринчи популяция вакилларини ейди.  N ( t ) ўзгариш тезлиги туғилиш ҳисобига ортиш тезлигини ифодалаган биринчи ҳади ва иккинчи популяциянинг қўшнилиги туфайли камайиш тезлиги:  (1)  билан аниқланади, бу ерда M N ҳад эса мажбурий камайишни (популяциянинг табиий ўлимни ҳисобга олмаймиз) ифодалайди.  Иккинчи популяциянинг сони биринчи популяциянинг сони ортиши билан ортаверади, унинг камайганлигида эса M ( t ) сонга пропорцинал тарзда камаяди (шунинг учун туғилиш ва тўйиниш самараси ҳисобга олинмайди):  (2), ) ( 1 1 N M dt DN     , ) ( 2 2 M N dt DМ      www.arxiv.uz

Иккита биологик популяциянинг ўзаро таъсиридаги кичик тебранишлар www.arxiv.uz

Ойлик ва бандлик ўзгаришининг содда модели www.arxiv.uz

Купить