Jins genetikasi - Геология - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	767.8KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pdf
Раздел	Презентации
Предмет	Геология

Jins genetikasi

Купить

JINS
GENETIKASI

• Jins irsiy axborotning
avlodlarga berilishi va
nasl qoldirishni
ta’minlaydigan hamda
erkak va urg‘ochi
organizmlarni farqlash
imkonini beradigan
belgi va tuzilmalar
majmuyidir .

• Tirik organizmlarda ikki xil jins :
urg‘ochi va erkak jins farq qilinadi .
Organik olam evolutsiyasining
ma’lum bosqichida yer yuzida
ayrim jinsli organizmlar paydo
bo‘lgan . Hayvonlarda jinsning
belgilari morfologik , fi ziologik ,
biokimyoviy xususiyatlari ,
murakkab xattiharakatlari orqali
namoyon bo’ladi .

• Jinsiy belgilar birlamchi va ikkilamchi bo’ladi .
Birlamchi jinsiy belgilarni jinsiy organlar sistemasi
ifoda etadi , ular gametalar hosil bo’lishi va
urug’lanishni ta’minlaydi . Ikkilamchi jinsiy belgilar
gormonlar ta’sirida voyaga yetgan davrda rivojlanadi
va hayot davomida saqlanadi .

• Masalan , qushlar va
sutemizuvchi
hayvonlarning erkagi
gavdasining yirikligi ,
chiroyli bo‘lishi ,
odamlarda esa
erkaklarda soqol -
mo‘ylovning bo‘lishi ,
ovozning yo‘g‘on
bo‘lishi .

• Erkak va urg‘ochi
organizmlarning tash qi
ko‘rinishidagi farq jinsiy dimorfi
zm deyiladi . Jinsiy dimorfi zm
ko‘pgi na hayvonlarda , odamda
yaqqol ko‘zga tashlanadi . Odam ,
hayvon va о ‘simliklarda
jinslarning nisbati bir xil 1:1
b о ‘ladi . Jins ko‘pincha
urug‘lanish jarayonida ma’lum
bo‘ladi . Jinsni aniqlashda
kariotip asosiy rol o‘ynaydi .

• Har bir organizmning kariotipi
har ikkala jinsda bir xil bo‘lgan
xromosomalar – autosomalar ,
erkak va urg‘ochi jinslarni bir -
biridan farq qilishini
ta’minlaydigan xromosomalar –
jinsiy xromosomalardan iborat .
Masalan , drozofi la
pashshasining kariotipi 6 ta
autosoma va ikkita jinsiy
xromasomadan iborat .

• Kariotipi bir xil jinsiy xromosomalarga ega ,
bir xil gametalar hosil qiladigan jins
gomogametali jins deyiladi . Kariotipi har xil
jinsiy xromosomalarga ega , har xil
gametalar hosil qiladigan jins
geterogametali jins deyiladi

• Odam , sutemizuvchilar ,
ayrim hasharotlarning
urg‘ochilari
gomogametali ,
erkaklari
geterogametali bo‘ladi .
Qushlar , sudralib
yuruvchilar va ayrim
hasharotlarda esa
aksincha , erkaklari
gomogametali ,
urg‘ochisi
geterogametali bo‘ladi .

• Meyoz jarayonida geterogametali individlar
bir xil miqdorda X va Y xromosomali
gametalar hosil qiladi . Shu sababli , jinsiy
ko‘payishdan keyin hosil bo‘lgan erkak va
urg‘ochi individlar soni teng bo‘ladi . Masalan ,
erkaklari geterogametali bo‘lgan organizmlar
(drozofila )da jinsning irsiylanishi 48 -
rasmda berilgan .

• Ba’zi organizmlarda geterogametalilik bir jinsiy
xromosomani yo‘qolishi bilan aloqador . Shunga
ko‘ra gomogametali organizm XX, geterogametali
organizm XO bo‘ladi . Qandalalar va ninachilarning
urg‘ochi organizmda XX, erkagida XO,
kuyakapalagida esa aksincha urg‘ochilarida XO,
erkaklarida XX jinsiy xromosomalar mavjud .
Shunga ko‘ra qandala erkagida 13 ta xromosoma ,
urg‘ochisida 14 ta xromosoma bo‘ladi . Undan 12
tasi autosoma xromosomalari hisoblanadi .

• Jinsni aniqlashni progam , epigam , singam tiplari
mavjud . Jinsni aniq lashning progam tipida jins
urug‘lan guncha ma’lum bo‘ladi . Masalan , ko
lovratkalarda sitoplazmaga boy tuxum hujayradan
urg‘ochi , sitop lazmasi kam tuxum hujayradan
erkak organizm rivojlanadi .

• Jinsni aniqlashning epigam tipida jins tashqi
muhitga bog‘liq bo‘ladi . Masalan , ayrim
halqali chuvalchanglarning otalangan tuxum
hujayrasi mustaqil hayot kechirsa urg‘ochi ,
parazitlik qilib hayot kechirsa erkak organizm
rivojlanadi . Jinsni aniqlashning singam tipi
keng tarqalgan bo‘lib , jins urug‘lanish vaqtida
ma’lum bo‘ladi .

Savol va topshiriqlar
• Urg‘ochi organizm gomogametali bo‘lganda jinsga birikkan
irsiylanishni misollar bilan yozib tushuntiring .
• Urg‘ochi organizm geterogametali bo‘lganda jinsga birikkan
irsiylanishni misollar bilan izohlang .
• X xromosoma tarqalmaganda belgilarning irsiylanishi drozofi
la meva pashshasida qanday bo‘ladi ?
• X xromosoma birikkan holatda bo‘lganda belgilarning
irsiylanishiga oid misollar keltiring .
• Geterogametali va gomogametali organizmlar yozuvda
qanday ifodalanadi ?

Jins genetikasi

Купить