Kompyuter grafikasi 2D va 3D.

Информация о документе

Цена	35000UZS
Размер	1.4MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Январь 2026
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Информатика и ИТ

Продавец

Norboyev Ulugbek

Дата регистрации 31 Январь 2024

6 Продаж

Kompyuter grafikasi 2D va 3D.

Купить

MAVZU: КOMPYUTER GRAFIKASI. 2 VA 3 O’LCHOVLI
GRAFIKASINING AXAMIYATI.
MUNDARIJA
KIRISH .......................................................................................................................................................... 2
I BOB. BOB. KOMPYUTER GRAFIKASINING ASOSIY TUSHUNCHALARI .......................................................... 3
1.1§ Kompyuter grafikasi va uning turlari. ............................................................................................... 3
1.2§ Kompyuter grafikasi turlarining afzallik va kamchiliklari. ................................................................. 8
1.3§ Yaratilish usuliga ko’ra kompyuter grafikasi turlari. ....................................................................... 13
II BOB. IKKI VA UCH O’LCHOVLI GRAFIKA BILAN ISHLOVCHI DASTULAR. ............................................... 19
2.1§ Adobe Photoshop rasm tahrirlagichi haqida. ................................................................................. 19
2.2§ Corel Draw dasturi haqida ma’lumot. ............................................................................................ 21
2.3§ 3D MAX dasturida ishlash. ............................................................................................................. 26
XULOSA ...................................................................................................................................................... 32
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR ................................................................................................................ 34
1

KIRISH
Kompyuter grafikasi mustaqil yo'nalish sifatida XX asrning 60-
yillarida paydo bo'ldi va maxsus amaliy dasturlar paketi ishlab chiqildi.
O'sha paytda kesmalar yordamida chizish, ko'rinmas chiziqlarni o'chirish,
murakkab sirtlarni akslantirish usullari, soyalarni shakllantirish,
yoritilganlikni hisobga olish tamoyillari ishlab chiqilgan edi. Bu
yo'nalishdagi ilk ishlar vektorli grafikani rivojlantirishga yani, chiziqlarni
kesmalar orqali chizishga yo'naltirilgan edi. 70-yillardan boshlab nazariy va
amaliy ishlarning aksariyati fazoviy shakl va obektlarni o'rganishga
qaratildi. Bu yo'nalish uch o'lchovli grafika (3D) nomi bilan ataladi. Uch
o'lchovli tasvirlarni modellashtirish fazoning va jismlarinnig uch
o'lchovliligini, kuzatuvchi va yoritish manbalarining joylashishini hisobga
olishini talab etadi. Murakkab sirtlarni akslantirish, releflar va ularning
yoritilganligini modellashtirish bilan bog'lik masalalarning paydo bulishi uch
o'lchovli grafikaga bo'lgan ehtiyojni yanada oshirdi.
90-yillarda kompyuter grafikasining qo'llanish sohalari ancha
kengaydi, ya'ni uni keng tadbiq qilish imkoniyatlari paydo buldi. Natijada
kompyuter grafikasini faoliyati dasturlash va kompyuter texnikasi bilan
bog'liq bo'lmagan mutaxassislarining ish vositasiga aylandi. Bu tamoyillarga ko'ra
tasvirlarni bevosita kuzatish yoki optik qurilmalar yordamida ro'yxatga olish
imkoniyati mavjud bo'lishi kerak. Shunday tasvirlarga extiyoj dizayn,
arxitektura, reklama va boshqa sohalarda paydo bo'ldi. Kompyuterlar
funktsional imkoniyatlarining kengayishi kompyuter grafikasining
rivojlanishiga asos yaratdi va tasvirlar animatsiyasini taminlovchi tizimlar
ham yaratilishiga olib keldi.
Bugungi kun va zamon talabidan kelib chiqgan holda “Kompyuter grafikasi”
fani har bir soha bilan uzviy bog’lanib, unga bo’lgan ehtiyoj tobora o’shib
borayotganligi aniq. Kompyuter grafikasining qo’llanish ko’lami juda keng bo’lib,
avvalom bor ushbu sohani vizualligi diqqatga sazovvordir. Ya’ni kompyuter
grafikasida tasvir asosiy omil bo’lib xizmat qiladi.
2

I BOB. BOB. KOMPYUTER GRAFIKASINING ASOSIY
TUSHUNCHALARI
1.1 § Kompyuter grafikasi va uning turlari.
Kompyuter grafikasi – bu model va tasvirlarni kompyuter yordamida hosil
qilish, saqlash va qayta ishlash to’g’risidagi fandir.
Kompyuter grafikasi deganda odatda grafik ma’lumotlarni kompyuter
vositasida tayyorlash, qayta ishlash (qurish), saqlash va namoyish etish
jarayonlarini avtomatlashtirish tushunilsa, grafik ma’lumot deganda ob’ekt
modellari va tasvirlari tushuniladi.
Kompyuter grafikasi jahonda yangi fundamental fan hisoblanib, o’tgan
asrning 90-chi yillarida paydo bo’ldi hamda fan va ishlab chikarishning barcha
sohasida kadrlar tayyorlab berishda uziga xos mustaqil ahamiyat kasb etdi. Maxsus
dasturlar yordamida xuddi bir varoq oq qog’ozga qalam yoki ruchka bilan har xil
rasmlarni solish singari kompyuter ekranida sichqoncha yordamida rasm chizish,
ya’ni tasvir yaratish, tuzatish va ularni harakatlantirish imkonini yaratdi. Bu
dasturlar rasm solish programmalari yoki grafik redaktorlar bo’lib, ular yordamida
rasmning elementlari boshqarib boriladi. Kompyuter grafikasining juda tez
rivojlanib borishi va uning texnikaviy va dasturiy vositalarining yangilanib turishi
ushbu kursni hamisha takomillashtirishga, bu sohadagi yangi yo’nalishlarni tinmay
o’rganib borishni taqozo etadi. So’nggi yillarda bu sohada juda katta uzgarishlar
(siljishlar) yuz berdi, ya’ni 16 mln.dan ortiq rang va rang turlarini uzida aks ettira
oladigan displeylar, grafik axborotlarni kirituvchi moslama – skanerlar, dasturiy
vositalar sohasida esa haqiqiy kompyuter dunyosini kashf qila oladigan amaliy
dasturlar vujudga keldi.
Kompyuter grafikasining uch turi mavjud bo’lib, bular: rastrli , fraktal va
vektorli grafikadir.
Rastrli grafika. Rastr tasvirlar to’g’ri burchakli matritsa shaklida namoyon
bo’lib, har bir yacheykasi rangli nuqtadan iborat.
Rastr grafikasining asosi piksel’ (nuqta) hisoblanib, u rang bilan ifodalanadi.
Tasvir nuqtalar to’plami sifatida akslanib ular qanchalik ko’p bo’lsa
3

ko’rinish shunchalik tiniq va sifatli, fayl esa ko’p joy egallaydi. Ya’ni, aynan bitta
tasvirning o’zi yuqori yoki past sifatli bo’lishi, o’lchov birligiga qarab nuqtalar
ko’p yoki kam (odatda bir dyuymga nisbatan nuqtalar soni – dpi yoki piksellar soni
– ppi bilan belgilanadi) bo’lishi mumkin.
Rastr – bu nuqtalarning tartibli joylashuvidir.
1.1-rasmda elementlari to’g’ri to’rtburchakdan iborat bo’lgan rastr
tasvirlangan. Bunday rastrlar to’g’ri burchakli rastrlar deyiladi. Asosan shu turdagi
rastrlar ko’p uchraydi.
Shuningdek, boshqa geometrik shakllardagi rastrlar ham qo’llanilishi
mumkin. Masalan: uchburchak, oltiburchak (1.2- rasm). Faqat ular quydagi
talablarga javob berishi lozim:
− hamma geometrik shakllar bir xil bo’lishi kerak;
− geometrik shakllar tekislik yuzasini ochiq joy qoldirmasdan va birbirini
to’smasdan to’liq qoplashi lozim.
4

Rastrli tasvirlar har bir katagi ranglangan katakli qog’ozni eslatadi. Piksel
(inglizcha pixel – pic ture el ement) – rastrli tavirlarning asosiy elementi hisoblanib,
tasvir aynan shu elementlardan tashkil topadi.
Rastrli grafikani tahrirlaganda biz piksellarni tahrirlaymiz, ya’ni ularning
rangini o’zgartiramiz. Rastrli grafika asosan sifat sig’imi (razreshenie)ga bog’liq,
chunki tasvirni ifodalovchi ma’lumot ma’lum bir o’lchamdagi to’rga bog’langan
bo’ladi. Rastrli tasvir tahrirlanganda uning sifati o’zgarishi (odatda pasayishi),
ya’ni tasvirni o’zini mas, balki u joylashgan to’rning o’lchamlari o’zgartirilib
tasvirning aniqlik, tiniqlik darajasi o’zgartiriladi va fayl egallagan hajmi
kamaytiriladi. Rastrli grafikani tasvirning sifat sig’imiga nisbatan past bo’lgan
qurilma (printer)da chop ettirish rasm sifatini pasaytishiga olib keladi. Demak
rastrli grafikani chop etish qurilmasining sifat sig’imi tasvir sifat sig’imiga
nisbatan yuqori bo’lishi tavsiya etiladi.
Fraktal grafikasi. Fraktal grafikasi asosan matematik amallar asosida grafik
kompozitsiya tuzishda qo’llaniladi. Bugungi kunda videoroliklar, kliplar,
videoo’yinlar yaratishda fraktal grafikasining o’rni beqiyosdir. Fantastik janrdagi
kinofil’mlarda yoki kompyuter o’yinlarida atrof muhitning murakkab
kompozitsiyalari (o’rmonlar, tog’lar, shahar qiyofasi va h.) yaratishda fraktal
grafikasidan keng foydalaniladi.
Fraktal grafikasining qo’llanish printsipi proektiv geometriyaning
qonuniyatlariga asoslangan bo’lib, oddiy geometrik elementni o’ziga o’xshash
akslantirishdan iborat. Aytaylik qish sovug’ida deraza oynasidagi naqshlar yoki
kristal panjaralarning hosil bo’lishi insonni ajablantiradi. Bunday hodisa va
jarayonlrni kompyuterda modellashtirish, ularning formula asosida qonuniyatlarini
topish bir qarashda matematik echimga ega emasday ko’rinadi, lekin echimi
oddiydan murakkablikka printsipi asosida yaratiladi. YUqorida keltirilgan
misollarda agar diqqat bilan e’tibor qaratsangiz oddiy bir element, aytaylik bir
dona qor parchasi xuddi shunga o’xshash (katta yoki kichik, holati, rangi
5

$o’zgargan) boshqa bir element bilan takrorlanadi. Bunday o’xshash to’plamlar fraktal to’plamlar deb nomlanadi. Fraktallar bizga oddiy geometriyadan ma’lum bo’lgan figuralarga o’xshamaydi va ma’lum bir algoritmlar asosida quriladi. Fraktal grafikasida asosiy ob’ekt bu geometrik figura emas, balki matematik formuladir. Formuladagi koeffitsientlarni o’zgartirish asosida mutlaqo boshqa bir kompozitsiyalarni yaratish mumkin bo’ladi. Umuman oddiy qilib aytganda fraktallar – bu dastlabki figuraga nisbattan ko’p marta qo’llanilgan ma’lum bir almashtirish va o’zgartirishlar demakdir. Dastlabki fraktal geometriyasi g’oyalari XIX asrlarda vujudga kelgan. Kantor oddiy rekursiv (qaytariladigan) funktsiya orqali chiziqni chiziqlar to’plamiga olib keldi, keyinchalik esa Benua Mandel’brot fraktal geometriyasiga asos soldi va fraktal iborasini kiritdi. Fraktal – lat. fractal bo’lingan (qismlarga ajratilgan) ma’nosini bildiradi. Fraktalning yana bir izoh-tushunchalaridan biri bu – qismlardan iborat va har bir qismi yana bo’linadigan geometrik figuradir. Har bir bo’linadigan figura yaxlit figuraning kichraygan yoki o’xshash nusxasidir. Fraktallarning asosiy xususiyati bo’ o’ziga o’xshashlikdir. Oddiy figurani doimo kichraytirish va unga o’xshatish asosida fraktallar tuzish mumkin. Misol uchun: Oddiy kesma teng uchga bo’linadi (1.3-a rasm). O’rtadagi qismga teng bo’lgan yangi bir kesma bo’lagi qo’shiladi va to’rt bo’lakdan iborat siniq chiziq hosil qilinadi ( 1.3-b rasm). Keyingi etapda to’rtta kesmaning har biri yana uchga bo’linadi va o’rta qismiga teng yangi bo’laklar qo’shiladi (1.3-c rasm). Bu holat yana takrorlanganda bejirim bir naqsh kompozitsiyasi kelib chiqadi (1.3-d rasm). Agarda har bir etapda bo’laklarni kichraytirish bilan birga ularni yo’nalishini ham o’zgartirilsa yanada boshqaroq kompozitsiya kelib chiqadi. 6$

1.3-rasm. Fraktal grafika tuzilishi.
Fraktal grafika asosida yaratilgan kompozitsiyalar 1.4-rasmda keltirilgan.
7

Vektorli grafika. Vektor grafikasida tasvir vektor deb nomlanuvchi
chiziqlar asosida qurilib, ularga turli parametrlar – rang, chiziq qalinligi va
joylashuvi (vaziyati) xususiyatlari beriladi.
Vektor grafikasida primitivlar deb nomlanuvchi ob’ektlar bilan ishlanadi.
Primitivlarga ikki va uch o’lchamli oddiy geometrik figuralar kiradi. Ikki o’lchamli
geometrik figuralarga – nuqta, to’g’ri chiziq, egri chiziq, aylana, ko’pburchak kabi
tekis shakllar kirsa, uch o’lchamli geometrik figuralarga – kub, prizma, piramida,
sfera, konus, tsilindr kabi jismlar kiradi. Ushbu oddiy geometrik figuralar asosida
murakkab bo’lgan geometrik figuralar – ob’ektlar yaratiladi.
Vektorli grafika odatda ob’ektga qaratilgan grafika yoki chizma grafikasi
deb ham nomlanadi.
1.2 § Kompyuter grafikasi turlarining afzallik va kamchiliklari.
Fraktal grafika, matematik modellarda ifodalangan geometrik shakllar
birlashmasini tasvirlashda qo’llaniladigan bir texnologiyadir. Bu grafikalar,
matematik funksiyonlar va iteratsiyalar yordamida yaratiladi. Fraktal shakllar,
ko’pgina rivojlangan vaqt davrida kompyuter grafikasida keng qo’llaniladi.
Fraktal grafika matematikning fraktal geometriyasi prinsiplari asosida
yaratilgan shakllar va tasvirlardan iboratdir. Ular odatda soddalikka ega bo’lmagan
aniq va qiziqarli tasvirlarga ega. Fraktallar, ko’pgina to’g’ri chizilgan shakllardan
farqli ravishda, ko’pgina o’zlarini takrorlash va tushunarsiz ko’rinishda kichik
elementlarga bo’linadi.
Fraktal grafikaning afzalliklari. Fraktal grafika yordamida yaratilgan
tasvirlar kopgina ozlarini takrorlash va aniq shakllardan iborat bolishi oziga
xosliklariga ega. Fraktal grafikalarini yaratishda ishlatilgan dasturlar va
algoritmlar, murakkab matematik hisob-kitoblari va uzluksiz iteratsiyalar talab
etishi mumkin.
 Original va bejirib, fantastik tasvirlarni hosil qilish mumkinligi;
 Real hodisa va jarayonlarni (ilmiy grafikaviy) modellashtirishda qo llashʻ
mumkinligi.
8

Fraktal grafikaning kamchiliklari. Sanoatni tushunish: Fraktal grafikalarini
yaratish, tushunish va aniqlash uchun bir qancha tajribaga ega bolish kerak bolishi
mumkin. Murakkab matematik algoritmlari va grafik texnologiyalari
tushunchalariga ega bolish talab etiladi. Fraktal grafikani yaratish va hisoblashning
murakkabligi, kompyuter va grafik karta ishini oshirib, haroratning yuqori
bolishiga olib kelishi mumkin.
 Dasturlash tilining murakkabligi. Turli dasturlash tillari (C, Delphi, Pascal
va h.) ni bilish talab etiladi;
 Natijani oldindan baholashning qiyinligi.
Qo llanish sohasi:ʻ
 Ko ngilochar dastur va video o yinlar yaratishda (oddiy va murakkab
ʻ ʻ
teksturalar, turli landshaft va fonlarni yaratishda);
 Kino va video industriyada (noananaviy hodisa va jarayonlarni hosil
qilishda, fantastik syujetlar yaratishda).
Vektorli grafika ko p qirrali va kengaytiriladigan kompyuter grafikasi
ʻ
yondashuvidir. Vektorli grafika pikselga asoslangan rastr grafika o rniga
ʻ
matematik tenglamalar va geometrik shakllardan foydalanadi. Ushbu maqolada
vektor grafikasi, ularning texnologiyalari, ularni qanday yaratish va boshqarish va
o rganish uchun ulardan qanday foydalanish haqida gap boradi.
ʻ
Vektor grafikasida tasvir vektor deb nomlanuvchi chiziqlar asosida qurilib,
ularga turli parametrlar – rang, chiziq qalinligi va joylashuvi (vaziyati)
xususiyatlari beriladi. Vektor grafikasida primitivlar deb nomlanuvchi ob’ektlar
bilan ishlanadi. Primitivlarga ikki va uch o lchamli oddiy geometrik figuralar
ʻ
kiradi. Ikki o lchamli geometrik figuralarga – nuqta, to g‘ri chiziq, egri chiziq,
ʻ ʻ
aylana, ko pburchak kabi tekis shakllar kirsa, uch o lchamli geometrik figuralarga
ʻ ʻ
– kub, prizma, piramida, sfera, konus, tsilindr kabi jismlar kiradi. Ushbu oddiy
geometrik figuralar asosida murakkab bo lgan geometrik figuralar – ob’ektlar
ʻ
yaratiladi.
Vektor grafikasi aniq va tiniq tasvirlar yaratishga imkon beradi. Tasvirlar
masshtablashtirilganda ularning sifati saqlanib qoladi. SHuning uchun ham undan
9

dizayn, poligrafiya, reklama va animatsiyada keng foydalaniladi. Vektorli grafika
rastrli grafikadan farqli o laroq, aniqlik chegarasiga ega emas. Ular har qandayʻ
o lchamdagi tasvir sifatini saqlaydi. Bir qator buyruqlar yoki matematik bayonotlar
ʻ
ularni yaratadi. Grafik rassomlar o z ishlarini vektor deklaratsiyasi sifatida saqlab
ʻ
qolishadi. Eng keng tarqalgan vektor grafik formati “.SVG” hisoblanadi. Analitik
yoki koordinata geometriyasi vektorlardan boshqa matematik foydalanish emas,
balki ularni asoslaydi.
Vektorli grafikaning afzalliklari. Kompyuter grafikasida vektor grafikasining
bir qancha afzalliklari bor, ular quyidagicha korinishda boladi. Vektorli
grafikaning asosiy afzalligi - bu har qanday o lchamda aniq va tartibli ko rinadi,
ʻ ʻ
chunki ular matematik vektor aloqalari yoki chiziqlar va egri chiziqlarni tashkil
etuvchi nuqtalar orasidagi korrelyatsiyaga asoslangan. Vektorli grafikalar faqat
kichik sonli nuqtalarni va ular orasidagi matematik munosabatlarni saqlaydi,
shuning uchun u asosan kichik fayl hajmiga ega.
Vektorli fayllarni har xil turdagi platformalar va ilovalarga o tkazish va
ʻ
yuklash juda oddiy, chunki ularning fayl o lchamlari kichraytirilgan. Vektor
ʻ
grafikasida bir grafikning ayrim elementlarini boshqasiga ko paytirish va talabga
ʻ
muvofiq vektor tasvirlarining klonlarini yaratish juda oddiy. Vektorli grafikalar
aniq ko rinish va tuyg uni taminlaydi, chunki ular vaziyatga qarab kattalashishi
ʻ ʻ
yoki kichrayishi mumkin:
 Vektor grafikasi printerning barcha sifat sig‘imidan foydalanib, tasvir
masshtabi o zgartirilganda ham uning sifatini saqlab qoladi;
ʻ
 Vektor grafikasi alohida ob’ektlarni tahrirlash imkonini beradi va tasvirlar
oson tahrirlanadi;
 Vektorli grafika agar tasvirda rastrli ob’ektlar qo llanmagan bo lsa xotirada
ʻ ʻ
kam joy egallaydi.
Vektorli grafikaning kamchiliklari. Vektor fayllari murakkab tasvirlarni
boshqarish uchun juda cheklangan qobiliyatga ega. Misol keltiraylik, rastr fayllari
tasvirga kelganda vektor fayllardan ko ra ranglarni aralashtirish va soyalash
ʻ
qobiliyatiga ega. Asosan veb-brauzerlar rastrli tasvirlarni vektor grafikasiga
10

qaraganda tez-tez qo llab-quvvatlaydi. Talabga ko ra, ilovalar boshqa narsalarʻ ʻ
qatori renderlash va yaratish vositalari o rtasidagi muvofiqlik masalalariga
ʻ
asoslangan vektorli rasmlardan foydalanishda farq qilishi mumkin:
 Vektorli tasvirlar sun’iy ko rinadi;
ʻ
 Rastr grafikasiga nisbatan ranglar kam tusga ega.
Qo llanish sohasi:
ʻ
 Kompyuterda loyihalash tizimlarida;
 Elektron va poligrafik nashriyotlarda, Web dizaynda;
 Kompyuter dizayni va reklamada.
Rastr grafika . Kompyuter tasvirlari bitmap yoki “Raster grafika” deb tashkil
topgan Rastr grafiklari internetdagi va kompyuterimizdagi tasvirlarning aksariyat
qismini tashkil qiladi. Ular kompyuterlarda vektor grafikasida ishlatiladigan ikkita
asosiy rasm turlaridan biridir.
Rastrli grafik fayl hajmi bir qancha omillarga bogliq. Birinchisi, rastrli
grafikning olchamlari yoki tasvirning piksellardagi olchamidir. Kompyuter
grafikasida piksel degan atama mavjud. Kompyuter grafikasida rasmdagi
katakchalar piksel, nuqta (point) yoki tasvir elementi deb ataladi. Piksellar ekranda
korsatilgan tasvirdagi eng kichik manzilli birliklardir. Kompyuter displeylarida biz
korgan deyarli hamma narsa rastrli grafikadan iborat. Telefoningiz bilan olingan
selfi ham rastr tasviriga misol bo la oladi. Rasm yaratish uchun bitmap yoki
ʻ
piksellar toplamidan foydalaniladi. Kompyuter grafikasidagi bitmap - bu domen va
bitlar ortasidagi xaritalash yoki faqat bitta yoki nol qiymatga ega bolishi mumkin
bolgan qiymatlar. Uning boshqa nomlari ham bor, masalan, bit massivi yoki
bitmap indeksi. Kengroq qilib aytganda, “pixmap” - bu har bir pikselda ikkitadan
ortiq rang yoki piksel uchun bir bitdan ortiq saqlangan piksellar xaritasi. Buning
uchun ham bitmap keng qollaniladi. “Bitmap” iborasi muayyan vaziyatlarda piksel
boshiga bir bitga ishora qiladi, pixmap esa piksel boshiga bir necha bitli tasvirlar
uchun ishlatiladi.
Rastr grafikasining afzalliklari. Rastrli grafikaning ayrim afzalliklari
quyidagilardan iborat: ulardan foydalanish oson; ular rangning nozik
11

gradatsiyalarini ta'minlaydi; va ularni Photoshop va Microsoft Paint kabi umumiy
dasturlar yordamida tahrirlash oson. Rastrli grafikalar fotosuratga oxshash
tasvirlarni yaratish uchun foydalidir. Internetda foydalaniladi: Bu Internetda
korgan koplab tasvirlarni yaratish uchun ishlatiladigan jarayon. Ozgartirish oson,
ushbu fotosuratlarni ozgartirish uchun kompyuterdan foydalanish mumkin. Kop
ranglar, Rastrli grafikalar uchun silliq ranglarning katta diapazoni mavjud. Veb-
tasvirlar uchun foydalidir, Veb-saytlar, ijtimoiy media va boshqa onlayn
platformalarda korayotgan tasvirlar kopincha rastr grafikasi yordamida yaratiladi.
Ular tez yuklanadi va ekranlarda yaxshi ko’rinadi.
– Rastr grafikasi real obrazlarni effektiv namoish eta oladi. Sifatli rastr
tasvirlari foto surat darajasidagi yuqori aniqlikda real va haqqoniy aks ettirilishi
mumkin.
– Rastr tasvirlar chiqarish qurilmalari – asosan lazer printerlarida juda yaxshi
chop etiladi. Ya’ni rastr grafikasining sifati chop etishda o zgarmaydi.ʻ
Rastr grafikaning kamchiliklari. Rastrli tasvirlar kattalashganda loyqa
bo ladi : Rastrli tasvirlarning eng katta zarari shundaki, ular kattalashganda [donli
ʻ
yoki qirrali] bo lib qoladi. Asosan, bu chekli kvadrat va siz uni
ʻ
kattalashtirganingizda, bu kvadratni ko rishni boshlaysiz. Rastr tasvirlari saqlash
ʻ
qurilmalari (qattiq disk, SD-DVD, fleshka va h.) da ko p joy egallaydi. Rastr
ʻ
tasvirlarni tahrirlashda kompyuterning xotira resurslari :
– xususan tezkor xotirada ko proq joy talab etiladi;
ʻ
– Rastr tasvirlarni tahrirlash mehnat talab va mashaqqatli;
– Rastr tasvir masshtablashtirilganda tasvir sifati o zgaradi.
ʻ
Qo llanish sohasi.
ʻ Rastrli tasvirlar ko pincha raqamli fotosuratlar uchun ʻ
ishlatiladi, lekin ular illyustratsiyalar, logotiplar va boshqa har qanday turdagi
tasvirlar uchun ham ishlatilishi mumkin. Rastr tasvirlari piksellardan iborat bo lib,
ʻ
ular rangning mayda nuqtalaridir:
– Elektron va poligrafik nashriyotlar, Web dizaynda;
– Foto tasvirlarni tahrirlash va restavratsiya qilishda;
– Badiiy grafika va skaner bilan ishlashda.
12

1.3 § Yaratilish usuliga ko’ra kompyuter grafikasi turlari.
Yaratilish usuliga ko’ra kompyuter grafikasi quyidagi turlarga bo’linadi:
1. 2D (ikki o’lchovli grafika.
2.3D (uch o’lchovli grafika.
2D kompyuter grafikasi - bu asosan ikki o'lchovli modellardan (masalan, 2D
geometrik modellar , matn va raqamli tasvirlar) va ularga xos bo'lgan texnikalar
bo'yicha raqamli tasvirlarning kompyuterga asoslangan avlodidir . Bu shunday
texnikalarni o'z ichiga olgan informatika bo'limiga yoki modellarning o'ziga
tegishli bo'lishi mumkin.
2D kompyuter grafikasi asosan tipografiya , kartografiya , texnik
chizmachilik , reklama va boshqalar kabi
an'anaviy bosma va chizmachilik texnologiyalari asosida ishlab chiqilgan
ilovalarda qo'llaniladi. Bu ilovalarda ikki o'lchovli tasvir shunchaki haqiqiy
tasvirning tasviri emas. dunyo ob'ekti, lekin qo'shimcha semantik qiymatga ega
mustaqil artefakt; Shuning uchun ikki o'lchovli modellarga afzallik beriladi, chunki
ular 3D kompyuter grafikasiga qaraganda tasvirni to'g'ridan-to'g'ri boshqarish
imkonini beradi (uning yondashuvi tipografiyadan ko'ra fotografiyaga ko'proq mos
keladi ).
Ish stoli nashriyotlari , muhandislik va biznes kabi ko'plab sohalarda 2D
kompyuter grafikasi texnikasiga asoslangan hujjat tavsifi mos keladigan raqamli
tasvirdan ancha kichik bo'lishi mumkin - ko'pincha 1/1000 yoki undan ko'p. Bu
vakillik, shuningdek, ko'proq moslashuvchan, chunki u turli chiqish
qurilmalariga mos ravishda turli o'lchamlarda ko'rsatilishi mumkin . Shu
sabablarga ko'ra hujjatlar va rasmlar ko'pincha 2D grafik fayllar sifatida saqlanadi
yoki uzatiladi .
2D kompyuter grafikasi 1950-yillarda vektor grafik qurilmalariga asoslangan
holda boshlangan . Keyingi o'n yilliklarda ular asosan rastrga asoslangan
qurilmalar bilan almashtirildi . PostScript tili va X Window System protokoli bu
sohadagi muhim ishlanmalar edi.
13

2D grafik modellari geometrik modellarni ( vektorli grafik deb ham ataladi ),
raqamli tasvirlarni (shuningdek, rastr grafik deb
ataladi), yoziladigan matnni (tarkib, shrift uslubi va hajmi, rangi, joylashuvi va
yo'nalishi bilan belgilanadi), matematik funktsiyalar va tenglamalarni birlashtirishi
mumkin . va boshqalar.
Ushbu komponentlar tarjima , aylantirish va masshtablash kabi ikki
o'lchovli geometrik o'zgarishlar orqali o'zgartirilishi va boshqarilishi
mumkin . Ob'ektga yo'naltirilgan grafikada tasvir bilvosita o'z-
o'zini ko'rsatish usuli bilan ta'minlangan ob'ekt tomonidan tasvirlanadi - bu
ixtiyoriy algoritm yordamida tasvir piksellariga ranglarni belgilash protsedurasi .
Murakkab modellarni ob'ektga yo'naltirilgan
dasturlash paradigmalarida oddiyroq ob'ektlarni birlashtirish orqali qurish mumkin.
Ko'pgina grafik foydalanuvchi interfeyslari (GUI),
jumladan macOS , Microsoft Windows yoki X Window System , birinchi navbatda
2D grafik tushunchalariga asoslanadi. Bunday dasturiy ta'minot kompyuter bilan
o'zaro ishlash uchun vizual muhitni ta'minlaydi va odatda foydalanuvchiga turli xil
ilovalarni kontseptual jihatdan farqlashda yordam beradigan oyna
boshqaruvchisining ba'zi shakllarini o'z ichiga oladi. Shaxsiy dasturiy ta'minot
ilovalaridagi foydalanuvchi interfeysi odatda 2D xarakterga ega, bu qisman
sichqoncha kabi eng keng tarqalgan kiritish qurilmalari mavjudligi bilan
bog'liq. harakatning ikki o'lchovi bilan chegaralanganligi bilan bog'liq.
2D grafika printerlar, plotterlar, varaqlarni kesish mashinalari va boshqalar
kabi boshqaruvning tashqi qurilmalarida juda muhimdir. Ular shuningdek, ko'pgina
dastlabki video o'yinlarda ishlatilgan ; va hali
ham solitaire , shaxmat , mahjongg kabi karta va stol o'yinlari uchun ishlatiladi va
boshqalar
2D grafik muharrirlari yoki chizmachilik dasturlari 2D kompyuter grafikasi
primitivlarini bevosita manipulyatsiya qilish (sichqoncha, grafik planshet yoki
shunga o'xshash qurilma orqali) orqali tasvirlar, diagrammalar va illyustratsiyalar
yaratish uchun amaliy darajadagi dasturiy ta'minotdir . Ushbu muharrirlar
14

odatda geometrik ibtidoiylarni , shuningdek, raqamli tasvirlarni beradi ; va ba'zilari
hatto protsessual modellarni qo'llab-quvvatlaydi. Tasvir odatda ichki qismda
qatlamli model sifatida taqdim etiladi, ko'pincha tahrirlashni qulayroq qilish uchun
ierarxik tuzilishga ega. Ushbu muharrirlar odatda qatlamlar va primitivlar asl
shaklida alohida saqlanadigan grafik fayllarni chiqaradi. 1984 yilda Macintosh
kompyuterlar qatori bilan taqdim etilgan MacDraw bu sinfning dastlabki namunasi
edi; so'nggi misollar Adobe Illustrator va CorelDRAW tijorat mahsulotlari
va xfig yoki Inkscape kabi bepul tahrirlovchilardir. . Elektr, elektron va VLSI
diagrammalari, topografik xaritalar, kompyuter shriftlari va boshqalar kabi ma'lum
turdagi chizmalar uchun ixtisoslashgan ko'plab 2D grafik muharrirlari mavjud.
Tasvir muharrirlari raqamli tasvirlarni manipulyatsiya qilish uchun
ixtisoslashgan bo'lib , asosan erkin qo'lda chizish/bo'yash va signalni qayta
ishlash operatsiyalari yordamida . Ular odatda to'g'ridan-to'g'ri bo'yash
paradigmasidan foydalanadilar, bu erda foydalanuvchi virtual tuvalga bo'yoq
qo'llash uchun virtual qalamlar, cho'tkalar va boshqa bepul badiiy asboblarni
boshqaradi. Ba'zi tasvir muharrirlari ko'p qatlamli modelni qo'llab-quvvatlaydi;
Biroq, signalni qayta ishlash operatsiyalarini qo'llab-quvvatlash uchun har bir
qatlamni xiralashtirish kabi odatda raqamli tasvir sifatida taqdim etiladi. Shuning
uchun muharrir tomonidan taqdim etilgan har qanday geometrik primitivlar darhol
piksellarga aylantiriladi va tuvalga bo'yaladi. Rastr grafik muharriri nomi ba'zan
bu yondashuvni vektor grafiklari bilan ham shug'ullanadigan umumiy
muharrirlarning yondashuvidan farqlash uchun ishlatiladi . Birinchi mashhur tasvir
muharrirlaridan biri MacDraw dasturining hamrohi Apple MacPaint edi .
Zamonaviy misollar - bepul GIMP muharriri va Photoshop va Paint Shop
Pro tijorat mahsulotlari . Ushbu sinf tibbiyot, masofadan zondlash, raqamli
fotografiya va boshqalar uchun ko'plab maxsus muharrirlarni o'z ichiga oladi.
Ba'zan CGI , 3-D-CGI yoki uch o'lchovli kompyuter grafikasi deb ataladigan
3D kompyuter grafikasi hisob-kitoblarni amalga oshirish va ko'rsatish uchun
kompyuterda saqlanadigan geometrik ma'lumotlarning (ko'pincha Dekart ) uch
o'lchovli tasviridan foydalanadigan grafikalardir. raqamli tasvirlar , odatda 2D
15

tasvirlar , lekin ba'zan 3D tasvirlar . Olingan tasvirlar keyinroq ko'rish uchun
saqlanishi mumkin (ehtimol animatsiya sifatida ) yoki real vaqtda ko'rsatilishi
mumkin .
3D kompyuter grafikasi, nomidan farqli o'laroq, ko'pincha ikki o'lchovli
displeylarda namoyish etiladi. 3-D plyonka va shunga o'xshash usullardan farqli
o'laroq , natija vizual chuqurliksiz ikki o'lchovli bo'ladi . Ko'pincha, 3 o'lchamli
grafikalar virtual haqiqat tizimlarida bo'lgani kabi 3 o'lchovli
displeylarda namoyish etiladi .
3 o'lchovli grafika ikki o'lchovli kompyuter grafikasidan farq qiladi, ular
odatda yaratish va ko'rsatish uchun mutlaqo boshqa usullar va formatlardan
foydalanadilar.
3 o'lchamli kompyuter grafikasi simli ramka modelidagi 2 o'lchovli
kompyuter vektor grafikasi va yakuniy ko'rsatilgan displeyda 2 o'lchovli
kompyuter rastr grafikasi bilan bir xil algoritmlarga tayanadi . Kompyuter grafikasi
dasturiy ta'minotida 2 o'lchovli ilovalar yorug'lik kabi effektlarga erishish uchun 3
o'lchovli texnikadan foydalanishi mumkin va shunga o'xshab, 3 o'lchovli ba'zi ikki
o'lchovli renderlash usullaridan foydalanishi mumkin.
3 o'lchamli kompyuter grafikasidagi ob'ektlar ko'pincha 3 o'lchovli
modellar deb ataladi . Ko'rsatilgan tasvirdan farqli o'laroq, model ma'lumotlari
grafik ma'lumotlar faylida joylashgan. 3-D model - har qanday uch o'lchovli
ob'ektning matematik tasviri ; model ko'rsatilgunga qadar texnik jihatdan grafik
emas. Model ikki o'lchovli tasvir sifatida 3-D renderlash deb ataladigan jarayon
orqali vizual ravishda ko'rsatilishi yoki grafik bo'lmagan kompyuter
simulyatsiyasi va hisob-kitoblarida ishlatilishi mumkin . 3-D bosib
chiqarish yordamida modellar o'zlarining haqiqiy 3-D jismoniy tasviriga
aylantiriladi, jismoniy model virtual modelga qanchalik to'g'ri mos kelishiga ba'zi
cheklovlar bilan.
Model ob'ekt shaklini shakllantirish jarayonini tavsiflaydi. 3D modellarning
ikkita eng keng tarqalgan manbalari rassom yoki muhandis kompyuterda 3D
modellashtirish vositasi bilan yaratilgan va real dunyo ob'ektlaridan kompyuterga
16

skanerlangan modellardir (Poligonal modellashtirish, Patch Modeling va
NURBS Modeling ). 3D modellashtirishda ishlatiladigan ba'zi mashhur vositalar).
Modellar protsessual yoki jismoniy simulyatsiya orqali ham ishlab chiqarilishi
mumkin . Asosan, 3 o'lchamli model shaklni aniqlaydigan
va ko'pburchaklarni shakllantiradigan cho'qqilar deb ataladigan nuqtalardan hosil
bo'ladi . Ko'pburchak - bu kamida uchta uchdan (uchburchak) hosil bo'lgan
maydon. N nuqtadan iborat ko‘pburchak n-burchakdir. Modelning umumiy
yaxlitligi va uning animatsiyada foydalanishga yaroqliligi ko‘pburchaklar
tuzilishiga bog‘liq.
Renderlash fotoreal tasvirlarni olish uchun yorug'lik transportini simulyatsiya
qilish yoki fotorealistik bo'lmagan renderlashdagi kabi badiiy uslubni qo'llash
orqali modelni tasvirga aylantiradi . Haqiqiy tasvirlashda ikkita asosiy operatsiya -
bu transport (bir joydan ikkinchi joyga qancha yorug'lik tushishi) va tarqalish
(sirtlarning yorug'lik bilan o'zaro ta'siri). Ushbu qadam odatda 3-D kompyuter
grafikasi dasturi yoki 3-D grafik API yordamida amalga oshiriladi . Sahnani
ko'rsatish uchun mos shaklga o'zgartirish, shuningdek , uch o'lchovli tasvirni ikki
o'lchovda ko'rsatadigan 3-D proyeksiyani o'z ichiga oladi. 3-D modellashtirish va
SAPR dasturiy ta'minoti 3 o'lchamli renderlashni ham amalga oshirishi mumkin
bo'lsa-da (masalan, Autodesk 3ds Max yoki Blender ), eksklyuziv 3-D renderlash
dasturi ham mavjud (masalan, OTOY'ning Oktanli Rendering Engine , Maxon's
Redshift).
3-D modellashtirish dasturi - bu 3-D modellarni ishlab chiqarish uchun
foydalaniladigan 3-D kompyuter grafikasi dasturlari sinfidir. Bu
sinfning individual dasturlari modellashtirish ilovalari yoki modelerlar deb ataladi.
3D modellashtirish 3 ta displey modelini tavsiflashdan boshlanadi: Chizish
nuqtalari, Chizilgan chiziqlar va Uchburchaklar chizish va boshqa Poligonal
yamalar.
3-D modelerlar foydalanuvchilarga 3-D mesh orqali modellarni yaratish va
o'zgartirish imkonini beradi . Foydalanuvchilar o'z xohishlariga ko'ra to'rni
qo'shishlari, ayirishlari, cho'zishlari va boshqa yo'l bilan o'zgartirishlari mumkin.
17

Modellarni turli burchaklardan ko'rish mumkin, odatda bir vaqtning o'zida.
Modellarni aylantirish va ko'rinishni kattalashtirish va kichiklashtirish mumkin.
3-D modelerlar o'z modellarini fayllarga eksport qilishlari mumkin,
keyinchalik metama'lumotlar mos kelsa, ularni boshqa ilovalarga import qilish
mumkin . Ko'pgina modelerlar importerlar va eksportchilarga ulanishga
imkon beradi , shuning uchun ular boshqa ilovalarning mahalliy formatlarida
ma'lumotlarni o'qishlari va yozishlari mumkin.
Ko'pgina 3-D modelerlar bir qator tegishli xususiyatlarni o'z ichiga oladi,
masalan, nur izlari va boshqa renderlash alternativalari va teksturani
xaritalash vositalari. Ba'zilarida modellarning animatsiyasini qo'llab-
quvvatlaydigan yoki ruxsat beruvchi xususiyatlar ham mavjud. Ba'zilar ko'rsatilgan
sahnalar seriyasining to'liq harakatli videosini yaratishi mumkin
(masalan, animatsiya ).
Kompyuter yordamida dizaynlashtirilgan dasturiy ta'minot 3 o'lchovli
modellashtirish dasturlari foydalanadigan bir xil asosiy 3 o'lchovli modellashtirish
usullarini qo'llashi mumkin, ammo ularning maqsadi boshqacha. Ular kompyuter
yordamida muhandislik , kompyuter yordamida ishlab chiqarish , chekli
elementlarni tahlil qilish , mahsulotning hayot aylanishini boshqarish , 3D bosib
chiqarish va kompyuter yordamida arxitektura dizaynida qo'llaniladi .
18

II BOB. IKKI VA UCH O’LCHOVLI GRAFIKA BILAN ISHLOVCHI
DASTULAR .
2.1 § Adobe Photoshop rasm tahrirlagichi haqida .
Hozirgi kunda sodda va murakkab rastrli grafika tahrirlash dasturlari
mavjud. Sodda grafik muharrirlardan biri - Windows operasion tizimi
tarkibiga kiruvchi Paint dasturidir. Mazkur dastur oddiy amallarni bajarish
imkonini beradi, lekin professional darajadagi imkoniyatlardan foydalanish
uchun maxsus rastrli grafik dasturlaridan foydalanish kerak bo'ladi: Adobe
Photoshop, Corel PhotoPaint va hokazo.
Adobe Photoshop dasturi hozirgi kunda eng mashhur va butun dunyo
mutaxassislari tomonidan tan olingan dastur hisoblanadi. Buning asosiy
sabablari - uning boy va keng imkoniyatlari, qulay va oson interfeysi
(muloqoti), deyarli barcha grafik formatlar va tizimlar bilan ishlashi.
Adobe Photoshop tasvir tahrirlagichi yordamida fotosuratlarga
ko'shimchalar kiritish, fotosuratdagi dog'larni o'chirish va eski rasmlarni
qayta ishlash va tiklash, rasmlarga matn kiritish, qo'shimcha maxsus
samaralar bilan boyitish, bir fotosuratdagi elyemyentlarni ikkinchi
fotosuratga olib o'tish, suratdagi ranglarni o'zgartirish, almashtirish mumkin.
Adobe Photoshop imkoniyatlari keng qamrovli bo'lib, u gazyeta va
jurnallarni turli-tuman rasmlar bilan boyitishda juda katta qulayliklar
yaratadi.
Adobe Photoshop да tasvirni import qilish - skaner, raqamli
fotoapparatdan kiritish, boshqa formatdagi rasmlarni kiritish (bmp, jpg, png,
tif, gif va boshqalar); Tasvirni tahrirlash - o'zgartirishlar kiritish, ranglar bilan
bo'yash, chizish, o'chirish, yorqinlik va aniqlik darajasini o'zgartirish; Rang
rejimini o'zgartirish; chop etish; boshqa nom va formatda saqlash; har xil
effektlarni qo'llash; tasvirdagi ranglarni turli usullarda filtrlash imkoniyatlari
mavjud.
ADOBE PHOTOSHOP Windows muhitida ishlovchi kompyuterlar uchun
mo’ljallangan elektron ko’rinishdagi fototasvirlarni tahrir qiluvchi dasturdir.
19

Adobe Photoshop tasvir tahrir qiluvchisi yordamida fotosuratlarga
qo’shimcha kiritish, fotosuratdagi dog`larni o’chirish va eski rasmlarni qayta
ishlash va tiklash, rasmlarga matn kiritish, qo’shimcha maxsus effektlar bilan
boyitish, bir fotosuratdagi elementlarni o’zgartirish, almashtirish mumkin. Adobe
Photoshop imkoniyatlari keng qamrovli bo’lib, kitoblar, gazeta va jurnallarni turli-
tuman rasmlar bilan boyitishda katta qulayliklar yaratadi.
Adobe Photoshop ayniqsa jurnalistlarning, rassomlarning ijodiy
imkoniyatlarini to’la amalga oshirishlarida yordam beradi. Jurnalistika va bevosita
matbuot yoki nashriyot sohasiga aloqodor bo’lgan shaxslarning mazkur dastur
bilan ishlashni bilishi ular uchun qo’shimcha imkoniyatlarni yaratib beradi.
Demak, Adobe Photoshop tahrirlagichini o'rnatdingiz va ro'yxatdan
samarali o'tib, birinchi marta uni ishga tushirdingiz. Ekranda dasturning
asosiy oynasi hosil bo'ladi. Oynaning markazida asosiy ish bajariladigan
hujjat o'rni mavjud bo'lib, unda grafik fayl ishga tushiriladi.
Ushbu interfeys Adobening barcha tahrirlagichlari uchun standart
hisoblanadi va Photoshopda interfeysdan foydalangandan so'ng esa, shu
firmaning boshqa dasturlarini o'rganishda olingan ko'nikmalarni qo'llash
mumkin.
Photoshop tahrirlagichidan birinchi marta foydalanayotgan bo'lsangiz,
boshqa dasturlar bilan ham ishlay olmaysiz va natijada uni o'rganish mushkul
ko'rinadi. Aslida hecham qiyin emas - balki bir necha vaqt o'tgandan so'ng
Photoshop muhitida ishlashni o'rganib olasiz.
Adobe Photoshop Adobe System, Inc kompaniyasi tomonidan ishlab
chiqarilgan bo'lib, rastrli grafikada tahrir qiluvchi, foydalanishdagi alohida
qulayliklari bilan mashhur bo'lgan dasturdir. Adobe Photoshop tahrirlagichi
yordamida fotosuratlarga qo'shimchalar kiritish, ulardagi dog'larni o'chirish
va eski rasmlarni qayta ishlash va tiklash, rasmlarga matn kiritish,
qo'shimcha maxsus effektlar bilan boyitish, bir fotosuratdagi elementlarni ikkinchi
fotosurtaga olib o'tish, surtdagi ranglarni o'zgartirish, almashtirish
mumkin.
20

Adobe Photoshop dasturi ishga tushirilgandan so'ng ekranda dastur
oynasi hosil bo'ladi (1.1-rasm). Oynaning yuqori qismida sarlavha satri va
Windowsga xos elementlar joylashadi. Sarlavha satridan so'ng menyu satri
joylashgan.
2.1-rasm.Adobe Photoshop dasturi ishga tushirilgan holati.
2.2§ Corel Draw dasturi haqida ma’lumot.
Kanadaning Corel nomi bilan ataluvchi firmasi dasturiy ta’minot bilan
shug’illanuvchi peshqadamlardan biri hisoblanadi. Corel firmasining dasturiy
ta'minoti asosini tashkil etuvchi CorelDRAW 11 2002-yilning avgustida ishlab
chiqarildi. U reklama mahsulotlarini ishlab chiqarishda, nashrlarni tayyorlashda
hamda Web-sahifalari uchun tasvirlarni yaratishda katta imkoniyatga ega.
21

Corel DRAW — bu grafikli dastur bo’lib, uning yordamida vektorli
tasvirlarni, grafikli matnlarni hamda sizning tasavvuringizdagi barcha ijodiy
g‘oyalaringizni amalga oshirishga yordam beradi.
Corel DRAW dasturi ishlaydigan barcha tasvirlar ikki sinfga bo‘linadi:
nuqtali va vektorli. Vektorli grafikada tasvirning asosiy elementi sifatida chiziq
qaraladi. Rastrli grafikada bunday chiziqlar nuqtalar (piksellar) yordamida
yaratilsa, vektorli grafikada esa tasvirlar yaratishda nuqtaga nisbatan umumiyroq
bo'lgan chiziqlardan foydalaniladi va shuning hisobiga tasvirlar aniqroq bo’liadi.
Vektorli grafikaning ixtiyoriy tasviri chiziqlardan tashkil topadi va oddiy
chiziqlardan murakkablari hosil qilinadi. Vektorli grafikaning matematik asosini
geometrik figuralarning xossasini o‘rganish tashkil qiladi. Vektorli tasvirlarning
kompyuter xotirasida ifodalanishi nuqtali tasvirlarga qaraganda murakkabroqdir.
Nuqtali tasvirning kamchiligi — kompyuter xotirasida ularni saqlash katta joy
talab etiladi. Nuqtali tasvirlar bilan yuqori aniqlikda ishlashda, ularga mos
fayllarning o'lchami yuzlab megabaytlarni tashkil etadi. Ko‘pincha, bunday katta
obyektlar bilan ishlaganda zamonaviy kompyuterlarning tezligi yetmay qoladi.
Vektorli tasvir bilan ishlash juda ham oson. Uni katta yoki kichik qilish uchun,
faqat uni boshqaradigan tasvir parametrini o‘zgartirish mumkin. Bunda vektorli
tasvir faylining o’lchami bir baytga ham oshmaydi.
Ma’lumotlar tasvirlar orqali berilganda ularni tahlil qilish va qabul qilish
tezligi, ma’lumotni eshitish kanallari orqali berilgan ma’lumotlardan ko‘ra ancha
yuqori bo‘ladi. Shuning uchun ham tasvirdan iborat birgina reklama plakati
(osongina kerakli ta’sirni bera oladigan) tomosha qilayotgan odamga bir necha
qator e’londan ko‘ra kuchli ta’sir ko’rsatadi.
Har qanday hajmdagi ma'lumot ko‘rish kanali orqali uzatilsa odam tomonidan
yaxshi qabul qilinadi (bolalarga suratlardan iborat kitoblar yoqadi). Boshqa
formatda esa bunday ma’lumotni qabul qilib bo’lmaydi (birjalardagi jadvallar).
Shu sababli ham grafikli ma’lumotlarga bo’lgan ehtiyoj kundan kunga ortib
bormoqda.
22

Bunday grafiklar va tasvirlar bilan ishlashga mo’ljallangan dasturiy vositalar
juda ham ko‘p va xilma-xil. Ana shunday dasturlardan biri CorelDRAW dasturidir.
CorelDRAWning 12-versiyasi o‘zida zamonaviy imkoniyatlarni birlashtirgan
bo’lib, 2004-yilda ishlab chiqarilgan. Bu dastur sanoat dizaynida, reklama
mahsulotlarini ishlab chiqishda, nashriyot tizimlarida va web-sahifalar uchun turli
tasvirlar yaratishda ishlatiladi. Corel DRAW dasturi paket dastur hisoblanib, o‘z
ichiga bir nechta qism dasturlarni oladi. Bu dasturlar o'zaro ma’lumot
almashishning yengil kechishini ta’minlaydi.
Paketning yaxlitligi lining tarkibiga kiruvchi dasturlarning ma’lumotlarni
oson almashinishi yoki shu ma’lumotlar ustida ketma-ket turli xil vazifalarni
bajarishi bilan belgilanadi.
«Obyektga yo'naltirilgan» atamasi tasvirlarni yaratish va o’zgartirish
jarayonidagi barcha operatsiyalar, rasmning o‘zi yoki uni tashkil qilgan piksellar
bilan emas, balki tasvirni tashkil qilgan semantik belgilangan elementlar ustida
boradi. Standart obyektlarni qo’llagan holda (aylana, to‘g‘ri to‘rtburchak, matn va
boshqalar) foydalanuvchi murakkab obyektlar qurishi va ularni birlashtirib yagona
butun obyekt sifatida qarashi mumkin. Shu tarzda. rasrn iyerarxik tuzilishga ega
bo’lib, eng yuqorisida butun vektorli tasvir boigan, eng quyida esa standart
obyektlardan iborat bo‘ladi.
Paket obyektga yo'naltirilishining yana bir afzalligi har bir obyektlarning
standan sinfiga boshqaruv parametrlari yoki atributlar o'rnatiladi.
Masalan, to'rtburchak balandligi 200 mm va eni 300 mm. ko'k rang bilan
to‘ldirilgan, qalinligi 3 punkt bo'igan sariq rangdagi chiziq bilan chegaralangan.
Joylashuvi vertikal bo‘yicha 150 mm, gorizontal bo'yicha 250 mm, 32 gradusga
burilgan kabi boshqaruv parametrlariga ega.
Paketning obyektga yo'naltirilishining nchinchi afzalligi obyektlarning har bir
standart sinfiga standart operatsiyalar ro'yxati belgilangan. Masalan, vuqoridagi
to'rtburchakni burish, o'lchamlarini burchaklarini o'zgartirish, boshqa sinf
obyektlariga aylantirish kabi amallar. CorelDRAWning obyektga yo'nal-
tirilganligi foydalanuvchiga ish vaqtida obyektlar ustida cheksiz o‘zgaruvchanlik
23

amallarini bajarish imkonini beradi. Agar buyurt- machi ishning oxirgi bosqichida
o'z fikrini o'/gartirsa va reklama plakatidagi olma o'rniga anorni tasvirlashni xohlab
qolsa, bunday holatda ishni boshidan boshlash shart emas. Buning uchun ayrim
obyektlarni almashtirish kifoya. Bunday holatda bir marta qurilgan obyektni saqlab
qo'yib, kevingi yangi ishlarda foydalanish mumkin.
 CorelDRAW paketi quvidagi dasturlardan iborat:
 Corel CAPTURE;
 Corel BARCODE WIZARD;
 CorelDRAW;
 Corel Photo-PAINT;
 Corel OCR-TRACE;
 CorelTRACE;
 Corel VENTURA;
 Corel SCRIPT Editor;
 Corel SCRIPT Dialog Editor.
Corel CAPTURE dasturi CorelDRAW dasturi oynasi va Lining qismlarini
rasmga olish uchun ishlatiladi. Uning yordamida dastur oynasi ayni ko'rinishini
to'liq yoki menyu ko'rinishini hamda biror qismni to'rtburchak shaklda, avlana yoki
chips shaklida va ixtiyoriy shaklda aylantirib belgilab olish mumkin.
Corel BARCODE WIZARD dasturi esa shtrix-kod bilan ishlashga
mo‘ljallangan. Unda berilgan standart- lardan birini tanlab, so‘ng keltirilgan
namuna bo'yicha raqam va harflarni kiritamiz. Corel Photo-PAINT dasturi esa
rasmlar chizishga mo'ljallangan.
Corel DRAWni ishga tushirish. Corel DRAW 12 grafik muharririni ishga
tushirish uchun Windows > Программы > Corel DRAW 12 buyrug‘i beriladi yoki
Windows XP ish stolida uning yorlig‘i ustida «sichqoncha» chap tugmasi ikki
marta bosiladi.
CorelDRAW dasturini ishga tushirish Windowsning standart usullari singari:
asosiy menyu orqali (unda paketni o‘rnatganda CorelDRAWni yuklash buyrug‘ini
o‘z ichiga olgan yangi buyruqlar guruhi paydo bo‘ladi) yoki ish stolida joylashgan
24

yorliq yordamida hamda CorelDRAW dasturida yaratilgan fayllar ustida
«sichqoncha» chap tugmasini ikki marta bosish yo‘li bilan ishga tushiriladi.
Bunday fayllarni biz albatta uning kengaytmasidan bilib olamiz. CorelDRAW
dasturida yaratilgan fayllar .CDR, .CMX, .WMF kabi kengaytmalarini oladi.
Kengaytmalar haqida 3.2-jadvaldan batafsil ma’lumot olishingiz mumkin.
3.2-jadval.
CorelDRAW dasturida kengaytmalarning ro‘yxati
№
Kengaytma Izoh
1 . CDR CorelDRAW
2. CDT CorelDRAW shabloni
3. CGM Kompyuter grafikasi metafayli
4. CMX Corel Presentation Exchange 5.0.
5. CMX Corel Presentation Exchange
6. CSL Corel simvollari kutubxonasi
7. DES Corel DESIGNER
8. DWG AutoCAD
9. DXF AutoCAD
10. EMF Kengaytirilgan Windows metafayli
11. FMV Vektorli freym metafayli
12. GEM GEM fayli
13. PAT Uzor fayli
14. PCT Macintosh PICT rasmlari
15. PLT HPGL plotter fayli
16. SVG Masshtablanadigan vektor grafikasi
17. SVGZ Siqi SVG
18. WM F Windows metafayli
19. WPG Corel WordPerfect grafikasi fayli
20. CLK Corel R.A.V.E.
25

2.3 § 3D MAX dasturida ishlash .
Uch o`lchovli grafika ilmiy tekshirishlarda, injenerlik loyiha ishlarida, fizik
ob`ektlarning kompyuter modellarini qurishda keng qo`llaniladi. Uch o`lchovli
grafika kompyuter grafikasi tarkibiga kiruvchi eng murakkab va keng qamrovli
yo`nalishdir. Uch o`lchovli grafika bilan ishlovchi foydalanuvchi loyihalash,
yoritish, ob`ektlar va kameralarni ko`chirish, tovush va namoyish effektlardan
foydalanish kabi sohalardan bilimlarga ega bo`lishi kerak. Bu yerda shu sohaning
tashkil etuvchilari - fazolar, ob`ektlarni modellashtirish, namoyish tog`risida
ma`lumotlar keltiriladi.
Oxirgi yillarda an`anaviy 2D grafik dasturlar bilan uch o`lchovli 3D
modellashtirish, animasiya va namoyish dasturlari ko`p tarqaldi. Shu davrda ishlab
chiqilgan dasturlardan Discreet kompaniyasining 3D Studio MAX yoki Alias
Wavefront kompaniyasining JAVA dasturlari o`z mohiyatlari bo`yicha gibrid
grafik paketlardir. Chunki ular bir tomondan 2D va 3D vektorli ob`ektlar bilan
ishlash imkoniyatini bersa, ikkinchi tomondan ish natijasidan pikselli (rastrli)
tasvir - alohida kadr sifatida yoki videotasmada olinadi. 3D modellashtirishning
xususiyatlari va ularda animasiya harakatlarni qo`shish imkoniyati ularga bo`lgan
qiziqishni keskin oshirib yuboradi. Ularni:  namoyish effektlarini kino va
videoindustriyada;  televizion tijoratda (reklamada);  interaktiv o`yinlarda;  sano`t
va arxitektura dizaynida (bezashda);  ilmiy, tibbiy va sud namoyishlarida; 
o`rgatuvchi dasturlar va kompyuterda ishlatish mumkin. Shuni ta`kidlash lozimki
uch o`lchovli grafika dasturlari kompyuter qurilmalari, uning dasturiy ta`minoti
hamda u bilan ishlovchi dizayner bilimlariga juda yuqori talablar qo`yadi. Uch
o`lchovli grafika bilan ishlaganda, shakllar hosil qilinadigan fazoga alohida e`tibor
berish kerak. Bu holda an`anaviy 2D — tekislik uch o`lchovli grafika maqsadlariga
to`g`ri keltiriladi. 3D — grafikada ishchi fazoni shunday ifodalash kerakki, unda
nafaqat modellashtirilayotgan uch o`lchovli geometrik shaklni, balki uning
geometrik joylashishi va holati hisobga olinishi kerak.
Uch o`lchovli grafikada Dekart, silindrik va sferik koordirata sistemalari
ishlatiladi. Qurilgan barcha uch o`lchovli ob`ektlarni geometrik va nogeometrik
26

ob`ektlarga bo`lish mumkin. Geometrik ob`ektga asosan sahna tashkil etuvchilarini
qurishda ishlatiladi: personajlar, jismlar, boshqa so`z bilan aytganda — mavjud
borliq ob`ektlarini. Nogecmetrik ob` ektlar esa sahnaga jonlilik hissini berish
uchun (to`g`ri yoritish), ob` ektlarga ta` sir etuvchi kuchlarni model-lashtirishda
(masalan gravitasiya yoki shamol esishi) va hokazo. Boshqacha aytganda
namoyish etilayotgan kadrda geometrik ob` ektlar aynan (chiziqlar va sirtlar
ko`rinishda), nogeometrik ob`ektlar esa oraliq (soyalar, tezlanish va hokazo )
ko`rinishda namoyon bo`ladi. Geometrik ob`ektlar. Geometrik ob` ektlarni
ko`rishda juda kuchli va keng tarkalgan 3D paket Discreet kompaniyasi 3D Studio
Max dasturini tanlab uning misolida ob`ektlarning asosiy turlari va modellashtirish
texnologiyasini ko`rib o`tamiz. Bu dastur yordamida geometrik ob`ektlarning
quyidagi turlari qurilishi mumkin. Splayn chiziqlar (Spline Curves) - boshqa sirt
yoki shakllarni ko`rishda ishlatiladigan va shu tartibda qurilgan (Beze yoki Nurbs)
chiziqlar. Ularni harakat troyektoriyalarini ifodalash uchun ham ishlatish mumkin.
Masalan, Beze chiziqlari uchun, xususiy holda, boshlang`ich shakl va
chiziqlar to`plami aniqlangan bo`lib (masalan, tekst, aylana, ellips) ular
keyinchalik aniq shakllar ko`rishda ishlatilishi mumkin.
Poligonal ob`ektlar (polugonal objects) — bular o`zgarib turuvchi parametrlar
bilan ifodalanuvchi (masalan uzunlik, radius) poligonal boshlang`ich shakllar
(polygonal primitives) yoki polugonal turlardir (polugonal meshes). Poligonal
turlar juft-jufti bilan uchlarni tutashtiruvchi qirralar sifatida aniqlanadi.
27

Boshlang`ich shakllar (primitiv) ni ishlatish dizaynerga (dasturga ham) d ob`ekt
shaklini o`zgartirishni ancha osonlashtiradi. Shunda 3D - boshlang`ich (primitiv)
shakllarni (masalan sfera yoki silindr) namoyish etishda, ularning shakli qirralar
yordamida berilgan aniqlikda almashtiriladi. Poligonal d ob`ekt sirti tekis
yoqlardan iborat bo`lgani uchun, ularga namoyish silliqligini berishda turli
silliqlash algoritmlari foydalaniladi. Bu texnologiya asosan 3D o`yinlarni va virtual
borliqni yaratishda keng qo`llanadi.Quyidagi rasmda Baze sirtlari keltirilgan.
Beze sirtlari (Bezier patches) - bu Beze cho`qqilarining joylashishi bilan silliq
sirtlardir. Bu cho`qqilar sirtga urinma vektorlar (tangent) uchlarida joylashgan
qo`shimcha boshqaruvchi nuqtalar (control points) yordamida sirtni egriligini
aniqlaydi. Bu sirtlar hisoblash tizimi uchun ma`lum qiyinchiliklarni tug`dirishiga
qaramay, ular yordamida murakkab egri chiziqli ob`ektlarni modellashtirish
mumkin. NURBS sirtlar — bir jinsli bo`lmagan egri chiziqli sirtlarni modellashda
ishlatiladigan eng universal va samarali vositadir. Bunday sirtlar maxsus to`rt
o`lchovli bir jinsli fazoda ifodalanadi. Unda har bir boshqaruvi cho`qqi, uchta X,
28

Y, Z koordinatadan tashqari qo`shimcha vazn (weigat) tavsifiga ham ega.
Cho`qqining o`rni va nisbiy vaznini o`zgartirish orqali ob`ekt shaklini aniq
boshqarish mumkin.
Murakkab ob`ektlar (compound objects) - oldindan tayyorlab qo`yilgan ikki
yoki undan ko`p shakllardan tuziladi. Qanday jism qurilishiga qarab oldindan
tuzilgan shakllar chiziq yoki sirt bo`lishi mumkin. Dinamik ob`ektlar (dynamic
objects) — ularga qo`yilgan tashqi kuchlar ta`sirida harakatga keluvchi ob`ektlar:
prujina va amortizatorlar. Ular ob`ekt harakati dinamikasini modellashtirishda
ishlatiladi. Boshqa dasturlarda geometrik ob`ektlarni qurish va muharrirlashning
shunga o`xshash yoki ulardan farq qiluvchi usullari qo`llaniladi. Nogeometrik
ob`ektlar. Misol sifatida 3D Studio Max dasturini ko`rishni davom ettiramiz.
Quyidagi ob`ekt turlarini qarash e`tiborga loyiq. Yoritish manbai (light objects)
tashqi va ichki yoritishni ifodalashda ishlatiladi. Ourli algoritmlar yorug`lik
tarqatuvchi turli manbalarni yaratadi: bir nuqtadan barcha tomonga tarqaluvchi
nur; projektordagi chiquvchi fokuslangan yorug`lik; yo`naltirilgan manbadan
chiquvchi yo`naltirilgan nur. Bunda manbalardan chiquvchi nur turli rangda
bo`lishi, ma`lum masofadan keyin pasayishi shuningdek ob`ektlarning soyalarini
hosil qilishi mumkin.
Kameralar (cameras) — kadr tekisligida ob`ekt aksini to`liq nazorat qilish
imkonini beradi. Uning eng asosiy tavsifi, ko`rish maydonini aniqlovchi kamera
ob`ektivining foks masofasidir. Bu ikki parametr o`zaro bog`liq va mos ravishda
gradus va millimetrlarda o`lchanadi. Yana bir muhim tavsif bu qirqim tekisligidir.
U sahna qismining ko`rinish masofasini aniqlaydi. Fazoni bukuvchilar (space
warps) ob`ektlarga tashqi kuchlar ta`sirini ifodalaydi, bu - ma`lum ob`ektlarga
ta`sir ko`rsatuvchi kuchlar maydoni deformasiyasi, yoki ob`ekt bo`laklarini sochib
yuboruvchi zarbdor to`lqinlarni keltirish mumkin.
Materiallar sirtning namoyishi xususiyatlarini, ya`ni sirtning sahna
yoritilganligi bilan munosabatini aniqlaydi. Sirtlarning quyidagi xususiyatlari
materiallarning yorug`lik bilan munosabatini aniqlaydi: — rang (color); —
shaffoflik (transparency); — silliqlik (shiness) — nurning sinish koeffisenti
29

$(refractive index) . Rang va shaf foflik nur sochilishni aniqlaydi. Sinish koef fisenti va silliqlik yordaraida sirtdan shu` lalar va nurli oynaviy qaynatish aniqlanadi. Material rangini tanlashda quyidagilarni hisobga olish kerak: — Materialni aniq rangini aniqlash. — Rangning to`qliq dara jasi. — Rangning yorug`lik dara jasi. Namoyish paytida fotorealistik sifatni olish uchun material xususiyatlarini juda aniq berish kerak. Shu maqsadda grafik dasturlarda turli fikr xususiyatli materiallar andoza (shablon) lari ishlatiladi. Andozalardan foydalanish dizayner ishini keskin osonlashtiradi. Sirt yuzasiga har xil bezaklarni (uzor) tushirish uchun dasturlarda teksturali xaritalar (dekorativ bezak — maps) ishlatiladi. (Masalan devorga terilgan g`isht, tirasoh terisidan tayyorlangan buyum) . Oldindan tayyorlangan teksturalar har xil turdagi fayllarda (HMP, TIF, JPG, EPS,..) saqlanishi yoki ularni tez qurish qoidalari ko`rinishida saqlanishi mumkin. 2. Interfeys elementlari. Birinchi navbatda siz 3 Ds Max dasturini ishga tushirganda uning asosiy ekranini ko‘zingiz tushishi mumkin. Agar siz yangi foydalanuvchi interfeysni bilmaydigan bo‘lsangiz, unda dastlab qurilmalarini ko‘rib chiqishingiz hamda ular bilan atroflicha tanishishingiz lozim. Siz interfeysni dasturi elementlardan tashkil topganligini, ya’ni, bir xil turdagi buyruqlarni guruhlanganligini ko‘ring va ishonch hosil qiling. Masalan, o‘z vaqtida obyektlar holatini sozlash va boshqarishni amalga oshirish tugmachasi jamlanmasi yordamida animatsiyani amalga oshirish jara ѐ` nini boshqarish vositasi. Dastur ekranini shartli tarzdi beshta asosiy elementlarga ajratish mumkin: Main menu (Bosh menyu). Dastur ekranining yuqori qismda joylashgan va bu menyu 3 Ds Max dasturiga asosiy buyruqlar bilan murojaat qilishni ta’minlaydi. Barcha buyruqlar menyusi toifalar bo‘yicha birlashtirilgan. Main Toolbar (Qurilmalarni bosh paneli) Odatda u Bosh menyu ostida joylashadi, ammo “suzuvchi” panel ko‘rinishida aks ettirilishi ѐ ` ki ekraning boshqa joyida joylashishi ham mumkin. Toifalar bo‘yicha ajratilgan, to‘plam bilan birga qurilmalar tarkibida joylashgan ѐ ` ki yakka bo‘lishi mumkin. Dastur amallari va qo‘llanuvchi buyruqlar tezkor murojaatlar tugmachasidan tashkil topadi. Viewports (proyeksiya ekrani) ekranning markazida joylashgan va uning katta qismini egallaydi. To‘rtta ajratilgan ko‘rinishda devor proyeksiyasi - 30$

yuqori Tor (yuqori), ѐ` nbosh Left (chap), to‘g‘risidan yo‘naltirilgan Front
( ro‘parasidan) va kelajakda rivojlanishni ko‘zda tutadigan Perspective (istiqbolli).
Command Panel (buyruqlar paneli) Odatda ekran proyeksiyasining o‘ng
tomonidan joylashgan. Bu panel oltita to‘plamdan tashkil topgan va devor
obyektlarini modefikatsiyalash va tashkil etish bo‘yicha amallarni bajarilishini
ta’minlaydi.
31

XULOSA
2 o‘lchovli va 3 o‘lchovli modellashtirish dasturlari dizaynerlik va
muxandislik ishlanmalari uchun qo‘l keladi. Bulardan tashqari bu dasturlarni uch
o‘lchovli animatsiya, poligrafik, taqdimot paketlari bilan to‘ldirish mumkin.
2 o‘lchovli va 3 o‘lchovli grafikaning turli hil kasblarda ishlatiladi va ulardan
ko‘plab kino yaratuvchilar keng foydalanishadi.
2 o‘lchovli va 3 o‘lchovli modellashtirish dasturlari dizaynerlik va
muxandislik ishlanmalari uchun qo‘l keladi. Bulardan tashqari bu dasturlarni uch
o‘lchovli animatsiya, poligrafik, taqdimot paketlari bilan to‘ldirish mumkin.
Modellashtirish dasturlari ichida WINDOWS muxitida ishlatiluvchi eng
kuchli avtomatlashtirilgan loyixalash tizimi sifatida Autodesk firmasining
AutoCad dasturini olish mumkin. Odatda, AutoCad ni avtomatlashtirilgan
loyixalash tizimi(SAPR)ning grafik yadrosi sifatida qabul qiladilar. Dastur
yordamida turli chiziq, yoy, matnlar xosil qilish, taxrirlash, 2D va 3D modellarni
yaratish, loyixalash jarayonida vujudga keladigan ko‘pgipa muammolarning
yechimini avtomatlashtirish, xususiy ssenariy va makrokomandalar yaratib,
aniq(specific) masala va ilovalarga tizimni sozlash, adaptasiya qilish mumkin.
AutoCad paketi Auto LISP ichki dasturlash tiliga ega bo‘lib, uning yordamida
foydalanuvchi yangi buyruqlarni xosil qilishi va xatto yuqori darajadagi dasturlash
tillaridan foydalanishi mumkin.
IBM va Macintosh muxitlarida uch o‘lchovli modellashtirish uchun ko‘pincha
Alias/ Wavefront firmasining splaynli modellashtirish dasturi Sketch! ishlatiladi.
Bu dastur yuqori sifatli vizuallashtirish imkonini beradi. Ray Dream Designer
dasturi esa maxsus modellashtirish vositalari to‘plamiga ega bo‘lib, tasvirning
fotorealistik sifatiga erishish imkonini beradi.Macromedia firmasining
MacroModel paketi va Auto.des.sys firmasining Form.Z dasturi uch o‘lchovli
ob’ektlarni modellashtirish va deformasiyalash vositalariga ega.
IBM ga mos kompyuterlarda yana Crystal Graphics firmasining Crystal 3D
Designer dasturidan foydalanish mumkin. Bu dastur vizuallashtirish, soyali
effektlar hosil qilish, yuzalarga materiallarni joylashtirish vositalariga ega . Silicon
32

Graphics'ning ishchi stansiyalarida ishlatiluvchi eng kuchli modellashtirish va
dizayn dasturlari qatoriga Alias/ Wavefront firmasining Designer, Studio va
AutoStudio dasturlarini kiritish mumkin. Bu dasturlar yordamida bir vaqtning
o‘zida 2D va 3D modellar bilan ishlash hamda mavjud avtomatlashtirilgan
loyixalash tizimlari bilan mujassamlashish masalasining yechimini topish mumkin.
Designer dasturi splaynlar asosida yuqori darajada modellashtirishni qo‘llash
bilan birga geometrik ob’ektlar xususiyatlarini baxolashning yetarli vositalariga,
animasiyaning qulay uskunalariga hamda renderingning sifatli moduliga ega.
Designer imkoniyatlarini to‘ldirib, kengaytirib Studio ga aylantirish mumkin.
Studio dasturi modellashtirish imkonining yuqoriligi, yuzalar va egri chiziqlar
bilan ishlash tizimining mukammalligi, geometrik ob’ekt, rendering va rasm
chizishni baxolashning qo‘shimcha imkoniyatlari bilan Designer dan farq qiladi.
AutoStudio esa Studio dasturiga avtomobil dizaynerlari uchun maxsus ishlab
chiqilgan, modellar va animasiyani taxrirlovchi maxsus vositalar qo‘shilishi
natijasida vujudga kelgan. Shuningdek, bu dasturlar Silicon Graphics ning ko‘p
prosessorli modellarida ishlatilishi uchun qo‘shimcha vositalar va imkoniyatlar
bilan to‘ldirilishi, kengaytirilishi mumkin. SGI muxitida ishlovchi
avtomatlashtirilgan loyixalash tizimlari ichida yana Engineering Animation
firmasining Vislab dasturini aytib o‘tish mumkin. Bu dastur dizayn va muxandislik
masalalarining vizual yechimini yaratish(xosil qilish) imkonini beradi.
33

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Aripov M.M., Muxammadiev J.O’., Informatika, informatsion
texnologiyalar,Darslik,Toshkent,TDYuI,2005. 276 b.
2. Makarova N.V., Informatika, Darslik (O’zbek tiliga tarjima), Toshkent,
Talqin, 2005. 344 b.
3. Simonovich S. V. Informatika bazo vo’y kurs, Uchebnik dlya vuzov, Moskva,
2005. s.634.
4. Aripov M.M. va boshqalar. Informatika. Axborot texnologiyalari. O’quv
qo’llanmasi, 1-2 qism. Toshkent, 2003.
5. M.Aripov, A.Haydarov, Informatika asoslari, O’quv qo’llanma, Toshkent:
O’qituvchi, 2002. 432 b.
6. M.Aripov va boshqalar, Axborot texnologiyalari, O’quv qo’llanma,
Toshkent: Noshir, 2009. 368 b.
7. Aripov M.M., Kabiljanova F.A, Yuldashev Z.X. Informatsionno’e
texnologii. T., 2004.
8. M.Aripov. «Internet va elektron pochta asoslari». Toshkent, 2000.
9. S. S. G’ulomov, A. T. Shermuxammedov, B. A. Begalov «Iqtisodiy
informatika» T., «O’zbekiston», 1999 y.
10. S. S. G’ulomov va boshqalar «Axborot tizimlari va texnologiyalari»
T. –«Sharq», 2000 y.
11. A. R. Maraximov, S. I. Rahmonqulova «Internet va undan foydalanish
asoslari”, T., 2001 y.
12. A. A. Abduqodirov, A. G’. Hayitov, R. R. Shodiev «Axborot
texnologiyalari» T., “O’qituvchi”, 2002 y.
Internet saytlar
1. http://www.ziyonet.uz
2. http://www.wikipedia.org
3. http://www.tuit.uz
4. www.referat.ru – Setevo’e texnologii i Internet.
5. www.referat.ru – Informatika ka nauka.
34

Купить

Информация о документе

Продавец

Kompyuter grafikasi 2D va 3D.

Похожие документы