Litosfera. Tog‘ jinslari - Геология - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	31.4MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Геология

Litosfera. Tog‘ jinslari

Купить

Mavzu: Litosfera.
Tog‘ jinslari 5 - sinf
Geograﬁya

Yerning ichki tuzilishi

Yerning ichki tuzilishi
Yer po‘sti Mantiya
Ichki yadroTashqi yadro

Litosfera O‘rganamiz …
Litosfera plitalari
va seysmik
mintaqalarYer po‘sti
qatlamlari Mineral
boyliklar

Litosfera
LitosferaYerning qattiq qobig‘i
Yunoncha “litos” – tosh, “sphaira” – shar,
ya’ni toshqobiq degan ma’noni anglatadi Yer po‘sti va
mantiyaning
yuqori qismi
kiradi

Yer po‘sti uch qavat tog‘ jinslaridan iborat
Yer po‘sti
Cho‘kindi
qatlam
Bazalt
qatlam Granit
qatlam

Yer po‘sti
30-rasm

Yer po‘sti qatlamlari
Yer po‘stining birinchi qavatida asosan cho‘kindi
jinslar bo‘ladi. Ular quruqlikda va suvda jinslarning
cho‘kib, o‘tirib qolishidan hosil bo‘ladi.

Tog‘ jinslari
Tog‘ jinslari
magmatik cho‘kindi
metamorfik

Cho‘kindi jinslar
Cho‘kindi jinslar gil, ohaktosh, qum, qumtosh,
bo‘r jinslari bo‘lib, qatlam-qatlam holda yotadi.

Yer po‘sti qatlamlari
Bu qatlamlar Yerning
o‘tgan zamonlardagi tabiati
yozilgan kitobga o‘xshaydi.

Geologlar
Bu qatlamlarni o‘rganib, geologlar minglab,
millionlab yillar davomida Yerda tabiat qanday
bo‘lganini bilib olishadi.

Yer po‘sti qatlamlari
Bir parcha bo‘r yoki
ohaktoshni
mikroskopda
ko‘rsangiz, uning
butunlay mayda
jonivorlarning
chig‘anog‘i va suyaklari
ekanini bilib olasiz.

Qadimgi jonivorlar va o‘simliklar qoldiqlari
Ular millionlab yillar ilgari suvda yashagan qadimgi
jonivorlar va o‘simliklar qoldiqlaridir.

Toshko‘mir va neft
Toshko‘mir va neft ham shunday
qoldiqlardan hosil bo‘lgan.

Granit qatlam
Ikkinchi qavat
granitdan iborat.
Granit – magmatik
tog‘ jinsi. U Yer
qatlamlari orasiga
magmaning kirib
qolib, sovishidan hosil
bo‘lgan.
Magmani qaynoq, yonib turgan balchiqqa o‘xshatsa bo‘ladi.
U sovib granitga aylanadi.

Bazalt qatlam
Granit qatlamidan
pastda bazalt qatlam
joylashgan. Bazalt
chuqurdan chiqib kelgan.
U granitdan og‘ir,
tarkibida temir, magniy,
kalsiy mavjud. Granit va
bazalt otqindi jinslardir.
Bular magmadan hosil bo‘lganligi uchun magmatik jinslar deb
ataladi.

Okean po‘sti
Yer po‘sti materiklar va
okean ostida bir xil
emas. Materiklarda Yer
po‘sti yuqorida
ko‘rganimizdek uch
qavat. Okeanlar ostida
esa ikki qavat. Ya’ni
faqat cho‘kindi va bazalt
qatlamlaridan iborat.

Litosfera plitalari
Yerning qattiq qobig‘i
yaxlit bo‘lmay,
alohida-alohida
yirik bo‘laklardan –
plitalar dan iborat.

Plitalar
Bu bo‘laklarni
bir-biridan chuqur
darzlar, yoriqlar
ajratib turadi.
Litosfera plitalari
mantiyaning suyuq
jinslari qatlami
ustida turli
tomonga siljib
yuradi.

Plitalar
Bir-biriga qarshi
yo‘nalishda siljiyotgan
plitalar to‘qnashgan
joylarda Yer po‘sti
bukilib, yoysimon
orollarni, tog‘larni,
chekka okean
botiqlarini hosil qiladi.

Plitalar to‘qnashishi natijasi
And tog‘lari
Yapon
orollari Mariana botig‘i

В местах расхождения или столкновения литосферные
плиты весьма подвижны
Litosfera plitalari bir-biridan
ajralayotgan yoki to‘qnashayotgan
joylarda ular juda harakatchan
bo‘ladi, tez-tez yer qimirlab turadi. Yer qimirlash

Ko‘pchilik harakatdagi vulqonlar shu yerlarda
joylashgan

Seysmik mintaqalar
Bunday joylar minglab kilometrga cho‘zilgan seysmik
mintaqalar ni hosil qiladi.
Yunoncha “seismos” –
yer qimirlash degan
ma’noni anglatadi.

Seysmik mintaqalar

Foydali qazilmalar
Har yili Yer ostidan
yuz millionlab tonna
neft, gaz, ko‘mir, torf
hamda temir, mis,
aluminiy va boshqa
metall rudalari, tuzlar
qazib olinadi.

Tayyor mahsulotlar
Ulardan turli mashinalar, samolyotlar, kemalar, kosmik
apparatlar yasaladi va harakatga keltiriladi.

Mineral boyliklar
Deyarli barcha tog‘ jinslari mineral boylik hisoblanadi. Mineral
boyliklar uch guruhga ajratiladi: yoqilg‘i, rudali, noruda .

Yoqilg‘i boyliklari
Yoqilg‘i boyliklariga ko‘mir, neft, gaz va torf kiradi.
Torf
botqoqliklarda
o‘simlik
qoldiqlaridan
hosil bo‘ladi.
Hozirgi vaqtda torf kam
ishlatiladi. Uning o‘rniga
ko‘mir, neft, gaz tobora
ko‘proq yoqilmoqda.

Neftdan nima olinadi?
NEFTPlastmassa
Mato Pardoz
buyumlariY o q ilg ‘i K
auchuk

Ko‘mir turlari
Ko‘mir toshko‘mir va qo‘ng‘ir ko‘mir deb ataluvchi ikki turga
bo‘linadi. Toshko‘mir qattiq va yaltiroq bo‘lib, yonganda juda ko‘p
issiqlik beradi. Qo‘ng‘ir ko‘mir nisbatan kamroq issiqlik tarqatadi.
Toshko‘mir Qo‘ng‘ir ko‘mir

O‘zbekistondagi Ohangaron koni ko‘miri qo‘ng‘ir ko‘mir hisoblanadi. Yoqilg‘i boyliklari

Neft va gaz konlari ham cho‘kindi
jinslar orasida bo‘ladi. Ular
ko‘pincha birga uchraydi. Neft va
gaz Antarktidadan boshqa hamma
materiklardan qazib chiqariladi.
Neft va gaz dengiz sayozligida
ko‘p bo‘ladi.
Yoqilg‘i boyliklari

Rudali mineral boyliklar
Rudali mineral boyliklar
temir rudalari rangli metall
rudalari

Rudali mineral boyliklar
Qayta ishlangan rudalardan
temir, mis, aluminiy, qo‘rg‘oshin,
rux ajratib olinadi.
Qimmatbaho hisoblangan –
oltin va kumush rangli metallar
guruhiga kiradi.

Rudali mineral boyliklar
Deyarli barcha rudalar Yerning qizib yotgan chuqur qismida
hosil bo‘ladi.

Noruda foydali qazilmalar Yer bag‘rida qatlam-qatlam bo‘lib
yotadi. Ba’zan bunday qatlamlarning qalinligi bir necha o‘nlab
metrga yetadi. Bunday foydali qazilmalar orasida eng muhimi
osh tuzidir. U tozalanib, maydalanib ovqatga va har xil
tuzlamalarga ishlatiladi.
Noruda foydali qazilmalar

G E O M A N IA. N E T
Osh tuzi
К aliy tuzi Fosforit
Oltingugurt Olmos Qurilish materiallariNoruda foydali qazilmalar

Mineral boyliklar xaritalarda har xil belgilar bilan ko‘rsatiladi. Foydali qazilmalar

Foydali qazilmalar

Foydali qazilmalar

Foydali qazilmalar

Litosfera. Tog‘ jinslari

Купить