Lyudvig Feyerbaxning antropologik falsafasi

O
‘
Z
B
E
K
I
S
T
O
N
 
R
E
S
P
U
B
L
I
K
A
S
I
 
O
L
I
Y
 
T TOSHK
EN T-
2024 
Munda
rija 
I BOB.
L.Fey er
baxnin
g
ijt imoi
y -
falsafi y
qarash
larinin
g
shak lla
nishi ...
...........
5  1.1
L.Feyer
baxnin
g
antrop
ologik K
i
r
i
s
h
K
urs
ishi
mav zu
sining
dolzar
bligi.
XIX   asr
falsafiy
fikrnin
g inson
haqida
gi
ta'limo
tni
rivojlan
tirishd
agi
eng
muhim
yutuql
aridan
biri   -
bu
Lyudvi
g
Feyerb Kurs 
ishi 
mav zus
ining 
maqsad
i: Lyudvi
g 
Feyerba
xning 
antropo
logik 
falsafasi
va 
ularning
tahlilida
n iborat.
Kurs 
ishi 
mav zus
ining 
v azifala
ri.  Kurs 
ishi 
maqsad
idan 
kelib 
chiqqan
holda 
ushbu 
vazifalar
belgilan
di:  I
BOB.
L.FEY
ERBA
X N IN
G
IJ TIM
OIY -
FA LS
AFIY
QA R
A SHL
A RIN
IN G
SHA K
LLAN
ISHI
1.1L.Fey
erbaxni
ng 
ant rop
ologik  
falsafas
i 
«Falsafa
» 
atamasi 
«filosofi
ya»ning 
Sharq  An
tropolo
gik
tamoyil
(ya’ni,
ob’ektiv
olamni
inson
mohiyat
ining
hosilasi
dan
iborat
bir
narsa
sifatida
qarash)
ekzisten
sializm,
hayot
falsafasi
, falsafiy
antropo
logiya,
antropo
sotsiolo
giya,
freydiz
m   va
boshqa
ko‘plab
falsafiy Uningch
a, 
sezgilar 
bilish 
jarayoni
ning 
boshlan
g‘ich 
bosqichi
bo‘lib, 
sezgi 
azolari 
insonni 
tashqi 
dunyo 
bilan 
bog‘layd
i.
Fe
yerbax
fikricha
sezgi
a’zolari
insonni
tabiat
bilan
tanishti
radi,
lekin
tabiatni
tushunt
irmaydi. Ta
shqi
dunyoni
bilish
mumki
n,
ongnin
g   bilish
imkoniy
atlari
cheksiz.
Lekin
bilishda
gi
cheksizl
ik
darrov
kelmay
di,
birin-
ketin
rivojlan
adi,
inson
evolyut
siyasi,
tajribasi
orta
borib,
fan-
texnika
rivojlan jismlar 
vujudga
kelishig
a sabab 
bo‘lgani
ni 
anglatm
aydi, 
balki 
materiy
a 
makon 
va 
vaqtdan
tashqari
da 
mavjud 
bo‘lishi 
mumkin
emasligi
ni 
ta’kidlay
di.
Bu
yuk
nemis
klassik
falsafasi
ning
asoschil
ari
Gegel 1.2
L.Fey er
baxnin
g 
gnoseol
ogik  
t a’limot
i. Gegel 
falsafas
ining 
t anqid 
qilinishi
Nemis 
klassik 
falsafasi
ning 
vakili 
Gegel 
esa 
inson 
bilishini 
mutlaq 
ruhning
inson 
qiyofasi
da o‘z-
o‘zini 
anglashi
dir, 
deydi.  shug‘ulla
ndilar.
degan 
g‘oyani 
olg‘a 
surdilar.
XV
III   asr
mutafa
kkirlari
ilmiy
bilishda
inson
aqli
imkoniy
atlariga,
ratsiona
l
bilishni
ng
hissiy
bilishga
nisbata
n
ustunlig
iga
alohida
urg‘u
berdilar
.   Buyuk
nemis
faylasu
fi   I.Kant
bilish Absolyu
t g‘oyani
moddiy 
dunyog
a 
aylantiri
sh 
mumkin
emasligi
ni 
isbotlas
h-tashqi
olam 
bor va 
sezilarli,
absolyut
g‘oya 
esa, 
aqlning 
tahlili, 
Gegelni
ng 
xayoli 
Falsafa 
va 
dinning 
birligini 
inkor 
etish; 
Dialekti
kani 
inkor  antropo
logik 
falsafa 
deyiladi.
„Inson 
borliq 
va 
tafakkur
birligini
ng 
subyekti
, asosi 
qilib 
olingan
dagina, 
bu 
birlikni 
haqiqiy 
deyish 
mumkin
“,-deb 
yozgan 
Feyerba
x. 5  
Maʼlumk
i, Gegel 
insonda
n 
tashqari
dagi 
mutlaq 
g‘oya —  I
I
 
B
O
B
.
 
F
E
Y
E
R
B
A
X
N
I
N
G
 
I
J
T
I
M
O
I
Y
-
A
X aylanm
og‘i
kerak.
Kishilar
tabiatid
a
mavjud
bo‘lgan
xudbinli
k,
hasad
kabi
g‘ayrigu
manisti
k
illatlami
bartaraf
etmog‘i
zarur.
Feyerba
xning
fikriga
ko‘ra,
yangi
dindagi
muhab
bat
xudbinli
k,
hasadni
ng   o‘zi
emas, yaratilu
vchi
g‘oyadir
. 7   Inson
uchun
diniy
e’tiqodn
ing
muhim
ahamiy
at   kasb
etishini
tushun
gan
Feyerba
x,
jamiyat
da
insonlar
o‘rtasid
agi
o‘zaro
munosa
batlarni
faqat
insonni
ng
insonga
bo‘lgan
muhab
batiga
asoslan Ya’
ni
bilishni
ng
subyekt
i   qilib
tarixiyijt
imoiy
munosa
batdan
tashqari
dagi
mavhu
m
insonni
oladi,
kishilar
ni
biologik
tarzda
tushuna
di,
lekin,
ular
orasida
gi   sinfiy
munosa
batni
ko‘rmay
di.
Inson
harakati kuchlari 
oldida 
ojizligi 
va 
undan 
tobeligi
da 
yashirin
gan 
bo‘lsa, 
hozirgi 
zamon 
jamiyati
da ular 
ijtimoiy 
kuchlar 
sohasid
a 
yotadila
r.
Di
niy
axloqqa
Feyerba
x
insonni
ng baxt-
saodatg
a   b   o
llgan
tabiiy
intilishi 2.2
Fe
y er
ba
x 
qa
ras
hla
rid
a 
ins
on
nin
g 
ijt i
mo
iy l
as
hu
v  
g‘o
y as
i
L.
Fey erb
ax   –
axloqni
ng
manbai
ni   kishi
tabiatid
a,
kishinin
g
kishiga
munosa
batida
deb
ta’kidlay emas.
Feyerba
x   uchun
inson,
eng
awalo,
moddiy
obyekt,
falsafan
ing
yagona
munosi
b,
univers
al   va
«oliy
predme
tidir».   U
insonni
psixofizi
ologik
mavjud
ot,   deb
tushunt
irdi.
Bunday
g‘oyani
olg‘a
surgan
mutafa
kkir
Gegelni uchun, 
jamiyat
ning 
barcha 
sohalari
da 
ijtimoiy 
adolat 
prinsipl
ari 
hukmro
nlik
qilmog‘i
ehtiyojla
rining 
qondirili
shida 
namoyo
n 
bo‘ladi. 
Insonni
ng baxt-
saodatg
a 
erishishi
da 
uning 
irodasin
ing 
mustah
kamligi, 
prinsipi
alligi 
alohida 
e’tiborg
a  sababla
rda”
o‘zining
asosiga
ega.
Biror bir
vaqtda
tabiat
(olam)
bo‘lmag
an   edi
degan
tasaw
urni
faylasuf
“be’man
i   va
asossiz
uydirm
a”   ,   deb
ataydi.
Tabiat
doimiy
ravishd
a
rivojlani
sh
jarayoni
dadir.
H
ozirgi
Yer X ulosa 
Feyerba
x 
falsafad
a 
antropo
mantiqi
y 
yo‘nalis
h 
tarafdor
i edi. 
Ularnin
g 
ta'birich
a, uning
gultojidi
r. 
Shuning
uchun 
dunyod
agi 
hamma 
narsa 
insonga 
xizmat 
qilishi 
lozim. 
Falsafan
ing 
mavzusi
inson va F
o
y
d
a
l
a
n
i
l
g
a
n
  
a
d
a
b
i
y
o
t
l
a
r
1. 
Falsafa. 
Axmedo
va M . 
Tahriri 
ostida. -
Т.: 0 
‘FMJ, 
2006.
2. 
Falsafa. 
Mamas
hokirov 
S. 
Tahriri 
ostida. -
Т.: 
«Sharq»
, 2005.
3. 
Shermu

MUNDARIJA

I BOB. L.Feyerbaxning ijtimoiy-falsafiy qarashlarining shakllanishi

1.1 L.Feyerbaxning antropologik falsafasi

1.2 L.Feyerbaxning gnoseologik ta’limoti. Gegel falsafasining tanqid qilinishi

II BOB. Feyerbaxning ijtimoiy-axloqiy qarashlari

2.1 Feyerbaxning dinga munosabati

2.2 Feyerbax qarashlarida insonning ijtimoiylashuv g‘oyasi

Xulosa

Foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati