Mantiqiy ifodalar va amallari final

Dokument ma'lumotlari

Narxi	3000UZS
Hajmi	2.4MB
Xaridlar	0
Yuklab olingan sana	07 Noyabr 2026
Kengaytma	pptx
Bo'lim	Slaydlar
Fan	Pedagogika

Mantiqiy ifodalar va amallari final

Sotib olish

Mavzu:
Mantiqiy ifodalar
va amallarUMUMIY O‘RTA TA’LIMNING
MILLIY O‘QUV DASTURI RESPUBLIKA TA’LIM
MARKAZI
Navoiy viloyati xalq ta'lim boshqarmasi metodik
xizmat bo'limi aniq fanlar metodisti Norov odil
Hasanovich

Mantiq ilmining alohida fan sifatida shakllanishi miloddan avvalgi IV asrda
yashab o‘tgan buyuk yunon olimi Arastu (Aristotel) ismi bilan bog‘liq.
U birinchi bo‘lib mantiq ilmi o‘rganadigan masalalar doirasini aniqladi,
mantiqqa “maʼlum bilimlardan nomaʼlum bilimlarni aniqlovchi”, “chin fikrni
xato fikrdan ajratuvchi” fan sifatida taʼrif berdi. Olim birinchi marta mantiqiy
tafakkur shakllarini uning mazmunidan ajratib, mantiq va matematikani
uyg‘unlashtirishga harakat qildi, dalillar nazariyasiga asos soldi. Formal
mantiq ilmining asoslari hamda mantiq jarayonini turli matematik belgilar
bilan ifodalashga intilish ham Arastu asarlarida ko‘zga tashlanadi. Markaziy
osiyolik alloma Abu Nasr Forobiy Arastuning umumiy formal mantiqqa oid
qarashlariga tayangan holda mantiq fanini shakllantira olgan.UMUMIY O‘RTA TA’LIMNING
MILLIY O‘QUV DASTURI RESPUBLIKA TA’LIM
MARKAZI

Mantiq (logika) atamasi qadimgi yunoncha λογικος – “ fikrlash
ilmi” atamasiga mos keladi va “so‘z”, “fikr”, “mulohaza”, “nutq”,
“aql”
degan ma’nolarni anglatib, bilish jarayoni bilan uzviy bog‘liqdir.
Mantiqning o‘rganish obyektini tafakkur tashkil etadi
1-ta’rif: Ikkita A va B sodda mulohaza bir paytda rost
bo‘lgandagina rost bo‘ladigan yangi (murakkab) mulohazani
hosil qilish amali konyunksiya (lot. conjunctio bog‘layman) –
mantiqiy ko‘paytirish amali deb ataladi.Mantiqiy ko‘paytirishni
ifodalaydigan quyidagi jadvalga rostlik jadvali deyiladi:
2-ta’rif: Ikkita A va B sodda mulohazaning kamida bittasi
rost bo‘lganda rost, qolgan holatlarda yolg‘on bo‘ladigan
yangi (murakkab) mulohazani hosil qilish amali
dizyunksiya (lot. disjunctio – farqlayman, ajrataman) –
mantiqiy qo‘shish amali deb ataladi.

3-ta’rif: A mulohazani qiymati rost bo‘lganda yolg‘on,
yolg‘on bo‘lganda rost qiymatga o‘zgartira oladigan
amalga inversiya (lot. inversio – to‘ntaraman) – mantiqiy
inkor amali deyiladi.
4-ta’rif: A mulohaza rost, B mulohaza yolg‘on bo‘lgandagina
yolg‘on, qolgan holatlarda rost bo‘ladigan mulohazaga A
hamda B mulohazalarning implikatsiyasi deyiladi.
5-ta’rif: A va B mulohazalar bir vaqtda rost yoki bir vaqtda
yolg‘on bo‘lganda rost bo‘ladigan mulohazaga A va B
mulohazalarning ekvivalensiyasi deyiladi.
Mantiqiy ifodalarda mantiqiy amallar quyidagi ketma-ketlikda bajariladi:
inversiya ( ⏋ ); konyunksiya (&); dizyunksiya ( ∨ ); implikatsiya (=>); ekvivalensiya
(<=>)

$Amaliy mashg‘ulot 1. A/\(B => ﬧ C ) mantiqiy ifodaga rostlik jadvalini tuzing. UMUMIY O‘RTA TA’LIMNING MILLIY O‘QUV DASTURI RESPUBLIKA TA’LIM MARKAZI$

3) Ushbu mantiqiy sxemaning natijasi YOLG’ON bo’lsa, mos ravishda p,q va r ning
qiymatlarini toping.
rp q
˥ ˥
˥ ˥vayokiUMUMIY O‘RTA TA’LIMNING
MILLIY O‘QUV DASTURI RESPUBLIKA TA’LIM
MARKAZI

•4 Quyidagi mulohazani inobatga olgan holda, mantiqiy tenglamaning yechimlar
sonini aniqlang.
(A and X) or not (A or Y) = rost
A=ayrim dasturlar kompyuterda o’rnatilmasdan ishlaydi.
X Y A
A ^ X A vY
ﬧ ˅
0 0 1 0 1 0 0
0 1 1 0 1 0 0
1 0 1 1 1 0 1
1 1 1 1 1 0 1UMUMIY O‘RTA TA’LIMNING
MILLIY O‘QUV DASTURI RESPUBLIKA TA’LIM
MARKAZI

5. (A and (not C)) or (C and B) mantiqiy ifodaning qiymatini
berilgan mulohazalar asosida toping.
A=”Plotter – asosiy xotira qurilmasi”;
B=”4 bit bilan 16 xil rangni kodlash mumkin”;
C=”Morze usuli kodlashning notekis usuliga kiradi”;
A= 1
B= 1
C= 1 (1^0)V(1^1)=1UMUMIY O‘RTA TA’LIMNING
MILLIY O‘QUV DASTURI RESPUBLIKA TA’LIM
MARKAZI

6. Jadvalda so’rovlar va internetning muayyan qismlaridan topilgan
sahifalar soni berilgan.
Matematika | Fizika so’rovi bo’yicha necha(ming) sahifa topiladi? So’rov Sahifalar soni (ming)
Matematika 300
Fizika 250
Matematika & Fizika 150
x+y=300
y+z=250
z=150 x+y+z=?
z+150=250
z=100 300+100=400X y zMat Fiz

7. Ali aytdi: Soli 3 dan past ball oldi, Vali aytdi: Soli 4 dan past ball
oldi, Xoli aytdi: Soli 5 dan past ball oldi. Bitta rost mulohaza bo’lsa,
Soli necha ball olgan.
Ali =1,2
Vali=1,2,3
Xoli=1,2,3,4
Soli=4UMUMIY O‘RTA TA’LIMNING
MILLIY O‘QUV DASTURI RESPUBLIKA TA’LIM
MARKAZI

8. natija rost bo’ladigan eng katta qiymatni toping.
X=22 X=33UMUMIY O‘RTA TA’LIMNING
MILLIY O‘QUV DASTURI RESPUBLIKA TA’LIM
MARKAZI

9 . A= Samsung — koreys tilidan tarjima qilinganda, “3 ta yulduz” ma’nosini beradi.
B= 2006-yilda YouTube tarmog‘ini Google kompaniyasi sotib olgan.
C= Telegram loyihasi 2013-yilda aka-uka Nikolay va Pavel Durovlar tomonidan ishlab
chiqilgan.
()=˅ 0v1=1
A= 1
B= 1
C= 1UMUMIY O‘RTA TA’LIMNING
MILLIY O‘QUV DASTURI RESPUBLIKA TA’LIM
MARKAZI

10. Ali aytdi bu masalani yechish uchun 9 minutdan ortiq
vaqt ketadi, Vali aytdi 10 minutdan ortiq vaqt ketadi, Soli
aytdi 11 minutdan ortiq vaqt ketadi. Agar ularning orasida
faqat bittasining gapi rost bo’lsa, bu masalani yechish uchun
qancha vaqt ketadi.
Ali =10, 11,12
Vali=11,12
Soli=12 JAVOB 10UMUMIY O‘RTA TA’LIMNING
MILLIY O‘QUV DASTURI RESPUBLIKA TA’LIM
MARKAZI

11 . (A and (not C)) or (C and B) mantiqiy ifodaning qiymatini berilgan
mulohazalar asosida toping.
A=”Plotter – asosiy xotira qurilmasi”;
B=”4 bit bilan 16 xil rangni kodlash mumkin”;
C=”Morze usuli kodlashning notekis usuliga kiradi”;
A= 0
B= 1
C=1 0^0=0 V 1=1UMUMIY O‘RTA TA’LIMNING
MILLIY O‘QUV DASTURI RESPUBLIKA TA’LIM
MARKAZI

E’tiborsiz
bo‘lmaganingiz
uchun rahmat!!!

Mantiqiy ifodalar va amallari final

Sotib olish

O'xshash dokumentlar
Maktabgacha ta‘lim tashkilotida ovqatlanish ratsionini tashkil etish
Umumta‘lim maktablarida Imom Buxoriy hadislarini o‘rganishning ahamiyati
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi

Dokument ma'lumotlari

Sotuvchi

Mantiqiy ifodalar va amallari final

O'xshash dokumentlar