Матлабда дастурлаш асослари. Шартли операторлар. Цикл операторлари.Танлаш оператори. Уларга доир мисоллар

Матлабда да ст урлаш асослари.  Ш артли операторлар.  Ц икл
операторлари.Танлаш оператори. Уларга доир мисоллар.
Режа:
1.Тайинлаш ва шартли операторли;
2. Ц икл операторлари;
3.Танлаш операторлари;
4.Да ст урлашга   доир   мисоллар.   Ҳисоблашларда   тўхташлар
ҳосил қилиш. 1.   Тайинлаш   ва   шартли   операторли.   Матлабда   да ст урлаш   командалар
режимида   амалга   оширилади.   Бу   тизим   шундай   тузилганки,   ҳ исоблаш
учун ишлатиладиган  ў згарувчиларни қиймати берилмаган б ў лса, уларни
у ст ида   ҳ ар   қандай   амални   бажариш   мумкин   б ў лмай   қолади.   Тайинлаш
оператори   сифатида   ў згарувчиларга   қиймат   бериш   командаси   б ў лган
оддий   “=”   тенглик   белгиси   ишлатилади.   Демак,   тайинлаш   оператори
қиймат   ў злаштирувчи   ҳ ар   бир   ў згарувчи   ва   функ ц ияларнинг
қийматларини аниқлашда ишлатилади.
Матлабда   ҳ ар   бир   фойдаланувчи   учун   да ст ур   тузиш   имконияти
бор. Бу да ст урлар кейинчалик ало ҳ ида функ ц ия сифатида ишлатилиши
мумкин.   Да ст урлашда   ҳ исоблашларни   бажарилишини   бошқариш   ва
назорат   қилиш   мақсадида   Матлабда   махсус   кон ст рук ц иялардан
фойдаланилади.   Бу   кон ст рук ц ия(оператор)лар   ичма-ич   жойлашган
б ў лиши мумкин.   Ҳ ар бир бошқариш оператори   ў зига мос оператор   end
билан   ёпилган   б ў лиши   керак.   Бошқариш   кон ст рук ц ия(оператор)   ларга
Матлабда  if ,  while ,  for   в a   switch - case  кабилар киради.
Улардан   бири   шартли   ў тиш   оператори   if   нинг   форматлари   билан
танишиб чиқамиз. Умумий  ҳ олда    if   операторининг формати :
if  <1- шарт >
{ оператор 1 }
elseif  <2- shart >
{ оператор2}
else  
{ оператор 3 }
end
к ў ринишида   б ў лади.   Агар   1-шарт   “ро ст ”   б ў лса,   бошқариш
{оператор1}ни   бажаришга   узатилади.   Акс   ҳ олда,   я ъ ни   1-шарт   “ёл ғ он”
б ў лса,   у   ҳ олда   бошқариш   2-шартни   текширишга   узатилади.   Агар   y “ро ст ” б ў лса бошқариш {оператор2}ни бажаришга узатилади, акс  ҳ олда
бошқариш {оператор3}ни бажаришга узатилади.
Юқоридаги   форматда   шартлар   сифатида   алгебраик   ифодалар,
мантиқий ва солиштириш амаллари б ў лган >=, <=, <, >, ~=, ==  кабилар
ишлатилиши мумкин.  Масалан, 
if  i==j
   a(i,j)=i+j+2;
elseif  abs(i-j)==1
a(i,j)=-1;
else
a(i,j)=1;
end .
Ш артли   операторнинг   қисқа   форматларида   ҳ ам   фойдаланиш
мумкин:
a) if  <shart>
{operatorlar}
End
b) if  <shart>
{operatorlar1}
else
{operatorlar2}
end.
2. Ц икл операторлари.   Да ст урни   бажариш   йў лини   к ў рсатиб
берувчи   воситалардан   бири   танлов   операторлар   switch   ҳ исобланади.
Унинг формати қуйидагича б ў лади:
Switch <текширув ифода >
case < қ иймат >
оператор, оператор,…; case {1-  қ иймат,2-  қ иймат,…}
operator, operator,…;
otherwise,
оператор, оператор,… ;
end
Бу   операторлар   форматидаги   < текширилувчи   ифода >- скаляр
ифода   ёки   қатор ( символли )   б ў лиши   мумкин .   Оператор   қуйидагича
ишлайди :
< текширилувчи   ифода >case   о ст идаги <  қ иймат> га   тенг   б ў лса ,  унда
к ў рсатилган   операторлар   бажарилади ,   акс   ҳ олда   otherwise   дан   кейинг и
операторлар   бажарилади .
Қатор   (символли)   бўлган   ҳолда   <текширилувчи   ифода>нинг
<қийматга>   тенглиги   “рост”ни   беради,   агар   strcmp (<текширилувчи
ифода>,<қиймат>) “рост”ни берса.
Танлов операторларни қ ў ллашга доир мисоллар к ў рамиз.
а)Фараз   қилайлик   method   ў згарувчиси   мавжуд   ва   символлар   б ў лсин.   У
ҳ олда  switch  операторини қуйидагича ишлатилади:
switch   lower  ( method )
case {‘чизи қ ли’, ‘бичизи қ ли’},  disp {‘ чизи қ ли   усул’}
case {‘cubic’}, disp(‘cubic усул’)
case {‘nearest’}, disp(‘та қ рибий усул’)
otherwise, disp (‘нома ъ лум усул’)
end
b)ym.m номли м-файл яратамиз: ва қуйидагича натижани оламиз:
>>  ym (1)
1-kavrtal
>> ym(4)
2-kvartal
>> ym(8)
3-kvartal
>> ym(12)
4-kvartal
>> ym(15)
xato
>> 3.Танлаш   операторлари.   Матлабда   к ў рсатилган   операторлар
кетма-кетлигини   ма ъ лум   марта   такрорлаб   бажариш   учун   for…end
операторидан фойдаланилади. Унинг формати қуйидагича:
For <sikl hisoblagich> =<x0:h:xn>
operator
operator
end
Ц икл қоби ғ ини ташкил қилувчи операторлар кетма-кетлиги < ц икл
ҳ исоблагич>ниг бошлан ғ ич қиймат х0 дан бошлаб h қадам билан охирги
қиймати   xn   гача   б ў лган   қийматларида   бажарилади.   Агар   қадам   h
берилмаса, тизим уни автоматик тарзда 1 деб  ҳ исоблайди.
Мисоллар :
1) for i=1:10
for j=1:10
a(i,j)=1/(i+j-1);
end
end
Бу   да ст ур   ишлаши   натижасида   (10х10)   ў лчовли   Гилберт
матри ц аси  ҳ осил қилинади.
2) for i=0:2:10
y(i)=x(i)*sin(x(i))+1/(x(i)+1);
end
Ц икл   оператор   while…end     нинг   умумий   к ў риниши   қуйидагича
б ў либ,   оператор   қоби ғ идаги   командалар   кетма-кетлги   нома ъ лум   сонда
(шарт бажарилгунча) қайтарилади:
while <ifoda>
{operatorlar}
end Бунда   {операторлар}   кетма-кетлиги   <ифода>   “ёл ғ он”   қиймат
қабул   қил г унча   такрор   бажарилаверади,   <ифода>   худди   шартли
оператор if даги каби солиштириш амаллари орқали аниқланган б ў лиши
керак. Масалан, қуйидагича
i=2;
x(1)=10;
x(2)=11;
while abs(x(i)-x(i-1))>=0.001
i=i+1
x(i)=(1000-x(i-1))^(1/3);
end3√1000	−	x
>>z=(i,x(i))
кетма - кетликда   ёзилган   код     хқ   тенгламанинг   0.0001   аниқликдаги
тақрибий   ечимини   топиб   беради .   Бунда ,   while…end   оператор
қоби ғ идаги   ҳ исоблашлар   неча   марта   бажарилиши   нома ъ лум .   Ҳ осил
қилинган   z   векторнинг   биринчи   компонентаси   ҳ исоблашлар   сонини
билдирса , x(i)- ечимни   билдиради .
4.   Да ст урлашга   доир   мисоллар .   Ҳ исоблашларда   т ў хташлар   ҳ осил
қилиш . 1-мисол:   х   векторнинг   йиғиндиси   а   сонидан   ошмайдиган
биринчисидан   бошлаб   кетма-кет   келган   барча   координаталарини
аниқласин.   Бу   масалани   ҳал   қилувчи   командалар   кетма-кетлиги
қуйидагича бўлади:
>> x , a ;
k=0;
s=0;
while s<=a
k=k+1;
s=s+x(k); y(k)=x(k);
end
>>y 
2- мисол .   Юқоридаги   1- мисол   вазифасини   if…end   оператори
ёрдамида   бажариш   мумкин .   У   ҳ олда   қуйидаги   файл   функ ц ияни
ишлатиш мумкин: Натижа:
>>  f (2,3)
n  =
     1
ans  =
     2
>>
Ҳ исоблашларда паузалар(т ў хталишлар)  ҳ осил қилиш
Дастурнинг   ишлашини   вақтинча   тўхтатиб   туриш   учун   pause
операторидан   фойдаланилади.   У   қуйидаги   шаклларда   ишлатилиши
мумкин:
 pause   –ҳисоблашлар   бирор   клавиша   босилгунча   тўхтаб
туради;
 pause(N)-ҳисоблашлар  N секундга тўхтайди;
 pause on pauzaни қайта ишлаш режимини улайди;
 pause off-паузани қайта ишлаш режимини узади;
Қуйидаги pause.m деб номланган м-файлни кўрайлик:
x=0:0.1:10;
pause
y=sin(x);
plot(x,y)
y1=cos(x)
pause(2)
plot(x,y1) pause(0.5)
y2=x.^2
plot(x,y2)
pause(3)
y3=1./x+2
plot(x,y3)
Ушбу   дастур   F5   клавишаси   ёки   командалар   ойнасидан   pauza
командаси   ёрдамида   ишга   туширилгандан   кейин   pauza   оператори
таъсирида   бирор   клавиша   босилгунча   кутиб   туради.   Клавиша
босилгандан   кейин   sin(x)     нинг   графиги   қурилади.   Кейинги   графиклар
pause(N) операторларнинг ишлашига асосан маълум вақт оралиқлардан
кейин   кетма-кет   қурилади,   яъни   2   секунддан   кейин   cos(x)   нинг,   0.5
секунддан   кейин   х^2   нинг   ва   3   секунддан   кейин   1/х-2   нинг   графиги
экранда пайдо бўлади.  Ҳ исоблашларда паузалар  ҳ осил қилиниб олинган графиклар.
7-ma’ruza
Oby е ktga   mo’ljallangan dasturlash. Oby е kt va sinfni yaratish. Oby е ktni
b е rilgan sinfga t е gishli ekanligini t е kshirish.
Reja:
1.Obyekt va sinfni yaratish;
2.Obyektni berilgan sinfga tegishliligini tekshirish;
3.Handle va inline funksiyasi;
1.Obyekt   va   sinfni   yaratish.   Biz   Matlab   tizimini   har   xil   obyektlarini
ko’p   marta   ishlatdik.   Bu   esa   obyektga   mo’ljallangan   dasturlashning
belgilaridan biri hisoblanadi va bu belgi tashqi belgidir.
Obyektga mo’ljallangan dasturlashning asosini uchta holat belgilaydi:
-Inkapsulatsiya   -berilganlarni   va   dasturlarni   birlashtirish   va   ularni
funksiyalarni   kirituvchi   va   chiqaruvchi   parametrlari   orqali   uzatish.
Dasturlashni bunday elementi obyekt deyiladi. Bu dasturni qadaydir monolit
bo’linma   narsa   sifatida   olib   qaramay   ko’plab   mustaqil   elementlarga
bo’lishimkonini beradi. Har bir element alohida modul sifatida olib qaraladi. Inkapsulatsiya   tarjimasi-girmetik   berkitilgan,   tashqi   ta’sirlardan
himoyalangan dastur qismi deganidir.
- Me’rosxo’rlik( наследование ) -yangi   obyektlarni   yaratish   va   ularning
xossalarni   o’zida   saqlab   qolgan   tegishli   bo’lgan( дочерний )   obyektlarni
yaratish.   Bir   necha   obyektlarni   xossalarini   saqlab   qoluvchi   obyektlar   sinfini
ham   yaratish   mumkin.   Me’rosxo’rlikka   berilganlarni   turlarini   berish   va
boshqa dasturlash elementlari kiradi. Me’rosxo’rlik yordamida paydo bo’lgan
obyekt metod va xususiyatlari 3 ta ko’rinishga ega bo’lishi mumkin:
1)o’ringa   o’rin   qo’yish(almashtirish)   yangi   obyekt   ajdodlarining
xususiyatlarini shunchaki o’zlashtirib olmaydi, balki unga ta’rif ham beradi;
2)yangi   sinf   yoki   obyekt   utunlay   yangi   metodlar   yoki   xususiyatlarni
qo’shadi;
3)rekursi,   yangi   obyekt   o’z   ajdodlarini   xususiyatlarini   to’g’ridan-
to’g’ri olib qoladi.
- Polimorfizm -yuqoridan   pastgacha   hosil   qilingan   obyektlar   ketma-
ketligida   ishlatiluvchi   qandaydir   harakatga   bir   xil   nom   berish.   Bu   shunday
holatki, bunda qandaydir bitta sinf ko’p shakllarga ega bo’ladi. Dasturlashda
ko’p shakllar deganda bitta nom bilan avtomatik mexanizm tomonidan tanlab
olingan   turli   kodlarning   nomidan   ish   qilish   tushiniladi.   Polimorfizm
yordamida bitta nom turli xususiyatlarni bildirishi mumkin. Polimorfizmning
3 ta turi mavjud:
1)qo’shilish polimorfizmi;
2)parametrik polimorfizm;
3)ortiqcha yuklanish;
Bulardan   tashqari   Matlabning   o’zida   obyektlar   qismlarini
birlashtiruvchi va bir nechta obyektlarni birlashtirish imkoniyati mavjud.
Obyektlar sinfi Obyektni   aniq   bir   sinfga   tegishli   qandaydir   struktura   kabi   aniqlash
mumkin. Matlabda obyektlarni yettita asosiy sinfi mavjud:
-double-ikkilangan aniqlikdagi sonly elementlar massivi;
-sparse-ikki o’lchovli sonli va kompleks matritsalar;
-struct-strukturalar (yozuvlar) massivi;
-cell-yacheykalar massivi;
-javaarray-java massivi;
-function_handle-funksiyalar diskreptorlari;
2.Obyektni   berilgan   sinfga   tegishliligini   tekshirish.   Biz   bu   sinflar
obyektlari   bilan   tanishganmiz,   lekin   ularni   qaysi   sinfga   tegishli   ekanligiga
urg’u   berilmagan.   Matlabga   xos   xususiyatlardan   biri   hech   qanday   sinflar
e’lon   qilinmaydi,   u   yangi   tuzilgan   bo’lsa   ham,   masalan   name=’nom’
o’zgaruvchisini   hosil   qilib   simvollar   massiviga   tegishli   bo’lgan   name
obyektini olamiz. Bu char sinfiga tegishli bo’ladi. Demak har bir o’zgaruvchi
qabul qilgan qiymatiga qarab u yoki bu sinfga tegishli ekanligi aniqlanadi.
O’zgaruvchi   obyekligini   aniqlash   uchun   isobject(x)     funksiyasini
ishlatiladi.   Obyektni   va   obyektlar   sinfini   hosil   qilish   uchun   class   (obj)
operatori   ishlatiladi.   Bu   operator   obj   obyektining   sinfini   chiqarib   beradi.
Masalan,(double, sparse, char, cell va hokazo bo’lishi mumkin )
Obj=class(s,’class name’, parent1, parent2,…)
Komandasi ‘ ’ichidagi sinfga tegishli bo’lgan s-struktura va parent1, parent2
obyektlar bazasida yangi obj obyektni hosil qilib beradi. Bu oyekt parent1 va
parent2   obyektlarning   strukturasini   va   boshqa   xossalarni   o’zida
mujassamlashtiradi.
isa(obj, ‘name class’)
komandasi mantiqiy 1 ni hosil qiladi, agar obj opostrif ichidagi sinfga tegishli
bo’lsa, aks holda 0 ni beradi.
>> x=[1 2 3]; >> isa(x,'char')
ans =
     0
>> isa(x,'double')
ans =
     1
>>
3.Handle va inline funksiyasi. Matlabda handle funksiya deb ataluvchi
alohida   obyektlar   yaratish   mumkin.   Handle   funksiyani   qurish   uchun   birlik
simvollar   @   dan   foydalaniladi.   Masalan,   fhsin   nomli   sinusni   qiymatini
hisoblovchi handle funksiyasi quyidagicha bo’ladi:
>> fhsin=@sin
fhsin = 
    @sin
Bu oddiy funksiya emasligi quyidagidan ko’rinadi:
>> fhsin(1)
ans =
    0.8415
>>
Bunda   hisoblash   bajarilmaydi,   balki   handle   funksiyaning   oddiy   aniqlanishi
berildi.   Demak,   handle   funksiya   o’z   nomi   bilan   xarakterlanadi,   lekin
argumentga  ega   emasdir.   Bu  funksiyaning   nomi   ha   xuddi  fayl   funksiyaning
nomi kabi bo’lishi kerak.
Handle funksiyani hisoblash uchun quyidagi buyruq bajariladi:
>>feval(<handle funksiya nomi>,<handle funksiya argumentlari>)
Bu   yerda   handle   funksiya   nomi   @-belgisiz   ishlatiladi.   Endi   biz   yuqorida
hosil qilingan sinusni qiymatini hisoblovchi handle fuksiyasini hisoblashiniz
mumkin. >> feval(fhsin,1)
ans =
    0.8415
>>
Handle funksiyaning grafigini chizish mumkin, masalan:
>> plot(feval(fhsin,0:.01:2*pi))
Matlabda
foydalanuvchining   funksiyalarini   beruvchi   yana   bir   muhim   funksiyalar   sinfi
bu inline funksiyalardir. Bu funksiyaning quyidagi ko’rinishlari bor:
d=inline(‘ifoda’)
d=inline(‘ifoda’, <argumentlar>)
d=inline(‘ifoda’, <parametrlar soni>)
<parametrlar>   quyidagi   p1,   p2,…   ko’rinishida   bo’ladi.   Eng   muhimi
‘ifoda’ ixtiyoriy matematik ifoda bo’lishi mumkin, argumentlar esa bitta yoki
bir nechta bo’lishi mumkin.
Masalan, f(x,y)= sin 2(
2 x + y	) + cos 2	(
x − y	) ;
>> fc=inline('sin(2*x+y)^2+cos(x-y)^2')
fc =
     Inline function:      fc(x,y) = sin(2*x+y)^2+cos(x-y)^2
>> fc(0,0)
ans =
     1
>> fc(3,4)
ans =
    0.5879
>> fc(pi/7,pi/11)
ans =
    1.8307