Milliy g’oya, manaviyat asoslari va huquq ta’limi fanlarini o’qitishda axborot texnologiyalardan foydalanish - Юриспруденция - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	35000UZS
Размер	78.3KB
Покупки	0
Дата загрузки	29 Май 2025
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Юриспруденция

Продавец

Telzor Uchun

Дата регистрации 21 Апрель 2025

24 Продаж

Milliy g’oya, manaviyat asoslari va huquq ta’limi fanlarini o’qitishda axborot texnologiyalardan foydalanish

Купить

MAVZU: MILLIY G’OYA, MANAVIYAT ASOSLARI VA HUQUQ
TA’LIMI FANLARINI O’QITISHDA AXBOROT
TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISH .
MUNDARIJA:
KIRISH……………………………………………………………………...……3
I BOB. AXBOROT TEXNOLOGIYALARI … …………………………..……4
1.1. O’zbekistonda Axborot texnologiyalarning rivojlanish tarixi …………….…4
1.2. O’zbekistonda Axborot texnologiyalarning rivojlanishining
huquqiy-iqtisodiy asoslari … ………………………………..…………….……....6
II.BOB. MILLIY G’OYA, MANAVIYAT ASOSLARI VA HUQUQ TA’LIMI
FANLARINI O’QITISHDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARDAN
FOYDALANISH… …………………………………………………………..…11
2.1. O’zbekistonda Axborot texnologiyalarning rivojlanishi bo’yicha amalga
oshirilgan ishlar ……………………………………………………………… .. …11
2.2. Huquq ta’limi fanlarini o’qitishda axborot texnologiyalardan foydalanish …30
XULOSA …………………………………………………………………….….33
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR…………………………………….…34

KIRISH.
Kurs ishi dolzarbligi: Hozirgi vaqtda yangi texnologiyalarning axborot-
kommunikatsiya texnologiyalari(AKT) taraqqiyoti bilan birgalikda rivoji masofa
va vaqt oralig‘iga qaramay axborot, pul va boshqa resurslarni tez yetkazib berish,
almashish uchun imkoniyat yaratmoqda.
Axborotlashgan iqtisodiyotga o‘tish bilan bog‘liq sodir bo‘layotgan chuqur
va tub o‘zgarishlar bir qator muammo va ziddiyatlarga olib kelmoqda. Bunday
muammolarga jamiyat faoliyatidagi turli sohalarga oid globallashuv va
axborotlashtirish tufayli paydo bo‘lgan hamda har tomonlama o‘rganish va
yechimi kompleks yondashuvni talab etuvchi iqtisodiy hayotning o‘zgaruvchanligi
va beqarorligini kiritish mumkin bo‘ladi. Bulardan ta’lim, AKT, ilmiy va
innovatsion faoliyat turlarining jamiyat, davlat va iqtisodiyotga bo‘lgan ta’sirining
kuchayishi hamda ular faoliyat yuritishining sifat jihatdan yangi xususiyatlarga ega
bo‘lishini alohida ta’kidlab o‘tish mumkin. Shu sababli zamonaviy iqtisodiyot
nazariyasi jamiyat hayotidagi ziddiyatlarga qanday ta’rif berishi hamda uning
nazariy jihatdan mazmun-mohiyati jahon iqtisodiyotining hozirgi zamon
bosqichida o‘z aksini qanday topayotganligi va axborotlashgan iqtisodiyotning
o‘ziga xos xususiyatini ko‘rsatib bermoq hozirgi kunda o‘ta muhim masalalardan
biridir.
Kurs ishi vazifasi: Milliy g’oya, manaviyat asoslari va huquq ta’limi
fanlarini o’qitishda axborot texnologiyalari haqida tanishtirish.
Kurs ishi mavzusi: Milliy g’oya, manaviyat asoslari va huquq ta’limi
fanlarini o’qitishda axborot texnologiyalardan foydalanish.
3

I BOB. AXBOROT TEXNOLOGIYALARI
1.1. O’zbekistonda Axborot texnologiyalarning rivojlanish tarixi
O’zbekiston 1991 yil 1 sentabrda mustaqillikka erishdi va jahonga yuz tutdi.
XXI asr bu axborot texnologiyalari asridir. Mamlakatimiz mustaqillika
erishgandan so’ng yoshlarga katta e’tibor berildi. Yoshlarni zamonaviy
kompyuterlar bilan ta’minlashga qaratildi.
O’zbekiston boshqa davlatlar bilan munosabatlarini va do’stona aloqalarini
o’rnatshiga kirishdi. Mustaqillikdan so’ng respublikamizda axborot
texnologiyalariga katta e’tibor berildi. Jahoning ko’plab mamlakatlari zamonaviy
kompyuterlarga va ularni yoshlarga bevosita o’rgatishga kirishdi. Yangi axborot
texnologiyalari rivojlanishiga ko’plab mamlakatlar katta e’tibor berildi va har xil
festival, musobaqa, tanlovlar qilindi. Shu jumladan, mamlakatimizda ham bunday
ishlarga befarq qaralmadi. Bunga misol, 2000 yil mart oyida vatanimizda birinchi
marta Internet festivali bo’lib o’tdi.
O’zbekistonda axborot texnologiyalarining rivojlanishtirish ishlari olib
borilmoqda. Eng katta yutuq bu O’zbekistonda milliy kompyuter tarmoqlarining
shakllanishidir va u orqali axborot almashinish mumkin. Mamlakatimizda O’rta
Osiyoda birinchilardan bo’lib,elektron hisoblash mashinasi ishga tushirilgan. 1956
yilda O’zFA matematika instituti qoshida hisoblash texnikasi bo’limi ochildi.Bu
O’rta Osiyo respublikalari ichida birinchi bunday bo’lim ochilishi edi
O’zbekistinimiz mustaqil bo’lgandan so’ng ham axborot texnologiyalariga
katta e’tibor berildi va bu bo’lim, birlashmalar yanada rivojlantirildi. 2001 yil
“Kibernetika”ilmiy ishlab chiqarish birlashmasida yangi axborot texnologiyalari
markazi barpo etildi. Mustaqil O’zbekistonimizda kompyuterlashtirishni
rivojlantirish, zamonaviy kompyuterlarni qo’llash va ularni samarali, sifatli
ishlatish, kompyuter bozorini kengaytirish, shu va boshqa yo’nalishlar bo’yicha
tadbirlar o’tkazildi va yanada yangi yo’nalishlari rejalashtirilmoqda.
Jahonning ko’p davlatlari O’zbekistonimizga boshqacha ko’z bilan
qarashmoqda. Yosh avlodga ko’rsatilayotgan va berilayotgan imkoniyatlar boshqa
davlatlarni xavasini keltirmoqda. Har bir davlat rivojlanish yo’lida ma’lum
4

qiyinchiliklarga uchraydi. O’zbekiston ham bundan mustasno emas. Yangi
iqtisodiy munosabatlarga o’tish davrida o’zining texnologik imkoniyatlarini
rivojlantirish faqat zamonaviy axborot texnologiyalarini qo’llash orqali amalga
oshirilishini talab etiladi. O’zbekiston ko’p davlatlar kabi axborot texnologiyalarini
ishlab chiqishda muammolarga duch kelmoqda. Bu borada, Yevropa, Yaponiya va
AQSH davlatlari yetakchilik qiladi. Mamlakatimizning axborot
texnologiyalaridagi eng katta muammosi, bu kompyuterlarni ishlab chiqarish
salohiyatidir
5

1.2. O’zbekistonda Axborot texnologiyalarning rivojlanishining
huquqiy-iqtisodiy asoslari
Axborot sohasi qonunchiligining asosini Konstitutsiyamiz,
“Axborotlashtirish to‘g‘risida”gi, “Elektron hukumat to‘g‘risida”gi, “Elektron
tijorat to‘g‘risida”gi, “Elektron hujjat aylanishi to‘g‘risida”gi va boshqa qator
qonunlar tashkil etadi. Mavjud me’yoriy-huquqiy hujjatlar mahalliy
korxonalarning raqobatbardoshligi va samaradorligini oshirishga xizmat qilmoqda.
Axborot sohasining me’yoriy-huquqiy bazasini muntazam isloh qilish
tufayli milliy axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalari sohasi barqaror
yuksalib bormoqda. Soha korxonalari tomonidan ko‘rsatilgan xizmatlar hajmi
oxirgi yilda 11 foiz, jumladan, aholiga ko‘rsatilgan xizmatlar hajmi 12 foizga
o‘sdi. Xalqaro axborot tarmoqlaridan foydalanish tezligi yil boshiga nisbatan 32
foizga oshdi.
Axborotlashtirishning huquqiy asoslari
Axborotlashtirish xizmatlarining yangi turlarini rivojlantirish va tartibga
solishning huquqiy asoslarini ta’minlash maqsadida O‘zbekiston Respublikasi Oliy
Majlisi tomonidan 2003-2004 yillarda «Elektron raqamli imzo to‘g‘risida»,
«Elektron hujjat aylanishi to‘g‘risida» va «Elektron tijorat to‘g‘risida» O‘zbekiston
Respublikasi qonunlari, shuningdek, yangi tahrirdagi «Axborotlashtirish
to‘g‘risida»gi qonun qabul qilindi.
Mustaqillik yillarida axborotlashtirish sohasida mamlakatimizda olib
borilayotgan tizimli va maqsadli ishlar
Mustaqillik yillarida axborotlashtirish sohasida mamlakatimizda olib
borilayotgan tizimli va maqsadli davlat siyosati O'zbekistonda milliy axborot
makonini rivojlantirish, axborotlashtirish sohasini isloh qilish, so'z va axborot
erkinligini ta'minlashga imkon bermoqda. Poytaxtimizdagi xalqaro biznes
markazida bo'lib o'tgan "Davlat boshqaruvini modernizatsiyalash va jamiyatni
demokratlashtirishda zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining
roli" mavzuidagi xalqaro davra suhbatida ham mazkur sohada amalga
oshirilayotgan sa'y harakatlar xususida so'z bordi.
6

O‘ZBEKISTON AXBOROT TEXNOLOGIYALARI
Mamlakatimizda AKTni jadal rivojlantirish uchun davlat va xususiy sektor
sa’y-harakatlarini birlashtirish bo‘yicha O‘zbekiston axborot texnologiyalari
korxona va tashkilotlari uyushmasi tashkil etildi. Ayni paytda O‘zbekiston axborot
texnologiyalari bozorining o‘nlab yetakchi kompaniyalari mazkur uyushmaga a’zo
bo‘ldi.
MOBIL ALOQABugungi kunda mobil aloqa abonentlari soni 25 million
nafardan ortdi. Yuzaga kelgan raqobat muhiti internet xizmatlarini taqdim etadigan
operator va provayderlar, shuningdek, ushbu tarmoqdan umumiy foydalanish
punktlari sonini ko‘paytirish imkonini berdi.
GLOBAL AXBOROT TIZIMI
Global axborot tizimidan foydalanuvchilar soni hozir 7,7 million kishidan
oshdi, ularning 4,27 million nafari internetdan mobil aloqa orqali foydalanmoqda.
Elektron raqamli imzoni qo‘llash imkonini beradigan me’yoriy-huquqiy baza va
ochiq elektron kalitlar infratuzilmasi yaratildi.
ELEKTRON RAQAMLI IMZO
Elektron raqamli imzolarni ro‘yxatga olish markazlari samarali faoliyat
ko‘rsatmoqda, «UZ» milliy domenida ko‘plab nomlar ro‘yxatga olinmoqda.
Axborot resurslari bozori va dasturiy mahsulotlar ishlab chiqarishni rivojlantirish
axborotlashtirish sohasidagi davlat siyosatining asosiy yo‘nalishlaridan biri
hisoblanadi.
Elektron hukumat
O’zbekiston Respublikasi "Elektron hukumati haqidagi" qonuni
bajarilmoqdaO’zbekiston Respublikasi "Elektron hukumati haqidagi " qonuni
muvofiqligida, O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining " Davlat
elektron xizmatlarini ko’rsatish bo’yicha tartibini takommillashtirish to’g’risidagi"
2016 yil 02 iyundagi 184-sonli qarori va ushbu qaror ijrosini nazorat qilish
bo’yicha O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2016 yil 03 iyundagi
08/1-832-sonli rejasini bajarish, hamda "O’zbekiston temir yo’llari" AJ tomonidan
ko’rsatilayotgan davlat xizmatlarini elektron shaklga sifatli o’tkazishni ta’minlash
7

maqsadida, temir yo’l sohasida ko’rsatilayotgan ruhsat berish bilan bog’liq davlat
xizmatlarini elekron shaklga o’tkazish bo’yicha “O’zbekiston temir yo’llari” AJ
boshqaruvi raisining buyrug’i va ruhsat berish bilan bog’liq davlat xizmatlarini
elekron shaklga o’tkazish jadvali ishlab chiqidi.
2015 yil 9 dekabr kuni O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Islom
Karimovning “Elektron hukumat to‘g‘risida”gi qonunga imzo chekishi
jamiyatimizda idoralararo, idoralar va fuqarolar, tadbirkorlar o‘rtasidagi elektron
munosabatlarning rivojlanishi, fuqaro manfaatlarining mustahkam himoyalanishi,
Internet tarmog‘ida ta’lim-tarbiyaviy, foydali kontentning yaratilishi,
axborotlashtirish sohasida katta o‘zgarishlarning keng qamrovli yangi bosqichini
boshlab berdi.
O‘zbekiston Respublikasi prezidentining 2018 yil 18 fevraldagi 5349-son
"Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalari sohasini yanada takomillashtirish
chora-tadbirlari to‘g‘risida"gi farmoni ijrosini ta'minlash, shuningdek, mamlakatda
raqamli iqtisodiyotni, zamonaviy axborot texnologiyalarini davlat boshqaruvida
tatbiq etishni rivojlantirish hamda axborot xavfsizligini ta'minlash ko‘zda tutilgan
hujjat loyihasi O‘zbekiston Respublikasi normativ-huquqiy hujjatlar loyihalari
muhokamasi portalida e'lon qilindi.
Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi
matbuot xizmati xabariga ko‘ra, Vazirlar Mahkamasining qarori loyihasida
O‘zbekiston Respublikasida raqamli iqtisodiyotni rivojlantirishda quyidagi
yo‘nalishlar belgilab olingan:
— davlat va xo‘jalik organlari, mahalliy davlat organlarining joylarda zarur
axborot tizimlari va resurslarini, dasturiy ta'minot va elektron xizmatlarning joriy
qilinishini muvofiqlashtirishlarini belgilab olish;
— mamlakatda raqamli iqtisodiyot, axborot texnologiyalari bozorini,
jumladan davlat xususiy sherikchiligi asosida texnopark va kovorking-markazlar
faoliyatini tashkil qilish orqali xorijiy sarmoyalarni jalb qilish uchun qulay sharoit
yaratish;
8

— zamonaviy telekommunikatsiya infratuzilmasi, aloqa texnologiya va
tarmoqlarini rivojlantirish, zamonaviy telekommunikatsiya xizmatlarini
rivojlantirishni joriy qilishni muvofiqlashtirish;
O‘zbekiston Respublikasi prezidentining 2018 yil 18 fevraldagi 5349-son
"Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalari sohasini yanada takomillashtirish
chora-tadbirlari to‘g‘risida"gi farmoni ijrosini ta'minlash, shuningdek, mamlakatda
raqamli iqtisodiyotni, zamonaviy axborot texnologiyalarini davlat boshqaruvida
tatbiq etishni rivojlantirish hamda axborot xavfsizligini ta'minlash ko‘zda tutilgan
hujjat loyihasi O‘zbekiston Respublikasi normativ-huquqiy hujjatlar loyihalari
muhokamasi portalida e'lon qilindi.
Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi
matbuot xizmati xabariga ko‘ra, Vazirlar Mahkamasining qarori loyihasida
O‘zbekiston Respublikasida raqamli iqtisodiyotni rivojlantirishda quyidagi
yo‘nalishlar belgilab olingan:
— davlat va xo‘jalik organlari, mahalliy davlat organlarining joylarda zarur
axborot tizimlari va resurslarini, dasturiy ta'minot va elektron xizmatlarning joriy
qilinishini muvofiqlashtirishlarini belgilab olish;
— mamlakatda raqamli iqtisodiyot, axborot texnologiyalari bozorini,
jumladan davlat xususiy sherikchiligi asosida texnopark va kovorking-markazlar
faoliyatini tashkil qilish orqali xorijiy sarmoyalarni jalb qilish uchun qulay sharoit
yaratish;
— zamonaviy telekommunikatsiya infratuzilmasi, aloqa texnologiya va
tarmoqlarini rivojlantirish, zamonaviy telekommunikatsiya xizmatlarini
rivojlantirishni joriy qilishni muvofiqlashtirish;
— davlat boshqaruvida va iqtisodiyot sohalarida elektron xizmatlarni joriy
qilish, elektron tijorat va dasturiy ta'minot bozorini rivojlantirish orqali raqamli
iqtisodiyotni yuksaltirish;
— Internetning milliy segmentini, raqamli media-kontentni tashkiliy,
moddiy-texnik va iqtisodiy qo‘llab-quvvatlash orqali rivojlantirish bo‘yicha
takliflar ishlab chiqish;
9

— shahar va hududiy infratuzilmani boshqarishda foydalanish, xususan
turar-joy va kommunal xizmat ko‘rsatish, transport logistikasi, xavfsiz va «aqlli
shahar» uchun «aqlli tizim»larni ishlab chiqish;
— malakali kadrlar tayyorlash tizimini takomillashtirish.
Komissiyaga quyidagi vazifalar yuklatiladi:
— ikki oy muddatda davlat organlarida axborot-kommunikatsiya
texnologiyalarining holati, jumladan axborot tizimlari va kadrlar bilan
ta'minlanganlik holatini to‘liq inventarizatsiyadan o‘tkazish;
— 2018 yilga qadar mazkur yo‘nalishni takomillashtirish bo‘yicha Vazirlar
Mahkamasiga takliflar kiritish.
Shu bilan birga, 2030 yilga qadar «Raqamli O‘zbekiston» konsepsiyasini
ishlab chiqish yuzasidan ham chora-tadbirlarni amalga oshirish belgilangan. Qaror
loyihasi muhokamasi joriy yilning 31 avgustiga qadar davom etadi.
10

II.BOB. MILLIY G’OYA, MANAVIYAT ASOSLARI VA HUQUQ TA’LIMI
FANLARINI O’QITISHDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARDAN
FOYDALANISH.
2.1. O’zbekistonda Axborot texnologiyalarning rivojlanishi bo’yicha amalga
oshirilgan ishlar
Axborot texnologiyalarining jadal rivojlanishi jamiyatda kechayotgan
jarayonlarga ijobiy ta’sir ko‘rsatib, islohotlar samaradorligini oshiradi, aholi
manfaatlarini ta’minlashga xizmat qiladi, yangidan-yangi imkoniyatlar eshigini
ochadi. Shu nuqtai nazardan aytganda,Ushbu sohani rivojlantirish bo’yicha
O’zbekiston o’z strategik yo’lini belgilab bo’lgan va ushbu yo’lda ko’pdan ko’p
ishlar amalga oshirilmoqda.Men aynan shu ishlar haqida eng so’ngi malumotlarni
bermoqchiman
2019-yil 31-oktyabr kuni Oliy Majlis Senati Sud-huquq masalalari va
korruptsiyaga qarshi kurashish qo‘mitasining majlisi bo‘lib o‘tdi.
Unda Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish
vazirligi tomonidan 2019-yilning 9-oyida amalga oshirilgan ishlar natijalari
bo‘yicha hisobot eshitildi.
Majlisda Qo‘mita a’zolari, tegishli vazirlik va idoralar rahbarlari, ommaviy
axborot vositalari xodimlari ishtirok etdilar.
Dastlab O‘zbekiston Respublikasi Axborot texnologiyalari va
kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligining joriy yil 9 oyidagi faoliyati
to‘g‘risidagi hisoboti eshitildi.
Ta’kidlanganidek, 2019-yil davomida O‘zbekiston Respublikasi Axborot
texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi zimmasiga 40 ta
maqsadli vazifa yuklatilgan. Ularni amalga oshirish borasida vazirlik tomonidan
izchil ishlar olib borilgan.
Jumladan, chet el investorlarini dasturiy mahsulotlar sohasida qo‘shimcha
loyihalarni amalga oshirishga jalb qilish maqsadida joriy yilning sentyabr oyida
“ICTWEEK Uzbekistan 2019” AKT haftaligi o‘tkazildi. Mazkur tadbir doirasida
“DIGITAL UZBEKISTAN” AKT forumi, “ICTEXPO” ko‘rgazmasi, “Shanxay
11

hamkorlik tashkilotiga a’zo davlatlarda axborot texnologiyalari va innovatsion
rivojlanish” forumi tashkil etilib, Birlashgan Arab Amirliklari bilan birgalikda
“mGowAward” respublika tanlovi e’lon qilindi.
Aloqa va axborot texnologiyalari sohasidagi yetakchi xorijiy mamlakatlar
(Belarus va Hindiston) oliy o‘quv yurtlari bilan qo‘shma fakultetlarni tashkil etish
maqsadida Vazirlar Mahkamasining “Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent
axborot texnologiyalari universiteti tuzilmasida O‘zbek-Belarus qo‘shma
fakultetini tashkil etish to‘g‘risida”gi qarori qabul qilindi. Unga ko‘ra, 2019/2020-
o‘quv yilida yangi yo‘nalish bo‘yicha 505 nafar yigit-qizlar talaba bo‘ldi.
Bundan tashqari, 1-band bo‘yicha investitsiya dasturi doirasida III-IV
choraklarda bajarilishi lozim bo‘lgan “Optik tolali aloqa liniyalarini qurish”,
“Radiochastota spektri monitoringi tizimini kengaytirish va rivojlantirish”,
“Magistral va multiservis transport tarmog‘ini kengaytirish” loyihalari amalga
oshirilmoqda.
Shu bilan bir qatorda, majlisda vazirlik faoliyatidagi kamchiliklar ham tahlil
qilindi va shundan kelib chiqib, bir qator tavsiyalar bildirildi. Xususan, magistral
telekommunikatsiya transport tarmoqlarini kengaytirish bo‘yicha amalga
oshirilayotgan loyiha doirasida qurilmalarni respublikaga keltirish va joylarda
o‘rnatish ishlarini jadallashtirish lozimligi ta’kidlandi. Shuningdek, joriy yilda
optik tolali aloqa liniyalari qurilishini 10 ming kilometrga yetkazish choralarini
ko‘rish zarurligi, bunda olis qishloq aholi maskanlari va ijtimoiy infratuzilma
ob'yektlariga alohida e’tibor qaratish kerakligi qayd etildi.
29-oktyabr kuni Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot
texnologiyalari universitetida O‘zbekiston Respublikasi hamda Yaponiya
hukumatlari kelishuviga muvofiq mamlakatimizdagi OTMlar orasida yagona
bo‘lgan, qiymati 1,6 mln. AQSh dollarini tashkil etuvchi o‘quv media-markazi
ochildi.
O‘quv media-markazining ochilish marosimida O‘zbekiston Respublikasi
axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vaziri Shuhrat
Sodiqov, Yaponiya xalqaro hamkorlik agentligining (JICA) vitse-prezidenti janob
12

Kazuxiko Kashikava, Yaponiya elchisi janob Fujiyama Yoshinori, universitet
professor-o‘qituvchilari, OAV vakillari hamda talabalar ishtirok etishdi.
Ochilish marosimidan so‘ng tadbir ishtirokchilari va mehmonlarga media-
markazning barcha imkoniyatlari, eng ilg‘or texnologiyalar, uning faoliyati
to‘g‘risida batafsil ma’lumotlar berildi.
O‘quv media-markazida xalqaro tajribalardan kelib chiqib, oliy ta’limning
ilg‘or standartlarini joriy etish, ta’lim tizimida eng so‘nggi zamonaviy
texnologiyalarni qo‘llash, shuningdek, talabalarga amaliy ko‘nikmalarni
rivojlantirishda foydalaniladi. Bu orqali zamonaviy media makoniga yuqori
tajribaga ega bo‘lgan mutaxassislarni yetkazib berish maqsad qilingan.
4 sentabr kuni, Toshkentdagi Xalqaro savdo markazida ICTWEEK-2019
haftaligi oldidan matbuot anjumani tashkil etildi. Unda «O‘zbektelekom» AK,
Huawei kompaniyasi, Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini
rivojlantirish vazirligi va IT texnoparki vakillari ishtirok etishdi. Mutasaddilar
haftalik doirasida bo‘lib o‘tadigan tadbirlar, tanlovlar, xalqaro hamkorlik va
boshqa muhim masalalar haqida ma'lumot berishdi. Jumladan, 5G tarmog‘i
borasida «O‘zbektelekom» AK tijorat direktori v.b Alisher Zufarov kengroq
axborot berdi.
Aholi imkoniyatini hisobga olib, keyin texnologiyani yaxshilashga e'tibor
bersak, ancha orqada qolib ketishimiz mumkin. 14 sentyabrda Toshkent
univermagida test rejimida 5G’ni ishga tushirdik. Keyin «O‘zekspomarkaz»da
xuddi shu jarayon o‘tkazildi. U yerda 5G tarmog‘iga ulangan smartfon,
kompyuterlar namoyish etildi. Bu tarmoqni keng foydalanuvchilarga taqdim
qilishdan oldin qiladigan ishlarimiz ko‘p. Eng avvalo, malakali kadrlarni
tayyorlash. Keyingi bosqichlarda 5G’ni aholi gavjum hududlarga o‘rnatish
mo‘ljallangan. Shuningdek, qancha qurilma sotib olishimiz kerakligi, qancha
mablag‘ ketishi masalalari ham bor», deydi Zufarov.Uning ta'kidlashicha,
O‘zbekistonda 5G tarmog‘ini ishga tushirishga kamida bir yoki bir yarim yil vaqt
ketadi. Ba'zan rejalar amaliyotdan farq qiladi. Ko‘rsatilgan muddat qisqarishi ham
mumkin.
13

Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligining
Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligida matbuot anjumani bo'lib
o'tdi(4.11.19)
O‘zbekiston Respublikasi Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini
rivojlantirish vazirligi 2019 yil 4 noyabr kuni Axborot va ommaviy
kommunikatsiyalar agentligida matbuot anjumanini o‘tkazdi.
Matbuot anjumanida Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini
rivojlantirish vaziri o‘rinbosari Q.Yuldashev va “O‘zbektelekom” AK vakillari
ishtirok etdilar.
Matbuot anjumani O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Axborot
texnologiyalari va kommunikatsiyalari sohasini yanada takomillashtirish chora-
tadbirlari to‘g‘risida” 2018 yil 19 fevraldagi PF-5349-son Farmoni ijrosiga
bag‘ishlandi.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining "Axborot texnologiyalari va
kommunikatsiyalari sohasini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida"
2018 yil 19-fevraldagi PF-5349-son Farmoni asosida Axborot texnologiyalari
vazirligining asosiy vazifalari va faoliyatining ustuvor vazifalari belgilab berilgan.
Telekommunikatsiyalar yo‘nalishida operator va provayderlar tomonidan
amalga oshirilgan ishlar natijasida respublika bo‘yicha, 786,0 ming portli keng
polosali texnologiyalarga asoslangan uskunalar o‘rnatilib, ularning jami sig‘imi
1,87 mln. portga yetkazildi, shundan 125 ming port (16 foiz) 330 ta qishloq
joylariga to‘g‘ri keldi.9 000 km optik tolali aloqa liniyalari qurilib, umumiy
uzunligi 35,6 ming km.ga yetkazildi va buning natijasida 3 117 ta maktab, 1646 ta
maktabgacha ta’lim muassasalari, 962 ta tibbiyot muassasalari optik tolali aloqa
liniyalari bilan qamrab olinishiga erishildi, shuningdek, 201 ta davlat xizmatlari
markazlarining ob’ektlari, 544 ta sudlar ma’lumotlar uzatish tarmog‘iga ulandi.
Mobil aloqa tarmoqlarini rivojlantirish maqsadida mobil aloqa operatorlari
tomonidan 1 605 ta baza stansiyalari o‘rnatilib, tarmoq modernizatsiya qilindi,
shundan 132 tasi “Obod qishloq” dasturi doirasidagi hududlarga to‘g‘ri keladi.
14

Xo‘jalik yurituvchi subektlar, telekommunikatsiya tarmoqlari operator va
provayderlari tomonidan 650 dan ortiq Wi-Fi tarmog‘i orqali Internetga ulanish
nuqtalari o‘rnatilib, ishga tushirildi.
Shu bilan birga axborot texnologiyalarini rivojlantirish yo‘nalishi bo‘yicha
respublikamizda milliy UZ domenida ro‘yxatdan o‘tgan faol domenlar soni 71
mingdan oshdi. Respublikada Dasturiy mahsulotlar ishlab chiqishni rivojlantirish
yo‘nalishida ham bir qator ishlar amalga oshirildi, jumladan Vazirlar
Mahkamasining 2019 yil 10 yanvardagi 17-son qarori bilan Hindistonning dasturiy
texnologiyalar texnoparki bilan hamkorlikda hind ilg‘or tajribasi asosida Dasturiy
mahsulotlar va axborot texnologiyalari texnologik parki tashkil etildi. Joriy yil 24
iyuldan boshlab Texnopark faoliyati yo‘lga qo‘yilib, hozirda Texnoparkda 300 dan
ortiq rezident-korxona mutaxassislari faoliyat yuritmoqda.
Bugungi kunda pochta aloqasini rivojlantirish bo‘yicha bir qator ishlar
amalga oshirilib, “O‘zbekiston pochtasi” AJ tomonidan pochta aloqasini yanada
rivojlantirish maqsadida 10 ta yangi qo‘shimcha xizmat turlari joriy etildi.
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari
universitetiga xorijiy mamlakatlardan 16 ta professor-o‘qituvchilar jalb qilindi
Bugungi kunda universitetda 28 ta doktorlik ishi himoyasi o‘tkazildi. Ushbu
universitet tuzilmasida O‘zbek-Belarus qo‘shma fakulteti tashkil etilib, 2019/2020
o‘quv yilida qo‘shma fakultetga 505 ta talaba qabul qilindi. Prezidentimizning
2019 yil 7 yanvardagi PQ-4097-son qarori bilan Toshkent shahrida Amiti
universiteti tashkil etilib, joriy yil 24 sentyabrdan boshlab universitet rasman o‘z
faoliyatini boshladi. Hozirda 502 nafar talaba tahsil olmoqda.
Prezidentimiz tomonlaridan ilgari surilgan 5 ta muhim tashabbusning 3-
tashabbusi doirasida Aholi va yoshlar o‘rtasida kompyuter texnologiyalari va
internetdan samarali foydalanishni tashkil etishga qaratilgan, shuningdek ularni
axborot texnologiyalari sohasida tadbirkorlik faoliyatiga keng jalb qilish
maqsadida respublika bo‘yicha 18 ta IT-tadbirkorlik va raqamli texnologiyalar
o‘quv markazlari tashkil etildi.
15

Matbuot anjumani so'ngida savol-javoblar bo'lib o'tdi. Telekommunikatsiya
tarmoqlarini rivojlantirish borasida "O‘zbektelekom" AK jurnalistlarni qiziqtirgan
barcha savollarga batafsil javob berildi. Birinchidan, bugun dunyoda demokratiya,
demokratik jamiyat to‘g‘risida muayan mo‘tadillashgan ilmiy konsepsiyalar ishlab
chiqilgan. Ularda demokratik jamiyatning qiyofasi asoslari yashash va
rivojlanishining umume’tirof etilgan qonuniyatlari hamda uning har bir davlat
xalqning milliy–ma’naviy xususiyatlari bilan bog‘liq jihatlari tobora keng
miqyosda o‘z ifodasini topmoqda. Bugungi kunga kelib dunyoning 160 dan ortiq
davlatlarida demokratik tuzumlar umumbashariy va milliy qadriyat sifatida qaror
topgani e’tirof etilmoqda. Aynan hozirgi davrga kelib demokratiya insoniyat hayot
tarzining eng maqbul rivojlanish yo‘li ekanini deyarli barcha e’tirof etayotganligi
va uning jahoniy ko‘lam kasb etayotganligi taraqqiyot strategiyasi bilan bog‘liq
masalalarni fan sifatida o‘rganishni taqozo etayotgan sabablardan biridir.
Ikkinchidan, O‘zbekistonda barpo etilayotgan demokratik jamiyat
strategiyasining o‘ziga xos xususiyatlarini aniqlash, uning milliy g‘oya bilan
bog‘liqligini o‘rganish zaruriyati ham shu qonuniyat bilan bog‘liqdir.
Ijtimoiy–gumanitar va ijtimoiy–siyosiy fanlar qatorida uning maxsus fan
sifatida o‘qitilishi dunyodagi demokratik o‘zgarishlar bilan bog‘liq umumiy
qonuniy asoslarga ega bo‘lgani bois uni hisobga olish zarur. Har bir mustaqil
mamlakat o‘zining taraqqiyot yo‘lini va qurayotgan jamiyatini bilishga, uning
qonuniyatlarini aniqlab olishga ehtiyoj sezadi. SHu nuqtai nazardan hozirgi
paytgacha ijtimoiy–siyosiy fanlar tizimida huquqiy demokratik davlat va fuqarolik
jamiyati asoslarini shakllantirishga, bu jarayonlarning milliy g‘oya bilan
bog‘liqligini asoslashga bevosita taalluqli bo‘lgan masalalarni ilmiy jihatdan aniq
bir voqelik sifatida yaxlitligicha o‘rganuvchi fan vujudga kelmagan. Fikrimizcha,
“Milliy g‘oya: O‘zbekistonni rivojlantirish strategiyasi” fani aynan shu jarayonni
to‘liq qamrab olish imkoniyatga ega. Negaki, bu fan eng avvalo jahon
sivilizatsiyasining tarixiy tajribalariga asoslangan holda, mamlakatimizning o‘ziga
xos xususiyatlaridan kelib chiqib, adolatli demokratik davlat va ochiq fuqarolik
16

jamiyatini barpo etishning nafaqat nazariy masalalarini, balki uning amaliy
jihatlarni yaxlit tarzda o‘rganadi.
Uchinchidan, bu fanni yana shuning uchun ham o‘rganish zarurki, SHarq va
G‘arb sivilizatsiyalari tutashgan makonda tarixda birinchi bor umume’tirof etilgan
demokratiya tamoyillari milliy qadriyatlar bilan to‘ldirilmoqda. Jamiyatimizdagi
bu jarayonni atrofimizda ro‘y berayotgan ijtimoiy hodisalar, voqealar va ular
o‘rtasidagi o‘zaro bog‘lanishlarni aniq voqeligimiz bilan chambarchas o‘rganish,
tahlil etish zarur. Bu zarurat mustaqil O‘zbekistonning birinchi Prezidenti Islom
Karimovning asarla, ma’ruza va nutqlarida ilgari surilgan, mamlakatimiz
Prezidenti SHavkat Mirziyoev tomonidan izchil davom ettirilayotgan
umumstrategik vazifalarni amalga oshirish bilan bog‘liq. Bu vazifalar “Milliy
g‘oya: O‘zbekistonni rivojlantirish strategiyasi” fanini o‘rganishning zarur qilib
qo‘ygan uchinchi asosiy sabablardan biri deyish mumkin.
Ma’lumki, o‘tgan XX asrning so‘nggi yilligi dunyo xaritasida yangi
mustaqil davlatlarning paydo bo‘lganligi bilan xarakterlanadi. O‘zbekistonning
birinchi Prezidenti Islom Karimovning “O‘zbekiston XXI asr bo‘sag‘asida:
xavfsizlikka tahdid, barqarorlik shartlari va taraqqiyot kafolatlari” asarida qayd
etilganidek, “Ular hozirgi til bilan aytganda, sotsialistik o‘tmishga ega bo‘lgan, o‘z
siyosiy mustaqilligini tinch yo‘l bilan qo‘lga kiritgan davlatlardir. Bu davlatlar
mustaqil rivojlanish va ijtimoiy munosabatlarni yangilash yo‘liga qadam qo‘ydi” .
Ana shunday mustaqil taraqqiyot yo‘liga qadam qo‘ygan davlatlar turli
mintaqalarda joylashgan bo‘lib, ular YUNISEFning 2003 yilgi Ijtimoiy
monitoringida qayd etib o‘tilganidek, Markaziy Evropaning (5 ta), Boltiqbo‘yi
davlatlarining (3 ta), Bolgariya va Ruminiya, Janubiy-SHarqiy Evropa
mamlakatlarining (5 ta), mustaqil hamjamiyatdagi davlatlarning g‘arbiy qismida (4
ta), Kavkazorti davlatlarida (3 ta) va Markaziy Osiyoning (5 ta) davlatlarini o‘z
ichiga oladi . Ana shu mustaqil taraqqiyot yo‘lini tanlagan va dunyodagi boshqa
mamlakatlar orasida o‘z mavqeini mustahkamlashga intilayotgan, tenglar orasida
teng bo‘lishga, jahon maydonida o‘ziga xos nufuzli o‘ringa ega bo‘lishga harakat
qilayotgan davlatlardan biri O‘zbekiston Respublikasidir.
17

Mustaqillik, O‘zbekiston xalqi hayotida yangi tarixiy davrni boshlab berdi.
SHubhasiz, o‘z mustaqilligini, erkini qo‘lga kiritgan har bir xalq o‘z
taraqqiyotyo‘lini izlaydi, yangi jamiyat bunyod etishda o‘z andozasini ishlab
chiqishga harakat qiladi.
O‘zbekiston ham o‘zining milliy davlatchilik negizlariga xos bo‘lgan
siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy, ma’naviy kamolot va taraqqiyot yo‘lini belgilab oldi.
O‘zbekiston ham o‘zining milliy davlatchilik negizlariga xos bo‘lgan siyosiy,
ijtimoiy-iqtisodiy, ma’naviy kamolot va taraqqiyot yo‘lini belgilab oldi. Endi
aynan shu yo‘lning o‘ziga xos xususiyatlari, mamlakatimiz mustaqilligini yanada
mustahkamlash omillari, O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasining mohiyati, uning
milliy g‘oya bilan bog‘liqligini o‘rganish hamda demokratik taraqqiyot yo‘lida
rivojlanayotgan boshqa jamiyatlardan farqli jihatlarini hamda umumiy tomonlarini
aniqlash, o‘sib kelayotgan yosh avlodni milliy g‘oya ruhida tarbiyalash,
yoshlarda bugungi globallashuv jarayonlarida avj olayotgan turli ma’naviy,
mafkuraviy, informatsion xurujlarga qarshi sog‘lom fikr va tafakkurni
shakllantirish zarur. Xuddi shu zururiyat “Milliy g‘oya: O‘zbekistonni
rivojlantirish strategiyasi” fanining yuzaga kelishining asosiy sabablaridan biri deb
ayta olamiz.
Milliy g‘oyaning shakllanish tarixi, rivojlanish qonuniyatlari, amal qilish
prinsplarini o‘rganish – “Milliy g‘oya: O‘zbekistonni rivojlantirish strategiyasi”
fanining predmeti hisoblanadi. Mazkur fan mamlakatda demokratik jamiyatning
shakllanishi, fuqarolik jamiyati qurilishi, qaror topishi va amal qilishining dunyoda
e’tirof etilgan umumbashariy prinsplari hamda milliy tamoyillarga asoslanadi.
Ayni paytda uning mamlakatimizga xos va mos xususiyatlaridan kelib chiqqan
holda erkin, demokratik, adolatli fuqarolik jamiyatini qurish yo‘llari va
qonuniyatlarini o‘rganish, bu fanning ob’ektini tashkil etadi.
Biz o‘rganishga kirishayotgan fanning predmetini umumiy tarzda
quyidagicha ifoda etish mumkin:
- Milliy g‘oyaning shakllanish tarixi, rivojlanish qonuniyatlari, amal
qilish prinsplarini o‘rganish;
18

- Milliy g‘oyaning yaxlit ta’limot sifatida asosiy xusuiyatlarini bilib
olish;
- Ozod va obod Vatan, erkin va faravon hayot barpo etishning strategik
maqsadlarini va o‘ziga xos tamoyillarini o‘rganish;
- Milliy hoyani xalqimiz qalbi va onggiga singdirish sohalari, vositalari,
usul va yo‘llarini o‘rganish.
SHuningdek, O‘zbekiston ijtimoiy hayotining barcha sohalari fanning
ob’ektidir. O‘zbekistonda demokratik jamiyat qurilishi nazariyasi va amaliyoti bir
tomondan, demokratik jamiyat to‘g‘risidagi mavjud qarashlarga, nazariyalarga
hamda mamlakatimizning davlatchiligi tarixiy merosi bilan bog‘liq
mutafakkirlarning g‘oyalarini hisobga olsa, ikkinchidan, mustaqillik yillarida
demokratik jamiyat qurilishi to‘g‘risidagi muhim konseptual g‘oyalar va
qarashlarning ishlab chiqilishi, unda O‘zbekistonning o‘ziga xos rivojlanish yo‘li
xususiyatlariga tayanadi.
Uchinchidan, bu sohada mustaqillik yillarida erishilayotgan zafarlarni
demokratik jamiyat qurish tajribasi yutuqlariga tayanib o‘rganadi. O‘zbekistonning
dunyo hamjamiyatida tutgan o‘rni, o‘zaro manfaatli hamkorlik asoslarini ishlab
chiqish va rivojlantirish qonuniyatlarini bilish ham muhim o‘rin tutadi.
Mamlakatimizda demokratik jamiyat qurilishi ijtimoy hayotimizning biron-bir
sohasi bilan chegaralanib qolmaydi, balki uning barcha jabhalaridagi
o‘zgarishlarning negizlarini o‘z ichiga oladi va o‘rganadi. Bunda mamlakat
ijtimoiy-iqtisodiy hayoti demokratiyalashuvining va siyosiy hayotining
erkinlashtirilishi, davlat suvereniteti, xalq hokimiyatchiligi, uning manbai, fuqaro –
jamiyat – davlat munosabatlari asosiy negiz hisoblanadi.
Har bir kishi o‘zi yashayotgan jamiyat mamlakat yoki davlatning maqsadini,
uni ifoda etadigan g‘oyalarini bilishi, aniq tasavvur etishi kerak. SHunda bu
maqsadlar uning ong va tafakkuridan joy oladi. YOki shunchaki joy olib
qolmasdan, asta-sekin unga nisbatan ishonch, e’tiqod paydo bo‘ladi. Ishonch,
e’tiqod shundayki, usiz inson o‘z yo‘lini, maqsad va manfaatlarini ko‘ra olmaydi.
U qancha mustkaqkam bo‘lsa, bu g‘oya yoki maqsad yo‘lida o‘zini bag‘ishlash,
19

faoliyatini unga mos tarzda ko‘radi. G‘oya, maqsadlar har bir inson qatti-harakati,
faoliyati bilan mushtarak tarzda uyg‘unlashib boradi. Jamiyatning o‘z-o‘zini
tashkil etishga, insonlarni, jamiyat a’zolarini, millatni, xalqni birlashtirishga,
uyushtirishga xizmat qiladi. Aniq maqsadlar sari yo‘naltiradi. Inson tafakkur
voqelikni idrok etish mobaynida turli fikrlar, qarashlar, g‘oyalar va ta’limotlar
yaratadi. Lekin tafakkur yaratgan har qanday fikr yoki qarash, mulohaza yoki
nuqtai nazar g‘oya bo‘la olmaydi. Faqat eng kuchli, ta’sirchan, zalvorli fikrlargina
g‘oya bo‘la olishi mumkin.
Ilmiy adabiyotlarda “g‘oya”, “mafkura”, “ideya” va “ideologiya”
tushunchalari ishlatilmoqda. Ideya va ideologiya ko‘proq G‘arb davlatlarida hamda
rus tilidagi manbalarda uchraydi. Ideya iborasi yunon tilidagi idea so‘zidan
olingan, u ideologiya so‘zining o‘zagi bo‘lib hisoblanadi va tushuncha yoxud fikr
ma’nosini anglatadi.
Ideologiya (Idea - g‘oya, tushuncha, logia – ta’limot) atamasi esa g‘oyalar
to‘g‘risidagi ta’limotni anglatadi va ikki xil ma’noda ishlatiladi:
 G‘oyalarning mohiyat-mazmuni shakllanishi, ahamiyati to‘g‘risidagi
bilimlarni ifodalaydi va ilmiy soha bo‘lib hisoblanadi.
 Muayyan g‘oyani amalga oshirish, maqsadga etish usullari, vositalari,
omillari tizimini anglatadi.
G‘oyalarning oddiy fikrlardan farqi yana shundaki ular garchi tafakkur
paydo bo‘lsada , inson ruhiyatiga, xatto tub qatlamlariga ham singib boradi. G‘oya
shunday harakatga keltiruvchi maqsad sari etaklovchi ruhiy-aqliy kuchga aylanadi.
Tafakkurning mahsuli sifatida g‘oya tevarak olamni o‘rganish, bilish
jarayonida vujudga keladi. Ijtimoiy ongning barcha shakllar, ilm – fan, din, falsafa,
san’at va badiy adabiyot, axloq, siyosat va huquq, muayyan bir g‘oyalarni yaratadi,
ularga tayanadi va ularni rivojlantiradi. Ma’lum ma’noda aytish mumkinki, har bir
ong sohasining o‘z g‘oyalari mavjud bo‘ladi.
Mazmuni va namoyon bo‘lish shakliga qarab, g‘oyalarni bir qancha turlarga
ajratish mumkin.
• Ilmiy g‘oyalar;
20

• Falsafiy g‘oyalar;
• Diniy g‘oyalar;
• Badiiy g‘oyalar;
• Ijtimoiy – siyosiy g‘oyalar;
• Milliy g‘oyalar;
• Umuminsoniy g‘oyalar va hokazo.
Xullas, insoniyat tarixi xilma-xil va mafkuralarining vujudga kelishi,
amaliyoti bir–biri bilan munosabatidan iborat uzluksiz jarayondir.
Bunyodkor g‘oya deb, insonni ulug‘laydigan, uning kuch-g‘ayrati va
salohiyatini oshirib, xalqi, Vatani, butun insoniyat uchun foydali ishlar qilishga
sag‘arbar etadigan, o‘zida mehnat, taraqqiyot, do‘stlik, tinchlik, adolat, halollik
kabi ezgu maqsadlarni mujassam etadigan g‘oyaga aytiladi.
Vayronkor g‘oya deb, turli ta’sirchan vositalardan foydalanib, odamlarni
soxta va puch maqsadlarga ergashtiruvchi, ularning kuch-qudratini buzg‘unchilik
va jinoyatga yo‘naltiradigan, insoniyat uchun faqat kulfat keltiradigan g‘oyaga
aytiladi.
Ijtimoiy-siyosiy g‘oyalar har bir xalq va umuman bashariyatning orzu-
umidlarini, maqsad-muddaolarini ifodalaydi, erkin hayot va adolatli tuzumni
tarannum etadi. Ozodlik va mustaqillik, adolat va haqiqat, tinchliksevarlik va
insonparvarlik g‘oyalari shular jumlasidandir.
Ilmiy g‘oyalar - fan taraqqiyotining samarasi, ilmiy kashfiyotlarning natijasi
sifatida paydo bo‘ladigan, turli fan sohalarining asosiy tamoyillari (prinsplari),
ustuvor qoidalarini (postulatlarini) tashkil qiladigan ilmiy fikrlardir. Ilmiy g‘oyalar
- ilm-fan sohasida biron bir sensatsion yangilikni ilgari surish orqali uni hayotga
tatbiq etish yo‘lidagi urinishlar.
Diniy g‘oyalar deb, har bir diniy ta’limot va oqimning asosini, diniy iymon-
e’tiqodning negizini tashkil etuvchi aqidalarga aytiladi. Diniy g‘oya va mafkuralar
- insoniyat tafakkurining oddiylikdan murakkablikka qarab intilishida dunyoni,
dunyo ichra o‘zlikni anglashga qaratilgan diniy (ya’ni iymon-e’tiqodga
asoslangan) qarashlar tizimi.
21

Falsafiy g‘oyalar har bir falsafiy ta’limotning asosini tashkil etadigan, olam
va odam to‘g‘risidagi eng umumiy tushuncha va qarashlardir. Ular bizni o‘rab
turgan dunyoni bilish jarayonida, kishilik jamiyatining taraqqiyoti mobaynida
to‘plangan bilimlarni umumlashtirish, inson hayotining ma’no-mazmuni, uning
baxt-saodati kabi masalalar ustida mulohaza yuritish asosida shakllanadi.
Forobiyning fozil shahar to‘g‘risidagi, tasavvuf daholarining komil inson
haqidagi, Ibn Sinoning tana va ruh munosabatiga oid, Alisher Navoiyning adolat
va insoniylik borasidagi teran fikrlari falsafiy g‘oyalarning yorqin namunasidir.
Badiiy g‘oyalar - adabiyot va san’at asarining asosiy ma’no-mazmunini
tashkil etadigan, undan ko‘zlangan maqsadga xizmat qiladigan etakchi fikrlardir.
Ular hayotdan olinadi, badiiy talqinlar asosida bayon etiladi, o‘quvchida muayyan
taassurot uyg‘otadi. Abadiy qahramonlarni sevish, ularga ergashish hollari ham
ana shu asosda ro‘y beradi.
Umuminsoniy g‘oyalar deyilganda, butun insoniyatga daxldor bo‘lgan,
ularga ta’sir ko‘rsata oladigan, umuminsoniy qadriyatlar va demokratik
tamoyillarga asoslangan mafkuralar amal qilmoqda. Ularda tinchlik va taraqqiyot,
inson va jamiyat kamolotiga xizmat qiladigan g‘oyalar tushuniladi.
Ijtimoiy-siyosiy g‘oyalar har bir xalq va umuman bashariyatning orzu-
umidlarini, maqsad-muddaolarini ifodalaydi, erkin hayot va adolatli tuzumni
tarannum etadi. Ozodlik va mustaqillik, adolat va haqiqat, tinchliksevarlik va
insonparvarlik g‘oyalari shular jumlasidandir. Asrlar mobaynida bunday buyuk,
o‘lmas g‘oyalar xalqlarga kuch-quvvat va ilhom bag‘ishlab, ularni o‘z erki uchun
kurashga sag‘arbar etib kelgan.
Ozodlik g‘oyasi – mazlumlarnio‘z erki uchun kurashga chorlaydigan, qullik
va qaramlikning har qanday ko‘rinishini inkor etadigan g‘oyadir.
Mustaqillik g‘oyasi – engulug‘ va ezgu g‘oya. Har bir xalq istiqlol tufayli
o‘ziga yot va begona tuzumdan, ijtimoiy-siyosiy, mafkuraviy tazyiqlardan xalos
bo‘ladi, o‘z salohiyatini to‘la-to‘kis ishga solish, o‘zi istagan va o‘zi tanlagan
yo‘ldan borish imkoniyatini qo‘lga kiritadi.
22

Adolat va haqqoniyat g‘oyalari – insonningtabiati va ijtimoiy tuzumning
mohiyatini belgilaydigan, qudratli kuchga ega bo‘lgan g‘oyalardir. Odamlar asrlar
mobaynida odil jamiyatni orzu qilib, haqiqat tantanasi uchun kurashib kelgan.
Adolat buzilgan erda umidsizlik va tushkunlik hukm suradi. Adolat tantana qilgan
jamiyat yuksaklikka ko‘tariladi.
Milliy g‘oyalar – millatning o‘tmishi, buguni va istiqbolini o‘zida
mujassamlashtirgan, uning tub manfaatlari va maqsadlarini ifodalab, taraqqiyotga
xizmat qiladigan ijtimoiy g‘oyalar shakli.
Milliy g‘oya O‘zbekistonda yashovchi barcha millat va elat vakillarining tub
manfaatlarini, xalqimizning asrlar mobanyida intilib kelgan orzu-ideallarini,
olijanob maqsad-muddaolarini o‘zida mujassam etadi.
Millat g‘oya o‘z mohiyatiga ko‘ra, xalq millat taqdiriga daxldor bo‘lgan,
qisqa yoki uzoq muddatda hal etilishi kerak bo‘lgan, strategik maqsadlarni o‘zida
ifoda etadi.
Milliy g‘oya tushunchasi tom ma’no-mazmunini ozodlik, tinchlik,
insoniylik, mehribonlik, sadoqat, fidoiylik, o‘zaro mehr-oqibat, muruvvat, do‘stlik,
birodarlik, bag‘rikenglik kabi eng oliy qadriyatlar tashkil qiladi.
Milliy g‘oya o‘zining mohiyati bo‘yicha millatning manfaatlarini
umumlashtiradigan, uni o‘z oldiga qo‘ygan yagona oliy maqsadlari sari
birlashtiradigan va sag‘arbar etadigan g‘oyadir. Unda butun millat uchun umumiy
bo‘lgan g‘oyalar nihoyatda katta ahamiyat kasb etadi. Masalan, Vatan ravnaqi, yurt
tinchligi va xalq farovonligi kabi g‘oyalar umummilliy g‘oyalar qatoriga kiradi.
O‘zbekiston Respublikasining birinchi Prezidenti Islom Karimovning fikricha:
«Milliy g‘oya deganda, ajdodlardan avlodlarga o‘tib, asrlar davomida e’zozlab
kelinayotgan, shu yurtda yashayotgan har bir inson va butun xalqning qalbida
chuqur ildiz otib, uning ma’naviy ehtiyoji va hayot talabiga aylanib ketgan, ta’bir
joiz bo‘lsa, har qaysi millatning eng ezgu orzu-intilish va umid-maqsadlarini
o‘zimizga tasavvur qiladigan bo‘lsak, o‘ylaymanki, bunday keng ma’noli
tushunchaning mazmun-mohiyatini ifoda qilgan bo‘lamiz» .
23

O‘z milliy g‘oyasini, o‘zligini anglagan va uni hayotining ma’no-
mazmuniga aylantirgan millat ozod va obod Vatanda yashashi, aks holda esa, u
vaqt o‘tishi bilan millat sifatida yo‘q bo‘lib ketishi ham mumkin. Milliy g‘oya har
bir millat va u bilan yonma-yon yashayotgan barcha boshqa etnos vakillari
hayotida ham naqadar muhim o‘rin tutishi, insoniyat taraqqiyotibosqichlarining
yana bir qonuniyati desak, hech ham mubolag‘a bo‘lmaydi .
Har bir millatning milliy g‘oyasi, avvalambor shu millat a’zolarining ongi va
qalbida, millatning tarixiy xotirasi orqali avloddan avlodga o‘tib, yangi-yangi
g‘oyalar bilan boyib, sayqal topib boradi. Bu g‘oyalar millatning urf-odatlari,
udumlari, to‘y-marosimlari, og‘zaki ijodiyoti, uning falsafiy, diniy, siyosiy,
huquqiy, axloqiy, badiiy, go‘zallikka oid qarashlari va mentalitetida
mujassamlanib o‘z ifodasini topib boradi. Xususan, donishmand xalqimizning
milliy g‘oyalari minglab u yaratgan dostonlarda, maqol va matallarda, rivoyat va
ertaklarda, «Avesto» va boshqa qadimiy yozma yodgorliklarda, buyuk
ajdodlarimizning asarlarida, sohibqiron Amir Temur o‘gitlarida, ulug‘ mutafakkir
bobokalonimiz Mir Alisher Navoiy hazratlarining she’rlari va boshqa mashhur
fozilu-fuzalolarimizning qarashlarida uchraydi. Masalan, «O‘zingni er bilsang,
o‘zgani sher bil», «Qora ko‘ngil - yara ko‘ngil», «Qing‘ir ishning qirq yildan keyin
ham qiyig‘i chiqar», «Qarg‘a bo‘lma - qayrilasan, issiq joydan ayrilasan»,
«YAxshilik to‘rga eltar, yomonlik - go‘rga», «Esing borida etagingni yop», «Ona
yurting - oltin beshiging» va boshqa ko‘plab xalq maqollari milliy g‘oyamizning
ayrim ko‘rinishlaridir.
Mashhur adibimiz Sultonmurod Olim aytganidek, Birinchi Prezidentimiz
I.Karimovning «O‘zbekiston - kelajagi buyuk davlat» - degan g‘oyasi milliy
g‘oyamizning ustuni desak hech ham mubolag‘a bo‘lmaydi . Bundan tashqari,
Islom Karimov tomonidan bildirilgan: «Vatan sajdagoh kabi muqaddasdir»,
«YAngi uy qurmay turib, eskisini buzma», «Biz dunyoda hech kimdan kam
bo‘lmaymiz», «Bizning uyimiz yagona Turkiston», «SHuaziz Vatan -
barchamizniki», «Vatan - bittadir», «Savob ishni har kim qilishi kerak va har kun
24

qilishi kerak», «Kuch - bilim va tafakkurda» va boshqa g‘oyalar xalqimizning
hozirgi vaqtdagi dolzarb milliy g‘oyalari desak ham bo‘ladi.
Mustaqil taraqqiyot yo‘lida aniq marralarni ko‘zlab yashashimizda, pirovard
maqsadimiz bo‘lgan ozod va obod Vatan, erkin va farovon hayot qurish borasidagi
intilishlarimizda biz uchun ruhiy-ma’naviy kuch-quvvat manbai, ilmiy asos – bu
milliy g‘oya, milliy mafkura .
Milliy g‘oya – mazmun-mohiyati, maqsad va vaziflari Islom Karimov
asarlarida asoslangan ta’limot. Uning mazmuni quyidagilardan iborat:
 tarixiy xotirani uyg‘otish, o‘tmishdan saboq chiqarish va o‘zlikni anglash
mezoni bo‘lish;
 xalqimizni tub maqsadlari ifodasi va jamiyat a’zolarini birlashtiruvchi g‘oyaviy
bayroq vazifasini o‘tash;
 inson qalbi va ongiga ijrbiy ta’sir etadigan tushuncha va tuyg‘ular, go‘zal va
hayotiy g‘oyalar tizimini o‘zida mujassam etish;
 har bir fuqaroning ezgu niyatlarini ro‘yobga chiqarishga imkon beradigan eng
maqbul yo‘lni ko‘rsata olish.
 O‘zbekistonda yashovchi barcha xalq, millat, elat, ijtimoiy qatlam va din
vakillariga birday taalluqli bo‘lish;
 Mamlakatimiz aholisi ongi va qalbida «O‘zbekiston-yagona Vatan» degan
tuyg‘uni yuksak darajada shakllantirishga xizmat qilish;
 turli millat, qatlam, din vakillari, siyosiy partiya va ijtimoiy guruhlar
mafkurasidan ustun turadigan sotsial fenomen-ijtimoiy hodisa mazmuniga ega
bo‘lish;
 biron-bir dunyoqarashni mutloqlashtirmaslik yoki biron-bir kuch, partiya yoki
guruh qo‘lida siyosiy qurolga aylantirmaslik;
 har qanday ilg‘or g‘oyani o‘ziga singdirish va har qanday yovuz g‘oyaga qarshi
javob bera olish;
 sub’ektivizm, volyuntarizm kabi illatlardan holi va jamoatchilikning xolis
fikriga tayanuvchi ob’ektiv mafkura bo‘lish;
 so‘zbilanishni, nazariyabilanhayotnibirlashtiraolish;
25

 davro‘zgarishlarigaqarab, o‘ziifodalaydigang‘oya, manfaat, maqsad-
muddaolarniamalgaoshirishningyangi-yangivositalarinitavsiya eta olish,
ya’niyangichavaziyatga tez moslashadigan hozir javob va ijodiy bo‘lish.
Mafkura(arab. – fikrlar majmui) – muayyanijtimoiy guruh, qatlam, millat,
jamiyat, davlat manfaatlari, orzu-istak va maqsad-muddaolari ifodalangan
g‘oyaviy-nazariy qarashlar va ularni amalga oshirish tizimi.
Mafkura esa muayyan ijtimoiy guruh, ijtimoiy qatlam, millat, davlat, xalq va
jamiyatning ehtiyojlari, maqsad va muddaolari,orzu intilishlari hamda ularni
amalga oshirish tamoyillarini o‘zida mujassam etadigan g‘oyalar tuzilishidir.
Har qanday mafkura muayyan maqsadlarga xizmat qiladi, bu yo‘lda xilma-
xil vazifalarni bajaradi. Ma’lumki, mafkuraning asosiy maqsad va vazifalari
quyidagilarda namayon bo‘ladi:
• odamlarni muayyan g‘oyaga ishontirish;
• shu g‘oyani atrofida uyushtirish;
• kishilarni ma’naviy – ruxiy jihatdan rag‘batlantirish;
• g‘oyaviy tarbiyalash;
• g‘oyaviy immunitetni shakllantirish;
• harakat dasturi bo‘lish.
Milliy mafkura jamiyatdagi barcha sotsial qatlamlar va guruhlarning
umumiy harakat dasturi, ularni faollikka da’vat etuvchi vosita hisoblanadi.
Mafkuraviy maqsad – g‘oyaviy faoliyatni amalga oshirishdan kutiladigan ideal
natijasidir. Maqsadni aniq-ravshan idrok etish inson va jamiyat faoliyatiga
izchillik, sobitqadamlik va faollik bag‘ishlaydi. Milliy mafkuramizning oliy
maqsadi – Vatanimiz ravnaqi, yurtimiz tinchligi va xalq farovonligi g‘oyalariga
tayangan holda xalqimizni mustaqillikni mustahkamlash, O‘zbeksitonning buyuk
kelajagini yaratishga sag‘arbar etishdir.
Milliy mafkuramizning Bosh g‘oyasi : Ozod va obod Vatan, erkin va
farovon hayot barpo etish;
Milliy mafkuramizning asosiy g‘oyalari:
1) Vatan ravnaqi
26

2) YUrt tinchligi
3) Xalq farovonligi
4) Komil inson
5) Ijtimoiy hamkorlik
6) Millatlararo totuvlik
7) Dinlararo bag‘rikenglik (tolerantlik)
Hozirgi paytda kimning g‘oyasi kuchli, fikri tiniq, mafkurasi hayotiy bo‘lsa
– o‘sha g‘alaba qozonadi. Bu – insoniyatning XX asr tarixidan kelib chiqadigan
muhim xulosalardan biridir.
Milliy mafkurada xalqimizning umumiy manfaatlari, orzu-umidlari maqsad
va intilishlari o‘z aksini topadi. O‘zbekiston Respublikasining Birinchi Prezidentiz
Islom Karimov milliy istiqlol mafkurasining bosh maqsadini shunday belgilaydi:
“Xalqni buyuk kelajak va ulug‘vor maqsadlar sari birlashtirish, mamlakatimizda
yashaydigan, millati, tili va dinidan qat’iy nazar, har bir fuqaro yagona Vatan baxt-
saodati uchun doiml ma’suliyat sezib yashashga chorlash, ajdodlarimizning bebaho
merosi, milliy qadriyat va an’analarimizning bebaho merosi, milliy qadriyat va
an’analarimizga munosib bo‘lishga erishish, yuksak fazilatli va komil insonlarni
tarbiyalash, ularni yaratuvchanlik ishlariga da’vat qilish, shu muqaddas zamin
uchun fidoyilikni hyot mezoniga aylantirish – milliy istiqlol mafkurasining bosh
maqsadidir. SHu bilan birga men milliy istiqlol g‘oyasi bugungi tez sur’atlar bilan
o‘zgarayotgan tahlikali dunyoda o‘zligimizni anglash, bizning kimligimizni,
qanday buyuk ajdodlarning merosgia, necha ming yillik tarix, betakror madaniyat
va qadriyatlarga ega ekanligimizni his etib yashashga, bu boylikni asrab-avaylab,
demokratik qadriyatlar, butun jahon taraqqiyoti yutuqlari bilan oziqlantirib, yangi
o‘sib kelayotgan avlodga etkazishga xizmat qilmog‘i zarur, deb bilaman”
Jamiyatda ezgu g‘oyalar barcha davrlarda insonni yuksak orzular bilan
yashashga, olijanob maqsadlar yo‘lida e’tiqod bilan kurashishga o‘rgatadi.
Islom Karimov o‘zining “YUksak ma’naviyat – engilmas kuch” asarida
quyidagicha e’tirof etadi:“Ota-bobolarimizning asrlar davomida to‘plagan hayotiy
tajribasi, diniy, axloqiy, ilmiy, adabiy qarashlarini ifoda etadigan bu kabi tarixiy
27

yodgorliklar orasida bundan qariyb uch ming yil muqaddam Xorazm vohasi
hududida yaratilgan, “Avesto” deb atalgan bebaho ma’naviy obida alohida o‘rin
tutadi. Avvalambor, shuni aytish joizki, olis ota-bobolarimizning aql-zakovati, qalb
qo‘ri mahsuli bo‘lmish bu noyob yodgorlikning zamon to‘fonlaridan, qanchadan-
qancha og‘ir sinovlardan o‘tib, bizning davrimizgacha etib kelganining o‘zida katta
ma’no mujassam. Bunday o‘lmas osori atiqalar bu ko‘hna o‘lkada, bugun biz
yashab turgan tuproqda qadimdan buyuk madaniyat mavjud bo‘lganidan guvohlik
beradi” .
Islom falsafasida va hadisalarda tabiatni asrash, ilm olish, odamiylik,
vatanparvarlik, hallolik, ruhiy poklik, rahm-shafqatli, mehr-oqibatli va adolatli
bo‘lish, ota-onani va ayolni ulug‘lash to‘g‘risidagi ezgulik g‘oyalarini targ‘ib
qiluvchi g‘oyalar bugungi kunda ham o‘z ahamiyatini saqlab qolmoqda.
Hadislardagi «Ilmga nisbatan go‘yo cho‘pon kabi posbon bo‘linglar, lekin ilmni
faqat rivoyat qiluvchi bo‘lmanglar», «Ilm o‘rganish har bir mo‘min uchun farzdir»,
«Ilmu hunarni Xitoydan borib bo‘lsa ham o‘rganinglar», «YOshlikda olingan ilm
toshga o‘yilgan naqsh kabidir», «Bir-birlaringizga hayr-ehsonli, mehr-oqibatli
bo‘lib, qo‘l berib so‘rashib yuringlar, shunda dillaringizdagi g‘amu-g‘ashlik
ketadi», «Vatanni sevish imondandir», «Vatan sajdagoh kabi muqaddasdir», «Bir-
birlaringizga ehson qilinglar, chunki ehson dildagi muhabbatni oshiradi», «Jannat
onalar oyog‘i ostidadir”, «Avvalo onangga, yana onangga va yana onangga, so‘ng
otangga yaxshilik qil», «Sizlarning yaxshilaringiz ahloqi yoqimli
bo‘lganlaringizdir», «Ekmak niyatida qo‘lingizda ko‘chat turgan paytda behosdan
qiyomat qoyim bo‘lib qolishi aniq bo‘lganda ham ulgursangiz uni ekib
qo‘yavering»,1 degan da’vatlarda ezgulik va insonparvarlik g‘oyalari
mujassamlashgan. SHarqda, ya’ni Turon zaminida esa jamiyat rivoji va
bunyodkorlik g‘oyalari xususida Abu Nasr Forobiy, Ibn Sino, Alisher Navoiy
qarashlari o‘ziga xos o‘rin tutadi. «Al-muallim as-Soniy» («Ikkinchi muallim»),
SHarq Aristoteli deb nom olgan Abu Nasr Forobiy (873-990 y.y) o‘zining «Fozil
odamlar shahri», «Fuqarolik siyosati», «Baxt saodatga erishuv haqida» kabi
asarlarida oliyjanob jamiyat, adolatli tuzum haqidagi o‘z fikr-mulohazalarini bayon
28

qilib, o‘z davri uchun izchil ta’limot yaratdi. U har tomonlama etuk, barcha aholini
baxt-saodatga, ilm-ma’rifatga olib boruvchi yuksak axloqqa ega ideal jamoa
haqidagi g‘oyalarni olg‘a surdi.
Abu Nasr Forobiy: «Insonning mohiyati haqiqiy baxt-saodatga erishuv ekan,
inson bu maqsadni o‘zining oliy g‘oyasi va istagiga aylantirib, bu yo‘lda barcha
imkoniyatlardan foydalansa, u baxt-saodatga erishadi»2 deb alohida ta’kidlagan.
O‘sha davrning buyuk mutafakkirlari Abu Rayhon Beruniy va Abu Ali ibn
Sinoning bu boradagi qarashlari ham o‘ziga xosdir.
Ular har bir narsani kuzatish va tajriba asosida o‘rganishga, keyin xulosa
chiqarishga intilganlar, barcha bunyodkorlik insonning mehnatiga bog‘liqligini
ta’kidlaganlar. Buyuk o‘zbek shoiri, mutaffakkiri va davlat arbobi Alisher Navoiy
esa o‘z asarlari bilan jamiyat taraqqiyotining zamonasiga xos fazilatlarni yoritishga
harakat qilgan. U she’rlari va dostonlarida razolatga, beqarorlikka, urushu
janjallarga, ma’rifatsizlik, jaholatga qarshi kurash g‘oyalarini ulug‘laydi.
Insonlarni mehnatga, yaratuvchanlikka, adolatga chaqiradi. Ma’rifatga asoslangan
jamiyat yaratishni orzu qiladi. Uning bu orzulari «Farhod va SHirin», «Saddi
Iskandariy» kabi dostonlarida o‘z ifodasini topgan. SHoirning bevosita o‘zi ham
bunyodkorlik ishlariga bosh-qosh bo‘lgan.
Buyuk mutasavvuflar: Xoja YUsuf Xamadoniy, Ahmad YAssaviy,
Abdulholiq G‘ijduvoniy, Bahouddin Naqshband, Najmiddin Kubro; muhaddislar:
Imom Buxoriy, Imom Termiziylarning ta’limotlarida aks etgan komil inson
g‘oyalari, adolat haqidagi qarashlari jamiyatning sog‘lom ma’naviy-ahloqiy ruhini
saqlash va mustahkamlashga xizmat qildi. Bu g‘oyalar Vatan va xalq manfaati
yo‘lida fidoyilik va insonparvarlikni ulug‘ladi.
29

2.2. Huquq ta’limi fanlarini o’qitishda axborot texnologiyalardan foydalanish .
Zamonaviy jamiyatni va ayniqsa ta'limni axborotlashtirish zamonaviy
axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini takomillashtirish va ommaviy tarqatish
jarayonlari bilan ajralib turadi. Ta'lim sohasida ushbu texnologiyalar ma'lumot
uzatish va o'qituvchi va talabaning zamonaviy ochiq va masofadan turib o'qitish
tizimlarida o'zaro ta'sirini ta'minlash uchun faol foydalanilmoqda. Zamonaviy
o'qituvchi nafaqat o'z sohasi bo'yicha bilimlarga ega bo'lishi, balki o'z kasbiy
faoliyatida AKTdan foydalanishi kerak.
Texnologiya so'zi (yunon tilidan. Texnika - logotip, o'qitish). Umumiy
ma'noda fan, xom ashyo, yarim tayyor mahsulotlar, mahsulotlarni qayta ishlash
yoki ularni iste'mol tovarlariga aylantirish usullari va texnikasini anglatadi.
Tor ma'noda, texnologiya - bu mehnat usullari, moddiy, texnikaviy,
energetika, ishlab chiqarishning mehnat dalillari to'plamlari, ularni muayyan
talablarga javob beradigan mahsulot yoki xizmatni yaratish uchun birlashtirish
usullarida amalga oshiriladigan ilmiy va muhandislik bilimlari majmui.
Asosiy atamalarning izohli lug'ati muallifi A.M. Berlyant bu izohni beradi:
"Axborot texnologiyalari - bu ob'ekt, jarayon yoki hodisaning (axborot mahsuloti)
holati to'g'risida yangi sifatli ma'lumot olish uchun ma'lumotlarni yig'ish, qayta
ishlash va uzatish vositalari va usullari kombinatsiyasidan foydalanadigan
jarayon."
Axborot texnologiyalarining ba'zi jihatlari bo'yicha o'xshash ta'rifini L.M
tahrir qilgan "Chet el so'zlarining katta lug'atida" topish mumkin. Surisa: "Axborot
texnologiyalari (inglizcha axborot texnologiyasidan) - bu ma'lumotlarni yaratish,
saqlash, boshqarish va qayta ishlash texnologiyalari, shu jumladan kompyuter
texnologiyalaridan foydalanish bilan bog'liq fanlar va faoliyat sohalarining keng
sinfi."
Shunga o'xshash ko'rinishni V.I. Yashayotgan buyuk rus tilining izohli
lug'atida Dal: "Axborot texnologiyalari - bu o'zaro bog'liq, ilmiy, texnologik va
muhandislik fanlari majmui bo'lib, ularda axborotni qayta ishlash va saqlash bilan
shug'ullanadigan odamlarning ishini samarali tashkil etish usullari o'rganiladi;
30

kompyuter texnologiyalari va odamlar va ishlab chiqarish uskunalari bilan
ishlashni tashkil etish usullari o'rganiladi. , ularning amaliy qo'llanmalari,
shuningdek, bularning barchasi bilan bog'liq ijtimoiy, iqtisodiy va madaniy
muammolar. "
Xuddi shu tushuncha "Izohli lug'atda" D.N. Ushakova quyidagicha
izohlanadi: "Axborot texnologiyalari - bu kompyuterda ma'lumotlarni qayta ishlash
bo'yicha xodimlar tomonidan aniq belgilangan maqsadli harakatlar majmui."
"Entsiklopedik lug'atda" G.V. Osipova, axborot texnologiyalari tushunchasi
quyidagicha izohlanadi: “Axborot texnologiyalari - bu axborotni yaratish,
mahkamlash, qayta ishlash va tarqatish usuli.
"Rusedu ijodiy o'qituvchilari tarmog'i" ta'lim portali axborot texnologiyalari
tushunchasiga shunday izoh beradi: "Axborot texnologiyalari - bu ma'lumotlarni
yig'ish, saqlash, qayta ishlash, chiqarish va tarqatishni ta'minlaydigan texnologik
zanjirga birlashtirilgan usullar, ishlab chiqarish jarayonlari va dasturiy-texnik
vositalarning yig'indisi. axborot resurslaridan foydalanish jarayonlarining
murakkabligi, ularning ishonchliligi va samaradorligini oshirish. " .
Rossiya Federatsiyasining "Axborot, axborot texnologiyalari va axborotni
himoya qilish to'g'risida" Federal qonunida axborot texnologiyalari quyidagicha
izohlanadi: "Axborot texnologiyalari - bu jarayon va usullarni amalga oshirish
usullari, izlash, to'plash, saqlash, qayta ishlash, ta'minlash, tarqatish usullari."
Zaxarova N. Va o'z maqolasida axborot texnologiyalari quyidagicha
izohlaydi: "Axborot texnologiyalari bu turli xil qurilmalar, mexanizmlar, usullar,
ma'lumotlarni qayta ishlash algoritmlarini tavsiflovchi umumiy tushuncha."
Yuqori toifali o'qituvchi TP Trutnevaning so'zlariga ko'ra Axborot
texnologiyalari nafaqat zamonaviy o'quv jarayonining elementi, balki ertangi kun
talabidir.
Proxorov Yu.V. axborot texnologiyalarini "zamonaviy vositalar, matbaa,
kompyuter uskunalari va dasturiy ta'minotlardan foydalangan holda amaliy
informatika tomonidan yaratilgan inson faoliyatining barcha turlarida
31

ma'lumotlarga ishlov berishning tizimli va ommaviy usullari va usullari" deb
ta'riflaydi.
Axborot texnologiyalari haqida boshqacha fikr mavjud . Kuznetsova A . G .
Uning fikricha , ta ' limdagi axborot texnologiyalari - bu " o ' quvchilarning ma ' lum
bilim , ko ' nikma va qobiliyatlarini shakllantirishga qaratilgan o ' qitish usullari va
vositalari ".
Zamonaviy so ' zni tushunish amaliy muammolarni hal qilish uchun ilmiy va
muhandislik bilimlarini qo ' llashni o ' z ichiga oladi .
Bunday holda , axborot - kommunikatsiya texnologiyalari axborotni qayta
ishlash va konvertatsiya qilishga yo ' naltirilgan texnologiyalar deb qaralishi
mumkin .
Shunday qilib , axborot texnologiyalari atamasini ko ' rib chiqib , biz o ' z
ishimizda " Rusedu ijodiy o ' qituvchilari tarmog ' i " ta ' lim portalida belgilangan
ta ' rifga asos bo ' lamiz . Axborot texnologiyalari bu yig ' ish , saqlashni ta ' minlaydigan
texnologik zanjirga kiritilgan usullar , ishlab chiqarish jarayonlari va dasturiy -
texnik vositalarning yig ' indisidir . , axborot resurslaridan foydalanish
jarayonlarining murakkabligini kamaytirish , ularning ishonchliligi va
samaradorligini oshirish maqsadida axborotni qayta ishlash , chiqarish va tarqatish .
32

Xulosa
Men o’ylaymanki, mamlakatimizda axborot texnologiyalarining rivojlanishi
va yuksalishi bundan keyin ham davom etadi. Keyingi o’sib kelayotgan yosh avlod
mamlakatimiz berayotgan imkoniyatlardan to’liq foydalangan holda, bu ishlarni
amalga oshiradi.. Biz hamma ta’lim muassalarda, instut, universitetlarda
zamonaviy axborot texnologiyalarini ko’rishimiz mumkin. Yoshlarga eng katta
imkoniyat chet elga borib o’qish imkoniyati berildi. Mana Rossiya, AQSH,
Yaponiya, Angliya, Germaniya, Malaziya, Koreya xullas dunyoning ko’plab
mamlakatlariga borib o’qib ta’lim olishlari mumkin. U yerlarda o’qib sehrli
diyorimizga qaytib, yaxshi malakali mutaxssis bolib yetishib, davlatimizga kerakli
inson bo’lib yetishlari shart. Mamlakatimiz axborot texnologiya mutaxassislari
chet ellik IT-mutaxassislari bilan fikr almashib O’zbekistonga foyda keltirishlari
kerak. Vatanimizda axborot texnologiyalarini o’zimiz ishlab chiqarib,
mamlakatimizda birinchi o’rinda shu ishlarni yo’lga qo’yishimiz lozim.
34

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR.
1. A.A. Abduqodirov, A,G' Hayitov, P.P. Shodiyev. "Axborot
exnologiyalari".
2. U.Yu. Yuldoshev, P.P. Boqiyev, F.M. Zokirova.
Informatika".
3. Yu . Shafrin . "Основы компьютерной технологии".
4. S. Rasulqulova. " Intemetda ishlash asoslari".
5. S.S. G'ulomov. "Axborot tizimlari va texnologiyalari".
6. S.S. G'ulomov, A.T. Shermuhammedov, B.A.
Begalov. "Iqtisodiy informatika". -Т.: O'qituvchi, 1999.
7. A.M. Abduvohidov, B.K. Pozilov. Zamonaviy axborot
texnologiyasi".- Т .: 1999.
8. S.S. G'ulomov, R.X. Alimov, X.S. Lutfullayev, A.T.
Shermuhammedov, G.G. Nazarova, Q.A. Alimov, B.Yu. Xodiyev, B.A. Begalov,
D. Rasulov, Sh.X. Hoshimxodjayev, A.S. Kucharov. " Axborot tizimlari va
texnologiyalari".- Т .: 2000.
35

MILLIY G’OYA, MANAVIYAT ASOSLARI VA HUQUQ TA’LIMI FANLARINI O’QITISHDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISH.

Купить