Milliy g’oya, manaviyat asoslari va huquq ta’limi fanlarini o’qitishda keys-stadi texnologiyasining foydalanish - Huquqshunoslik - Kurs ishlari

Dokument ma'lumotlari

Narxi	35000UZS
Hajmi	81.3KB
Xaridlar	0
Yuklab olingan sana	29 May 2025
Kengaytma	docx
Bo'lim	Kurs ishlari
Fan	Huquqshunoslik

Sotuvchi

Telzor Uchun

Ro'yxatga olish sanasi 21 Aprel 2025

24 Sotish

Milliy g’oya, manaviyat asoslari va huquq ta’limi fanlarini o’qitishda keys-stadi texnologiyasining foydalanish

Sotib olish

.
MAVZU: MILLIY G’OYA, MANAVIYAT ASOSLARI VA HUQUQ
TA’LIMI FANLARINI O’QITISHDA KEYS-STADI
TEXNOLOGIYASINING FOYDALANISH.
MUNDARIJA:
I.Kirish…………………………………………………………………………..…..
3
II.ASOSIY QISM.
I-bob. “Ozod va obod Vatan – erkin va farovon hayot ’’ barpo etishda
yuksak g`oyalarimizning o`rni va
ro`li………………………………………………..… 5
1.1 Milliy g‘oya tushunchasi va
ahamiyati………………………………………….,5
1.2 Demokratik jamiyat qurishda- milliy istiqlol g`oyaning
o`rni…………………..20
II-bob. O`zbekistonda olib borilayotgan Milliy g‘oya tadqiqot va tashviqot
ishlari………………………………………………………………………………..
23
2.1 Targ`ibot va tashviqot tushunchalari va o`zaro
bog`liqligi……………………………….23
2.2 Bugungi kunda o`tkazilayotgan targ`ibot ishlari orqali, milliy
g`oyani yoshlar
ongiga
singdirish…………………………………………………………....................26
III.Xulosa…………………………………………………………………………..3
2
IV.Foydalangan
adabiyotlar……………………………………………………...34
1

KIRISH
Mavzuning dolzarbligi: S hundaki “dunyoda bo’layotgan notinchliklarga
qarshi turadigan, bizning kuchli qurolimiz bo’lgan Milliy g’oyamiz,
Ma’naviyatimiz, urf-odatlarimizni, xalqimiz orasida targ’ib qilish, qolaversa
yoshlarimiz bilan yangi innovatsion texnologiyalar yordamida o’quvchi talabalarga
singdirish, xalqimiz ongini, immunitedini bundanda mustahkamlashdek”
masalalarni o’z ichiga oladi.
Prezidentimiz Islom Abdug’aniyvch Karimov ta’kidla ganidek “Milliy g’oya
va milliy istiqlol g’oyasi haqida so’z borar ekan, biz nihoyatda keng, murakkab
serqirra, murakkab tushunchalarni tasavvur qilishimiz kerak. Bu tushunchalar
Vatan ravnaqi ,yurt tinchligi , xalq farovonligi kabi yuksak g’oyalarning ma’no
mazmunini teran anglab olishga xizmat qiladi. Bu g’oya xalqni- xalq, millatni –
millat etadigan, uning shon-u sharafi, ishonch e’tiqodini, ifodalaydigan, o’ziga xos
taraqqiyot yo’li, turmush tarzi, tub manfaatlariga tayangan xolda muttasil
rivojlanib boruvchi qarashlar tizimidir”
Mavzuning o’rganilish darajasi: Mamlakatimizda Milliy g’oyani targ’ib
qilish, yoshlar bilan bog’liq masalalarga O’zbekist on Prezidenti I.A.Karimov katta
ahamiyat bermoqda. Shuningdek Prezidentimizning deyarli har-bir asarida xalq
farovonligi, yurt tinchligi va Vatan ravnaqi haqidagi fikrlarida yoshlarning va
milliy g’oya targ’ibot tashviqotning o’rni va ahami yati haqidagi ilmiy va amaliy
asoslangan fikr va ko’rsatmalari hamda xulosalari kurs ishida o’z ifodasin topgan.
Bundan tashqari Milliy g’oya targ’ibotida, yangi u slublarning qo’llanilishi,
dasturiylikdan zamonaviylikga o’tishning ta’lim yo’ nalishida qanchalik foyda
berishi va natijalari, metodlar orqali dars o’tish uslublari qanchalik samara berishi
kurs ishida ko’rsatib o’tildi va o’rganildi.
Kurs ishining maqsad va vazifalari: Mazkur kurs ishining maqsadi Milliy
g’oyamizni yoshlarimizga, kelajak avlodga yetkazishda turli xil yangicha
uslublardan foydalanishni o’rganish, qolaversa yangicha inavatsion
texnologiyalardan foydalanib dars o’tishni yanada chuqurroq o’rganib,
o’quvchilarga qiziqarli tarzda ma’lumotlarni yetkazishdir.
3

Zero Prezidentimiz ta’kidlaganidek “Bir haqiqatni o’zimizga yaxshi ang lab
olishimiz kerakki, milliy mafkurani tepadan turib yaratib va hayotga joriy etib
bo’lmaydi. Bu – nihoyatda prinsipial masala.” 1
Shunday ekan milliy g’oyani
yoshlar ongiga singdirishning yangi va samarali usullarini izlab topish hamda uni
hayotga joriy etish Davlatimizning eng dolzarb masalalaridan biriga aylandi.
Qolaversa yana bir maqsadlaridan biri, o’quvchilarga milliy g’oya targ’iboti
texnologiyalari haqida muayyan bilim va tushunchalar berishdan iborat.
Fuqorolik jamiyati va milliy g’oyaning targ’ibot te xnologiyalarining
yangicha paradigmalarini I.A.Karimov asarlari asosida o’rganish, zamonaviy
targ’ibot texnologiyalari bilan o’quvchilarni tanishtirish.
O’zbekistonda amalga oshirilayotgan demokratiyalashtirish jarayonlari
milliy g’oyaga oid Prezident I.A.Karimov asarlari tahlil etiladi. Sharq
mutaffakirlarining milliy g’oya to’g’risidagi qarashlari , uning milli y va
umuminsoniy negizlari, hozirgi dunyo erishayotgan yutuqlar, milliy g’oya
targ’iboti texnologiyalari, uslublaridagi yangiliklarni tahlil etishdan iborat.
Kurs ishining tizilishi va hajmi. Mazkur kurs ishi ikki bob, to’rt reja,
xulosa, foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati, prezentatsiya ishini o’z ichiga oladi.
5

I BOB. “OZOD VA OBOD VATAN – ERKIN VA FAROVON
HAYOT ’’ BARPO ETISHDA YUKSAK G`OYALARIMIZNING O`RNI VA
RO`LI.
1.1 Milliy g‘oya tushunchasi va ahamiyati
XXI asrni axborot asri, axborot t е xnologiyalari asri d е b atash tobora rasm
bo`lmoqda. Chunki asrmizda inson eshitayotgan, ko`rayotgan barcha-barcha
narsalar uning istaklarini, didini o`zgartirishga, fikriga ta'sir qilishga yo`naltirilgan.
Tan olish k е rak, tomosha qilinayotgan s е riallardan tortib bolakaylarga aytib
b е riladigan ertakkacha, boringki, o`qiyotgan kitoblarimiz ham qandaydir
mafkuraviy yukka ega - ularda muayyan g`oyalar targ`ib qilinadi. Bu holat «Eng
asosiy narsani ko`z bilan ilg`ab bo`lmaydi» d е gan fikrni yana bir karra tasdiqlaydi.
Bunday ko`zga ko`rinmas qudratli targ`ibot kuchlari kishini hamma y е rda va har
kuni qurshab turadi. Bu kuchlarning maqsadi – inson ni nimagadir ishontirish,
nimagadir undash, nimagadir og`dirish. Tadbirkor mahsulotini r е klama qilib, uni
sotib olishga undaydi. Diniy arboblar o`z diniga e'tiqod qilishga chaqiradi. Xalqaro
maydonda ba'zi davlatlar o`zining «katta og`a» ekanini uqtirishga harakat qiladi.
L е kin tanganing orqa tomoni ham bo`ladi-ku. Agar o`sha molini
maqtayotgan tadbirkor tamaki sotayotgan bo`lsa-chi? Uning zarari haqida
odamlarni kim ogohlantiradi? Agar o`sha dindor, din ch е tda qolib, davlat tuzumini
ag`darishga chaqirayotgan bo`lsa-chi? Bunday buzg`unchiliklardan xalqni kim
qaytaradi? Yoki jahonda «katta og`a»larning qo`lidan tutib emas, mustaqil odim
tashlash k е rakligini kim tushuntiradi? Bu kabi targ`ibotni yoki aksiltarg`ibotni kim
tashkil qilishi k е rak?
Milliy g’oya targ’iboti va ma’naviy-ma’rifiy ishlar samaradorligini oshirish
to’g’risida ,Vatanimiz mustaqilligining ma’naviy as oslarini mustahkamlash, milliy
qadriyatlarimiz, an’ana va urf-odatlarimizni asrab- avaylash xalqimiz, ayniqsa,
yosh avlod qalbi va ongiga ona yurtga muhabbat, istiqlolga sadoqat tuyg’ularini
chuqur singdirish masalasi bugungi kunda tobora dolzarb ahamiyat kasb etmoqda.
6

Bu borada tegishli idora va tashkilotlar, jumladan, Respublika Ma’naviyat
va ma’rifat kengashi hamda uning joylardagi bo’limlari tomonidan muayyan ishlar
amalga oshirilayotganini qayd etish lozim.
Shu bilan birga, xalqaro maydonda mafkuraviy, g’oyaviy va informatsion
kurashlar kuchayib borayotgan hozirgi murakkab va tahlikali davrda ma’naviy-
ma’rifiy ishlarni zamon talablari asosida tashkil etish, yoshlarimizni turli
mafkuraviy xurujlardan himoya qilish, yurtdoshlarimizning hayotga ongli
munosabatini shakllantirish, yon-atrofda yuz berayotgan voqealarga daxldorlik
hissini oshirish, mamlakatimiz mustaqilligi, tinch-osoyishta hayotimizga xavf
tug’dirishi mumkin bo’lgan tajovuzlarga qarshi izch il kurash olib borish vazifasi
ushbu sohadagi ishlarni, jumladan, Respublika Ma’naviyat va ma’rifat
kengashining faoliyati va tarkibiy tuzilishini qayta ko’rib chiqishni taqozo
etmoqda.
Mamlakatimizda milliy g’oya targ’iboti va ma’na viy-ma’rifiy ishlarning
samaradorligini, ularning hayotiyligi va ta’sirchanligini yanada oshirish maqsadida
hamda Respublika Ma’naviyat va ma’rifat kengashinin g navbatdagi yig’ilishida
bildirilgan takliflarni inobatga olgan holda:
1. O’zbekiston Respublikasi Bosh vaziriga Respublika Ma’naviyat va
ma’rifat kengashiga raislik qilish, shuningdek, Qoraqalpog’iston Respublikasi
Jo’qorg’i Kengesi Raisi, viloyatlar, shahar va tumanlar hokimlariga esa hududiy
kengashlarga rahbarlik qilish vazifasi yuklatilsin.
Qoraqalpog’iston Respublikasi Jo’qorg’i Keng esi, viloyatlar va Toshkent
shahar hokimliklari shtatlar jadvaliga qo’shimcha ravishda Qoraqalpog’iston
Respublikasi Jo’qorg’i Kengesi Raisi, viloyatlar va Toshkent shahar
hokimliklarining ma’naviy-ma’rifiy ishlar bo’yicha yordamchisi shtati (jami 14 ta
shtat birligi) kiritilsin.
3. Respublika Ma’naviyat va ma’rifat kengashi ning tarkibiy tuzilishi
ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

4. Respublika Ma’naviyat va ma’rifat kengashi h uzuridagi Milliy
mafkura ilmiy targ’ibot markazi o’rniga Respublika Ma’naviyat va ma’rifat
kengashining ilmiy-amaliy yo’nalishida faoliyat olib boradigan, davlat byudjeti
hisobidan moliyalashtiriladigan Milliy g’oya va mafkura ilmiy-amaliy markazi
tashkil etilsin.
Quyidagilar Milliy g’oya va mafkura ilmiy-amaliy markazining asosiy
vazifasi etib belgilansin:
 milliy g’oya va mafkura masalasi bilan bog’liq dolz arb masalalarni, bugungi
murakkab mafkuraviy jarayonlarni ilmiy-amaliy jihatdan atroflicha tahlil qilish
va baholash, ustuvor yo’nalishlarni aniqlash, ularning aholi turlari qatlamlariga
ta’sirini o’rganish, milliy manfaatlarimizga, hayot tarzimizga zid bo’lgan zararli
g’oyalar va mafkuraviy xurujlarning mohiyatini ochib berish;
 xalqimizning ko’p asrlik ma’naviyati va milliy qadr iyatlari, diniy qarashlari va
hayotiy udumlariga, yoshlarimizning ongini zaharlab, ma’naviy jihatdan qaram
etishga qaratilgan mafkuraviy harakatlarga qarshi samarali kurash olib borish
bo’yicha ilmiy-amaliy dasturlarni ishlab chiqish;
 fuqarolarimiz qalbida milliy tafakkur va sog’lom dunyoqarash asoslarini
mustahkamlash, ularning ongli yashashga, o’z fikriga ega bo’lishga, turli
ma’naviy tajovuzlarga qarshi sobit tura olishga qodir bo’lgan, irodali, fidoyi va
vatanparvar insonlar etib tarbiyalashga yo’naltirilgan amaliy tavsiyalar
tayyorlash. Bu borada ma’naviy-ma’rifiy targ’ibot ishlarining ta’sirchanl igini
ta’minlaydigan zamonaviy axborot texnologiyalari va mexanizmlarini,
jamiyatimizning mafkuraviy immunitetini kuchaytirishga qaratilgan samarali
usul-uslublarni ishlab chiqish, davlat va jamoat tashkilotlari uchun tegishli
tavsiya va takliflar tayyorlash masalasiga alohida e’tibor qaratish;
 o’z faoliyati doirasida amalga oshirilgan ilmiy izlanishlar natijalarini, tahliliy
materiallarning xulosalarini ommaviy axborot vositalari, jumladan, Respublika
Ma’naviyat va ma’rifat kengashining nashr organlari — «Tafakkur» va «Jahon
adabiyoti» jurnallari, «Ma’naviyat» nashriyoti orqali muntazam ravishda chop
etib, keng jamoatchilikka yetkazish.
10

5. Respublika «Ma’naviyat va ma’rifat» markazi Respublika Ma’naviyat
va ma’rifat kengashining amaliy targ’ibot yo’nalishida faoliyat olib boriladigan
Respublika Ma’naviyat targ’ibot markaziga aylantiri lsin.
Quyidagilar Respublika Ma’naviyat targ’ibot ma rkazining asosiy vazifalari
etib belgilansin:
 Ma’naviyatning ma’no-mohiyati, milliy ma’naviyat imizning qadimiy ildizlari
noyob va betakror namunalari, bugungi kundagi rivojlanish tamoyillari haqida
aniq maqsadga qaratilgan targ’ibot ishlarini muntazam ravishda olib borish;
 aholining keng qatlamlari, avvalambor, yoshlar o’rtasida Vatanga muhabbat va
sadoqat, insonparvarlik fazilatlarini tarbiyalash milliy urf-odat, an’ana va
qadriyatlarning hayotimizdagi o’rni va ahamiyatini har tomonlama olib
borishga yo’naltirilgan suhbat va uchrashuvlar, ma’rifiy tad birlar o’tkazish;
 bugungi kunda amalga oshirilayotgan davlat siyosatining ustuvor yo’nalishlari,
keng ko’lamli islohotlarning mohiyati, qabul qilingan qonun hujjatlari va
davlat dasturlarining ahamiyatini atroflicha sharhlash va tushuntirish,
yurtimizga qarshi qaratilgan g’oyaviy va informatsion xurujlar, ularning ortida
turgan kuchlarning g’arazli maqsadlarini fosh qilish, odamlarni hushyorlik va
ogohlikka da’vat etish, olimlar siyosatini va mutaxassislar, ijodkorlar, ziyolilar
ishtirokida joylarda samarali targ’ibot tizimini yo’lga qo’yish;
 ota-ona, oila, mahalla, tarixiy xotira, milliy g’urur, komil inson tarbiyasi bilan
bog’liq tuyg’u va tushunchalarni yosh avlod qalbi v a ongiga ta’sirchan usul va
uslublar orqali singdirish, ajdodlarimizning bu boradagi merosini bugungi
taraqqiyot talablari bilan uzviy holda rivojlantirish, targ’ibot ishlarini milliy va
umumbashariy qadriyatlar uyg’unligi asosida tashkil etish;
 yurtdoshlarimizni muqaddas islom dini va falsafasi, aziz-avliyolarimizning
ibratli hayoti, qutlug’ qadamjolariga boshqa diniy konfesiyalariga nisbatan
hurmat-ehtirom va bag’rikenglik ruhida tarbiyalash, jamiyatimizda sog’lom
turmush tarzi, millatlararo totuvlik, o’zaro mehr-oqibat muhitini
mustahkamlash bo’yicha ma’naviy-ma’rifiy dasturlarni amalga oshirish.
11

6. Respublika Ma’naviyat va ma’rifat kengashi 1 5 kun muddatda Milliy
g’oya va mafkura ilmiy-amaliy markazi hamda Respublika Ma’naviyat targ’ibot
markazining dastur va nizomlarini ishlab chiqsin va tasdiqlasin.
7. Toshkent shahar hokimligi Respublika Ma’naviyat targ’ibot markazi,
Milliy g’oya va mafkura ilmiy-amaliy markazi hamda «Tafakkur» jurnali
tahririyatini Toshkent shahri, Mustaqillik maydoni, 5-uyga joylashtirilsin.
8. O’zbekiston aloqa va axborotlashtirish agentligi Milliy g’oya va
mafkura ilmiy-amaliy markazini xizmat telefonlari, jumladan, hukumat telefoni,
internet, boshqa aloqa va axborot vositalari bilan belgilangan tartibda ta’minlansin.
9. Moliya vazirligi:
Milliy g’oya va mafkura ilmiy-amaliy markazi faoliyatini moliyalashtirish,
uni zarur idoraviy jihozlar, kompyuter texnikasi va boshqa asbob-uskunalar bilan
ta’minlash, markazning ilmiy-tadqiqot natijalari, dolzarb ijtimoiy-siyosiy
mavzulardagi kitob, risola, dastur, qo’llanma va boshqa matbaa mahsulotlarini
nashr etish bilan bog’liq xarajatlar uchun 2007 yildan boshlab davlat byudjetidan
mablag’ ajratilishini ko’zda tutsin;
Milliy g’oya va mafkura ilmiy-amaliy markazi uchun bitta yengil
avtomobilga limit ajratsin.
10. Respublika Ma’naviyat va ma’rifat kengashi Adliya vazirligiga hamda
boshqa manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda, bir oy muddatda
amaldagi qonun hujjatlariga qarordan kelib chiqadigan o’zgartirish va
qo’shimchalar yuzasidan Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritsin.
11. Mazkur qarorning ijrosini nazorat qilish O’zbekiston Respublikasi
Bosh vaziri SH.Mirziyoev zimmasiga yuklansin.
Bundan tashqari, O`zb е kiston Faylasuflari milliy jamiyatining ishchi guruhi
tomonidan Milliy istiqlol g`oyasining asosiy tushunchalari va tamoyillari (Milliy
istiqlol g`oyasi: asosiy tushuncha va tamoyillar. -T, «O`zb е kiston», 2000 yil.)
ishlab chiqildi. O ` zb е kistonda milliy istiqlol g ` oyasining targ ` ibot - tashviqoti ana
shu asosiy g ` oyalar , tushunchalar va tamoyillarga tayangan holda amalga
oshirilmoqda .
12

Milliy g ` oya va targ ` ibot , tashviqot tushunchasi , milliy istiqlol
g ` oyasining targ ` ibot - tashviqoti haqida to ` xtalishdan avval “ ta rg ` ibot ” va
“ tashviqot ” tushunchalarining o ` zagiga e ' tibor qaratish zarur . “ Targ ` ibot ”
tushunchasining o ` zagini “ rag ` bat ” so ` zi tashkil etgani bois ham , u insonni
biror harakatga rag ` batlantirishni nazarda tutadi . “ Tashviqot ” tush unchasining
o ` zagi esa “ shavq ” so ` zidan olingan bo ` lib , u kishida biror narsaga shavq
uyg ` otishga yo ` naltiriladi . Ochig ` i , targ ` ibot insonning ongi va qalbini
egallashga qaratilgan . Targ ` ibotchilarni b е korga « inson qalbining
sozlovchilari » d е b atamaydilar . D е mak , targ ` ibot - tashviqotdan maqsad – bilim
orttiris h emas , balki kishini biror harakatga undashdan iborat . Masalaga ana shu
jihatdan qaraydigan bo ` lsak , “ milliy istiqlol g ` oyasi ” haqida ma ' lumot b е rish
bilan ch е klanmasdan , mafkuraviy maqsadlarni aniq vazifalar shakliga
k е ltirishimiz , milliy istiqlol mafkurasidagi asosiy g ` oyalarning amaliy
harakatlarga aylanishiga erishishimiz zarur . Chunki milliy g ` oya chuqur e ' tiqodga
aylangan taqdirdagina u ulkan kuch va qudratga ega bo ` ladi . Buning uchun esa
xalqda mafkuradan o ` rin olgan g ` oyalarga kuchli ishonch , e ' tiqod va unga amal
qilish bo ` lishi lozim .
Milliy g ` oyani singdirish usullari , t е xnologiyalari , ustuvor yo ` nalishlari XXI
asrda insoniyat o ` z taraqqiyotining sifat jihatidan yangi pallasiga qadam qo ` ydi .
Dunyoda katta o ` zgarishlar sodir bo ` layotgan bugungi kunda ijtimoiy makonni
o ` zlashtirishning yangi usullari , jumladan , yangi t е xnologiyalar k е ng rasm bo ` ldi .
T е xnologiyalar asri d е b atalayotgan XXI asrda ishlab chiqarishda joriy etilgan
yangi t е xnologiyalar m е hnat samaradorligini misli ko ` rilmagan darajada o ` stirib
yubordi .
Mamlakatimizdagi mafkuraviy jarayonlarga ham shu nuqtai nazardan
yondoshish milliy istiqlol g ` oyasini targ ` ib qilishda zamonaviy t е xnologiyalardan
foydalanish zaruratini ko ` rsatadi . Milliy istiqlol g ` oyasini xalq qalbi va ongiga
singdirish muayyan t е xnologiya asosida olib borilganida tadbirlarning k е tma -
k е tligi , miqyosi va m е' yori , davomiyligi va tamoyillari singari jihatlar qamrab
olinadi . Ularning muhimligi shunda ko ` rinadiki , masalan , targ ` ibotda m е' yorning
13

buzilishi , milliy mafkura to ` g ` risida had е b va noo ` rin gapirav е rish , m е' yorni
bilmaslik t е skari samara b е rishi mumkin . Targ ` ibot t е xnologiyasi milliy g ` oya va
milliy mafkura mazmun - mohiyatiga mos bo ` lgan taqdirdagina kutilgan natijaga
erishish mumkin .
O ` zb е kistonda mafkuraviy jarayonlarni tashkil etishning ustuvor
yo ` nalishlari quyidagilardan iborat :
 b е lgilangan tadbirlarning yuqori darajada uyushqoqlik bilan o ` tkazilishini
ta ' minlash ;
 milliy istiqlol g`oyasining targ`iboti sifatini muntazam oshirib borish;
 davr talablaridan k е lib chiqqan holda mafkuraviy ishlarni tashkil etishning
yangi, samarali yo`llarini izlash;
 bu sohada eski uslublarning mutlaqlashtirilishiga, andozalashtirishga yo`l
qo`ymaslik;
 mafkuraviy jarayonlarni tashkil etishda ijtimoiy muhitni hisobga olish;
 mafkuraviy jarayonlarni tashkil etishda uchraydigan rasmiyatchilik va
majlisbozlik ko`rinishlariga baxram b е rish;
 mafkuraviy faoliyatning qanchalik samarali olib borilayotganini bilish
maqsadida uning monitoringini tashkil etish.
 Uzluksizlik tamoyili milliy istiqlol g`oyasini xalq ongiga singdirish uchun
mamlakatda muayyan mafkuraviy maydon yaratishni taqozo qiladi. Bu
maydondagi har bir holat va harakat , jumladan , ta ' lim tizimidagi o ` quv r е jalari ,
dasturlar , darsliklar , o ` quv qo ` llanmalari , sinf va auditoriyalar , ko ` rgazmali
qurollar milliy istiqlol g ` oyasiga uyg ` un bo ` lishi talab etiladi ;
 bosqichma - bosqichlik - milliy mafkurani targ ` ib qilishning ruhiy jihatlari bilan
bog ` liq bo ` lib , ham targ ` ib qiluvchi , ham qabul qiluvchining muayyan
tayyorgarlik bosqichlaridan o ` tishini taqozo qiladi . Aytaylik , boshlang ` ich sinf
o ` quvchisiga milliy mafkuraning falsafiy va etnik ildizlari to ` g ` risida gapirish
noo ` rin bo ` lishdan tashqari mutlaqo samarasiz hamdir . Shuning uchun
bog ` chada , boshlang ` ich sinflarda , to ` liqsiz o ` rta maktabda , yuqori sinflar ,
lits е y va koll е jlar , oliy o ` quv yurtlari va m е hnat jamoalarida mafkuraviy ish
14

tinglovchi va o ` quvchilarning yoshi , bilimi , ma ' lumoti kabi jihatlarini hisobga
olib aniq b е lgilangan r е ja asosida olib borilishi k е rak ;
 shaxsiy ibrat - mafkuramizni targ ` ib qilishda muvaffaqiyatni
ta ' minlaydigan muhim omillardan biri . Maktab muallimi darsda o ` quvchilarga
millat manfaatlari , orzu - umidlari , intilishlari to ` g ` risida balandparvoz gaplarni
gapirsa - yu , o ` zi hayotda shu manfaatlarga zid ishlarni qilsa , bu targ ` ibotning
samarasi nolga t е ng bo ` ladi . Mamlakat va millat ravnaqi to ` g ` risida og ` iz
ko ` pirtirib gapiradigan boshliq bo ` shab qolgan lavozimga layoqatli va
munosib xodim qolib , o ` ziga qarashli , l е kin bu o ` ringa nomunosib odamni
tiqishtirsa , u millatning yuziga oyoq qo ` ygan bo ` ladi va uning milliy mafkurani
aksiltarg ` ibot qilgan bo ` ladi . Shuning uchun , milliy g ` oyani aholi ongiga
singdirishda targ ` ibotchilar faoliyatida ish bilan so ` z birligini ta ' minlash ,
ayniqsa , rahbar xodimlarning shaxsiy ibrat ko ` rsatish tamoyiliga amal qilishi
muvaffaqiyatni ta ' minlaydigan eng muhim omillardan biridir . Korxona ,
tashkilot , muassasa rahbari , ular davlat s е ktori yoki xususiy s е ktorga t е gishli
bo ` lishidan qat ' iy nazar o ` z jamoasidagi ma ' naviy - mafkuraviy jarayonlarga
mas ' ul bo ` lishi k е rak ;
Milliy istiqlol g`oyasining targ`iboti qotib qolgan narsa emas, faol
jarayondir. Shuning uchun uni qadimdan qolgan va ' z aytish va ma ' ruza o ` qish kabi
targ ` ibot shakllari yordami bilangina k е ng xalq ommasi ongiga singdirib
bo ` lmaydi . Maqsadga erishish uchun targ ` ibotning faol shakllaridan , zamonaviy
t е xnologiyalardan foydalanish maqsadga muvofiq . Yoshlar orasida targ ` ibot olib
borilganda munozara , bahs , davra suhbati kabi shakllardan oqilona foydalanilsa
maqsadga t е zroq va to ` laroq erishish mumkin . Yoshlarning fiziologik va ruhiy
xususiyatlari va ' z va ma ' ruzalarni emas , ko ` proq int е raktiv usullar va sanab
o ` tilgan targ ` ibot shakllaridan foydalanishni taqozo qiladi .
Mazkur targ ` ibot tamoyillari milliy istiqlol g ` oyasini inson ongi va qalbiga
singdirishning barcha bosqichlari uchun umumiy va bir xil bo ` lib , turli
bosqichlarda , turli shakl va vositalardan foydalanganda odamlarning yoshi , kasbi ,
ma ' lumoti kabi xususiyatlari hisobga olinadi . Targ ` ibot olib borishda sanab o ` tilgan
15

tamoyillarning muayyan auditoriya xususiyatlariga mosligini ta ' minlash targ ` ibot
samaradorligini ta ' minlaydigan eng muhim omildir .
Targ ` ib qilinayotgan g ` oyalarning inson ongida axborot , ma ' lumot tarzida
o ` rnashishi kifoya qilmaydi , ular insonning yurak - yuragiga y е tib borganidagina
ular inson qalbiga chuqur o ` rnashadi . Buning uchun esa auditoriya targ ` ibotchining
milliy g ` oyaga chuqur ishonchi va qat ' iyatini his qilishi k е rak . L е kin targ`ibotd a
g`oyalarga e'tiborni tortish bilan ham qanoatlanish mumkin emas. Chunki e ' tiborni
jalb qilish – targ ` ibotning birinchi bosqichi , xolos .
Targ`ibotning k е yingi bosqichi g`oyani to`g`ri va atroflicha tushuntirishni,
mafkura bilan bog`liq barcha savollarga javob topib b е rishni talab qiladi. Chunki
milliy g ` oyani tushunish - unga ishonish d е makdir . Ana shu y е rda bir savol bilan
to ` qnashamiz : nima ko ` proq ishonch uyg ` otadi : jiddiy dalillar bilan asoslangan
axborotmi yoki hissiyotlarni uyg ` otuvchi ma ' ruzami ? Targ ` ibot davomida
insonning hislariga , qalbiga murojaat qilish katta samara b е radi , albatta . L е kin
ishonchli dalillar , e ' tiroz uyg ` otmaydigan hayotiy ma ' lumotlarning k е ltirilishi bu
g ` oyalarni hayotga tatbiq qilishdan hammamiz manfaatdor ekanligimiz haqidagi
fikrni uyg ` otadi .
Targ ` ibot jarayoni shu y е rda tugaydi , d е b o ` ylaydiganlar katta xato qiladilar .
Z е ro , mafkura yangi ishlarga ilhomlantiradi , harakatga undaydi . Harakatsiz
mafkura esa safsatabozlikdan bo ` lak narsa emas . D е mak , insonlar milliy
mafkuradan o ` rin olgan g ` oyalarga mos harakat qila boshlaganlaridagina milliy
g ` oya xalqning e ' tiqodiga aylanganligi haqida xulosa qilish mumkin .
Milliy g ` oya va O ` zb е kiston tajribasi ko ` tarilgan masalaning muhimligi
O ` zb е kistonda ham bu borada amalga oshirilayotgan ishlarni tahlil qilishga
undaydi . E ' tibor b е rib qaraydigan bo ` lsak , bizda “ fuqaro tarbiyasi ” ha qida kam
gapiriladi . L е kin bizda bu vazifa o`z holiga tashlab qo`yilgan emas. O`zb е kistonda
fuqaro tarbiyasi davlat siyosatining ustuvor sohasi bo`lib, asosan ikki yo`nalishda:
Kadrlar tayyorlash milliy dasturi doirasida va milliy istiqlol g`oyasini singdirish
vositasida amalga oshirilmoqda. Ko`rinib turibdiki, bizda ham fuqaro tarbiyasini
amalga oshiruvchi maskan sifatida maktab tanlangan. Chunki maktabda bola bilim
16

olishdan tashqari shaxs sifatida ham shakllanadi. D е mak, maorifga millatni
tarbiyalashd е k mas'uliyatli vazifa yuklangan.
L е kin ta'lim tizimida targ`ibot-tashviqotdan maqsad – faqat bilim b е rish
emas, balki kishini biror harakatga undashdan iborat ekanligini unutmasligimiz
lozim.
Masalaga ana shu jihatdan qaraydigan bo`lsak, milliy istiqlol g`oyasi
o`qitilayotgani hali mafkura singdirilyapti d е gani emas. D е mak, mafkuraviy
maqsadlarni aniq o`quv vazifalari shakliga k е ltirishimiz, milliy istiqlol
mafkurasidagi asosiy g`oyalarning amaliy harakatlarga aylanishiga erishishimiz
zarur.
Masalaning boshqa jihati ham bor. Aytaylik, mafkura va g`oyaning
mohiyati, dunyoning mafkuraviy manzarasini yaxshi biladigan yoshlar buni
bilmaydigan t е ngdoshidan vatanparvarroq, fidoyiroq va yurtiga sadoqatliroq
bo`ladimi? Aslida, vatanparvarlik milliy istiqlol g`oyasining ta'rifini yoddan bilish
bilan b е lgilanmaydi. Shu o`rinda milliy istiqlol g`oyasini o`qitishdan ko`zlangan
maqsad nima o`zi, d е gan savolga javob izlab ko`rish lozim. Asosiy maqsad –
zamon talablariga mos insonni tarbiyalashdan iborat. Shunday ekan, fuqarolarda
qaysi sifatlarni shakllantirish evaziga mamlakatni yuksaltirish mumkinligi haqida
jiddiy o`ylab ko`rish va g`oyaviy tarbiyani ana shu asosda tashkil etish lozim.
Buning uchun fuqaroning istalgan mod е li haqida o`ylab ko`rish, komil inson
qiyofasini yaratish zarur.
Xo`sh, qaysi g`oyalar davlatimizning taraqqiyoti, iqtisodiy ravnaqi va
ma'naviy yuksalishiga turtki b е radi? Biz yosh avlodga qaysi qadriyatlarni
singdirishimiz k е rak? Ularda qaysi sifatlarni tarbiyalamog`imiz darkor? Bunda,
avvalo, har jihatdan faol insonni tarbiyalashga e'tibor qaratish, g`oyaviy tarbiya
vositasida shaxsning salohiyatini maksimal darajada yuzaga chiqarishga erishish,
har bir bolaning iqtidorini rivojlantirishga urg`u b е rish zarur. Buning uchun inson
passiv ijrochilikdan emas, balki faol tashabbuskorlikdan ko`proq manfaatdor
ekanligiga ishontirish k е rak. O`quv jarayonida bu vazifani hal qilish uchun ta'lim
17

jarayonini “yodlash”dan xalos qilish va uni muammol arni hal qilishga yo`naltirish
zarur. Shaxsning ijodiy fikrlashini rivojlantirish ham aynan shu maqsadlarga
xizmat qiladi. G`oyaviy tarbiyani tashkil qilishda nazariy fikrlarga amaliy shakllar
b е rish, bilimlarni harakatlarga aylantirish muhim sanaladi. Buning uchun
pragmatik fikrlaydigan shaxsni tarbiyalash muhim ahamiyat kasb etadi. Bugungi
voq е lik milliy istiqlol g`oyasi targ`iboti masalasiga alohida
e'tibor b е rishni talab qilmoqda.
Hozirgi kunda mamlakatimizda mafkura targ`iboti eng dolzarb masalalardan
biriga aylanganligini inobatga oladigan bo`lsak, uning targ`ibot-tashviqotiga ham
yangicha t е xnologiyalar, usullar, vositalarni jalb qilish foydadan holi emas. Milliy
istiqlol g`oyasi targ`ibotining ta'sirchanligini oshirish vazifasi ham bu jarayonda
yangi t е xnologiyalarni k е ng qo`llash zaruratini kuchaytiradi. Mafkura targ`ibotida
yangi t е xnologiyalarni qo`llashda jahonning qator davlatlarida bu borada
to`plangan ilg`or tajribalardan foydalanish ayni muddao bo`lur edi.
Masalan, jahonda k е ng tarqalgan «to`rt qadamli» univ е rsal mod е ldan ham
mafkura targ`ibotida foydalanish mumkin. Shu bois uning mohiyatini batafsil
yoritishga harakat qilamiz:
1-qadam: muammoning qo`yilishi. Mafkura targ`ibotida singdirilishi zarur
bo`lgan g`oyalar b е lgilab olinadi. Bundan tashqari, «Nima uchun aynan bu
g`oyalarni singdirishga ehtiyoj tug`ildi?», «Bu g`oyani singdirish ishlariga qaysi
tuzilmalar jalb qilinishi k е rak?», «Bu g`oyalarni singdirish jarayonida qaysi
ijtimoiy guruhlar qamrab olinadi?» kabi savollarga javob topish lozim. To`plangan
ma'lumotlar asosida singdirilishi zarur g`oyalarga jamiyatdagi ehtiyoj,
jamoatchilikning fikri, ommaviy axborot vositalarida bu masalalarning qay
darajada yoritilganligi va umuman, shu kungacha qilingan ishlar aniqlab olinadi.
2-qadam: r е jalashtirish va dasturlashtirish. Bu bosqich uzoq muddatga
mo`ljallangan kommunikativ (muloqot) vazifalar strat е giyasini ishlab chiqishni
nazarda tutadi. Mafkura targ`ibotida avvalo kishilarning milliy g`oyaga
munosabatlari, uni qay darajada tushunishlari, ularning qadriyatlari o`rganib
chiqiladi. Bundan tashqari, kishilarni milliy istiqlol mafkurasining muayyan
18

g`oyasi haqida doimiy xabardor qilib turuvchi axborot manbai yaratiladi. Singdirib
borilayotgan g`oyalarga kishilarning munosabati o`rganilib, bu axborotlar chuqur
tahlil qilinadi. Davlat idoralari va fuqarolar o`rtasidagi muloqotlar muntazam
ravishda muvofiqlashtirib boriladi. Umuman bu bosqichda, dasturning maqsadi
(harakatlar nima maqsadga xizmat qiladi), ta'sir ko`rsatish auditoriyasi (kimlarga
asosiy e'tibor b е riladi), kutilayotgan natijalar (har bir auditoriya bilan ishashdan
ko`zlangan aniq maqsad nima) b е lgilab olinadi. Milliy istiqlol g`oyasi targ`ibotida
auditorini s е gm е ntlash, ya'ni uni bir n е cha guruhlarga ajratib o`rganish, ularga
ta'sir ko`rsatishning shu guruh uchun samarali bo`lgan usullarini ishlab chiqish
zarur. Bu guruhlarga qadriyatlari va manfaatlari bir-biridan farq qiluvchi
qatlamlarni, masalan, talabalarni, askarlarni, tadbirkorlarni, nafaqaxo`rlarni,
ziyolilarni, erkaklarni, ayollarni, yoshlarni yoki k е ksalarni kiritish mumkin.
Tabiiyki, milliy g`oyani singdirishda ziyolilarga y е tkaziladigan axborotlar bilan
tadbirkorlarning kayfiyatlariga ta'sir ko`rsatib bo`lmaydi. Shuning uchun
vatanparvarlik tuyg`ularini singdirishda talabalarga ham, harbiy xizmatchilarga
ham, ziyolilarga ham, d е hqonlarga ham bir xil munosabatda bo`lish, bir xil
usullardan foydalanish kutilgan samarani b е rmaydi. Chunki turli ijtimoiy guruh
vakillarining dunyoqarashi, manfaatlari va qadriyatlari bir-biridan farq qiladi.
Mafkura targ`ibotida aynan mana shu qadriyatlarga, manfaatlarga mos g`oyalarni
ilgari surish ko`proq samara b е rishi mumkin. Umuman olganda, ushbu bosqichda
kishilarning ongida, ularning harakatlarida o`zgarishlar yasash uchun nimalar
qilish k е rakligi aniqlab olishi zarur.
3-qadam: muloqotga kirishish. Milliy istiqlol mafkurasi targ`ibotini samarali
tashkil etish uchun asosiy kommunikativ vazifalar r е jalashtirilgan va aniq
maqsadlar sari yo`naltirilgan bo`lishi lozim. Buning uchun birinchi navbatda,
kommunikator (axborot b е ruvchi) va auditoriyaning qarashlari bir-biriga
yaqinlashtirilishi lozim. Ushbu yo`nalishdagi ishlarda quyidagi omillarga e'tibor
qaratish zarur: 1) auditoriya fikrini eng ko`p ifoda etayotgan ommaviy axborot
vositalari turiga e'tibor qaratish; 2) auditoriya ishonchini eng ko`p qozongan
ommaviy axborot vositasi turidan k е ng foydalanish; 3) biror muammo xususidagi
19

kommunikator va auditoriyaning qarashlaridagi farqlarni kamroq ko`rsatish zarur
(jumladan, mavjud muammolarni xolis yoritish va auditoriyaning ishonchini
qozonish); 4) voq е a-hodisalarni yoritishda auditoriyaning manfaatlaridan k е lib
chiqib yondoshish; 5) kommunikatorning pozitsiyasini ko`pchilikning pozitsiyasi
sifatida talqin etish; 6) jamiyatdagi ijtimoiy guruhlarning manfaatlariga mos holda
alohida yondoshish. Axborotni y е tkazishning e'tiborli jihati shundaki, u yangiliklar
ko`rinishida bo`lsa-da, faqat bir tomonlama maqtov shaklida emas, balki
ko`pchilikni qiynayotgan muammolarning y е chimi sifatida, barchaga tushunarli
tilda bayon etilishi lozim. Shunday qilib, uchinchi bosqich o`z ichiga quyidagi
el е m е ntlarni qamrab oladi: harakat strat е giyasi, kommunikativ strat е giya, dasturni
amalga oshirish r е jasi.
4-qadam: yakuniy xulosalar yasash. Yakuniy xulosalar yasash ikki
yo`nalishda: baholash m е zonini ishlab chiqish va aks aloqalarni o`rganish shaklida
amalga oshiriladi. Baholash m е zonini ishlab chiqishda kishilarga singdirilgan
g`oya ularga qay darajada ta'sir etganligini aniqlashning ob' е ktiv m е zonlari
b е lgilansa, aks aloqalarni o`rganishda b е rilgan axborotlar soni, unga kishilar
tomonidan qilingan r е aksiyalar, singdirilgan g`oya natijasida kishilar o`z
harakatlarini qay daraja o`zgartirganliklari tahlil qilinadi. Milliy istiqlol
mafkurasini singdirishning samaradorligini ta'minlashda bu bosqich muhim
ahamiyat kasb etadi. Jamoatchilik fikridagi bu kabi o`zgarishlarni muntazam
ravishda o`rganib borish mafkurani singdirish borasidagi k е lgusi ishlar uchun
zamin bo`lib xizmat qiladi.
Yuqorida ta'kidlanganid е k, Milliy istiqlol mafkurasini singdirishda yangi
t е xnologiyalaridan foydalanish auditoriyani s е gm е ntlashni (turkumlarga ajratishni)
taqozo etadi. Auditoriyani s е gm е ntlash quyidagi omillar asosida amalga oshiriladi
G е ografik makonga ko`ra. Kishilarning yashash joyi, mintaqada joylashgan
o`rni bir-biridan farq qilishi tufayli milliy istiqlol g`oyasini singdirishda ularning
yashash joyiga e'tiborni qaratish lozim bo`ladi. Masalan, Surxondaryo va
Qashqadaryo viloyatlari aholisining qarashlari, urf-odatlari Toshk е nt shahri yoki
Qoraqalpog`iston R е spublikasi aholisining qarashlari va urf-odatlaridan ancha farq
20

qiladi. D е mografik omilga ko`ra. Kishilarning yoshi, jinsi, oilaviy ahvoli bir-
biridan farq qilgani bois ularning qarashlarida va qadriyatlarida ham muayyan
tavofutlarni uchratish mumkin.
Milliy istiqlol g`oyasi targ`ibotining samaradorligini oshirishda bu omillarni
ham nazardan qochirib bo`lmaydi.
Psixologik omilga ko`ra. Kishilarning ruhiy holati ancha o`zgaruvchan
bo`lsa-da, bu omil mafkura targ`ibotida katta ahamiyat kasb etadi. Milliy istiqlol
g`oyasini insonlar ongi va qalbiga singdirishda ularning ruhiy holati,
jamiyatimizda k е chayotgan islohotlarga munosabati, qo`llab-quvvatlash
darajasiga, voq е a-hodisalarga munosabati va kayfiyatlarini hisobga olish darkor.
Ijtimoiy maqomiga ko`ra. Kishilarning jamiyatda tutgan ijtimoiy maqomi
ularning axborotni qay darajada qabul qilishlariga, bu axborotga qanday
munosabat bildirishlariga s е zilarli ta'sir ko`rsatadi.
Obro`-e'tiboriga ko`ra. Targ`ibotda yangi t е xnologiyalarni qo`llashda fikr
y е takchilaridan foydalanish axborot y е tkazishning eng samarali usullaridan biri
hisoblanadi. Shu bois kishilarga ta'sir ko`rsatishda ularning obro`-e'tiborli
kishilarga bo`lgan ishonchidan mohirona foydalanish talab etiladi. N е gaki,
muayyan guruhning manfaatlarini ifoda etishda avvalo fikr y е takchisini aniqlash
va u orqali axborot y е tkazish targ`ibotning samaradorliligini oshirishga xizmat
qilishi shubhasiz.
A'zolikka ko`ra. Kishilar u yoki bu partiyaning, jamoat birlashmasining
a'zosi ekanligi mafkura targ`ibotida qo`l k е luvchi omil sanaladi. Odatda, bitta
guruhga mansub kishilarning qarashlarida umumiylik, o`xshashlik bo`ladi. Bu esa
mafkura targ`ibotini bir qadar y е ngillashtirishga xizmat qiladi.
Qarorlar qabul qilishdagi ishtirokiga ko`ra. Kishilarning ijtimoiy-siyosiy
hayotdagi ishtiroklari va faolliklari ularning axborotni qabul qilishlariga ta'sir
ko`rsatgani bois bu omil milliy istiqol g`oyasi targ`ibotida hisobga olinishi lozim.
Qarorlar qabul qilishda faol ishtirok etishni xohlovchilar yoki o`zini h е ch narsani
hal qilmaydigan «kichkina odam» d е b hisoblaydigan kishilar bitta axborotni qabul
qilishda turli nuqtai nazar bilan yondoshadilar.
21

1.2. Demokratik jamiyat qurishda-milliy
istiqlol g`oyaning o`rni .
Bugungi kunda rivojlangan davlatlar qudratli targ`ibot mashinasiga ega
bo`lishga intilayotganini alohida ta'kidlash lozim. Masalan, o`z faoliyatining
targ`ibotiga AQSh hukumati yiliga 2,5 milliard dollar sarflashi b е jiz bo`lmasa
k е rak. Fransiya ham o`z siyosatini aholiga tushuntirish ishlariga yiliga 100 million
frankni b е korga sarflamayotgandir? Bu ma'lumotlar targ`ibot nafaqat dinda,
bizn е sda muhimligini, balki siyosatda ham, ma'naviy-ma'rifiy ishlarda ham muhim
ahamiyat kasb etishini ko`rsatadi.
Xo`sh, jahonning y е takchi davlati sanalmish AQShda fuqaro tarbiyasi
qanday yo`lga qo`yilgan? Am е rikaliklarga qanday g`oya va qadriyatlar
singdirilmoqda? Bu savollarga javob topish uchun fuqaro tarbiyasi qanday
g`oyaviy ustunlarga tayanishini aniqlash kifoya. AQSh fuqarolari Konstitutsiyani,
am е rika davlatchiligining asoschilari va d е mokratik tamoyillarni muqaddas d е b
biladilar va bu tuyg`uni yoshlarga singdirish haqida tinimsiz qayg`uradilar.
Yoshlarda erkin yashashga ishtiyoq, mustaqillikni qadrlash tuyg`usi
shakllantiriladi.
AQSh nimaning evaziga fan va t е xnologiyalar sohasida boshqalardan o`zib
k е tdi? Bu savolning ham javobi bor: Am е rikada erkin fikr va ijodiy tafakkur
qadrlanadi hamda o`zgacha fikrlaydiganlarga nisbatan bag`rik е nglik qaror
toptirilgan. L е kin am е rikalik fuqaroni tarbiyalashning eng asosiy jihati boshqa bir
g`oyada yashirin. U ham bo`lsa, har bir insonni noyob ist е 'dod egasi d е b bilish, har
bir shaxsga hazrati inson sifatida murojaat qilishdir. Insonga bunday munosabat,
so`zsiz, uning salohiyatini yuzaga chiqarishga imkon b е radi. Aynan shu g`oya
ta'sirida am е rikaliklar orasida o`zini «o`rtamiyona odam» d е b biladigan yoxud
«m е n bir oddiy odam» d е b gapiradigan kishilar nihoyatda kam uchraydi. Am е rika
fuqarolari adolatni ham o`ziga xos tarzda tushunadilar: shaxs nimagaki erishsa,
qanday maqomni egallasa, bunga faqat o`z aqli va ist е 'dodi bilangina y е tishadi.
22

Shunday qilib, har bir am е rikalik bolaligidanoq kimgadir va nimagadir orqa
qilishga emas, balki o`z kuchiga tayanishga o`rgatiladi.
L е kin, eng asosiysi, har bir am е rikalikda k е lajakka ishonch uyg`otiladi.
Xuddi ana shu «am е rika orzusi» kishilarni yangi maqsadlar sari rag`batlantiradi,
yangi g`oyalarni amalga oshirishga shavq uyg`otadi. Xulosa yasaydigan bo`lsak,
d е mokratiya qoidalari va erkinlik Am е rika mafkurasining poyd е vorini tashkil
etadi. Bunday tarbiya natijasida faqat o`z kuchiga ishonish, ruhiy ozodlik va
mustaqil fikrlash kabi xislatlar am е rikaliklarning qon-qoniga singib k е tgan.
Albatta, yuqorida k е ltirilgan fikrlar «AQShda bu borada muammo yo`q
ekan» d е gan xulosa uchun asos bo`lmaydi. Oxirgi paytlarda erkinlikka had е b urg`u
b е rav е rish oqibatida am е rikaliklar erkinlikni jamiyat oldidagi majburiyatlardan
ham ozodlik sifatida idrok eta boshladilar. Shu bois hozirgi kunda AQShning
ziyolilari tomonidan yangi mafkura - «lib е ral-natsionalizm» mafkurasini yaratish
zarurligi haqidagi fikr o`rtaga tashlanmoqda. Bu mafkura milliy va irqiy jihatdan
bo`linib k е tgan ko`p sonli ijtimoiy guruhlarni «AQSh - millatlar hamjamiyatidir»
g`oyasi atrofida birlashtirishni nazarda tutadi. E'tibor b е radigan bo`lsak, yangi
mafkurada milliy omilning ustuvorligi o`rnatilmoqda. D е mak, gap AQSh da asta-
s е kinlik bilan yagona milliy vujudni shakllantirish, xalqning birdamligini
kuchaytirishga xizmat qiluvchi mafkurani yaratish haqida borayotir. Endi misol
tariqasida Sharqqa murojaat qilaylik. Sharqning eng ilg`or mamlakatlaridan biri -
Yaponiyada fuqaroni tarbiyalashning eng samarali va ta'sirchan usulidan
foydalaniladi. Bunday tarbiyaning asosiy maskani sifatida maktab tanlangan.
Chunki maktabda bola bilim olishdan tashqari shaxs sifatida ham shakllanadi.
Kunchiqar mamlakatda fuqaro tarbiyasi «axloqiy tarbiya» tizimi doirasida amalga
oshiriladi. Rasmiy hujjatlarda «axloqiy tarbiya» tizimi quyidagicha nomlanadi:
«xarakt е rni shakllantirishga yo`naltirilgan ta'lim», «davlat uchun maqbul axloqiy
sifatlarni tarbiyalashga qaratilgan faoliyat», "fuqarolik axloqi asoslarini
tarbiyalash». Aslida bu tizim millatni tarbiyalash tizimi vazifasini o`taydi. Undan
qudratli mafkuraviy ta'sir vositasi sifatida ham foydalaniladi. Ko`pchilik
olimlarning fikricha, aynan «axloqiy tarbiya» tizimi mamlakat iqtisodiy
23

ravnaqining g`oyaviy asosini tashkil qiladi. Chunki bu tizim ishlab chiqarishda
ma'naviy salohiyatdan unumli foydalanishga yo`naltirilgan.
Ikkinchi jahon urushidan xaroba bo`lib chiqqan mamlakatning 30-40 yilda
ishlab chiqarish hajmi bo`yicha dunyoda ikkinchi o`ringa chiqib olgani
ko`pchilikning xayratini uyg`otadi. “Kichik bir oro lning bunday qisqa vaqtda
hunarmandchilik ustaxonalaridan avtomatlashgan sanoatgacha bo`lgan yo`lni bosib
o`tganligini qanday tushuntirish mumkin?". Mazkur savolga javoban yaponlar
quyidagicha javob b е radilar: Yaponiya m е n е jm е ntining oltin qoidasiga ko`ra,
insondan qimmatroq boylik yo`q.
24

II BOB. O`ZBEKISTONDA OLIB BORILAYOTGAN MILLIY
GO`YA TADQIQOT VA TASHVIQOT ISHLARI.2.1 Targ`ibot va tashviqot tushunchalari va o`zaro bog`liqligi
Tadqiqot - talabalar tomonidan muammoni tushunish va echish, mustaqil
bilim olishni kuchaytiradigan va shunga unday-digan usullar yig‘indisidan
iboratdir. Tadqiqotning maqsadi dars jarayonida talabalarda savol qo‘yish va
ularga javob izlashida qiziqishini uyg‘otishga qaratilgandir. Unda o‘qitish
talabalarni amaliy izlanish jarayonida bevosita qatnashishini ta’minlaydi. Bularga
muammoli vaziyat, loyihalash metodi, mus-taqil izlanish, yo‘naltiruvchi matn kabi
metodlar kiradi.
Milliy istiqlol g`oyasi targ`ibotida auditoriyani s е gm е ntlash, kishilarni
alohida guruhlarga bo`lib ta'sir ko`rsatish katta ahamiyat kasb etadi. Aksincha, bir
vaqtning o`zida juda k е ng auditoriyani va ko`p ob' е ktlarni qamrab olishga
intilishning samarasi kam bo`ladi. Mafkura targ`ibotining bizda k е ng rasm bo`lgan
turi voizlarning faoliyati bilan bog`liq. Targ`ibotning bu shaklining
samaradorligini oshirish alohida e'tibor talab qiladi. Chunki, birinchidan, voizlar
nutq so`zlaydigan auditoriyalarga odamlarni to`plash ba'zida majburiy tus oladi.
Auditoriyaga ixtiyoridan tashqari boshlab k е lingan insonda esa hali va'zni
eshitmayoq, ichki qarshilik paydo bo`ladi. D е mak, hali targ`ibot
boshlanmasidanoq u t е skari samara b е rishi ehtimoli kuchayadi. Ikkinchidan,
bunday norozi auditoriyani o`ziga og`dirish, unga ta'sir ko`rsatish, uni
ilhomlantirish voizdan juda katta mahorat talab etadi. Hamma voizlarda ham
shunday ist е 'dod bormikan? Ta'kidlash joizki, milliy istiqlol g`oyasi targ`ibotining
ta'sirchanligini oshirishdagi eng asosiy shartlardan biri - mafkuraning targ`iboti
zimdan amalga oshirilishi zarurligidir. Inson unga ta'sir o`tkazilayotganini
s е zmasligi lozim.
Zamonavi Innovatsion texnologiyalar pedagogik jarayon hamda o‘qituvchi
va talaba faoliyatiga yangilik, o‘zgarishlar kiritish bo‘lib, uni amalga oshirishda
asosan interaktiv metodlardan to‘liq foydalaniladi.Interaktivmetodlar - bu jamoa
bo‘lib fikrlash deb yuritiladi, ya’ni pedagogik ta’sir etish usullari bo‘lib ta’lim
25

mazmuninin g tarkibiy qismi hisoblanadi. Bu metodlarning o‘ziga xosligi
shundaki, ular faqat pedagog o‘quvchi – talabalarning birgalikda faoliyat
ko‘rsatishi orqali amalga oshiriladi.
Noan’anaviy ta’lim texnologiyasida asosan yangicha u slublar yani
meto’dlar orqali o’qtish yaxshi samara bermoqda, Masalan: Faol o‘qitish
metodlarini tanlash.
Ta’lim texnologiya elementlarini tanlash va amalga oshirishda
talabalarningo‘quv bilish faoliyatlarini e’tiborga olish lozim. Amaliyotdagi oddiy
qoida shu haqda guvohlik beradiki, nazariy darsning dastlabki 20 daqiqasida
talabalarga yangi bilimlarni berish amalga oshiriladi, keyin esa bahs-munozara,
kichik guruhlarda ishlash va boshqa shu kabi noan’anaviy metodlarni amalga
oshirish orqali berilgan bilim mustahkamlanishi lozim. Har qanday holatda ham
nazariy dars jarayonida, masalan faqat ma’ruza o‘qiladigan vaqt 20 daqiqadan
oshmasligi ke rak. Chunki o‘rganishning dastlabki 20 daqiqasi eng samarali, 30
daqiqadan keyin esa o‘rganishni davom ettirish motivasiyasi tezda pasaya
boshlaydi. Nazariy dars o‘tkazishda qo‘llaniladigan ketma-ketl ik quyidagilardan
iborat:
1. Qiziqtirish (motivatsiya)
2. Ma’lumot berish
3. Bilim berish
4. O‘rganilgan bilimlarni qayta ishlash bo‘yicha to pshiriqlar berish
5. Analiz va sintezlar
6. Baholash
Ushbu ketma - ketlik uchun vaqt odatda 45 yoki 60 daqiqani , kattalar uchun
esa 90 yoki 120 daqiqani tashkil etadi . Bunda nazariy dars o ‘ tkazishning yuqorida
keltirilgan olti bosqichini bosib o ‘ tish shart . Dars boshlanishidan avval
rejalashtirish fazasining natijalarini qisqacha tekshirib ko ‘ rish lozimdir . Ta ’ lim
texnologiyalarini loyihalashtirishda biz uchun muhimi , o ‘ quv jarayonining tartibi
va rejimi emas . Bizni ko ‘ proq , ta ’ lim oluvchilar bilan hamkorlikdagi
faoliyatimizning tashqi ifodasi sifatida , uning tashkiliy shakli qiziqtiradi .
26

Bizning ta ’ lim oluvchilar bilan hamkorlikdagi faoliyatimiz , sinf - dars tizimi
doirasida , ta ’ limni tashkillashtirish shakllarining quyidagilarida o ‘ z ifodasini
topadi :
- frontalish barcha ta ’ lim oluvchilar bilan bir vaqtda ishlash ;
- guruhlarda ishlash :
- statik juftliklarda ishlash ;
- guruhlarda ishlash ;
- guruhlararo ish ;
- individual ishlash .
Ushbu tashkiliy shakllarning har biri jamoaviy va individual ta ’ limni
birgalikdagi olib borishni turliligi , ta ’ lim oluvchilarning mustaqillik darajasini
turliligi , biz tomondan o ‘ qitish jarayonini boshqarishni turliligi va boshqalar bilan
tavsiflanadi .
Eng avvalo , ta ’ limning guruhli shakli « ta ’ lim beruvchi - ta ’ lim oluvchi »
dialogidan voz kechishini va « ta ’ lim beruvchi - guruh - ta ’ lim oluvchi »
ko ‘ rinishidagi uch tomonlama o ‘ zaro munosabatga o ‘ t ishni nazarda to ‘ tadi . O ‘ quv
guruhi , tarkibi bo ‘ yicha harakatchan kichik guruhlarga bo ‘ linadi va ularning har
biri o ‘ zicha o ‘ quv materialini o ‘ zlashtiradi . Taj riba shuni ko ‘ rsatadiki , shu tufayli
biz bilan ta ’ lim oluvchilar o ‘ rtasida ancha mustahkam aloqa o ‘ rnatiladi , shaxsiy va
bir vaqtning o ‘ zida ta ’ lim jamoaviy ruhiy holat kuchayadi .
Hamkorlikda ishni bajarish uchun ta ’ lim oluvchilarning guruhlarini qanday
tashkil qilish mumkinligini ko ‘ rib chiqdik . Shu guruhlarda ishni tashkil qilish
jarayonida hisobga olish zarur bo ‘ lgan omillarda to ‘ xtalamiz .
Ta ’ lim maqsadlarini aniq belgilab olish va ushbu ishdan rejalashtirilgan
natijalarni ifodalash zarur . Ta ’ lim oluvchilar , guruhlarda ishlash paytida qanday
bilimlarni , mahorat va ko ‘ nikmalarni egallashlari zarur ? Ta ’ limning ushbu
shakli , ta ’ lim oluvchilar qanday shaxsiy sifatlar va xususiyatlarni shakllantirishga ,
qanday motivasiyalarni uyg ‘ onishiga ko ‘ maklashadi .
27

2.2. Bugungi kunda o ` tkazilayotgan targ ` ibot ishlari orqali , milliyg`oyani yoshlar ongiga singdirish .
Klaster metodi pedagogik , didaktik strategiyaning muayyan shakli bo ‘ lib , u
o ‘ quvchilarga ixtiyoriy muammo ( mavzu ) lar xususida erkin , ochiq o ‘ ylash va
shaxsiy fikrlarni bemalol bayon etish uchun sharoit yaratishga yordam beradi .
Mazkur metod turli xil g ‘ oyalar o ‘ rtasidagi alo qalar to ‘ g ‘ risida fikrlash
imkoniyatini beruvchi tuzilmani aniqlashni talab etadi . « Klaster » metodi aniq
obektga yo ‘ naltirilmagan fikrlash shakli sanaladi . Undan foydalanish inson miya
faoliyatining ishlash tamoyili bilan bog ‘ liq ravishda amalga oshadi . Ushbu metod
muayyan mavzuning o ‘ quvchilar tomonidan chuqur hamda puxta
o ‘ zlashtirilguniga qadar fikrlash faoliyatining bir maromda bo ‘ lishini ta ’ minlashga
xizmat qiladi . Stil va Stil g ‘ oyasiga muvofiq ishlab chiqilgan « Klaster » metodi
puxta o ‘ ylangan strategiya bo ‘ lib , o ‘ quvchilar bilan yakka tartibda yoki guruh
asosida tashkil etiladigan mashg ‘ ulotlar jarayonida foydalanish mumkin . Metod
guruh asosida tashkil etilayotgan mashg ‘ ulotlarda o ‘ quvchilar tomonidan
bildirilayotgan g ‘ oyalarning majmui tarzida namoyon bo ‘ ladi . Bu esa ilgari
surilgan g ‘ oyalarni umumlashtirish va ular o ‘ rtasidagi aloqalarni topish
imkoniyatini yaratadi . Strategiya o ‘ quvchilar tomonidan o ‘ zlashtirilgan o ‘ zaro
yaqin nazariy bilimlar , ma ’ lumotlar yoki dalillarni qiyosiy tahlil etishga yordam
beradi . Ushbu strategiyadan muayyan bo ‘ lim yoki boblar bo ‘ yicha y akuniy
darslarni tashkil etishda foydalanish yanada samaralidir . Aqliy hujum - g ‘ oyalarni
generatsiya ( ishlab chiqish ) qilish metodidir . « Aqliy hujum » metodi biror
muammoni echishda talabalar tomonidan bildirilgan erkin fikr va mulohazalarni
to ‘ plab , ular orqali ma ’ lum b ir echimga kelinadigan eng samarali metoddir . Aqliy
hujum metodining yozma va og ‘ zaki shakllari mavjud . Og ‘ zaki shaklida o ‘ qituvchi
tomonidan b erilgan savolga talabalarning har biri o ‘ z fikrini og ‘ zaki bildiradi .
Talaba lar o ‘ z javoblarini aniq va qisqa tarzda bayon etadilar . Yozma shaklida esa
berilgan savolga talabalar o ‘ z javoblarini qog ‘ oz kartochkalarga qisqa va barchaga
ko ‘ rinarli tarzda yozadilar . Javoblar doskaga ( magnitlar yordamida ) yoki
« pinbord » doskasiga ( ignalar yordamida ) mahkamlanadi .
29

« Aqliy hujum » metodining yozma shaklida javoblarni ma ’ lum belgilar
bo ‘ yicha guruhlab chiqish imkoniyati mavjuddir . Ushbu metod to ‘ g ‘ ri va ijobiy
qo ‘ llanilganda shaxsni erkin , ijodiy va nostandart fikrlashga o ‘ rgatadi . Aqliy
hujum metodidan foydalanilganda talabalarning barchasini jalb etish imkoniyati
bo ‘ ladi , shu jumladan talabalarda muloqot qilish va munozara olib boorish
madaniyati shakllanadi . Talabalar o ‘ z fikrini faqat og ‘ zaki emas , balki yozma
ravishda bayon etish mahorati , mantiqiy va tizimli fikr yuritish ko ‘ nikmasi
rivojlanadi . Bildirilgan fikrlar baholanmasligi talabalarda turli g ‘ oyalar
shakllanishiga olib keladi . Bu metod talabalarda ijodiy tafakkurni rivojlantirish
uchun xizmat qiladi .
Vazifasi . « Aqliy hujum » qiyin vaziyatlardan qutulish choralarini topishga ,
muammoni ko ‘ rish chegarasini kengaytirishga , fikrlash bir xilligini yo ‘ qotishga va
keng doirada tafakkurlashga imkon beradi . Eng asosiysi , muammoni echish
jarayonida kurashish muhitidan ijodiy hamkorlik kayfiyatiga o ‘ tiladi va guruh
yanada jipslashadi . Obyekti . Qo ‘ llanish maqsadiga ko ‘ ra bu met od universal
hisoblanib tadqiqotchilikda ( yangi muammoni echishga imkon yaratadi ), o ‘ qitish
jarayonida ( o ‘ quv materiallarini tezkor o ‘ zlashtiri shga qaratiladi ), rivojlantirishda
( o ‘ z - o ‘ zini bir muncha samarali boshqarish asosida faol fikrlashni shakllantiradi )
asqotadi .
Qo ‘ llanish usuli . « Aqliy hujum » ishtirokchilari oldiga qo ‘ yilgan
muammo bo ‘ yicha har qanday mulohaza va takliflarni bildirishlari mumkin .
Aytilgan fikrlar yozib boriladi va ularning mualliflari o ‘ z fikrlarini qaytadan
xotirasida tiklash imkoniyatiga ega bo ‘ ldi . Metod samarasi fikrlar xilma - xilligi
bilan tavsiflanadi va aqliy hujum davomida ular tanqid qilinmaydi , qaytadan
ifodalanmaydi . Aqliy hujum tugagach , muhimlik jihatiga ko ‘ ra eng yaxshi takliflar
generatsiyalanadi va muammoni echish uchun zarurlari tanlanadi . Aqliy hujum »
metodi o ‘ qituvchi tomonidan qo ‘ yilgan maqsadga qarab amalga oshiriladi :
1. Talabalarning boshlang ‘ ich bilimlarini aniqlash maqsad qilib
qo ‘ yilganda , bu metod darsning mavzuga kirish qismida amalga oshiriladi .
30

2. Mavzuni takrorlash yoki bir mavzuni keyingi mavzu bilan bog ‘ lash
maqsad qilib
31

qo ‘ yilganda - yangi mavzuga o ‘ tish qismida amalga o shiriladi . O ‘ tilgan
mavzuni mustahkamlash maqsad qilib qo ‘ yilganda - mavzudan so ‘ ng , darsning
mustahkamlash qismida amalga oshiriladi .
« Aqliy hujum » metodining afzallik tomonlari :
- natijalar baholanmasligi talabalarni turli fikr-g‘oyalarning
shakllanishiga olib keladi;
- talabalarning barchasi ishtirok etadi;
- fikr - g ‘ oyalar vizuallashtirilib boriladi ;
- talabalarning boshlang ‘ ich bilimlarini tekshirib ko ‘ rish imkoniyati
mavjud ;
- talabalarda mavzuga qiziqish uyg ‘ otish mumkin .
« Aqliy hujum» metodining kamchilik tomonlari:
- o ‘ qituvchi tomonidan savolni to ‘ g ‘ ri qo ‘ ya olmasl ik ;
- o‘qituvchidan yuqori darajada eshitish qobiliyatining talab etilishi.
«Aqliy hujum» metodining tarkibiy tuzilmasi: «Aqliy hujum» metodining
bosqichlari:
 Talabalarga savol tashlanadi va ularga shu savol bo‘yicha o‘z
javoblarini (fikr, mulohaza) bildirishlarini so‘raladi;
 Talabalar savol bo‘yicha o‘z fikr-mulohazalarini bildirishadi;
 Talabalarning fikr-g‘oyalari (magnitofonga, videotasmaga, rangli
qog‘ozlarga yoki doskaga) to‘planadi;
 Fikr-g‘oyalar ma’lum belgilar bo‘yicha guruhlana di;
 Yuqorida qo‘yilgan savolga aniq va to‘g‘ri javob tanlab olinadi.
«Aqliy hujum» metodini qo‘llashdagi asosiy qoidalar:
a) bildirilgan fikr-g‘oyalar muhokama qilinmaydi va baholanmaydi.
b) bildirilgan har qanday fikr-g‘oyalar, ular hatto to‘g‘ri bo‘lmasa ham
inobatga olinadi.
v) bildirilgan fikr-g‘oyalarni to‘ldirish va yanada kengaytirish mumkin.
32

Ushbu texnologiya munozarali masalalarni hal etishda, bahs- munozaralar
o‘tkazishda yoki o‘quv - seminari yakunida (t inglovchilarning o‘quv - seminari
haqidagi fikrlarini bilish maqsadida) yoki o‘quv rejasi asosida biron bo‘lim
o‘rganib bo‘lingach qo‘llanilishi mumkin, ch unki bu texnologiya tinglovchilarni
o‘z fikrini himoya qilishga, erkin fikrlash va o‘z fikrini boshqalarga o‘tkazishga,
ochiq holda bahslashishga, shu bilan bir qatorda o‘quvchi - talabalarni, o‘quv
jarayonida egallagan bilimlarini tahlil etishga, qay darajada egallaganliklarini
baholashga hamda tinglovchilarni bahslashish madaniyatiga o‘rgatadi.
MAQSAD.
Ushbu texnologiya tinglovchilarga tarqatilgan oddiy qog‘ozga o‘z fikrlarini
aniq va qisqa holatda ifoda etib, tasdiqlovchi dalillar yoki inkor etuvchi fikrlarni
bayon etishga yordam beradi.
O‘TKAZISH TEXNOLOGIYASI.
Ushbutexnologiya bir necha bosqichda o‘tkaziladi:
1 - bosqich.
- trener tinglovchilar bilan birga bahs mavzusini yoki muhokama
etilishi kerak bo‘lgan muammoni yoki o‘rganilgan bo‘limni belgilab oladi;
- trener o‘quv mashg‘ulotida avval har bir tinglovc hi yakka tartibda
ishlashi, keyin esa kichik guruxlarda ish olib borilishi va nihoyatda dars oxirida
jamoa bo‘lib ishlanishi haqida tinglovchilarga ma’lumot beradi;
- mashg‘ulot davomida har bir tinglovchi o‘z fikrin i erkin holda to‘liq
bayon etishi mumkin ekanligini eslatib o‘tiladi.
Har bir tinglovchiga FSMU texnologiyasini 4 bosqichli yozilgan qog‘ozlar
tarqatilad
F - fikringizni bayon eting.
S - fikringizni bayoniga sabab ko‘rsatining.
M - ko‘rsatgan sababingizni isbotlab misol (dalil) keltiring.
U - fikringizni umumlashtiring.
-Har bir tinglovchi yakka tartibda tarqatilgan qog‘ozdagi FSMU ning 4
bosqichini o‘z fikrlarini yozma bayon etgan holda to‘latiladi.
33

3 - bosqich.
- Har bir tinglovchi o‘z qog‘ozlarini to‘latib bo‘l gach, trener ularni
kichik guruhlarga bo‘linishlarini iltimos qiladi yoki o‘zi turli guruhlarga bo‘lish
usullaridanfoydalangan holda tinglovchilarni kichik guruhlarga bo‘lib yuboradi.;
- trener har bir guruhga FSMU texnologiyasining 4 bosqichi yozilgan
katta formatdagi qog‘ozlarni tarqatadi;
- trener kichik guruhlarga har biri yozgan qog‘ozlardagi fikr va
dalillarni katta formatda umumlashtirilgan holda 4 bosqich bo‘yicha yozishlarini
taklif etadi.
4 - bosqich.
- kichik guruhlarda avval har bir tinglovchi o‘zi yozgan har bir
bosqichdagi fikrlari bilan guruh a’zolarini tanishtirib o‘tadi. Guruh a ’ zolarining
barcha fikrlari o ‘ rganilgach , kichik guruh a ’ zolari ularni umumlash tirishga
kirishadi ;
- guruh a ’ zolari FSMU 4 bosqichining har biri bo ‘ yi cha
umumlashtirib , uni himoya qilishga tayyorgarlik ko ‘ radilar ;
- fikrlarni umumlashtirish vaqtida har bir tinglovchi o ‘ z fikrlarini
himoya etishi , isbotlashi mumkin .
5 - bosqich .
- kichik guruhlar umumlashtirilgan fikrlarini himoya qiladilar : guruh vakili
har bir bosqichni alohida o ‘ qiydi ilo ji boricha izoh bermagan holda . Ba ’ zi
bo ‘ limlarni isbotlashi , ya ’ ni guruhning aynan nima uchun shu fikrga kelganini
aytib o ‘ tishi mumkin .
6 - bosqich .
- trener mashg ‘ ulotga yakun yasaydi , bildirilgan fikrlarga o ‘ z munosabatini
bildiradi ;
- quyidagi savollar bilan tinglovchilarga murojat qiladi:
- ushbu trening yordamida nimalarni bilib oldingiz va nimalarga
o‘rgandingiz? Ushbu
texnologiyani o‘quv jarayonida qo‘llanilishi qanday samara berdi?
34

- ushbu texnologiyaning qo‘llanilishi o‘quvchi-tal abalarda qanday
xislatlarni tarbiyalaydi, nimalarni shakllantiradi. Ularning qanday fazilatlarini
rivojlantiradi?
- ushbu texnologiyaning o‘quv jarayoning qaysi bosqichida
qo‘llanilgani ma’qul va nima uchun?
- ushbu texnologiyani dars jarayonida qo‘llanilishi o‘quvchi-talabalarga
nima beradi va nimaga o‘rgatadi?
- ushbu texnologiyani yana qanday tartibda yoki qanday shaklda
o‘tkazish mumkin? Ushbu treningda trenerning asosiy vazifasi nimadan iborat.
IZOH: Yuqorida keltirilgan savollar har bir treningning mazmuni,
maqsadidan kelib chiqib trener tomonidan tinglovchilarga yoki o‘quvchi-
talabalarga berilishi mumkin.
Bugungi kunda bunday metodlar Milliy g’oya targ’ib otida ham qo’llanilib
kelmoqda. Targ`ibot olib borishda sanab o`tilgan tamoyillarning muayyan
auditoriya xususiyatlariga mosligini ta'minlash targ`ibot samaradorligini
ta'minlaydigan eng muhim omildir. Milliy g’oya targ’ibotida quyida sanab o’tilgan
me todlardan foydalanish bilan cheklanib qolmasdan, o’zimizni tafakkurimizdan
foydalanib bu metodlarga yangicha o’zgarishlar, qo’shimchalar kiritishimiz l ozim.
Bizning bu xarakatlarimiz shunday natija ko’rsatsinki, bizning xalqimizga
hech bir yovuz g’oyalar, mafkuralar tahdid qila olmasin. Yurtimizda har xil millat
vakillarining jipislikda, tinch-totu yashayotganiga havas ila qarasinlar.
Prezidentimiz ta’kidlaganidek, “Milliy g’oya targ’i boti birinchi navbatda
yosh avlodimizni vatanparvarlik, el – yurtga sadoqa t ruhida tarbiyalsh, ularning
qalbiga insonparvarlik va odamiylik fazilatlarini payvand qilishdek olijanob
ishlarimizda madadkor bo’lishi zarur” 2
. Yuqoridagi fikrdan ko’rinib turibdiki,
Vatanparvarlik milliy g’oyamizning eng muhim tamoyillaridan biridir.
Yoshlarimizda Vatanparvarlik hissini uyg’otishda eng ta’sirli tadbirlardan
biri esa bu, yurtimiz bo’ylab milliy qadamjolarni, urf odatlarimiz dasturlarimizni
targ’ib qilib, o’rganib va bu o’rganganlarimizni o’ quvchi yoshlarga yangi uslubi
metodlar orqali etkazishdir.
35

XULOSA
Xulosa qilib shuni aytishimiz kerakki Milliy g’oya targ’iboti yo’lida
shuncha qilayotgan harakatlarimizdan birgina maqsad, ya’ni Prezidentimiz Islom
Karimov ta’kidlaganidek “Har qaysi inson Alloh taolo ato etgan noyob qobili yat
va iste’dodini avvalo o’zi uchun, oilasining, millati va xalqining, davlatining
farovonligi, baxt – saodati, manfaati uchun to’liq bahshida etsa, bunday jamiyat
shu qadar kuchli taraqqitotga erishadiki, uning sur’at va samarasini hatto
tasavvur qilish ham oson emas. Oldimizda to’rgan buyuk maqsadlarga erishishda
jamiyatimizning har bir a’zosi qo’shadigan hissa sh u hisobdan beqiyos bo’lishi
muqarrar” 3
,
Yurtboshimiz bu gapi bilan nima demoqchi; ya’ni bizning bu xarakatlarimiz
yurtimiz kelajagi uchundir. Shu kelajagimiz uchun har birimiz o’z
iste’dodlarimizni ko’rsatsak biz orzu qilgan davlat va jamiyatni qura olamiz deya
bemalol aytishimiz mumkun.
Bu ishlar uchun yurtimizda asosan ikki yo`nalishda: Kadrlar tayyorlash
milliy dasturi doirasida va milliy istiqlol g`oyasini singdirish vositasida amalga
oshirilmoqda.
Xulosa qiladigan bo’lsak , bugungi kunda O’zbekistonda milliy g’oyalarni
omma ongiga singdirishning samarali yo’llaridan biri “milliy istiqlol g’oyasi”
fanini o’qitish ekanligi hammaga ma’lum bo’ldi. Amm o, ushbu fan o’quv
muassasida ro’y berishi tabiiy ya’ni fan o’quvchi-t alabalarga 40 soat davomida
o’rgatib boriladi. Ammo buning boshqa o’ylantiradig an nozik tomonlari mavjud.
Ular:
Birinchidan, yoshlarimizning talaba-o’quvchi bo’lmagan boshqa q atlami
nazardan chetda qolmoqda. Harakatning ahamiyatli jihati Boshlang’ich tashkilotlar
nafaqat o’quv muassasasida balki, ishlab chiqarish korxonalarida va harbiy
qismlarda ham faoliyat ko’rsatmoqda hamda o’z faoli yati davomida o’quvchi-
talaba bo’lmagan boshqa qatlamga mlliy g’oyani sing dirmoqda;
36

Ikkinchidan, fanni o’qitishda o’quv muassasasida odatdagi 40 so at dars
milliy g’oyaning tub mohiyatini to’liq tushuntirib yetish uchun o’quvchi yoshga
kamlik qiladi.Shu sababli, umumiy o’rta, o’rta maxs us kasb-hunar hamda ooliy
Uchinchidan, milliy g’oyani singdiradigan fanlar yoshlarimizni odatda
faqatgina nazariy bilimlarini oshirmoqda, berilayotgan bilim yoshlarni ongiga
singdirilmoqda, ammo milliy g’oyani harakat faoliyati yordamida hayotga joriy
etish uchun uning bosh tamoyillarini yoshlarning nafaqat ongiga singdirish balki,
uni yoshlar qalbiga singdirish kerak;
To’rtinchidan, o’qituvchi bergan bilimlarini, o’quvchilarning faqa tgina
so’zida emas, balki, amalda ko’rishi yoki ushbu bil imlarning hayotga, jamoaga,
o’zining o’quv muassasasiga qo’llanilishini ham nazorat qilishi kerak.
Beshinchidan, zamonaviylikka tayangan holda, o’qtuvchi faolligi emas balki
oquvchilar faolligini oshirish, o’yinlar har xil meto’dlar orqali dars otishni
tashkillashtirish kerak.
37

F OYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI.
1.1. Karimov I.A.O’zbekiston:milliy istiqlol, iqtisod, siyosat, mafkura.1-
jild.-T.: O’zbekiston,1996 yil.
1.2. Karimov I.A. Bizdan ozod va obod Vatan qolsin. 2-jild.-T.:
O’zbekiston,1996 yil.
1.3. Karimov I.A. Vatan sajdagoh kabi muqaddasdir. 3-jild.-T.:
O’zbekiston,1996 yil.
1.4. Karimov I.A. Bunyodkorlik yo’lidan. 4-jild.-T. : O’zbekiston, 1996 yil.
1.5. Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuc h. –T.:
“Ma’naviyat”,2008 yil.
39

MILLIY G’OYA, MANAVIYAT ASOSLARI VA HUQUQ TA’LIMI FANLARINI O’QITISHDA KEYS-STADI TEXNOLOGIYASINING FOYDALANISH.

Sotib olish