Milliy istiqlol g'oyasi asosiy tushuncha va tamoyillar fani va yoshlarni ilmiy ishlarga yo'naltirish masalalar tahlili - Huquqshunoslik - Kurs ishlari

Dokument ma'lumotlari

Narxi	35000UZS
Hajmi	50.3KB
Xaridlar	0
Yuklab olingan sana	29 May 2025
Kengaytma	docx
Bo'lim	Kurs ishlari
Fan	Huquqshunoslik

Sotuvchi

Telzor Uchun

Ro'yxatga olish sanasi 21 Aprel 2025

24 Sotish

Milliy istiqlol g'oyasi asosiy tushuncha va tamoyillar fani va yoshlarni ilmiy ishlarga yo'naltirish masalalar tahlili

Sotib olish

MAVZU: MILLIY ISTIQLOL G'OYASI ASOSIY TUSHUNCHA VA
TAMOYILLAR FANI VA YOSHLARNI ILMIY ISHLARGA
YO'NALTIRISH MASALALAR TAHLILI.
MUNDARIJA:
KIRISH................................................................................................................3
II.BOB. MILLIY ISTIQLOL G`OYASI..........................................................5
1.1. Milliy istiqlol g`oyasi: asosiy tushunsha va tamoyillar Ozod va
obod Vatan, erkin va farovon hayot barpo etishga xizmat qiladi .........................5
1.2. Asosiy g`oyalar: Vatan ravnaqi. Yurt tinchligi-barqaror taraqqiyot garovi ..9
II.BOB. YOSHLARNI ILMIY ISHLARGA YO'NALTIRISH
MASALALAR TAHLILI.................................................................................15
2.1. Yoshlarni milliy qadriyatlar ruhida tarbiyalash ……………………………15
2.2. Yoshlarni ilmiy ishlarga yo'naltirish masalalar tahlili ..................................28
XULOSA............................................................................................................32
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR..........................................................33

KIRISH
Kurs ishining dolzarbligi: O`zbekiston xalqining milliy istiqlol g`oyasi:
asosiy tushuncha va tamoyillari konsepsiyasi - bu g`oya xalqimizning necha asrlik
orzu - armonlari, ezgu - intilishlari, bunyodkorlik faoliyatining ma`no mazmunini
ifodalagani, mustaqil taraqqiyotimizning asosiy maqsad-muddaolarini aks ettirgani
uchun ham xalqimizning birlashtiruvchi bayroqdir. Xalqimizning mustaqil
taraqqiyot yo`lidagi bosh maqsadi nima? Bu yo`ldagi bosh maqsad buyuk davlat
barpo etishdir. Davlatning buyukligi, nima bilan belgilanadi? Davlatning
buyukligi, avvalo, Vatanning ozodligi va obodligi, insonning komilligi, xalqning
tinch va farovon hayoti bilan belgilanadi.
Ozodlik barcha demokratik erkinliklarga erishihsning, fuqarolarning barcha
haq-huquqlarini kafolatlangan va ta`minlangan jamiyat barpo etishning bosh sharti
bo`lsa, Mustaqillik milliy davlatchilik asoslarini tiklash hamda uni
rivojlantirishning bosh shartidir. Shuning uchun ham, bosh g`oyamizda “Ozodlik”
so`zi birinchi o`rinda turadi.Ozodlik tushunchasining ustuvor va yetakchi o`rinda
turishi Vatan mustaqilligi barcha orzu-intilishlarimiz, amaliy faoliyatimiz va
yorug` kelajagimizning asosi ekanidan dalolat beradi.
Obodlik esa davlatning qudratini bildiradi, Sohibqiron bobomiz Amir
Temur: “Kimki qudratimizga shubha bilan qarasa, biz qurgan binolarga boqsin”,-
deb xalqimizning kuch qudrati va aql zakovati vositasida barpo etilgan betakror
obidalar bilan ruhlangani bejiz emas.
Obod yurtda fayz-baraka bo`ladi, odamlar o`rtasida mehr-oqibat hukm
suradi, ilm-ma`rifat, madaniyat rivojlanadi. Obod yurtning odamlari faqat
yaxshilik haqida o`ylaydi. Obod yurtga Ollohning nazari tushadi. Shuning uchun
ham Prezidentimiz: “Ona Vatanimiz Allohning nazari tushgan muqaddas
diyordir”,- deb ta`kidlaganlar.
Obodlik ham ozodlik singari, xalqimizning azaliy orzusidir. Siz o`qigan
ertak qahramonlarining obod yurtlarni sayohat qilishi, bir-biridan go`zal
shaharlarni ko`rishi, bog`larida suv o`rniga sharbat oqib yotadigan, daraxtlarida
3

qishin-yozin mevalar pishib turadigan, odamlari urush nimaligini bilmaydigan
yurtlarni sayr etishi buning yaqqol dalilidir.
Kurs ishi vazifasi: Erkinlik inson hayotining mohiyatidir. Ya`ni erkin
bo`lmagan, qullik va qaramlikda hayot kechirgan odamni to`laqonli inson deb
bo`lmaydi. Chunki erkin bo`lmagan odam o`zining moddiy va ma`naviy
ehtiyojlarini to`liq qondirolmaydi, o`zicha fikr yuritib, o`zicha faoliyat ko`rsata
olmaydi. Shuning uchun, erkin hayot insoniyatning orzusi, yuksak taraqqiyotning
sharti bo`lib kelgan.
Bugungi kunda biz erkin hayot deganda, avvalo, yurtimiz mustaqilligini, bu
muborak zaminda demokratik qadriyatlarning to`liq qaror topishini, qonun
asosidagi ongli faoliyatini, yuksak ma`naviyatini tushunamiz, inson kishilik
jamiyati bosib o`tgan tarixiy tajribalarini, bilimlarini, bugungi zamonaviy
tushunchalarini qancha ko`p egallasa, ma`naviyati qancha yuksak bo`lsa, shuncha
erkin bo`ladi.
Kurs ishi maqsadi: Erkinlik farovonlik bilan bog`liq tushuncha, ya`ni inson
erkin bo`lmog`i uchun ,avvalo, u moddiy ta`minlangan bo`lishi zarur. Bu o`rinda
xalqimizning “Avval iqtisod, so`ngra siyosat” degan naqli juda mos tushadi.
Boshqacha aytganda, iqtisodiy shart-sharoit har qanday hayotning negizi,
poydevori hisoblanadi. Jumladan, erkin hayot ham iqtisodiy taraqqiyotga
asoslanadi. Yevropa, Amerika va Osiyo qit`asidagi iqtisodiy jihatdan yuksak
rivojlangan mamlakatlardagi hayot bunga yaqqol dalil bo`la oladi.
4

II.BOB. MILLIY ISTIQLOL G`OYASI.
1.1. Milliy istiqlol g`oyasi: asosiy tushunsha va tamoyillar Ozod va obod
Vatan, erkin va farovon hayot barpo etishga xizmat qiladi.
Istiqlol mafkurasining asosiy g`oyalari mustaqil taraqqiyotimizning bosh
g`oyasidan kelib chiqadi va o`zining ma`no-mohiyati, falsafasi, jozibasi bilan uni
xalqimizning qalbi va ongiga chuqurroq singdirishga xizmat qiladi. Jumladan,
Vatan ravnaqi, yurt tinchligi, xalq farovonligi g`oyalari o`z ma`no - mohiyati va
falsafasiga ko`ra, avvalo, jamiyatimiz o`z oldiga qo`ygan ulug`vor maqsad-
muddaolarni yaqqol aks ettiradi, binobarin, bosh g`oyamizni yanada kuchaytiradi.
Vatan insonning kindik qoni to`kilgan tuproq, uni kamol toptiradigan
tabarruk maskandir. U ajdodlardan avlodlarga qoladigan buyuk meros, eng aziz
xotira. Vatan ota-bobolarimizning hoki-poklari jo bo`lgan zamindir.
Vatan insonning g`ururi timsoli. Har kim Vatani misolida o`zining,
xalqining baxtini ko`radi, uning tabiati, havosi, odamlari yoshligimizdan har
birimizni ma`naviyatimiz, fazilatlarimizni shakllantirishga xizmat qiladi. Vatan
ozod bo`lsa, xalq ham ozod. Vatan ravnaq topsa, xalq ham farovon bo`ladi.
Vatan inson uchun eng muqaddas maskan hisoblanadi. Shuning uchun
Prezident Islom Karimov: “Vatan sajdagoh kabi muqaddasdir”,- degan.
Shoirlarimiz Vatanni inson hayotining ma`no - mazmunini belgilaydigan
qadriyat deb bilgan. Chunonchi, buyuk mutafakkir bobomiz Alisher Navoiy
“Vatan tarkini bir nafas aylama, yana ranji g`urbat xavas aylama” deb nasixat
qilganlar, ya`ni shoir Vatandan tashqarida baxt ham, tole ham yo`q, Inson faqat o`z
yurtida murodga yetadi, demoqda.
Vatan haqidagi hikmatli so`zlar, maqollar, ta`rifu tavsiflar ko`p.
Odamlar o`z yurtini faqat boyliklari uchun sevmaydi.Har bir yurtdoshimiz “
Men nechun sevaman O`zbekistonni?” degan teran ma`noli savoliga o`zi javob
topishi, ona tuprog`i xosiyatini qalban his etishi kerak.
Vatanning ravnaqi deganda, mamlakatimiz hayotining hamma sohalari
bo`yicha rivojlanish va yuksalishini, mamlakatimizning jahondagi obro`-e`tibori
yanada ortishini tushunamiz.
5

Bugungi kunda Vatanimizning ravnaq topishi uchun yurtimizda tub
islohotlar amalga oshirilmoqda. Birinchi galda, iqtisodiyot rivojiga muhim
ahamiyat berilmoqda. Chunki har qanday yuksalishning asosi iqtisodiy taraqqiyot
bilan belgilanadi, Mamlakatimizning mustaqillik yillarida neft mustaqilligi va
g`alla mustaqilligini qo`lga kiritgani, avtomobilsozlik sanoatiga ega bo`lgani,
iqtisodiyotning boshqa ustuvor tarmoqlarida ham salmoqli natijalarga erishgani,
Ozodlik Vatan ravnaqining muhum sharti ekanligini yaqqol tasdig`idir.
Shuningdek, bugungi kunda mamlakatimiz ta`lim tizimi kadrlar tayyorlash
milliy dasturi asosida takomillashtirilayotgani ko`plab litsey va kollejlar barpo
etilayotgani, barcha o`quv yurtlarida ta`lim sifati ortayotgani, iqtidorli yoshlarning
jahondagi nufuzi universitetlarga o`qishga yuborilayotgani, sog`lom va barkamol
avlod tarbiyasiga, xalqning ma`naviy yuksalishiga katta e`tibor berilayotgani
kelajakda yurtimiz taraqqiyotini ta`minlashda muhum ahamiyat kasb etadi.
Vatanni ravnaq topdirish uchun asosiy shartlari quyudagilardan iborat:
mamlakat mustaqilligi va tinchligi; davlatning yer osti va yer usti boyliklaridan
samarali foydalanish, ajdodlarimizning boy me`rosini kelajak taraqqiyoti uchun
xizmat qildirish, jamiyatning moddiy va intellektual salohiyatini, mehnatkash va
bunyodkor xalqning ijodkorlik dahosini yanada oshirish va hokazo.
Bizning mamalakatimizda shartlarning hammasiga to`liq javob beradigan
imkoniyatlar mavjud.Shuning uchun vatanimiz taraqqiyoti o`z qo`limizda.
Biz fidoiy bo`lsak Vatanimiz chaqirig`iga “labbay” deb javob beradigan
farzandlar sifatida voyaga yetsak, yurtimiz yanada taraqqiy etadi.
O`quvchi yoshlarga o`zbek urf-odatlarimiz va fazilatlarimizni singdirish
zarur.
Fazilatlardan biri - Milliy g`urur hisoblanadi. Vatanparvarlik tarbiyasi
oiladan, ona sutidan boshlanadi. Bu tarbiya insonni tug`ilganidan boshlab uzoq
davom etadigan jarayondir. Vatanparvarlik bugungi talabga javob bermayapti.
Vatan bu ruhiy tushunchadir, Vatan bu - tilimizda, urf-odatlarimizda namoyon
bo`ladi. Yoshlarni tarbiyalash bilan birga kattalarni ham qanday tarbiyalaymiz, biz
birinchi navbatda o`z -o`zimizni tarbiyalashimiz kerak.
6

Yurt tinchligi
Tinchlik dunyodagi eng katta boylik hisoblanadi. Chunki tinchlik bo`lsa,
hamma erkin nafas oladi., hamma o`z ishi bilan mashg`ul bo`ladi. Shuning uchun
yurt tinchligi barqaror taraqqiyot garovi.
Demak, istiqlol g`oyalari bir-biri bilan uzviy bog`lanib ketgan. Bundan oldin
vatanimiz ravnaqi haqida gapirgan edik. Ana shu taraqqiyotning muhim sharti
tinchlik ekan. Shu bois odamzoò yaralgandan buyon tinchlik-totuvlikka intilib
keladi.
Xalqimiz tinchlikni yuksak qadrlaydi, Uni o`z orzu - intilishlari, maqsad-
muddoalari ro`yobga chiqishining kafolati deb biladi. Shuning uchun duoga qo`l
ochganda yaratgandan, avvalo, tinchlik va omonlik tilaydi.
Lekin dunyoga tinchlikni buzish, odamlarni sarson-sargardon qilish orqali
g`arazli maqsadlariga yetishishni o`ylaydigan yovuz kimsalar, vaxshiy kuchlar
ham bor. Ular insoniyatni hamisha nizo-adovat, urush va qirg`inlar domiga tortib
keladi.
Keyingi besh ming yil mobaynida bashariyat o`n besh mingdan ziyod katta -
kichik urushlarni boshdan kechirganining o`ziyoq bunga misol bo`la oladi.
Shuning uchun urush va tinchlik, xavfsizlikni ta`minlash masalasi bugun ham
dolzarb masala bo`lib kelmoqda.
Sohibqiron A.Temurning nabirasi Mirzo Ulug`bek Mavorounnahrga
hukmronlik qilgan qirq yil mobaynida mamalakatda tinchlik, barqarorlik ustuvor
bo`lgani sababli ilm-fan va madaniyat taraqqiy etgan, bunyodkorlik ishlari
rivojlangan, ko`hna zaminimiz gullab yashnagan.
Urush va nizolar chiqqan joyda fayz-baraka ketadi, xalq och, yalang`och
bo`lib qoladi, bolalarni o`qitish, sog`lom qilib tarbiyalash imkoni bo`lmaydi.
Afg`onistonda yigirma yildan ziyod davom etayotgan urush oqibatlarini ko`rib
bunga hammamiz ishonch hosil qilganmiz. Shuning uchun biz vatanimizni ravnaq
toptirish, bolalarni sog`lom va barkamol qilib tarbiyalash, ilm-fan va ma`naviyatni
rivojlantirish, xalqimiz turmushini farovon qilish borasida ko`p yutuqlarga
erishmoqdamiz.
7

Xalq farovonligi deganda odamlarning munosib turmush sharoiti, iqtisodiy
jihatdan to`la-to`kis yashashni, taraqqiyot taqozo etgan eng zarur moddiy
imkoniyatlarga ega bo`lishi tushuniladi.
Mamlakatimizda amalga oshirilayotgan islohotlar aynan ana shu maqsadga
qaratilgan. Lekin xalq farovonligiga erishish uchun odamlarning bunyodkorlik
salohiyatini ishga solish, ularning ongini islohotlar ishtirokchisiga aylantirish
zarur., buning uchun esa ularning dunyoqarashini, hayotga, mehnatga, yerga
munosabatini tubdan o`zgartirish muhim ahamiyat kasb etadi. Chunki farovon
turmush asosi erkinlik, tadbirkorlik, tashabbuskorlikdir.
Xalqimizda mulkka egalik hissini tarbiyalash, xo`jalik yurutishning
zamonaviy usullarini o`zlashtirish o`z kuchiga ishonch tuyg`ularini kamol
toptirish, bolalarga kasb-hunar o`rgatish, ularda mehnat ko`nikmalarini hosil qilish
bu boradagi muhim vazifalarimizdan hisoblanadi.
Ota - bobolarimiz qadim-qadimdan halol mehnatni, kasb-hunarni farovonlik
asosi deb bilgan. Shuning uchun “Bir yigitga qirq hunar oz” degan maqol hozirgi
kunda yanada dolzarb ahamiyat kasb etmoqda, chunki biz bugun nafaqat ota-
bobolarimiz amal qilib kelgan an`anaviy kasblarni, texnik taraqqiyot bilan bog`liq
zamonaviy kasblarni ham puxta egallashimiz kerak. Xususan, kompyuter
texnikasi, murakkab texnologiyali ishlab chiqarish sohalari, biznes va tadbirkor
turlariga doir kasblarni egallash bilan ham bog`liq.
8

1.2. Asosiy g`oyalar: Vatan ravnaqi. Yurt tinchligi-barqaror taraqqiyot
garovi.
Xalqning farovonligi -davlatning qudratidan dalolat. Shuning uchun
fuqarolarimizda har qaysi inson va oila badavlat bo`lsa, jamiyat va davlat ham
kuchli va qudratli bo`ladi, degan tushunchani shakllantirish muhim ahamiyat kasb
etadi. Komillik -mukammallik deganidir. Inson mukammal bo`lishi uchun ozod
va hur bo`lishi lozim. Chunki ozod va hur insongina erkin harakat qila oladi,
o`zining jismoniy va ma`naviy sifatlarini oshirish yo`lida intiladi. Shuning uchun
vatanimiz mustaqillikka erishgandan so`ng sog`lom va barkamol avlodni voyaga
yetkazishga e`tibor kuchaydi. Kamillikni orzu qilmagan, barkamol avlodlarni
voyaga yetkazish haqida qayg`urmagan xalqning, millatning kelajagi yo`q.
Bunday xalq va millat tanazzulga mahkum.
Komil inson g`oyasi azal-azaldan xalqimizning ezgu - orzusi, uning
ma`naviyatining uzviy bir qismi bo`lib kelgan. Barkamol inson haqidagi yuksak
g`oyalar Abu Nasr Farobiy va Alisher Navoiy kabi mutafakkirlarning asarlarida,
ayniqsa, teran ifoda topgan. Erkin fuqarolik jamiyatini ma`naviy barkamol
insonlargina bunyod eta oladi. Shuning uchun sog`lom avlodni tarbiyalsh, erkin
fuqarolik ma`naviyatini shakllantirish, ma`naviy-ma`rifiy ishlarni yuksak darajaga
ko`tarish orqali barkamol insonlarni voyaga yetkazishga muhum e`tibor
berilmoqda. Kadrlar tayyorlash milliy dasturi asosida ta`lim - tarbiya tizimining
tubdan isloh etilayotgani ham ana shu ulug`vor maqsadni amalga oshirish yo`lida
muhim qadamlardir. Jamiyatga turli toifalar - siyosiy kuchlar va partiyalar
o`rtasidagi ijtimoiy hamkorlikdir.
Ijtimoiy hamkorlik - Murosa falsafasi bo`lib, xilma-xil qarashlar va fikrlarga
ega bo`lgan, turli millat, irq va dinga mansub shaxs va guruhlarning umumiy
maqsad yo`lidagi hamjihatligini ta`minlaydi.
Bu quyidagi shakllarda amalga oshiriladi:
1. Jamiyatning eng ustuvor maqsad va manfaatlarini o`zida mujassam
etadigan ilg`or g`oyalar milliy taraqqiyotni harakatga keltiruvchi kuchga aylanadi.
9

2. Jamiyatdagi har bir ijtimoiy toifa yoki guruh o`zining dasturiy maqsadlari
va amaliy faoliyatini ana shu g`oyalar bilan uyg`unlashtirishi milliy taraqiyotning
zaruratiga aylanadi.
3. Har bir shaxs jamiyatning ustuvor maqsad va manfaatlarini aks ettiradigan
milliy g`oyalrni amalga oshirish uchun o`zini mas`ul deb bilishi bu jarayonning
asosiy tamoyili hisoblanadi.
Ijtimoiy hamkorlik har bir yurtdoshimiz manfaatlaridagi maqsad va shunga
erishishga qaratilgan harakat birligidir.
Masalan, bizning har birimiz mustaqillikni mustahkamlash ishida ishtirok
etishni, O`zbekistonning buyuk kelajagini ko`rishni va bu bilan faxr-iftixor qilib
yashashni istaymiz. Hamma kasb egasi: dehqon ham, chorvador ham, tadbirkor
ham yurtimizda doimiy barqarorlik va hamjihatlik bo`lib, o`z mulkini ko`paytirish,
barcha orzu-niyatlariga erishishni istaydi.
Ijtimoiy hamkorlik kuchaysa, milliy g`oyani, milliy taraqqiyotni harakatga
keltiruvchi kuchga aylanishi ham ortadi. Shuning uchun aholining turli qatlamalari
o`z dasturiy maqsadlarini amalga oshirishda o`zini mas`ul deb bilishi lozim.
Chunki yagona O`zbekiston manfaati 26 million insonni birlashtiradi. Bu birlik
milliy g`oya asosida mustahkamlansa va ulkan vazifalarga yo`naltirilsa, yurtimizda
yashayotgan barcha insonlar uchun, tili dini, millati va ijtimoiy mansubligidan
qat`iy nazar, saodat keltiradi.
Jahonning aksariyat mamlakatlari kabi, O`zbekiston ham ko`p millatli
davlat. 130 dan ortiq millat va elat vakillari O`zbekistonni o`z vatani deb biladi.
Shuning uchun, bu muborak zamin barchamizniki, chunki barchamizning baxt-
saodatimiz mana shu vatan ravnaqi bilan bog`liq. Jahonda1600 ta millat va elat
vakillari istiqomat qiladi.
Respublikamizda 7 ta tilda (o`zbek, qozoq, tojik, qirg`iz, turkman,
qoraqalpoq va rus tilida) o`qish olib boriladi.
Millatlararo totuvlik -umumbashariy qadriyat, u yagona maqsad yo`lida
mehnat qilayotgan jamiyatdagi turli millat va elat vakillari hamjihatligining
ma`naviy asosidir, har bir millat vakili o`z iste`dodini umumilliy maqsad yo`lida
10

safarbar qiladi. Bu esa fuqarolar birligini yanada oshiradi, shuning uchun Prezident
I.Karimovning fikrlari ulkan ahamiyat kasb etadi:
“Vatan ravnaqi, xalq manfaati barchamiz uchun birdek muqaddas bo`lishi
shart. Tom ma`noda mana shunday olijanob tuyg`ular milliy g`oya va milliy
mafkuramizning ma`no-mazmuniga, mana shu yurtda yashaydigan har qaysi
insonning hayot dasturiga aylanishiga erishish darkor”.
Shuning uchun ham, milliy istiqlol mafkurasi har qanday millatchilik, va
boshqa elat va xalqlarni mensimaslik qarashlaridan mutlaqo holi.
Shuningdek, quyudagilar tushuntiriladi:
O`zbekiston millatlararo do`stlik va totuvlikning konstitutsiyaviy asolari.
O`rta Osiyo xalqlarining tarixiy, madaniy, ma`naviy, ruhiy urf-odatlari, fe`l-
atvori va taqdiridagi mushtarakliklar. Mintaqa xalqlarining o`zaro totuvlik va
hamkorlikda yashash zarurligi.
“Turkiston - umumiy uyumiz” shiorining mohiyati va ahamiyati.
Millatlararo muloqot madaniyati va uning namoyon bo`lishi misolllar
yordamida tushuntiriladi.
Dinlararo bag`rikenglik g`oyasi-xilma-xil diniy e`tiqodga ega bo`lgan
kishilarning bir zamin, bir vatanda, olijanob g`oya va niyatlar yo`lida hamkor va
hamjihat yashashini aynglaydi. Dunyodagi dinlarning barchasi ezgulik g`oyalariga
asoslanadi, yaxshilik, tinchlik, do`stlik kabi fazilatlarga tayanadi. Odamlarni
halollik va poklik, mehr-shafqat va bag`rikenglikka da`vat etadi.
Hozirgi zamonda bu g`oya ezgulik yo`lida nafaqat dindorlar, balki butun
jamiyat a`zolarining hamkorligini nazarda tutadi, tinchlik va barqarorlikni
mustahkamlashning muhum sharti hisoblanadi.
Azal-azaldan diyorimizda islom, nasroniylik (xristiyan), iudaizm
(yaxudiylar) kabi dinlar yonma-yon yashab keladi. Asrlar davomida yirik
shaharlarimizda masjid, cherkov (ruslar uchun), va sinagogalarning (yaxudiylar
uchun) mavjud bo`lishi, turli millat va dinga mansub qavmlarning o`z diniy
amallarini erkin ado etib kelayotgani buning tasdig`idir.
11

Tariximizning eng murakkab, og`ir davrlarida ham ular o`rtasida diniy
asosida mojarolar bo`lmagani xalqmizning dinlararo bag`rikenglik borasida katta
tajriba to`planganidan dalolat beradi.
Hozirgi kunda mamlakatimizda 16 konfessiyaga mansub dinlar faoliyat
ko`rsatmoqda. Ularning o`z faoliyatini amalga oshirishi va mamlakat hayotida faol
ishtirok etishi uchun hamma shart-sharoitlar yaratilgan.
Bu boradagi xuquqiy asoslar O`zbekiston Respublikasining
Konstitutsiyasida (1992 - yil 8 -dekabr), yangi tahrirdagi “Vijdon erkinligi va diniy
tashkilotlar to`g`risida”gi O`zbekiston Respublikasi qonunida (1998 - yil 1 - may)
o`z ifodasini topgan. Ana shu asoslar mamlakatimizdagi barcha din vakillarining
hamkor, hamjihat bo`lib, ulug` va mushtarak g`oyalar uo`lida harakat qilishi uchun
imkon yaratadi.
O`zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi 31-moddasida hamma uchun
vijdon erkinligi kafolatlanadi deyilgan. Har bir inson xohlagan dinga e`tiqod qilish
yoki hech qaysi dinga e`tiqod qilmaslik huquqiga ega.
Diniy qarashlarni majburan singdirishga yo`l qo`yilmaydi.
Yangi tahrirdagi “Vijdon erkinligi va diniy tashkilotlar to`g`risida”gi
O`zbekiston Respublikasi qonuni Oliy Majlisining 1998 - yil 1-maydagi qarori
bilan tasdiqlangan buyon diniy bag`rikenglik uchun barcha huquqqiy asoslar
yaratilgan. Jahondagi eng yirik dinlardan bo`lgan islom musulmon dunyosida va
hatto undan tashqarida ham so`nggi o`ng yilliklar mobaynida ro`y bergan voqealar
jahon “Islom ovozasi” deb atalgan hodisa haqida gapirish imkonini beradi.
Dunyoda musulmonlar hozirgi kunda 1 milliard 300 millionni tashkil etadi.
Shundan: sunniylar 92,5% ni tashkil etadi, shialar 7,5% ni tashkil qiladi.
Yer sharida 200 dan ortiq mamlakat mavjud bo`lib, ularning 31 mamlakatida
islom diniga e`tiqod qiluvchilarning 50% dan ortig`i yashaydi. Shialar
mazhabidagi musulmonlar asosan Eron, Saudiya, Iroq kabi mamalakatlarda
yashaydi.
Sunniy musulmonlarning mazhabi:
- Hanafiylar asoschisi Abu Hanifa 47%
12

- Sufiylar asoschisi Abu Abdullo 27%
- Molikiylar asoschisi Molik Ibin Xonnos 17%
- Hanbaliylar 1,5%
tashkil etadi.
Jamiyatda din hukumron davlatdan ajratilgan. Din davlatdan, maktab esa
dindan ajragan O`zbekistonda diniy asosda siyosiy partiya va siyosiy harakatlar
bo`lishi mumkin emas.O`zbekistonda din siyosatga aralashmasligi kerak. Lekin
Davlat Diniy akademiya ochgan. Islom so`zi arabcha “Hudoga o`zini topshirish”,
“Itoat”, “Bo`ysunish” ma`nosini beradi.Islomning kelib chiqishi VI asr ohiri va VII
asr boshlarida Arabiston yarim orolida boshlanadi.
Islom dini ibodatgina emas balki ahloq - odob manbalaridir. Keyingi yillarda
tarbiya masalasi izdan chiqqan edi. Hozirgi kunda tarbiya mezonini o`zgartirish
zarurdir. Odob va ahloqni ya`ni maktabga o`tgan Payg`ambarlarimizning
sifatlarini olib kirish lozim.
1.Din faqat ibodat emas, ilmdan ham iboratdir. Shu sababli ham hozirgi
kunda bolaga hayot sabog`i berish kerak. Chunki ota-onalarimiz hayot sabog`i
berib kelgan. O`tmishda, masalan: Imom At-Termiziy hadislar to`plamida salom
berish odobida Qur`oni karim Nur surasining 27 - oyatida salom berib ruxsat
so`rab kirishlik aytiladi.
2. Niso surasining 86 - oyatida salom va alik olish to`g`risida aytiladi.
Assalomu - alaykum, salom Allohning yerdagi nomi, Allohning salomini
sizga yo`llayman, Salom berish sunnat amalllaridandir.
Ota-ona hurmati Islom nuqtai nazaridan Isro surasining 22-24 - oyatida
quyidagicha aytiladi: “ Avvalo Allohga itoat qil, so`ng ota-onani hurmat qil. Ota-
onani xurmat qilishlik farzdir.
Allohning roziligini olish bu ota-onaning roziligini olishdir.
O`zbekistonning mustaqilligi insonning ham, u yashaydigan jamiyatning
ham ma`naviy jihatdan boyib borishi uchun keng yo`l ochdi. Ma`naviy yo`riqlar
o`zgardi. Ayniqsa, vijdon erkinligi masalasi bilan borliq yo`riqnomalar o`zgardi.
13

Davlatning puxta o`ylab o`tkazayotgan oqilona siyosati juamiyatning dinga
munosabatini ancha o`zgartirib yubordi.
Hozirgi vaqtda O`zbekistonda to`rtta diniy markaz- Movarounnahr
musulmonlar boshqarmasi, O`rta Osiyo rus Pravoslav Cherkovi Boshqarmasi,
O`rta Osiyo Injil Nasroniy -Boptistlari Markazi va O`rta Osiyo yettinchi kun
Adventistlari Cherkovi konfessiyalari yagona huquqiy maqom asosida ish olib
bormoqda.
Respublika hukumati bilan diniy tashkilotlar o`rtasida, ta`bir joiz bo`lsa,
amaliy munosabat o`rnatilgan. Davlatning musulmonlar markaziy idorasiga
munosabati bunga misol bo`la oladi.
Islom dinining eng muqaddas kitobi- Halifa Usmoniy Qur`onu
Movarounnahr Musulmonlari idorasiga topshirildi. Diniy adabiyotlarni chiqarishda
yordam berilmoqda. Tarixda birinchi marta bundan bir necha yil muqaddam
Qur`oni karim o`zbek tilida nashr etildi.
“Islom nuri” gazetasi hozirgi paytda har haftada chiqib turibdi. Dindorlar
yilning har choragida “Movarounnahr musulmonlari” jurnalini oladilar.
Prezidentimiz farmoni bilan Ro`za va Qurbon hayitlarining 1-kunlari umumxalq
bayrami sifarida dam olish kuni deb e`lon qilindi.
14

II.BOB. YOSHLARNI ILMIY ISHLARGA YO'NALTIRISH
MASALALAR TAHLILI
2.1. Yoshlarni milliy qadriyatlar ruhida tarbiyalash
Hayot kishilikning, ongli tarixi bu g’oyalarning barchasi muayyan ratsional
jihatlari bo’lgan holda qaysidir darajada bir yoqlama ekanligini ko’rsatadi. Islom
Karimov asarlarida ma’naviyat ijtimoiy taraqqiyotning bosh harakatlantiruvchi
kuchi sifatida asoslanadi va amaliyotning barcha jabhalarida sinovdan o’tkazilib,
hayotchanligi va haqqoniylik darajasi yuqoriligi ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan
isbotlab beriladi .
Aytish mumkinki, ma’naviyat nafaqat mamlakatimizning ko’p ming yillik
tarixi, ijtimoiy taraqqiyotning barcha jabhalarida bevosita ta’sir ko’rsatgan, ayni
chog’da xalqimiz mentaliteti ham ma’naviy qadriyatlar asosida shakllangan va
Sharq sivilizatsiyasi bevosita ma’naviyat, ilm-fan, axloq, ruhiy poklik asosida
yuzaga kelgan. Xuddi shu jihatdan ham insoniyat taraqqiyotiga, jahon
sivilizatsiyasiga o’ziga xos madaniyat va ma’rifat olib kirgan.
Ma’naviyat o’z navbatida jamiyatning ham umumiy manzarasiga, ham har
bir shaxs intellektual- ruhiy qiyofasiga mutanosib ta’sir ko’rsatadi. Fuqarolarning
ma’naviy-ma’rifiy darajasi esa o’z navbatida jamiyatning umumiy holatini
o’zgartiradi. Yangilangan axloqiy yetuklik va ijtimoiy ong jamiyat taraqqiyotini
belgilaydi va yalpi taraqqiyotning yangidan-yangi imkoniyatlarini vujudga
keltiradi. Ta’kidlash joizki, har bir yangi avlod yangi tarixni taqozo etadi, uni
yaratadi, takomillashtiradi.
O’zbekiston mustaqillikka erishgandan keyin dolzarb muammolardan biri -
yangi tarixiy sharoitlarda o’zgarayotgan jamiyatga munosib har tomonlama yetuk
va barkamol kishilami tarbiyalash edi. Bu o’z navbatida bir necha o’n yillar
mobaynida xalqdan begonalashtirib kelingan ma’naviy mulk va madaniy merosni
sinfiy-partiyaviy mafkura tomonidan taqiqlangan madaniy boyliklarni unga
qaytarish hamda qadriyatlarning yanada kamol topishi uchun keng imkoniyatlar
ochish vazifalaridan iborat edi. O’zbekiston Prezidenti Islom Karimov o’zining
“O’zbekistonning o’z istiqlol va taraqqiyot yo’li” asarida “O’zbekistonning milliy-
15

madaniy jihatdan g’oyat rang-barangligi, milliy o’zligini anglash va ma’naviy
qayta tiklanishning kuchayib borishi bilan uzviy birlikda jamiyatni yangilash, uni
ochiq jamiyatga aylantirish uchun qudratli omil bo’lib xizmat qiladi va
respublikaning jahon hamjamiyatiga qo’shilishi uchun qulay sharoitlarni vujudga
keltiradi” 1
, deb ko’rsatgan edi.
Darhaqiqat, ijtimoiy-siyosiy hayotda amalga oshirilgan yalpi ma’naviy
yangilanishlar komil inson shaxsini tarkib toptirish uchun zarur shart-sharoitlarni
yuzaga keltirdi va istiqlol yo’lini har tomonlama mustahkamlash uchun xalqni
yalpi safarbar qila olish imkonini berdi. Shuning uchun ham mamlakat rahbari
Islom Karimovning istiqlolning dastlabki paytidanoq bu borada zarur choralar
ko’rilishining tashabbuskori va sobitqadam amaliyotchisi sifatida nechog’li katta
mas’uliyatlar yuki ostida faoliyat ko’rsatib kelganligi, millat ozodligi yo’lida
yuksak fidoyilik va siyosiy jasorat namoyon etganligi ravshanlashadi.
Bu borada o’zbek olimi N.Jo’rayev qadriyatlar ma’lum bir xalqning ko’p
ming yillik tarixiy-madaniy tajribasi sifatida shakllangan turmush tarzi, tafakkuri
mahsuli bo’lib dunyoga keladi degan fikmi ilgari suradi. Xalqimizning azaliy
udumlari, urf-odatlari, an’analari insoniy va milliy mansublik ifodasidir 2
.
Qadriyatlar muayyan millat va xalqlarning shonli va musibatli o’tmishi,
tarixiy-madaniy tajribalari, saboqlari, surur va baxtiyor damlarining ifodasi sifatida
namoyon bo’lsa, urf-odatlar , rasm-rusum va marosimlar turmush tarzining
shakliy ko’rinishlari sifatida xalq hayotining ma’naviy-axloqiy negizlarini tashkil
etadi.
Qadriyatlar hamisha muayyan faoliyatlar tarzida namoyon bo’lib,
kishilarning voqelikka bo’lgan munosabatlari mazmunini ifoda etadi hamda
ularning fe’l-atvorlari, sa’y-harakatlari yo’nalishlarini belgilaydi.
Ko’p qirrali islohotlar davrida, jamiyat mentaliteti tubdan o’zgarayotgan,
tuzum yangi mazmun va tartibotlarga bir paytda aholi ma’naviy-ruhiy ehtiyojlariga
mos keluvchi, xalqni istiqbolga yetaklovchi hayotbaxsh intilishlar ifodasi bo’lgan
g’oyalar va maqsadlar bilan qurollantirish katta ahamiyatga egadir.
1
Karimov I. O’zbekiston: milliy istiqlol, iqtisod, siyosat, mafkura. 1-jild, Т ., “O’zbekiston”, 1996.
2
Qarang: Jo’raev N. Tarix falsafasining nazariy asoslari.-T.: “Ma’naviyat”, 2008, 321-325-betlar
16

Shunday ekan, islohotlar samarasi xalq dunyoqarashi, madaniy va ma’naviy
qadriyatlariga ongli munosabati bilan bevosita bog’liq hodisadir. Agar
yangilanishlar odamlar ongi va dunyoqarashini, qalbi va ruhiyati orqali o’zini
namoyon etsa, u yashovchan va samarali bo’ladi. Shuning uchun ham
O’zbekistonda davlatning yangilanishlar strategiyasi sifat jahatidan o’zgarayotgan
jamiyat, yangicha tafakkur asosida vujudga kelayotgan ijtimoiy guruhlarning
qadriyat mo’ljallari bilan uyg’unlashib ketgan.
Madaniyat va ma’rifatning ustuvor hodisa sifatida talqin etilishi ma’naviy
voqelik sifatidagi takomillashuv jarayonining chin insoniylik mohiyatini
belgilaydi. Inson ayni ana shu qadriyatlar orqali kamolotga yetadi, hayotda,
jamiyatda o’z mavqeiga, o’rniga nufuziga ega bo’ladi. Inson faoliyatlari mahsuli
ayni ana shu ma’naviyat va ma’rifat orqali qadriyatga aylanadi.
Yurtboshimiz iqtisodiyotga, huquqiy va siyosiy islohotlarga, shuningdek,
jahon muammolarini hal etish, tinchlikni ta’minlash masalalariga ham ma’rifiy
ko’z bilan qaraydi, yuksak madaniy va umuminsoniy qadriyatlar talablari asosida
yondashishga da’vat etadi. Ana shu jihatlarni hisobga olgan Islom Karimov “Ilmiy
va madaniy sohadagi mavjud imkoniyatlarni saqlab qolish, qayta tiklash,
ko’paytirish maqsadida bundan buyon fundamental fanning, madaniyat va san’at
muassasalarining moddiy- texnika bazasini rivojlantirish va mustahkamlashga,
aqliy va ijodiy mehnat xodimlarining obro’sini oshirishga davlat tomonidan zarur
mablag’lar ajratilaveradi” 3
, - degan edi. O’tmish davrida iqtisodiy jihatdan
birmuncha qiyinchiliklar sezilayotgan bir paytda ma’naviy hayotimizga davlat
e’tiborining ustuvor mavqe kasb etishi insoniy g’amxo’rlikning yorqin
ko’rinishidir.
Ma’naviyati yuksak bo’lgan insongina o’zining imkoniyatini aniq chamalab
hayotdagi o’rnini hech xatosiz belgilay olganidek, muayyan olingan millat ham
o’zining tarixiy tajribalarini umumlashtirib, hayotiy xulosalar chiqara oladigan,
dunyoviy tafakkur qila oladigan farzandlari yetakchiligida o’zining jahon
3
Ўша манба .
17

hamjamiyatidagi munosib o’rnini topib, kelajagini bir qadar oydin tasavvur qila
oladigan imkoniyatga ega bo’ladi.
Bugungi kunda o’zbek xalqi o’zining kimligini anglashga e’tiborini
kuchaytirgani barchamizga ayon. Bu jarayon esa ma’naviyat masalasining kun
tartibiga qalqib chiqishiga sabab bo’lgan edi. “Ma’naviyat,- degan edi birinchi
Prezidentimiz Islom Karimov bu masalaga oydinlik kiritib, - insonga ona suti, ota
namunasi, ajdodlar o’giti bilan birga singadi. U o’z xalqning tarixini, uning
madaniyati va vazifalarini chuqur bilish va tushunib yetishga suyangandagina
qudratli kuchga aylanadi” 4
.
Darhaqiqat, muayyan xalqning ma’naviyati deganda, o’zining tarixini
chuqur o’rganib, undan saboq olishini, tabiiy muhitning ta’siri, buyuk ajdodlarning
o’gitlarini yodda saqlab, ona tili yordamida dunyoni o’ziga xos tarzda idrok etish
darajasini tushunish mumkin. Bu haqiqat esa bugun O’zbekiston xalqlari
ma’naviy-ruhiy holatida yaqqol namoyon bo’lmoqda desak mubolag’a bo’lmaydi.
Mustaqil yurtimiz tinchligi, bebaho Vatanimiz ravnaqi va mehnatsevar
xalqimiz faronvonligini ta’minlash O’zbekistonning har bir fuqarosi yuragidan joy
olgan milliy istiqlol g’oyasi va rihiyatining bosh qadriyatlariga aylandi. Bugun har
bir ongli fuqaro millat va davlat manfaati, mustaqil yurtning xalqaro maydondagi
nufuzi hamda O’zbekistonning buyuk kelajagini barpo etish yo’lida shijoat bilan
mehnatni, kerak bo’lsa kurashni hayotining bosh mazmuni ekanligini borgan sari
tushunib bormoqda.
Insoniyat taraqqiyotining globallashuv deb atalmish hozirgi bosqichi
rivojlanayotgan davlatlarda xalqaro raqobatbardoshlikni mustahkamlash, xo’jalik
yurituvchi sub’ektlarning xalqaro maydonlarda faoliyat ko’rsatishlari
samaradorligini ta’minlash borasida o’ta murakkab muammolarni keltirib
chiqarmoqda. Davlat xavfsizligi va jamiyat ravnaqi bugun nafaqat mustahkam
armiya, samarali iqtisodiyot, balki, avvalambor, o’z Vataniga sodiq, g’oyaviy yetuk
va har tomonlama bilimlarga ega bo’lgan malakali mutaxassislar bilan belgilanadi.
O’zbekistonning nufiizi, uning milliy mustaqilligi va iqtisodiy quvvati kafolati
4
Karimov I. O’zbekiston: milliy istiqlol, iqtisod, siyosat, mafkura. - Т ., “O’zbekiston”, 1993, 78-bet
18

davlat sarhadlarida, korxona va tashkilotlarda emas, balki ta’lim muassasalarida
shakllanmoqda.
Yoshlar tarbiyasi o’ta dolzarb masala bo’lib, u ta’lim-tarbiyada uzluksizlikni,
qat’iylik va talabchanlikni, ishlashning zamonaviy va ta’sirchan uslub va
vositalarini talab etadi. Ushbu xususiyatlardan kelib chiqib, ma’naviy-ma’rifiy
faoliyatning bosh innovatsiya yo’nalishi sifatida biz ommaviy ma’naviy- ma’rifiy
va tarbiyaviy tadbirlar zarurligini inkor etmagan holda, talaba - yoshlar bilan
yakkama-yakka, manzillashtirilgan ma’naviy-ma’rifiy va tarbiyaviy ishlar
samaradorligiga alohida e’tibor qaratmoqdamiz.
Ta’lim-tarbiyada bosh maqsadimiz - yoshlarni bilim olishga va yuqori
madaniyatli bo’lishga o’rgatish, undagi “uxlab yotgan” buyuklik xislatlari va
qobiliyatlarini uyg’otish, tashabbuskorlik va tadbirkorlik, jamoada faollik va
yolboshchilikka loyiqlik imkoniyatlari borligiga ishontirishdir. Ushbu maqsadning
amalga oshishi esa talabani Vataniga sodiq, yuksak e’tiqodli va zamonaviy, bilimli
qilib tarbiyalash uchun barcha imkoniyatlarini yaratadi.
Bugungi kunning jamiyatni demokratlashtirish va iqtisodiyotni bozor
tamoyillari asosida isloh etishdek dolzarb vazifalaridan biri-talaba-yoshlar
manfaatini himoya qilish, ulaming huquqlarini bilishlari va ulardan bilim olish
yo’lida to’g’ri va to’la foydalanishlariga o’rgatishdir. Shu sababali ma’naviy-
ma’rifiy va tarbiyaviy sohadagi innovatsion faoliyatimizning muhim bir yo’nalishi
talaba-yoshlar manfaati himoyasi yo’lida olib borilayotgan ishlar bo’lib qolmoqda.
Mamlakatimizda demokartik jamiyat qurish yangi avlod kadrlarini
tayyorlash siyosati bilan uzviy bog’liq. O’zbekiston Respublikasining birinchi
Prezidenti I.A.Karimov ta’kidlaganidek: “... yangi davlat barpo etishda milliy va
umuminsoniy qadriyatlar ruhida tarbiyalangan, mamlakatimizni modemizatsiya
qilish va zamonaviy demokratik jamiyat qurish yo’lidagi murakkab va keng
ko’lamli vazifalarni hal etishga qodir bo’lgan yangi avlod kadrlarini tayyorlash
masalasi muhim prinsipial va hal qiluvchi ahamiyatga ega”. Shu nuqtai nazardan,
O’zbekistonning demokratik jamiyat qurishda yangi avlod kadrlami tayyorlash
siyosati bilan bog’liq tajribasini o’rganish muhim ahamiyatga ega. Chunki, yangi
19

jamiyat qurish yo’lida xalqimizning ma’naviy yuksalishini o’z oldimizga qo’ygan
olijanob maqsadlarga yetishda hal qiluvchi mezon deb qarash va shu asosda ish
olib borish biz uchun doimo ustuvor vazifa bo’lib kelganini va bugun ham
e’tiborimiz markazida turganini ta’kidlash lozim” 5
.
Shu nuqtai nazardan kelib chiqib aytish kerakki, Islom Karimovning
asarlarida mamlakat taraqqiyotida yoshlar omilining roli va ahamiyati, yoshlarga
oid davlat siyosatining mazmun-mohiyati, uning o’ziga xos xususiyatlari,
tamoyillariga doir bildirilgan mulohazalar va qarashlar bugungi kunda mamlakat
rivoji hamda barqarorligini ta’minlashda muhim ahamiyatga ega. Bir so’z bilan
aytganda, bugungi kunimizning eng dolzarb vazifalaridan biri shiddatli
globallashuv jarayonlari sharoitida milliy o’zlikni saqlagan holda, dunyodagi
tengdoshlari bilan teng huquqlilik asosida erkin raqobatlasha oladigan, mustaqil
fikri, ongli fuqarolik pozitsiyasiga ega barkamol shaxsni tarbiyalashdan iborat. Bu
esa mustaqilligimiz va milliy davlatchilikning yanada mustahkamlanishiga,
mamlakat taraqqiyoti milliy xavfsilikni ta’minlashga xizmat qiladi.
Zero, davlatimiz rahbari ta’kidlaganidek, “Mamlakatimiz yoshlari nafaqat
ishonchimiz va kelajagimiz, yoshlarimiz bugungi va ertangi kunimizni hal qiluvchi
kuchdir”. 6
“Biz farzandlarimizni Vatan ravnaqi, yurt tinchligi, xalq farovonligiga
erishishdek oliy maqsadlarimiz ruhida tarbiyalashimiz, ulami ana shu maqsadlar
sari yetaklashimiz kerak.” 7
.
Mazkur konseptual qarashlarga tayanib yoshlarni mamlakat taraqqiyotining
omili deb qarash to’g’ri bo’lardi. 2008 yilning mamlakatimizda “Yoshlar yili” deb
e’lon qilinishi zamirida ham ana shu hayotiy haqiqat mujassam, desak xato
bo’lmaydi. 8
5
Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat-engilmas kuch. - Т .: Ma’naviyat, 2008, 7-bet.
6
Karimov I.A. Asosiy maqsadimiz - yurtimizda erkin va obod, farovon hayot barpo etish yo’lni qtbiyat bilan davom ettirishdir.
O’zbekiston Respublikasi Konstitusiyasi qabul qilinganligining 15yilligiga bag’ishlangan tantanali marosimidagi ma’ruza // Xalq
so’zi.-2007. 8 dekabr.
7
Karimov l.A. Vatan ravnaqi uchun barchamiz mas’ulmiz. 9-jild.-T.: “O’zbekiston”, 2001.-189 bet.
8
Karimov I.A. Asosiy maqsadimiz - yurtimizda erkin va obod, farovon hayot barpo etish yo’lni qtbiyat bilan davom ettirishdir.
O’zbekiston Respublikasi Konstitusiyasi qabul qilinganligining 15yilligiga bag’ishlangan tantanali marosimidagi ma’ruza // Xalq
so’zi.-2007. 8 dekabr .
20

Globallashuv sharoitida barqaror rivojlanishni, shaxs, jamiyat va davlatning
har tomonlama himoyalanganligini ta’minlash vositasi sifatida milliy qadriyatlar
va yoshlar masalasining dolzarbligi yana quyidagilarda ko’rinadi:
-birinchidan, O’zbekiston yosh fuqarolari ko’p bo’lgan mamlakatdir.
-ikkinchidan, yoshlar milliy qadriyatlarimizni kelgusi avlodlarga
yetkazuvchi, vorisiylik an’anasini davom ettiradigan qatlamdir;
-uchinchidan, yoshlar jamiyatimizda olib borilayotgan islohotlarning
davomiyligini ta’minlaydigan kuchdir;
-to’rtinchidan, mamlakatimizda shaxs va jamiyat manfaatlari tizimida
yoshlar omili alohida ahamiyat kasb etgani holda milliy xavfsizlik tizimining
muhim qismini tashkil etadi;
-beshinchidan, yoshlar tabiatan taqlidga, ergashishga moyil, jamiyatga yangi
g’oyalarni tashuvchi, ongi to’liq shakllanib ulgurmagan, tahdid-bardoshlik darajasi
aholining boshqa qatlamlariga nisbatan sust bo’lgan o’ziga xos demografik
guruhdir.
Ayrim manbalarda qayd etilishicha, markaziy Osiyodagi yosh mustaqil
davlatlarda globallashuv jarayonlari mohiyatini to’la anglab yetmaslik, milliy
an’analarning yoshlar turmush tarzida qadrsizlanishi muammosi kuzatilmoqda.
Tadqiqotchilaming qikricha, dunyoda yuz berayotgan shiddatli
jarayonlarining har bir mamlakatga o’tkazayotgan salbiy ta’sirini kuchaytirish
uchun shu hodisaning mohiyatini chuqurroq anglash, uning xususiyatlami
o’rganish lozim. Globallashuv yana shunday jarayonki, uni chuqur o’rganmaslik,
unga shoshma-shosharlik bilan ko’r-ko’rona moslashish, undan foydalanish
strategiyasi, taktikasi va texnalogiyasini ishlab chiqmaslik mamlakat iqtisodiyoti
va madaniyati, ma’naviyatini tog’dan tushayotgan shiddatli daryo oqimiga
boshqaruvsiz qayiqni topshirib qo’yish bilan baravar bo’ladi.
Xulosa o‘rnida shuni aytish mumkinki, mamlakatimizda ko‘p millat va shu
bilan birga turli dinlarga e’tiqod qiluvchi aholi istiqomat qiladi. Bunday holat
mamlakat miqyosida diniy bag‘rikenglik g‘oyasining naqadar muhim hayotiy
ahamiyat kasb etishini anglatadi. Xususan, hukumat tomonidan olib borilayotgan
21

islohotlarning ham asl mazmuni millatlararo va dinlararo bag‘rikenglik
tushunchalari bilan bevosita bog‘liqdir. Mamlakat o‘z mustaqilligini qo‘lga
kiritgan dastlabki kunlardan boshlab diniy bag‘rikenglik ijtimoiy barqarorlik
mezoni sifatida tanlab olindi. Yurtimizda yashovchi va mehnat qiluvchi turli din
vakillarining teng huquqliligini ta’minlash bu boradagi islohotlarning asosiy
mazmunini tashkil etadi. Hukumat tomonidan mamlakat miqyosida turli din
vakillari markazlarining faoliyat yo‘lga qo‘yildi va ularning bahamjihat ish
yuritishlari uchun sharoitlar yaratildi. Shu bilan birga din va davlatdan ajratilgan
ammo jamiyatdan ajratilmagan. Diniy qadriyatlar jamiyat hayotining barcha
jabhalarida mavjud va ularning rivojlanishi uchun keng imkoniyatlar yaratildi.
Hukumat tomonidan «Dunyoviylik dahriylik emas» shiori ilgari surildi va mazkur
shior aholining barcha qatlamlari tomonidan mamnuniyat bilan kutib olindi.
Bundan tashqari milliy bayram hisoblangan Navro‘zning ham tiklanish va
rivojlanish jarayoni amalga oshirildi. Navro‘z mustaqillikning ilk kunlaridan
boshlab hukumat tomonidan bayram sifatida e’lon qilindi va bu hozirgi kunga
qadar davlat miqyosida nishonlanib kelinmoqda.
Diniy tamoyillarni, diniy bilimlarni har bir millat, har bir din vakiliga,
ularning farzandlariga yanada to’liqroq o’rgatish, millatlar o’rtasida tinchlik va
totuvlikni yo’lga qo’yish, din vakillari orasida turli nizolar kelib chiqmasligini
ta’minlash, dinlararo o’zaro do’stona munosabatlarni shakllantirish maqsadida
diniy bag’rikenglik yoki tolerantlik g’oyasi ilgari surildi. Bu g’oya O’zbekiston
Respublikasi Konstitutsiyasining 31-moddasi bilan uyg’un. Konstitutsiyaning
mazkur moddasida shunday belgilab qo’yilgan: «Hamma uchun vijdon erkinligi
kafolatlanadi. Har bir inson xohlagan dinga e’tiqod qilish yoki hech qaysi dinga
e’tiqod qilmaslik huquqiga ega. Diniy qarashlarni majburan singdirishga yo’l
qo’yilmaydi». Aslida ham vijdon erkinligiga odamzod azal- azaldan intilib kelgan,
u xilma-xil daraja va ko’rinishlarda amalga oshirgan umuminsoniy tamoyillardan
biridir. «Vijdon erkinligi» «e’tiqod erkinligi» tushunchasidan anchagina kengroq.
Chunki «e’tiqod erkinligi» insonning biron-bir dinga e’tiqod qilishda o’z ixtiyori
bilan ish tutishini ifodalaydi. «Vijdon erkinligi» esa muayyan kishining biror
22

dinga, g’oyaga e’tiqod qilishi yoki umuman e’tiqod qilmasligini ham anglatadi.
Inson dindor, dinsiz dahriy yoki xudojo’y bo’lishi, but va sanamlarga sig’inishi,
butunlay xudosiz bo’lishi ham mumkin. U dunyoviy yoki diniy bilimlar tarafdori
sifatida namoyon bo’lishi mumkin. Ammo, bu - ana shu kishini ayblash uchun asos
bo’lmaydi, balki kimning qanday e’tiqodga ega bo’lishi yoki bo’lmasligi uning
vijdoniga havola deyilganidir. Ammo bu tamoyil vijdon va burch, jamiyatdagi
boshqa umuminsoniy talablarni tan olmaslik, turli aqidalarni mutlaqlashtirish,
boshqalar uchun qadriyat bo’lgan narsalami mensimaslik, boshqalarning diniga
past nazar bilan qarash, dinlar o’rtasiga nifoq solish, dindorlarni kamsitish degani
emas. Balki kishining ishonchi, e’tiqodi sohasidagi anglab olingan erkinligi,
jamiyat qonunlariga mos hayot kechirishi demakdir. Mustaqillik - o’zbek
madaniyati tarixida yangi davrni boshlab berdi. Istiqlol tufayli sho’rolar davrida
taqiqlangan milliy ma’naviyatimiz qayta tiklandi. “Mustaqilligimizning dastlabki
kunlaridanoq ajdodlarimiz tomonidan ko’p asrlar mobaynida yaratib kelingan
g’oyat ulkan, bebaho ma’naviy va madaniy merosni tiklash davlat siyosati darajasi
ko’tarilgan nihoyatda muhim vazifa bo’lib qoldi” - deb ta’kidlagan edi O’zbekiston
Respublikasining birinchi Prezidenti I.A.Karimov. Respublikamizda milliy
qadriyatlarni tiklash borasida keng ko’lamda jiddiy tadbirlaming amalga oshirilishi
- jamiyatimiz ma’naviyati “binosi” ning qad rostlashiga muhim omil bo’lmoqda.
Bularning barchasi Mustaqillik tufayli o’zbek bayramlari tarixida yangi
sahifa ochdi. Mustaqillik respublikamiz yangi yo’lini tanlab, o’zining ravnaqi va
buyuk kelajagi yo’lida rivojlanmoqda.
Mustaqillik davrida milliy an’analarni tiklash davlat siyosati darajasiga
ko’tarilib, xalqimizning tarixiy merosi bo’lgan an’analardir (Navro’z, Ro’za hayiti,
Qurbon hayitlari rasman tiklandi) Istiqlolning yangi bayramlar Mustaqillik kuni,
Konstitutsiya kuni, O’qituvchilar va murabbiylar kuni, Xotira va qadrlash qabilar
joriy etildi. Umuminsoniy qadriyatlarni targ’ib qiluvchi bayramlar Yangi yil
bayrami, Xotin-qizlar bayrami saqlanib qolindi. Jahon madaniyatiga munosib hissa
qo’shgan ajdodlarimizning tavalludlarini noshonlash ham xalqimizning eng
mu’tabar an’analariga aylandi.
23

Oilaviy marosimlar oila paydo bo’lishi bilan birga vujudga kelgan. Shu bilan
birga o’zgargan rivoj topgan. Taraqqiyot, zamon talabiga javob bermagan odat
marosimlar unitilgan. Ularning o’rnini esa oila ehtiyojlarini qondiradigan
marosimlar vujudga kelgan. O’zbek xalqining oilaviy marosimlari ham tarixiy
zaruriyat asosida vujudga kelgan va zamon chigiriqlaridan o’tib muhim ma’naviy
qadriyat sifatida ravnaq topgan. Sho’rolar davrida har bir kishi yaxshi yashay
olmasa butun jamiyat ham yaxshi yashay olmasligi unitiladi. Bu davrda asosiy
e’tibor umumdavlat ishlariga qaratilgan. Shaxs, oila ehtiyojlari esa diqqat
markazdan tushib qolgan. Jumladan, katta davlat bayramlari soyasida oilaviy-
maishiy bayramlar ikkinchi darajali bo’lib qolgan. Xalqning asrlar davomida
to’plagan bebaho boyligi - shaxs va oila hayoti bilan bog’liq marosimlar va
bayramlar unitilgan. Hozirgi paytda jamiyatimiz oldida shaxs, oila, turmush tarzini
yaxshilash va u bilan bog’liq oilaviy an’analar, marosimlar va bayramlarga e’tibor
qaratish muhim muammo bo’lib turibdi. Xalqimizning avloddan-avlodga o’tib
kelayotgan oilaviy marosimlari sho’rolar davrida jiddiy to’siqlarga uchragan bo’lsa
ham, mustaqillikka erishilgandan so’ng ular qayta tiklana boshlandi. Bu an’ana va
marosimlar to’g’risida qator kitoblar chop etildi. Bu bejiz emas, chunki, oilaviy
marosimlar xalq ma’naviyatining tarkibiy qismi muhim ahloqiy qadriyati,
ta’sirchan tarbiya vositasi sanalgan oilaviy marosimlar jarayonida namoyon
bo’ladigan odob-ahloq, mehr-oqibat kabi xislatlar yoshlar madaniyatining
shakllanishida muhim ahamiyat kasb etadi. Xalq an’analari qadrlanadigan oilalarda
tarbiya topgan yoshlar ibratli ahloqi bilan boshqalardan ajralib turadi. Bunday
oilalardan jinoyatchi, bezori kishilar chiqmaydi. Shu boisdan xalq an’analari va
oilaviy marosimlar yordamida yoshlarni tarbiyalash muhim ahamiyat kasb etadi.
Ma’lumki, jamiyat asosini oila va uning a’zolari tashkil etadi. Jamiyatning
taraqqiyoti oila va shaxs rivojlanishi bilan belgilanadi. Marosim va bayramlar
inson hayotining umumiy qismi hisoblanadi. Har bir kishining shaxsiy hayotida
shunday muhim voqealar, bosqichlar mavjudki ular alohida e’tiborni
xursandchilikni taqoza etadi. Bu xodisalar o’ziga xos tantana va bayram tarzida
nishonlanadi. Farzandning tug’ilgan kuni, unga ism qo’yish, bolaning ilk qadam
24

bosishi, o’g’il-qizning birinchi maktabga borishi, o’rta maktabni bitirishni bayram
qilish, nikoh to’yi, kumush, oltin va olmos to’ylari, nafaqaga kuzatish kabilarni
tantanali tarzda nishonlash, inson hayotidagi unitilmas voqealardir. Bundan
tashqari kishi hayotida ijtimoiy xarakterga ega bo’lgan, ko’pgina hayajonli
hodisalar ham bayramlarni yoki tantanali kayfiyat yaratadi. Oliy va o’rta maxsus
o’quv yurtiga talaba bo’lish, uni tugatish, ishga kirish, 40, 50, 60, 70, 80 yoshlarni
nishonlash marosimlari kishi hayotida shunday voqealar sarasiga kiradi.
Mustaqillikka erishilib milliy qadriyatlar tiklana boshlanganidan so’ng
“muchal yoshi” oila a’zolari, do’stlar davrasidagina emas maktablarda ham
uyushtiriladigan bo’ldi. Keyingi yillarda muchal yoshi respublikamizning ko’pgina
maktablarida ota-onalar ishtirokida Navro’z arafasida tantanali tarzda
o’tkazilmoqda. Bu kabi yangi tadbirlar ko’pgina maktablarning an’anaviy
bayramlariga aylanib bormoqda.
To’y hayotning katta shodiyonasi, oila baxt saodati va faravon turmush tarzi,
inson umrining gultoji, hayotning eng baxtli eng quvochli damlaridir. Dunyodagi
xalqlarning to’y o’tkazish udumi mavjud. "To’y" o’ziga xos ibrat olish tantanasidir.
Zero, to’y marosimida bahamjihatlik, ahillik, inoqlik, izzat-ikrom, mehr-oqibat,
mehmonnavozlik kabi fazilatlar o’z ifodasini topadi. Inson zotini qadrlash,
hurmatlash va ulug’lashda to’ylar ana shunday beqiyos ahamiyatga ega .
O’zbek xalqimizda qadimdan “Beshik to’y”', “Sunnat to’yi”, “Nikoh to’yi”
va “Payg’ambar yoshi to’yi” kabilar bo’lganligi ma’lum. Hozirgi paytda nikoh
to’ylarining yangicha, zamonaviy shakllari qaror topmoqda. Keyingi paytlarda
o’zbek xalqi hayotiga yangilik sifatida kirib kelgan kumush, oltin va olmos to’ylar
o’tkazish ham ommaviylashib bormoqda. To’y bir kishining shaxsiy ishi bo’lmay,
u keng jamoachilik tashabbusi va ijr'osi bilan o’tadigan tantanadir. Shuning uchun
to’ylarni zamon talabi darajasida ko’tarilish doimi muhim muammo hisoblanadi.
Chunki xozirgi paytda, to’ylarni tashkil qilish borasida muammolar mavjud. Hozir
to’ylarning moddiy tomoniga ko’p e’tibor beriladi. Ammo to’ylarning ma’naviy-
badiiy saviyasi zamon talabidan ancha orqada qolmoqda. To’g’ri, mahalla, qishloq
kengashlari qoshida tashkil etilgan to’y komissiyalari ushbu xalq tadbirlarini
25

zamon talablari darajasida o’tkazishga intilmoqda. Lekin, ba’zi joylardagi
komissiyalar to’ylarning moddiy-ma’naviy tomonlari bilangina mashg’ul bo’lib
qolmoqda. Komissiya tarkibiga badiiy qismini tashkillashtirishga yordam beruvchi
klub xodimlari va ijodkorlarni ham qo’yish zarur. To’yning badiiy dasturini tuzish,
ommaviy raqs, qo’shiqlarni boshqarib borish kabilarga yordam berish ularning
asosiy vazifasi qilib belgilanishi kerak. Komissiya o’zining maxsus ish rejasiga ega
bo’lishi, to’ylar maxsus senariy asosida o’tkazilishi lozim. Senariyda to’yning
barcha ikir-chikirlari (stolga nima qo’yilishidan boshlab, kimga so’z berilishi va
kim qaysi qo’shiqni va boshqa badiiy nomerlarni ijro etishigacha) o’z ifodasini
topmog’i kerak. Chunki ma’lum rejaga muvofiq o’tkazilmagan to’y tartibsiz,
fayzsiz bo’ladi. Madaniyat xodimlari yordamida tuzilgan senariy to’y
komissiyasining kengaytirilgan yig’ilishida muhokama qilinib, tasdiqlanishi
muhim ahamiyatga ega.
To’ylarni o’ziga xos bayram tarzda tashkil etish, ularni har tomonlama
tartibga solish, ixchamlashtirish, ayniqsa, badiiy jihatdan boyitish hozirgi davr
talabidir.
Oilaviy marosimlar kishilik jamiyati madaniyatining tarkibiy qismi
hisoblanadi. Shu boisdan ular umuminsoniy ahloq me’yorlari aks etadi.
Mamlakatimizda sog’lom turmush tarzi qaror topa borgan sari shaxs va oila hayoti
bilan bog’liq ilg’or an’analar shakllanib, tobora takomillashib bormoqda. Ularga
doimo alohida e’tibor berish lozim. Statistik ma’lumotlarga qaraganda,
respublikamizda o’rtacha bir oilaga 3-5 farzand to’g’ri keladi. Mamlakitimiz
aholisining 48 foizi 18 yoshgacha bo’lgan bolalar va o’smirlardir. Bularning
barchasi oilaviy dam olish, an’ana va bayramlarni uyushtirish asosida kishilarimiz
turmush tarzini takomillashtirish taqazo etadi.
Hozirgi paytda “To’y bazmi”, “Baxt kechasi”, “Muhabbat kechasi” yoki
“Visol kechasi” deb yuritiladigan nikoh to’ylarining zamonaviy an’analari vujudga
kelmoqda. Endilikda to’y tadbiri o’tkaziladigan joyni bezash, to’rda serjilo
gilamlar osib, unga kelin-kuyovning ismini yozish va nikoh ramzi - birlashgan ikki
halqa tasvirini tushirish, to’y dasturxonini turli noz-ne’mat va mevalar bilan
26

bezash, kelin-kuyovlarni “To’ylar muborak” qo’shig’i bilan tantanali kutib olish,
mahalla qo’mitasi raisining to’yni ochishi, to’y ishtirokchilarining ikki yoshga dil
so’zlari va istaklarini bayon qilishi, kuy-qushiqlar ishtirok etilishi bazm
ishtirokchilarining o’yin-raqsga tushishi, kelin-kuyovni "Birinchi visol oqshomi"ga
kuzatish, nihoyat, xonadon boshlig’i yoki mahalla oqsoqollaridan birining tantana
yakunida tilak bildirishi kabilar zamonaviy o’zbek to’ylarining asosiy
elementlariga aylangan.
Oilaviy marosimlaming madaniy, ma’naviy ahloqiy, tarbiyaviy jihatlariga
alohida e’tibor berish lozim.
Oilaviy marosimlar etno pedagogika va xalq donishmandligi bilan
uyg’unlashib ketgan. Ular asrlar davomida yosh avlod ma’naviyatini
shakllantirishda muhim omil bo’lgan. Oilaviy marosimlarni o’tkazish jarayonida
namoyon bo’ladigan insonparvarlik, mehribonlik, mehmondo’stlik, olijanoblik,
inoqlik kabi fazilatlar yoshlar tarbiyasiga ijobiy ta’sir qiladi. Bu tadbirlar davomida
avloddan-avlodga o’tib kelayotgan xalq odatlari, fol’klor janrlari (o’lan, lapar, yor-
yorlar, marosim qo’shiqlari) raqslar, o’yin - musobaqalar, duolardan foydalanish -
yoshlarning ma’naviy kamol topib ulg’ayishida katta ahamiyatga ega.
27

2.2. Yoshlarni ilmiy ishlarga yo'naltirish masalalar tahlili
Mustaqil mamlakatimiz tinch – osoyishta yashayotgan bir paytda Afqoniston va
boshqa yaqin qududlardagi b е qaror vaziyatdan foydalanib ekstr е mistik kuchlar
Markaziy Osiyo mintaqasini mafkuraviy kurashlar maydoniga aylantirishga urina
boshlagan edi.
Bu jinoiy guruqlar o’zlarining yovuz maqsadlarini turli islomiy, mafkuraviy
g’oyalar bilan niqoblashga qarakat qildilar. Ana shu saqta g’oyalarni tarqatib,
yoshlarni yo’ldan ozdirishga intildilar. Mamlakatimiz aqolisining tinchligi va
osoyishtaligiga “Vaqqobiylik”, “Xizbut - taqrir”, “Akromiylik”, “Adolat
uyushmasi”, “Islom lashkarlari”, “Tavba” kabi turli zararli g’oyalarga asoslangan
kuchlar va qarakatlar taqdid sola boshladi.
Xo’sh, 80 – yillarning oqiri va 90 – yillarning boshida ayrim yurtdoshlarimiz nima
uchun zararli g’oya va yot mafkuralar ta'siriga tushib qoldiq Bu qolatning
moqiyati I.A.Karimov asarlarida to’la – to’kis ochib b е rilgan.
Birinchidan, milliy g’oya, istiqlol mafkurasi to’liq shakllanib, odamlarning qalbi
va ongiga singib ulgurmagan edi. Natijada e'tiqodi bo’sh, sodda va ishonuvchan
odamlar bilib – bilmay noto’qri yo’llarga tushib qoldilar.
Ikkinchidan, mustaqil O’zbekiston eski tuzumdan yangi tuzumga o’tish
jarayonida bir qator tabiiy qiyinchiliklarga duch k е ldi. Insoniyat tarixidan
ma'lumki, o’tish jarayonida qiyinchiliklar bo’lishi qonuniydir. Ayniqsa iqtisodiy
soqadagi qiyinchiliklar. Bunday sharoitda sabr – qanoatga o’rganmagan, е ngil yo’l
bilan yashashga ko’nikkan ayrim kishildar ma'lum qiyinchiliklarga duch k е lgach,
o’z turmush tarzini yangilash uchun oson yo’l aqtaradi. Ular aksariyat qollarda
noto’qri yo’llarga kirib qoladi.
Uchinchidan, bugungi kunda yoshlarning qammasini qam s е rdaromad ish bilan
ta'minlash imkoni yo’q. Ular diplomi, ma'lumoti bo’lsa qam, ba'zan ko’ngildagid е k
ishni topa olmaydi yoki kam ish qaqi olib ishlashni qoqlamaydi. Buning natijasida
yana oson yo’l aqtarib noto’qri, yomon, salbiy qarakatlarga qo’shilib k е tishi
mumkin.
To’rtinchidan, zararli va yot mafkura vakillari xalqimiz, ayniqsa
farzandlarimizning ko’ngli ochiq, soddadil, ishonuvchanligidan foydalanadi.
B е shinchidansobiq tuzum davrida ko’plab tashkilotlar zo’rlik orqali majburiy
bo’lsada muntazam tarqibot – tashviqot ishlar olib borar edi. L е kin mustaqillik
davrida ularning o’rni muayyan darajada bo’shab qoldi va bu vazifani dastlab q е ch
qaysi tashkilot bajarmadi.
Shuningd е k, ijtimoiy fanlarning qayot talablaridan orqada qolgani bunga sabab
bo’ldi.
Xullas, g’oyaviy bo’shliq vujudga k е lar ekan, turli mafkuraviy taqdidlar
kuchayadi.
Bugungi kunda mamlakatimizga qarshi qaratilgan mafkuraviy taqdidlarni aloqida
ko’rsatib o’tish maqsadga muvofiqdir. Ular quyidagilardan iborat:
- islom xalifaligini tiklash uchun olib borilayotgan qarakatlar
- yosh mustaqil davlatlarni qaytadan sobiq ittifoqqa birlashtirish g’oyasi
28

- tariximizni, milliy qadriyatlarimiz va dinning moqiyatini saqtalashtirishga
urinishlar
- xalqni ma'naviy jiqatdan buzishga qaratilgan intilishlar
- turli mafkuraviy vositalar orqali mintaqaviy va davlatlararo mojarolar k е ltirib
chiqarishga qaratilgan qarakatlar.
2 savol.
Inson va jamiyat qayotida g’oyalar va mafkuralar xilma – xilligini namoyon
bo’lishi ijtimoiy – ma'naviy eqtiyoj ifodasidir.
Jamiyatdagi g’oya va mafkuralar xilma – xilligining kuzatilishi insonlarning tabiat
– jamiyat qodisalari, olam va odam to’qrisidagi fikrlari turlichaligi bilan
izoqlanadi.
Umumiy g’oyaga e'tiqod qilish tufayli turlicha ijtimoiy guruqlar shakllanadi.
Ularning maqsad – muddaolari, orzu – istaklari, manfaatlari bir – biridan
farqlanishi mumkin.
Masalan, ezgulik, yaratuvchilik, bunyodkorlik, qamkorlik, ozodlik, erkinlikni qaror
toptirishga qaratilgan fikrlar mamlakatda osoyishtalik, xalqlar o’rtasida totuvlik,
barqarorlikka xizmat qiladi. Yoki buzqunchilikka undovchi yovuz fikrlar jaqolat
uruqini s е pib, urushni tarqib qiladi. Buzqunchi fikrlar jamiyatdagi muayyan
guruqlar, qatlamlarning ongiga singib uning yovuz manfaatlarini ifodalaydigan
g’oyaga aylanishi mumkin. U qolda jamiyatda barqarorlik muqiti vujudga k е lib,
odamlar boshiga katta kulfatlar yoqilishi mumkin.
g’oya bilan g’oyaning bir – biriga o’xshamasligi va ular o’rtasida farq bo’lishini
tabiiy jarayon d е b qarash k е rak. L е kin, ma'lum bir g’oya va mafkurani jamiyat
a'zolari ongiga majburan singdirish va rioya qilishni barchasidan talab qilish –
jiddiy xatodir.
Е r yuzidagi barcha insonlar o’z fikr – muloqazalariga ega bo’lib amaliy faoliyat
yuritadilar. Shu sababli yunon faylasufi Aristot е l ikkita inson aynan bir xilda
fikrlamaydi, ularning olam qaqidagi tushunchalari, fikrlari xilma – xildir, d е ydi.
Tabiiyki, mamlakatda ilqor g’oyalar, mafkuralar qancha ko’p bo’lsa, ya'ni
mafkuraviy plyuralizm qukmron bo’lsa, taraqqiyotning samarali yo’lini tanlab
olishi uchun imkoniyat shunchalik k е ng bo’ladi.
Mustaqil O’zbekiston mafkura kommunistik yakkaqokimligidan voz k е chdi va
milliy taraqqiyoti uchun k е ng yo’l ochdi. Mamlakatimizda mafkuralar va fikrlar
xilma – xilligi ijtimoiy taraqqiyotiga xizmat qiladigan yangidan – yangi
g’oyalarning paydo bo’lishiga va ularni ro’yobga chiqarish imkoniyatini yaratadi.
Umummilliy g’oya jamiyat a'zolarining, xalq ommasining tub manfaatlarini va
orzu – umidlarini ifoda etadi, shu sababli ulkan maqsadlar yo’lida birlashtiradigan
joziba kuchiga ega bo’ladi. Bunday g’oya jamiyatda barqarorlikni ta'minlaydi.
Ammo, fikrni erkin ifoda etadigan shaxs, guruq yoki ijtimoiy qatlam, avvalo,
o’zining aniq – ravshan, asosli qarashlariga ega bo’lishi, o’z nuqtai nazarining
oqibati uchun ma'suliyatini o’z zimmasiga olishi zarur.
Tarixan ma'lumki, jamiyatda ezgu g’oyalar barcha davrlarda insonni yuksak
orzular bilan yashashga, olijanob maqsadlar yo’lida e'tiqod bilan kurashishga
o’rgatadi. Bunga yorqin misoli sifatida O’zbekistonning istiqlol yillarida barcha
jabqalarda erishayotgan yutuqlarini k е ltirish mumkin. Shu narsani unutmaslik
29

k е rakki inson va jamiyat bor ekan, ezgulik g’oyalarining ziddi bo’lgan zulm va
zo’ravonlik, qaboqat va jaqolat yangi – yangi shakllarda namoyon bo’lishi qam
mumkin. L е kin ular insoniyatning adolat, t е nglik, tinchlik, qardoshlik rivojlanishi
va farovonlik g’oyalariga tayanib, yuksak maqsadlar sari intilishlarini to’xtata
olmaydi. Ezgu g’oyalar odamlarni faqat olijanob maqsadlar sari etaklaydi.
30

XULOSA
Xulosa sifatida shuni aloqida aytish zarur mustaqil O’z е kistonda qozirgi davrda
millat, jamiyat, davlatning birlashtiruvchi bayroqi bo’lgan milliy g’oya va
mafkurani shakllantirish va xalqimiz ongiga singdirish yuzasidan faollik bilan ish
olib borilmoqda. Bu mafkura mustaqillik yillarda erishgan qalabalarni, eng katta
yutuqimiz bo’lgan istiqlolimizni, Ona Vatanimizni, farzandlarimizni baqtli
k е lajagini fidoyilik bilan qimoya qilish, doimo qushyor va s е rgak bo’lishga
yordam b е radi. Z е ro, O’zbekiston bizning umumiy uyimiz – uni asrash qar
birimizning vazifamizdir. Shu ma'noda, milliy istiqlol g’oyasi qar birimizning
qalbimizga singadigan, umumiy g’oyamiz, ongimiz, dunyoqarashimizini tarkibiy
qismidir.
31

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. “Ta`lim to`g`risida“gi Qonun. 1997-yil 29-avgust.
2. Kadrlar tayyorlash milliy dasturi. 1997-yil 29- avgust
3. 2004-2009 - yillarda maktab ta`limini rivojlantirish Davlat umummilliy
dasturi.
4. I.Karimov. “Bunyodkorlik yo`lidan”, 4-jild, Toshkent, “O`zbekiston”
nashriyoti. 1996-yil.
5. I.Karimov. “Bizdan ozod va obod Vatan qolsin”, 2-jild, Toshkent,
“O`zbekiston” nashriyoti, 1996-yil.
6. I.Karimov. “Ma`naviy yuksalish yo`lida” Toshkent, “O`zbekiston”
nashriyoti, 1998-yil.
7. I.Karimov. ”Jamiyatimiz mafkurasi xalqni-xalq, millatni-millat qilishga
xizmat qilsin”, ”Tafakkur” jurnali bosh muharriri savollariga javoblari, 1998-yil, 2-
son.
8. I.Karimov. “Tarixiy xotirasiz kelajak yo`q”, “Muloqot” jurnali, 1998-yil.
5-son.
9. I.Karimov. “Olloh qalbimizda, yuragimizda”, Toshkent, “O`zbekiston”
nashriyoti, 1999-yil.
10. I.Karimov. “Milliy istiqlol mafkurasi -xalq e`tiqodi va buyuk kelajakka
ishonchdir”, “Fidokor” gazetasi muxbiri savollariga javoblar. Toshkent,
“O`zbekiston” nashriyoti, 2000-yil.
11. Milliy istiqlol g`oyasi: asosiy tushuncha va taomyillar. - T. O`zbekiston
2001-yil.
12. O`zbekiston Respublikasi XTV ning 2005-yil 10-noyabrdagi 35-sonli
Hay`at qarori.
13. www.ziyonet.uz
32

MILLIY ISTIQLOL G'OYASI ASOSIY TUSHUNCHA VA TAMOYILLAR FANI VA YOSHLARNI ILMIY ISHLARGA YO'NALTIRISH MASALALAR TAHLILI.

Sotib olish