Mo‘g‘ullar hujumi davri tarix falsafas - Философия - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.4MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Философия

Mo‘g‘ullar hujumi davri tarix falsafas

Купить

3. X orazmshohlar davlat ining inqir ozga
yuz t ut ishi 2. Ikki davlat o’rtasidagi elchilik aloqalari.1. Mo‘g‘ullar davlat i, qo‘shni davlat lar ning
bosib olinishi
REJA: Mo'g' u l la r h u ju m i d a vr i ta r ix
f a lsa f a si

SHAROF RASHIDOV NOMIDAGI SAMARQAND DAVLAT
UNIVERSITETI
TARIX FAKULTETI 408 GURUH TALABASI KAYUMOV SHIXRUX
TARIX FALSAFASI FANIDAN MUSTAQIL ISHI
Mavzu: Mo'g'ullar bosqini davri tarix falsafasi

Mo‘g‘ullar davlat i.
XI asrda mo‘g‘ul qabilalari hayotida hali urug‘-aymoqchilik
munosabatlari nihoyatda kuchli edi. Ular asosan
ko‘chmanchi
chorvachilik, ovchilik va o‘zaro mahsulot ayirbosh qilish
bilan shug‘ullanar edi. Bu davrda urug‘ va qabilalari
o‘rtasida
o‘zaro kurash avj olib bormoqda edi. Mo‘g‘ul urug‘
boshliqlari
orasidagi ichki kurashlarda Temuchin (1155–1227) g‘olib
chiqadi. 1206-yil da Onon daryosi C hingizx on Mo‘g‘ullar
davlat i bo‘yida
chaqirilgan mo‘g‘ul urug‘ va qabila boshliqlarining
qurultoyida
Temuchin ulug‘ x on (qoon) deb e’lon qilinadi, unga
«C hingiz» laqabi beriladi va Mo‘g‘ullar davlatiga asos
solinadi.
Chingizxon ko‘p sonli qo‘shin hamda 10 ming nafar
turk azamatlaridan iborat kezik (keshik)–xos
soqchilar qismini tuzib, istilochilik urushlari olib
borishga kirishadi.

1206-yil da dastlab naymanlar bo‘ysundirildi. 1207–1208-yillar da
Enasoy havzasi,so‘ngra Yettisuv viloyatining shimoliy qismi zabt
etildi va uyg‘urlar taslim bo‘ldi. 1211–1215-yillar da Chingizxon bir
necha bor Xitoyga hujum qilib, Shimoliy Xitoyning markazi –
Szindi (Pekin) shahrini ishg‘ol qilib, Szin sulolasini taxtdan qulatdi.
Shimoliy Xitoy yerlari Mo‘g‘uliston davlatiga qo‘shib olindi.
Chingizxon Xitoydan ko‘p o‘ljalar, cho‘rilar bilan harbiy qurol
yasaydigan va ularni ishlata biladigan mohir hunarmandlarni ham
Mo‘g‘ulistonga olib ketadi. Shu yo‘l bilan u o‘z qo‘shinini
zamonasining eng yaxshi harbiy qurol-aslahalari bilan ta’minlaydi.
Chingizxon 1218–1219-yillar da Sharqiy Turkiston va Yettisuv
viloyatlarini deyarli talafotsiz qo‘lga kiritib, bu yerdagi Kuchluk
davlatini tugatdi. Shunday qilib, Gobi sahrosining sharqiy
chegarasidan to Tangritog‘ (Tyanshan) tizmasining g‘arbiy
etaklarigacha bo‘lgan viloyatlar Mo‘g‘ullar davlati hukmronligi
ostida birlashtirilgan edi. Shu tariqa Mo‘g‘ullar davlatining g‘arbiy
hududlari Sulton Muhammad Xorazmshoh saltanatining chegarasiga
bevosita tutashib ketdi.

Mog’ul jangchilarni yurish chodiri.

Dastavval, 1216-yil da Chingizxon huzuriga Xorazmshoh Bahouddin Roziy
boshchiligida o‘z elchilarini yuboradi. Elchilarni Chingizxon iltifot bilan qabul
qiladi. Hatto, elchilardan u Sulton Muhammadni G‘arbning sohibqironi (G‘arb
mamlakatlari yerlarining sultoni), o‘zini esa Sharqning podshosi deb
hisoblashini Xorazmshohga yetkazishlarini so‘raydi. Chingizxon qimmatbaho
sovg‘alar va mollar ortilgan katta karvon bilan o‘z elchilarini Xorazmga
yuboradi. Elchilarga xorazmlik savdogar Mahmud Yalavoch boshliq qilib
tayinlanadi. Chingizxon elchilarini Sulton Muhammad 1218-yilning bahor i da
Buxoro shahrida qabul qiladi. Elchilar Chingizxon Sulton Muhammadni
qudratli podshoh sifatida bilib, uni o‘zining eng ar doqli o‘g‘illar i qatorida
ko‘r ishi hamda u bilan do‘stona shartnoma tuzishga roziligini aytadi. Bunday
«iltifoti», shubhasiz, Sharq ustomonligida «C hingizx onning X orazmshohni
o‘ziga qaram qilib olish niyat i bor » degan ma’noni anglatardi. O‘zini
Iskandari soniy (Ikkinchi Iskandar) deb hisoblab yurgan podshoga bunday
«istiqbol» sira yoqmas edi. Xorazmshoh Mahmud Yalavochni tunda xufiyona
o‘z huzuriga chaqirtirib keladi. Elchiga xorazmlik bo‘lgani uchun
Chingizxonga emas, balki Xorazm shohiga xizmat qilishini, Chingizxon
to‘g‘risidagi bor haqiqatni aytishini, keyinchalik xon qarorgohida
Xorazmshohning josusi bo‘lib qolishini talab qiladi. Chingizxon o‘z
elchilarining ish natijalaridan mamnun bo‘ladi. Chunki Mahmud Yalavoch
Xorazm davlati va uning podshosi to‘g‘risida Chingizxonga, mo‘g‘ullar
to‘g‘risida Xorazmshohga aytgan ma’lumotlariga qaraganda ham ko‘proq
axborot to‘plab qaytgan edi. Ikki davlat o’rtasidagi elchilik aloqalari.

Chingizxon ikki buyuk qo‘shni davlatlar o‘rtasida shartnoma tuzish
uchun 1218-yil ning o‘zidayoq Xorazmga juda katta savdo va elchilar
karvonini jo‘natadi. Karvon ko‘p miqdorda oltin, kumush buyumlar,
xitoy ipak matolari, suvsar va qunduz mo‘ynalari va boshqa har xil
qimmatbaho mollar ortilgan 500 t uyadan hamda 450 musulmon
savdogarlardan tashkil topgan edi. Bu ulkan savdo karvoni mamlakat
poytaxti Urganch shahri t omon borar edi. Ammo karvon yo‘lda
chegara shahar O‘trorda ushlanib qoladi. Shaharning noibi G‘oirx on
(Inolchiq) tomonidan karvon talanib, savdogarlarning hammasi qirib
tashlanadi. Faqat bir t uyakashgina o‘limdan qut ulib qoladi. U
Chingizxonning qarorgohiga zo‘rg‘a yetib borib, karvonning dahshatli
qismatidan xabar beradi. Chingizxon nihoyatda g‘azablanadi, ammo
g‘azabini bosib, Ibn Kafroj Bug‘ro ni ikki ishonchli mulozim
kuzatuvchilar bilan Xorazmshoh huzuriga elchi qilib yuboradi.
Chingizxon Sulton Muhammaddan aybdorlarni jazolashni va
Inolchiqni tuttirib, uning ixtiyoriga jo‘natishni talab qiladi.
Xorazmshoh Chingizxonning talabiga javoban elchini
o‘ldirishni va u bilan birga kelgan ikkita mulozimning soqol
mo‘ylovlarini qirib, sharmanda qilib qaytarib yuborishni buyuradi.
Bu voqealar ikkita eng katta davlatlar o‘rtasida savdo aloqalari va
elchilik munosabatlari tamomila uzilganini bildirar edi. Xorazmshoh
uyushtirgan bu voqea har ikki buyuk davlatlar o‘rtasida urush
boshlanishiga bahona bo‘ldi.

X orazmshohlar davlat ining inqir ozga yuz t ut ishi
XIII asrning boshlarida Xorazmshohlar saltanati qo‘shinining umumiy
soni C hingizx on harbiy kuchiga nisbat an birmuncha oshiqroq edi.
Xorazmshoh hokimiyati siyosiy, xususan, ma’mur iy boshqaruv
jihat idan mustahkam
emas edi. Chunki, mansabdorlar davlat tang ahvolga tushib qolgan
paytlarda o‘z vazifalarini tashlab ketar, podshoga itoatsizlik qilar,
o‘zboshimchalik bilan o‘z bilganlaricha yo‘l tutar edilar. Hatto ayrim
viloyat hokimlari Xorazmshohga nomigagina bo‘ysunib, amalda deyarli
mustaqil edi. Buning ustiga Sulton
oliy dargohi ichida kuchli nizo hukm surardi. Ayniqsa, Turkon x ot un ,
ya’ni «turklar onasi» nomi bilan shuhrat topgan Sulton Muhammadning
volidasi qo‘shinning oliy sarkardalari hisoblangan qipchoq oqsuyaklari
bilan urug‘-qabila aloqalari orqali mahkam bog‘langan edi. U o‘z
qabiladoshlari manfaati yo‘lida saroyda ko‘tarilgan barcha fitnalarga
boshchilik qilar, hatto ularda
shohga qarshi adovat ruhini uyg‘unlashtirib qo‘ygan edi. Ichki nizo,
boshboshdoqlik va fuqarolarning noroziligi kuchayib, mamlakat siyosiy
hayoti inqirozga yuz tutgan edi. Bunday o‘ta xavfli vaziyatni bartaraf
etish maqsadida Sult on Muhammad o‘z hukmronligining so‘ngida
«Davlat kengashi» ni ta’sis
etadi. Kengashga 6 nafar bilimdon vakillar jalb etiladi. Unda eng dolzarb
masalalar muhokama etilib, qaror qabul qilinsa-da, ammo u amalda
ijobiy natija bermaydi.

X orazmliklarning
mo‘g‘ullarga qarshi
jangi.

Qo’shimcha ma’lumot
Chingizxon (asl ismi Temujin, Temuchin) (taxm. 1155, Oʻnon daryosi
yaqinidagi Delpun Boʻldan mavzei — 1227.25.8) — Moʻgʻullar davlati
asoschisi, sarkarda. Moʻgʻul qabilalari ittifoqi — tayjiutlar sardori Yasugay
bahodirning Oʻelun Fujin (xotun)dan tugʻilgan toʻngʻich farzandi. 13
yoshyda ot asidan yet im qolgan Ch. 27 yil davomida bir qancha urugʻ va
qabilalarni tayjiutlar atrofida birlashtirish maqsadida harbiy harakatlar olib
borgan. 1195—1204 y.larda Ch. keraitlar boshligʻi Vanxon Toʻgʻril (Oʻnxon)
bilan ittifoqsa merkit, nayman, kuralas, ikiras, durban, tatar va h.k.
qabilalarni boʻysundiradi. Biroq, keyinchalik ular orasiga adovat tushgan.
1204 y. Oʻnxon bilan boʻlgan jangda gʻalaba qozongan Ch. xonlik taxtini
egallaydi. 1206 y. moʻgʻul aslzodalari, noʻyonlari ishtirokida buyuk
qurultoyda "chingiz" (tengiz — dengiz, okean) unvoni bilan sarafroz etiladi
(Ulugʻxon maʼnosida) va barcha qabila, urugʻ, elatlarning buyuk xoni deb
eʼlon qilinadi. Davlatning ichki va tashqi siyosatini tartibga solishda Ch.
tomonidan eʼlon qilingan qonunlar toʻplami — yaso (yasoq) muhim rol
oʻynaydi. Ming kishilik shaxsiy gvardiya hamda yuz ming jangchidan iborat
otliq armiyani shakllantirgan Ch. Sibirdagi bir nechta qabila va elatlarni
(1207), Shim. Xitoyni (1211 — 15), Oʻrta Osiyoni (1219—21), Xuroson, Eronni
(1221—24) oʻz tasarrufiga kiritadi. Moʻgʻullar tomonidan zabt etilgan
hududlar vayron qilingan, aholisi qyrib tashlangan, qullikka mahkum
etilgan. 1224 y. Ch. Moʻgʻullar davlatini 4 oʻgʻli — Joʻji, Chigʻatoy, Oʻqtoy va
Tuli larga taqsimlab bergan. Shim. Xitoydagi tangut qabilalarining Sisya
davlati (10—13-a.lar)ga qarshi yurish qilgan vaqtida Ch. ogʻir dard tufayli
vafot etadi. Uni Moʻgʻulistondagi Burxon—Xaldun togʻ etagida dafn etishadi.

Mo‘g‘ullar hujumi davri tarix falsafas

Купить

Похожие документы
insonning ma'naviy kamolotida falsafiy dunoyqarashning roli
Bioetika fanining falsafiy – axloqiy muammolari
Borliq falsafasi 2
Eng yangi davr sharq falsafasi
Falsafiy dunyoqarashning o‘z-o‘zini anglash jarayonidagi ta'siri