Kirish Roʻyxatdan oʻtish

Docx

  • Referatlar
  • Diplom ishlar
  • Boshqa
    • Slaydlar
    • Referatlar
    • Kurs ishlari
    • Diplom ishlar
    • Dissertatsiyalar
    • Dars ishlanmalar
    • Infografika
    • Kitoblar
    • Testlar

Dokument ma'lumotlari

Narxi 2000UZS
Hajmi 53.0KB
Xaridlar 0
Yuklab olingan sana 07 Noyabr 2026
Kengaytma docx
Bo'lim Referatlar
Fan Pedagogika

Sotuvchi

Bohodir Jalolov

Нақл, ривоят, бовар ва дуоҳои мардум

Sotib olish
НА Қ Л , РИВОЯТ, БОВА Р ВА  ДУО Ҳ ОИ  МА РДУМ
На қ ш а :
1. Хусусияти   жанр ӣ   ва   мундари ҷ аи   ғ оявии   на қ л   ва
ривоят ҳ ои   хал қӣ
2. Бовару шугун ҳ ои   хал қ	
ӣ   ва   хусусияти   жанрии   он ҳ о
3. Мавз ӯ ъ   ва   мун дари ҷ аи   бовар   ва   шугун ҳ о и хал қ	
ӣ
4. Сохт ва шакли шугун ҳ ои   хал қ	
ӣ
5. Хусусияти   жанр ӣ   ва   мазмуну   мундари ҷ аи   дуо ҳ ои
мардум На қ л у  ри воят ҳ о  яке аз намуд ҳ ои   э ҷ одиёти  шифо ҳ ии хал қ   ба
шумор   меравад .   Дар   он ҳ о   фа ҳ миш ,   дониш ,   андеша ,   фикру
муло ҳ иза ,   хуллас   а қ идаи   мардум   дар   бораи   зиёратго ҳҳ о ,
ёдгори ҳ ои   қ адимии   таърих ӣ ,   сардору   сарварон   ва   арбобони
намоёни   давлат ӣ ,   пешвоёни   бар ҷ астаи   илму   адабиёт,
па ҳ лавонон   ва   ғ айра   на қ л   карда   мешаванд .   Аз   ин   рў ,   дар
гуфтугўи   одамон   го ҳ о   ба   ҷ ои   калимаи   «ривоят»   калимаи   «на қ л»
омада ,   го ҳ о   ҳ ардуи   ин   калима   як ҷ оя   барои   ифодаи   як   фикр
хизмат   мекунанд .
Жанри   на қ лу   ривоят   хусусияти   иттило ӣ   норанд ,   зеро   асоси
он ҳ о маълумот додан дар бораи касе, чизе ё макон аст. Чунончи,
инсон   метавонад   ягон   во қ еа   ё   ҳ одисаи   дидаашро   на қ л   кунад .
Азбаски   во қ еа   аз   хотир   гуфта   мешавад ,  он   хусусияти   ҳ ам   на қ л   ва
ҳ ам   ёддоштро   дорост .  Фар қ и   на қ л   аз   ёддошт   аз   он   иборат   аст ,  ки
дар   ёддошт   б евосита   во қ еаи   бо   худи   муаллиф   рухдода   ва   ё
ҳ одесае ,   ки   вай   шо ҳ иди   он   аст ,   зикр   мегардад ,   на қ лро   бошад ,
г ӯ янда   аз   дидаву   шунида ҳ ояш   баён   мекунад ,   яъне   иштироки   ӯ
му ҳ им   нест .   Дар   ривоят   низ   г ӯ янда   шо ҳ иди   во қ еа   нест ,   яъне   он
аз   насл   ба   насл ,   аз   аср   ба   аср   ин ти қ ол   меёбад .   Дар   ин   бора
М.Мавлонова   иброз   медорад,   ки   “На қ лу   ривоят   ҷ анбаи   во қ е ӣ
доранд ,   аммо   азбаски   ривоят ҳ о   ғ олибан   аз   давраи   бостон   ё
классик ӣ   то   замони   мо   омада   расидаанд ,   та ҳ аввул   пазируфта   аз
во қ еият   дур  рафтаанд” 1
.
1
 Мавлонова М. Фолклори то ик. Комплекси таълим -метод . – Ху анд: Ношир, 2016. – С. 79ҷ ӣ ӣ ҷ На қ лу   ривоят   шакл ,   сохт   ва   услу би   устувор   доранд.   Он ҳ о
шаклан   хурд ,   аз   ли ҳ ози   забону   баёнашон   сода   ва   фа ҳ мо
мебошанд .   Но қ илон   ва   ровиён   манзара   ва   во қ еа ҳ оро   дар
иртибот   бо   биниш   ва   назардошти   худ   бо   муболи ғ аи   зиёд   ва   ё
баръакс ,   хеле   одд ӣ   баён   менамоянд .   Сохти   он ҳ о   устувор   аст ,
аксаран   г ӯ яндагон   суханашонро   бо   “мег ӯ яд ,   ки ... ” ,   “ривоят   аст ,
ки ... ” ,   “на қ л   мекунанд ,   ки ... ” ,   “як   ва қ те ... ” ,   “замоне ... ”   о ғ оз
менамоянд .
Фолклоршинос Додо ҷ он   Обидов   ривоят ҳ ои   то ҷ икиро   аз   р ӯ и
мавз ӯ ъ   ва   мундари ҷ аашон   ба   н ҳӯ   гур ҳ	ӯ   ҷ удо   кардааст .
Бисёр  на қ лу   ривоят ҳ о   аз хусуси   қ а ҳ рамон ӣ   ва   корнамои ҳ ои
па ҳ лавонон   ва   дигар   шахсони   таърих ӣ   маълумот   меди ҳ анд .   Як
қ атор   ривоят ҳ ои   дигар   бошанд ,   дар   бораи   қ увва ҳ ои   бад ӣ   ва
бадбахтиовар   на қ л   мекунанд ,   ки   дар   ин   қ абил   ривоят ҳ о   одатан
дев ,   ҷ ин ,   пар ӣ ,   албаст ӣ   ва   ғ айра ҳ о   амал   мекуна нд   ва   он ҳ о   то
андозае   ба   афсона ҳ ои   се ҳ рнок   монанд ӣ   доранд .   Яке   аз
қ а ҳ рамонони   ин   қ абил   ривоят ҳ о   Хў ҷ аи   Хизр   аст .   Гўё   касе ,   ки   ба
дидани   Хў ҷ аи   Хизр   муваффа қ   гардад ,   ба   муроду   ма қ сади   худ
мерасад .   Хў ҷ аи   Хизр   дар   тасаввуроти   хал қ   ҳ амчун   ра ҳ намо ,
мушкилкушо ,   ба   амал   оварандаи   тамоми   орзую   ҳ авас ҳ ои
одамон   на қ ш   бастааст .
Қ исме   аз ривоят ҳ о   бошанд ,   ба   Лу қ мони   Ҳ аким ,   Сино ,   Ҷ ом ӣ ,
ки   дар   байни   хал қ   ҳ амчун   табиби    ҳ ози қ ,  дармонбахши   бе ҳ амтою
одами   доно   маш ҳ ур   гардидааст ,   бахшида   шудааст .   Дар   бораи ҳ айвонот ,   паррандагон ,   хазанда ҳ о   низ   бисёр   на қ лу   ривоят ҳ о
мав ҷ уданд . 
Оид ба   ҷ ирм ҳ ои   осмон ӣ   –   офтоб ,   мо ҳ   ва   ситорагон ,   доир   ба
гиё ҳ у   растани ҳ о ,   номи   ҷ у ӯ рофии   ма ҳ ал ҳ о ,   дар   бораи   ҷ аннат   ва
дузах ,   оид   ба   зиндаг ӣ   ва   кору   пайкори   пай ғ амбарону   сарварони
дини   ислом   –   Му ҳ аммад   ( а ),   Ал ӣ   (а),   Имом   Ҳ усайн   ва   Имом
Ҳ асан ,   Мусо   ( а ),   Сулаймон   ( а ),   Исо   ( а ),   Довуд   ( а )   ва   ғ айра   на қ лу
ривоят ҳ о   гуфта   шудаанд .
Ривоят ҳ ое   низ   ҳ астанд ,   ки   дар   он ҳ о   на   тан ҳ о   аз   хусуси
пайдоиши   ҳ айвон ҳ о ,   балки   инчунин   дар   бобати   рафтору   кирдор
ва   хусусият ҳ ои   он ҳ о   сухан   ме равад.
Чунончи,   дар   ривояте   гуфта   шудааст,   ки   чаро   гун ҷ ишк
ҳ ангоми   ро ҳ   гаштан   қ адам   намемонаду   ду   пояшро   баробар
бардошта ,  ҷ а ҳ ида - ҷ а ҳ ида   мегардад .
Қ ариб   тамоми   на қ лу   ривоят ҳ ое ,   ки   ма ҳ сули   э ҷ одиёти
шифо ҳ ии     хал қ   мебошанд ,   фикру   андеша   эъти қ од   ва   ну қ таи
наза ри мардумро оид ба  ҳ аёт   ифода   менамоянд .
Чанд нам у на аз нам у на ҳ о   аз   на қ лу   ри воят ҳ ои   х ал қӣ
А бў ал ӣ   и бни   Си но
Дар   аксар   ривоят   ва   ҳ икоят ҳ ои   хал қ ие ,   ки   то   ба   мо   омада
расидаанд ,   ла ҳ за ҳ ои   ҷ удогонаи   ҳ аёт   ва     фаъолияти   Ибни   Сино
баён   мешавад ,   ки   он ҳ о   аз   хушзе ҳ нй ,   со ҳ иби   ҳ офизаи   баланд ,
табиби   ҳ ози қ ,   марди   ҳ озир ҷ авоб   ва   тезбин   будани   ў ,   инчунин   аз фазилат ҳ ои   дигари   вай   ба   мо   маълумот   меди ҳ анд .   Ҳ оло   чанде
аз   ин   ривояту   ҳ икоят ҳ о    оварда   мешаванд .
Танга дар зери  к у рс ӣ
На қ л   мекунанд ,   ки   рўзе   Амири   Сомонй   Абўалиро   имти ҳ он
карданй шуд.  Ў ба пешхизматони худ амр намуд, ки дар зери чор
пои   курсии   Абўал ӣ   чор   танга   гузоранд.   Он ҳ о   амри   ўро   ба   ҷ о
оварданд ,  вале   Абўалй   аз   ин   кор   қ атъиян   хабаре   надошт .
Ва қ те   ки   Абўал ӣ   омада,   ба   рўи   курсии   худ   нишаст,   рўй   ба
ҷ ониби   осмон   кард   ва   боз   ба   ҷ ониби   замин   ниго ҳ   карда   аз
таа ҷҷ уб   ва   ҳ айрат   сари   худро   ҷ унбонидан   гирифт .
Амири Сомон ӣ  гуфт:
—   Ҳ акими   замонро   чй   ба   таа ҷҷ уб   андохтааст ,   ки   ин   қ адар
дар   ҳ айратанд ?
Абўал ӣ  гуфт:
—   Ман   имрўз   чунин   дармеёбам,   ки   тахти   ман   ба   ми қ дори
пушти   корде   баланд   гашта  ё  худ  осмон   ҳ амин   ми қ дор   ба   замин
наздик   шудааст .
Амири   Сомон ӣ   ва   аркони   давлаташ   бар   камоли   ҳ ис   ва
э ҳ сосоти   ў   та ҳ син   ва   офарин   намуданд .
Бем ор, м ор ва к осаи  ш и р
На қ л   мекунанд ,   ки   беморонро   аз   ҳ ар   ку ҷ о   оварда ,   дар   сари
ра ҳ и   Абўалй   мешинониданд .   Ва қ т е   ки   Абўалй   ҳ ар   суб ҳ   аз   хонаи
худ   берун   мебаромад ,   аввал   ба   як   тараф   ниго ҳ   карда ,   беморони дар   ҳ амон   ҷ ониб   нишастаро   ҳ олпурсй   мекард   ва   мегуфт :   «Ин
фалон   мариз   аст ,   ило ҳ и   вай   ин   аст» .   Дар   ва қ ти   бозгаштан   ба
ҷ ониби   дигар   ниго ҳ   мекард   ва   бо   дастури   боло   ило ҷ и   дарди
беморонро му қ аррар   мегардонид .
Рўзе   бемореро   бо   ди ққ ат   ниго ҳ   карда   истода ,   дар   бораи
ило ҷ и   дарди   вай   чизе   нагуфт   ва   ба   тарафи   дигари   беморон
гузашта   рафт .
Аз ин муомилаи Абўал ӣ   дар он бемор   ҳ олати   а ҷ ибе   рўй   дод .
Вай   аз   зиндагонй   тамоман   дил   канд   ва   аз   си ҳ ат   ёфтан   даст
шуста ,  хо ҳ иш   намуд ,  ки   ўро   ба   зуд ӣ   бардошта   ба   хонааш   баранд .
Дар   хона   ба   наздикони   худ   гуфт :
— Эй азизон, дар фикри тобуту кафани ман бошед, кори ман
нашуд.   Абўалй   донистааст,   ки   дарди   ман   бедавост,   бинобар   ба
ман а ҳ амияте   надода   гуза шта рафт...
Бемор   марги   худро   интизор   шуда,   нишаста   буд,   ки   аз
сўрохии   кун ҷ и   хона   море   берун   шуда ,   ба   давродаври   хона   сайр
карда   истод .   Ҳ амон   ва қ т   дар   миёни   хона   косаи   шир   меистод .
Мор   бо   о ҳ истагй   худашро   ба   косаи   шир   наздик   карда ,   шири
косаро   тамоман   дам  кашид, пас чанде ба замин  ғ алтида   печутоб
хўрд   ва   дубора   да ҳ онашро   ба   лаби   коса   ни ҳ ода ,   шири   хўрда -
гиашро   тамоман   қ ай   кард .
Ва қ те   ки   мор   ба   сўрохии   хона   даромада   аз   назар   пин ҳ он
шуд ,   бемор   ба   чунин   андешае   афтод :   «Чун   ман   дигар   умедворй надорам ,   ҳ олам   соат   ба   соат   бад   мешавад,   бе ҳ тар   он   аст ,   ки   ин
ширро   хўрда ,  қ онамро   аз   азоб   халос   кунам» .
Ў ба пеш  ҳ аракат   кард   ва   косаи   ширро   гирифта   тамоман   дам
кашид .   Вале   бар   акси   интизории   бемор ,   дарди   ў   сабук   гашта ,
соат   ба   соат   си ҳ ат   гаштан   гирифт .   Баъд   аз   чанд   рўз ,   ҳ а нгоме   ки
худашро  тамоман  дуруст   ҳ ис   кард ,   фармуд   ки   ўро   дубора   бурда
ба   сари   ро ҳ и   Абўалй   гузоранд ,   то   ки   ба   он   муомилаи   Абўалй
эътироз   баён   кунад .
Хо ҳ иши   ўро   ба   ҷ о   меоранд .   Ва қ те   Абўалй   аз   хона   баромад
ўро   дучор   омада ,  ба   таач ҷ уб   афтода   фавран   мепурсад :
—   Эй мард, ту мори афъиро аз ку ҷ о   ва   ба   чй   кайфият   пайдо
кардй ?   Ило ҳ и   касалии   ту   вобаста   ба   хўрдани   қ айи   мори   афъи
буд .  Азбаски   ҳ осил   кардани   он   бисёр   душвор   ва   ғ айриимкон   буд ,
ман   он   рўз   ба   касалии   ту   дахл   накарда   будам .
Марди   бемор   во қ еаро   ҳ амон   навъе ,   ки   рўй   дода   буд,   на қ л
карда  
                                  Сам ари   қ и роати   « Шо ҳ ном а»
Як марди сарватманд   ҳ ама   чизро   дошту   фарзанд   надошт .   Аз
байн   чанд   сол   гузашту   худо   як   писари   нозанин   дод.   Ягона
фарзандро   пуф-пуфу   суф-суф   карда   калон   карданд.   Кўдаки
нозпарвар аз шамоли   қ аноти   пашша   ҳ ам   шамол   мехўрд ,  аз   ша қ -
ша қ и   кафгиру   дег   метарсид .   Мактабрав   шуд .   Ўро   ба   мактаб
бурданд .     Бо   талаба ҳ о   ҷ ўр   нашуд .   Бача ҳ о   вайро   «ту   писар   не ,   ту
духтар»   гуфта   мазо ҳ   мекарданд .     Модараш   ҳ афтаи   дигар   ўро   ба мактаби   духтарона   бурд .   Мо ҳ у   сол ҳ о   гузаштанд .   Писарак   калон
шуд .   Калон   шуду   лекин   мизо ҷ аш   духтарона ,   аз   кори   вазнин
мегурехт ,   аз   ҳ ар   як   чизу   ҳ одиса   метарсид .   Пайкараш   ҳ ам   латифу
ло ғ ар .  Гап   задан ҳ ояш   ҳ ам   духтарона ,  шишту   хез ҳ ояш   ҳ ам .
Падарашро   ғ ам   гирифт .   Пеши   ҳ акимон ,   донишманд он,
мардони рўзгордида рафт. Пурсид:
—   Масли ҳ ат   ди ҳ ед ,   ч ӣ   кор   кунам ,   ки   писарам   ҷ авони   далер ,
па ҳ лавон ,  бардам ,  ҷ асур ,  нотарс   шавад .
Яке масли ҳ ат   дод ,  ки :
— Шогирди па ҳ лавон   шавад .
Падараш пеши па ҳ лавони   номдор   бурд .  Писарак   ба   варзишу
гўштин ,  тарбияи   бада н маш ғ ул   шуд ,  каме   обу   тоб   ёфт .
Дигаре масли ҳ ат   дод ,  ки :
Ҳ амро ҳ атон  ба шикор баред, тирандозй омўзед. 
Писарак шикорчии мо ҳ ир   ва   тирандози   хуб   шуд .
Сеюмй масли ҳ ат   дод ,  ки :
— Шиноварй биомўзонед.
Писарак дар чанд мо ҳ и   маш қ   шиновари   мо ҳ ир   шуд .
Бо   ву ҷ уди   ин   ҳ а ма   за ҳ мат ҳ о   он   тарсу   шарми   духтарона   аз
писарак   дур   нашуд .  Хислат ҳ ои   хосаи   мардона   —   шу ҷ оат ,  ҷ асорат
ва   мардонагй   намерасиданд .
Падари   писарак   пеши   мударриси   мадраса   рафта,   муроди
дилашро гуфт.
Мударрис гуфт: — Писаратонро ду-се мо ҳ   ба   тарбияи   ман   гузоред .
Падар   розй   шуд   ва   писарашро   ба   мадраса   бурд.   Мударрис
зуд   ҳ ис   намуд ,   ки   зе ҳ ни   писарак   тез   аст .   Ба   вай   фармуд ,   ки
китоби   «Шо ҳ нома»   пайдо   кунад .   Писарак   ҳ ам   «Шо ҳ нома» - ро
ҳ озир   кард   ва   устод   аз   «Шо ҳ нома»   дарс   гуфт .   Дусе   мо ҳ   гузашту
писарак   «Шо ҳ нома» - ро   хонда  тамом кард.
Дар   ин   мў ҳ лати   шо ҳ номахонй   писарак   тамоман   та ғ йир   ёфт .
Як   навраси   далер ,   па ҳ лавон ,   ҷ асур ,   нотарс   шуд .   Гуфтор ,   рафтор ,
кирдор   ҳ ама   ҷ авонмардона .   Падараш   бо   ҳ адяи   зиёд   пеши
мударрис   рафта   сипосгузорй   карду   гуфт :
—   Агар   махфй   набошад,   гўед   ки   шуморо   чй   тавр   муяссар
шуд, ки писараки тарсончаку заифмизо ҷ   ва   бечораи   маро   ба   ин
ҷ авонмарди   па ҳ лавону   нотарс ,  ҷ асуру   далер   табдил   додед ?
Мударрис гуфт, ки:
—   Аз   Ҳ аким   Фирдавсй   миннатдор   шавед .   Писаратонро
«Шо ҳ нома»   мард   кард .   Мардум   бе ҳ уда   нагуфтаанд :
             Ҳ ар   он   кас ,  ки   шо ҳ номахонй   кунад ,
             Агар зан бувад, па ҳ лавонй   кунад .
Ри вояти  м азори   Ҳ азрати  Су лтон
Ҳ амино ,   ки   мегунд,   ки   ҳ амун   сари   имом   Ҳ усена
буридагиянд ,   ки   урусо   сара   мезананду ,   мезананду ,   мезананд .
Ҳ амун   дуппи   карда .   Ман   аз   китобашам   ҳ амин - а   шунидагиям .
Ҳ амун   манмент - да   каллайа   даст - да   дароварда ,   мусулмоно ,
ҳ амун   кофира ,   ки   ғ алаба   мекунад…   Калли йак одди одама бурда метиянд.   Ҳ амун   урусо   мезананду   ( калла )   пала - пала   шуда   мерад .
( Ин )   кала   ки   гуфта   ҳ амин   мусулмоно - да   ҳ у ҷ ум   мекунадурус .   Ба
туфайли  ҳ амун   кала - йа   гирифта   гурехтан   баъд…  ( шунаванда :  урус
нейу   кофиро   гуед ) …   Кофиро ,   кофиро .   Ҳ амун   ҷ анги   бисёр   пайдо
шудан   баъд ,   баъд   ҷ анг   карда ,   ҷ анг   карда   гурехта ,   гурехта   омада ,
ҳ амин - о   ҳ амигийошон   ҳ амин   мазоройи ,   ки   қ адди   Ғ елону   манна
Қ изилимчаку   (Сарчашма),   Йаккахона-да   ҳ ай ,   ба   туфайли   ҳ амун
са ҳ обо   хок   шуда ,   хок   шуда ,   хок   шуда   ҳ амин   ҷ о - да   азизо   шуда ,
ҳ амин   ро ҳ барошон ,   ҳ амин   Султон ,   ҳ азрати   Султон - да   рафта
ҳ амун - ҷ а - да   гум   шудагийанд .
Ҳ амун   қ оти ,   ило ҷ   н ӣ   акун ,   дасти   урус - да   ме ғ алтем   гуфта .
Ма қ сади   и но   ҳ амин   ҷ о - да   ғ алтидагийошон   ба   туфайли   ҳ амун
кали   Ҳ асану   Ҳ усен .  Ино   ҷ анг   шуда   омадаги ,  ҳ амун   ҷ анг - да   ҳ амин
хил ,   мурда - мурда   омадан   баъд ,   гуфти   китоб   …   Ҳ амун   ки   зури
мекунад   кофиро ,,   ҳ амун   аз   ку ҳ   пано ҳ   металабанд .   Ҳ амун   ку ҳ
мегуд   пано ҳ   додаг ӣ .   Ҳ амун ҷ а - да   ғ ор -ам   ҳ аст ,   ҳ олэ .   Ҳ амун   зинда ,
ҳ амун   хил   шуда   мондагэ .   Аз   ҳ амун   сабаб   ҳ амин   Ҳ асану   Ҳ усенам
ҳ амин ҷ а - да   гуйо ,  ки   инойам   одд ӣ ,  манну   шумо   барин   одам - дийа .
Ҳ амун ҷ а - да   хок   шуда ,  мана   ҳ амун ҷ а - да   мазор   шуда   мемонан .
Бовар ва шу гу н.  Имрўз ҳ о   давлати   со ҳ ибисти қ лоли  мо имкон
меди ҳ ад ,   ки   ба   таври   ало ҳ ида   кор ҳ оеро   ба   ан ҷ ом расонем  ва аз
ҷ умла   он   жанр ҳ ои   адабиёти   шифо ҳ иро ,   ки   дар   гузашта   ба
мав ҷ удияти   он ҳ о   чандон   тава ҷҷ ў ҳ   надоштанд ,   гирд   оварем ,   дар
бораи   маросим ҳ о   ва   суруд ҳ ое ,   ки   мазмуни   дин ӣ   доранд, шугуну бовар ҳ о ,   ду о ҳ о ,     қ ассам ,     ва   дигар   анвои   бовар ҳ ои   мардум
ибрози   назар   кунем .
Шугуну   бовар ҳ о   яке   аз   чунин   жанр ҳ ои   ҳ урофот ӣ   мебошад,
ки   то   ба   имрўз   дар   зиндагии   и ҷ тимоии   мардуми   то ҷ икон
фаровон ба кор меравад. 
Бовару   эъти қ од ҳ о   низ   як   қ исми   анъанавии   мардум
мебошад ,   к и   дар   офаридани   он   оммаи   мардум   иштирок   карда,
аз   насл   ба   насл   инти қ ол   меди ҳ ад ,   илова   ба   ин   дар   мундари ҷ аи
қ ариб   ҳ амаи   шакл ҳ ои   эъти қ од   унсур ҳ ои   баде ӣ   дида мешавад, ки
хоси объекти та ҳқ и қ и   илм ҳ ои   филолог ӣ  мебошад. 
Бовар ҳ о   матни   муайяни   шифо ҳ ист ,   ки   ба   мисл и
зарбулмасалу   ма қ ол   шаклан   хурд   буда ,   хусусияти   асосии   он   аз
рўи   ягон   нишона ,   ҳ одиса ,   рафтори   ҷ онварон   ва   ҳ олат ҳ ои   инсон
фол   гирифтан ,  пешгўй   кардан   аст .  Масалан ,  «Рўзи   Наврўз   ба   дил
кинаву   адоватро   ро ҳ   намеди ҳ анд ,   кушодарўву   хушгуфтор   будан
фоли   нек   аст» .  Ё ин ки «Рўзи Наврўз дастурхонро бо нозу неъмат
оро дода ба а ҳ ли   оила   гулоб   нўшонидан   ва   ҳ афтсаломро   бо   оби
заъфарон   тар   карда   нўшидан   фоли   нек   аст» ,   «Тифлро   дар
га ҳ вораи   зани   кўдакаш   мурда   намебанданд» ,    «Дар   ва қ ти   мурда
шудан   доду   фарёд   намуда ,   худро   задан   хосияти   хуб   надорад»   ё
«дар   маросими   арўсбиёрон   дар   зери   чодар   (чимили қ )   ба   он ҳ о
оина   нишон   меди ҳ анд ,  шарбат   мечашонанд ,  аз   гирди   сари   арўсу
домод   чаро ғ   мегардонанд» ,   «Дар   сумалакпазй   ғ амгин   будан
фоли   бад   аст» .  ва   ғ айра .   Во қ еан   ҳ ам   ин   жанр   моро   вод ор   месозад,   ки   ба   реша ҳ ои
асотирии   мардуми   худ   бештар   тава ҷҷ ўх   намоем.   Ҳ амчунин   дар
пайванди   имрўзу   гузашта   ч ӣ  на қ ше   доштани   онро   муайян   кунем .
Чунки   ма ҳ з   шугун   чун   эъти қ од   ва   бовари   мардум   барои   бештар
ва   да қ и қ тар   омўхтани   ин   ё   он   ҳ одисаву   падида ҳ ои   зинда г ӣ   ва
табиат ёр ӣ  мерасонад. 
Чанд нам у на аз бовар ҳ ои   м арду м
Агар саг пушташро ба со ҳ ибони   хона   гардонад ,   ин   фоли   нек
аст ,  ки   ме ҳ мон   ба   он   хонадон   меояд .
2.   Агар   пишак   (гурба)   рўяшро   шўяд,   дониста   бошед,   ки
ме ҳ мон   меояд .
3.   Агар   саг   алу   кашад,   бисёр   бад   аст,   аз   ҳ амон   хона   ( оила )
касе   мемурад ,  ё   фалокате   рў ҳ   меди ҳ ад . 
4.   Агар   хурўс   рўзона   ҷ е ғ   занад,   ин   бе ҳ ад   шум   аст .   Ба   ҳ амон
хонадон   фалокате   рўй   меди ҳ ад . 
5.   Шахс   бояд   то   баромадани   офтоб   аз   хоб   бедор   шуда,
дастурў   бишўяд.   Агар   баъди   тулўи   офтоб   хезад   ва   ё   шустушў
накунад, рўяшро шайтон мелесидааст.
6.   Ба   болои   остонаи   дар   ё   дорвоза   нишастан   хосият
надорад.
7. Дарро  қ улоч   кардан   увол   аст ,  хосият   надорад .
8.   Заминро   бо   чўб   ё   пой   задан   увол   (гуно ҳ )   аст .   Замин
пои   ҳ амон   шахсро   мегазидааст .
9. Дар замин нону намакро партофтан, пош додан гуно ҳ   аст . 10. Остонаи дарвоза ва дарро кўфтан хуб нест.
11.   Хуштак   кашидан   ва   ушпуло қ   задан   ( хушт - хушт   кардан )
хосият   надорад .
12.   Бо   дасти   рост   хобидан   савоб   аст,   вале   бо   дасти   чап
хобидан хосият надорад, увол аст.
13. Агар нохуни даст аз   қ адди   ҷ ав   дароз   шавад ,   аз   дасти   он
шахс   хурок   хурдан   ҳ аром   будааст .
14.   Агар   мўйлаби   кас   дароз   шуда,   ба   да ҳ онаш   дарояд ,
хурдагии   он   шахс   ҳ аром   буда ,  хосияти   бад   доштааст
15.   Муйсарро   дароз   гузоштан   увол   будааст,   бинобар   дар
ва қ т   ва қ таш   онро  исло ҳ   намудан   хосияти   хуб   дорад .
16. Обро рост истода хўрдан ва нонро ро ҳ равон   хурдан   хуб
нест ,  хосияти   бад   дорад .
17.   Ба   болои   болишт   нишастан   ё   болиштро   кўфтан   хосият
надорад.
18.   Дар   хонаи   дўст   набояд   нохун   гирифт,   ҷ омашўй
намуд .     И ҷ рои   ин   кор ҳ о   касофа т   меовардааст   ва   хосияти   шум
доштааст.
19.  Ҷ орубро   набояд   рост   гузошт .  Хосияти   хуб   надорад .
20. Мўи сарро сўзондан хосият надорад.
21. Рўзи чоршанбе беморбин ӣ   рафтан   хосият   надорад .
Ду о ҳ ои   м арду м .   Дуо навъест дар адабиёти шифо ҳӣ ,   ки   дар
шакл ҳ ои   ҳ ам   манзум   ва   мансур   баён   мегардад   ва   аз   ли ҳ ози
ма қ саду   муроди   гўянда   ва   контексти   он   гуна ҳ ои   рангин   дорад . Дар   рўзгори   мардуми   то ҷ ик   дуо   вобаста   ба   вазифаи   он ,  эътибору
таъсирнокии   сухан   ва   арзиши   му ҳ ими   и ҷ тимо ӣ   доштанаш   хеле
зиёд   ба   кор   меравад .   Та қ рибан   ҳ ар   як   фар д   рўзе   нест,   ки   дуое
нагўяд ва ё нашунавад.
Жанри   дуо   яке   аз   навъ ҳ ои   серистеъмоли   фолклори   то ҷ ик
мебошад .   Ҳ арчанд   ки   он   дар   шакли   назм   низ   баён   мешавад ,
аммо   дуо   асосан   мутаалли қ   ба   насри   шифо ҳ ист .   Дуо   ба   мисли
дигар   жанр ҳ о   вазифа ,  сохтор   ва   хусусияти   худр о дорад. 
Дуо ҳ о   гуногун   мешавад .   Дуои   дастархон ,   дуои   сафар ,   дуои
файзи   хона ,   дуои   саршав ӣ   ва   тамомшавии   маросим ҳ ои
“Бибисешанбе”   ва   Мушкилкушо ,   дуои   ёдбуд ,   дуои   бастани
дастурхон ,   дуои   поёни   намоз ,   дуои   файзу   баракати   қ адам ,   дуои
ро ҳ у   мусофират ,  дуои   хоб , дуои таом, дуои  қ ироати   Қ уръон ,  дуои
бодрон ӣ ,  дуои   оби   дам ӣ ,  дуои   кушодани   банд   ва   ғ айра . 
Нам у на ҳ о   аз   ду о ҳ ои   м арду м
Ду ои  дасту рх он
Бисмилло ҳ ир - ра ҳ монир - ра ҳ им .   Ило ҳ и   омин ,   шукрони
неъмат ,   тани   си ҳ ат ,   хотири   ҷ амъ ,   муборакбоди   амри   хайр ,   худо
хайру   муборак  гардонад. Поко парвардигор ба ба ҳ ори   буромада ,
кори   кардагийотон ,   илойи   кишту   риштотон   ба   туй ,   ба   тамошо
та ғ дир   гардонад   Ҳ амая   дар   амонаш   нига ҳ   дор .  Омин !
Ду ои  дасту рх он
Ҳ ар  киро талабист, ма қ судист ,  ҳ о ҷ отист
Муродист, баровардайи хайр гардон Илойим худоё худовандо
Инсофу тавфи қ   ба   ҷ авон ҳ о   т ӣ .
Бар хонадон ҳ о   барака   ато   кун
Дар муйсафед ҳ о   имона   ҳ амро ҳ   кун
О қ ибати   кора   ба   хайр   кун
Сари волидин, сари давлат,
Тани си ҳҳ ат ,  хотири   ҷ амъу   дили   би ғ ам
Ҳ амайа  тани си ҳҳ ат ,  хотири   ҷ амъ
Дили би ғ ам   т ӣ .  Олло ҳ у   акбар !
Ду ои  саф ар
Аъузу билло ҳ и   минаш - шайтонир - ра ҷ им . 
Бисмилло ҳ ир - ра ҳ монир - ра ҳ им . 
Тиловати  Қ уръон . 
Арво ҳ и   гузаштагон . 
Падару модарон, 
Йору буродаро. 
Худойо худовандо. 
Дар замири ту  ҳ ар   чи   хо ҳ ад   буд , 
Худо расонад ба он ма қ суд . 
Эй бор худойи пур инойат, 
Покиза карими бини ҳ ойат . 
Худойо худовандо. 
Ман амонати худ ба ту супурдам. 
Ту ба мамлакаташ супур  со қ у   саломат .  Омин. Олло ҳ у   акбар !
Савол ва су пори ш от:
1. Доир ба  А даби ёт:
1. Асрор ӣ   В .,   Амонов   Р .   Эчодиёти   да ҳ анакии   хал қ и   то ҷ ик.   –
Душанбе: Маориф,  1980.
2. Асрор ӣ   В .  Жанр ҳ ои   хурди   фолклор ӣ . –Душанбе, 1990.
3. Мавлонова М. Фолклори то ҷ ик .  Комплекси   таълим ӣ - метод ӣ .
–   Ху ҷ анд :  Ношир , 2016.
4. Мусулмониён   Р.   Назарияи   адабиёт.   –   Душанбе:   Маориф,
1990
5. Обидов   Д.   Қ исса ҳ ои   ноб   дар   ҳ ар   боб .   –   Душанбе :
Ва танпарвар, 2007.
6. Ра ҳ мон ӣ   Р .  Қ исса ,  қ иссаг ӯӣ   ва   қ иссахон ӣ . //  Фур ғӯ и   андеша .  –
Ху ҷ анд :  Нури   маърифат , 2008.  –   С . 193-212.
7. Ра ҳ мон ӣ   Р .     Афсона   ва   жанр ҳ ои   дигари   насри   шифо ҳ	
ӣ .   –
Душанбе, 1999.

Нақл, ривоят, бовар ва дуоҳои мардум

Sotib olish
  • O'xshash dokumentlar

  • Maktabgacha ta‘lim tashkilotida ovqatlanish ratsionini tashkil etish
  • Umumta‘lim maktablarida Imom Buxoriy hadislarini o‘rganishning ahamiyati
  • 2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
  • 1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
  • 1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi

Xaridni tasdiqlang

Ha Yo'q

© Copyright 2019-2026.

  • Balansdan chiqarish bo'yicha ko'rsatmalar
  • Biz bilan aloqa
  • Saytdan foydalanish yuriqnomasi
  • Fayl yuklash yuriqnomasi
  • Русский