O’zbekiston Respublikasi ta’lim tizimidagi islohatlar yutuq va istiqboli (Navoiy viloyati misolida) - Техника и технология - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	20000UZS
Размер	129.6KB
Покупки	0
Дата загрузки	03 Июнь 2025
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Техника и технология

Продавец

Nurali Axmedov

Дата регистрации 24 Октябрь 2024

39 Продаж

O’zbekiston Respublikasi ta’lim tizimidagi islohatlar yutuq va istiqboli (Navoiy viloyati misolida)

Купить

O’zbekiston respublikasi ta’lim tizimidagi islohatlar: yutuq
va istiqboli (navoiy viloyati misolida).
Mundarija:
KIRISH.
I BOB. O’ZBEKISTON TA’LIM TIZIMINING RIVOJLANISHI VA
TAKOMILLASHUVINING ENG MUHIM YO’NALISHLARI.
1.1.O’zbekiston Respublikasi Prezidenti I. A. Karimovning ta’lim sohasini isloh
qilish to’g’risidagi g’oyalari.
1.2. Kadrlar tayyorlash milliy dasturi va ta’lim islohatlarining takomillashuvi.
II BOB. MUSTAQILLIK YILLARIDA NAVOIY VILOYATI TA’LIM
TIZIMIDAGI ISLOHATLAR.
2.1. Mustaqillik yillarida Navoiy viloyati ta’lim tizimidagi islohatlar.
2.2.Ta’lim va fan sohasidagi xalqaro hamkorlikning takomillashtirilishi.
2.3. O’zbekiston ta’lim tizimi jahon nigohida.
Xulosa
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati.

1

KIRISH
Har bir davlat kelajagi fuqarolarining intellektual salohiyatiga, madaniyati,
bunyodkorligiga tayanadi. Zero, eski ta’lim-tarbiya asosida yangi jamiyat qurib
bo’lmaydi. Shu jihatdan mamlakatimiz kelajagi, shubhasiz kadrlar tayyorlash
masalasiga bevosita bog’liq. Yangicha fikrlaydigan, zamonaviy bilimlarni egalagan
barkamol, tashkilotchi va zukko kadrlarga ega bo’lish uchun ta’limtarbiya
dargohlaridagi sharoitlarni birinchi navbatda sobiq sho’rolardan qolgan ta’lim-
tarbiya tizimni tubdan o’zgartirish, hozirgi davr talablari darajasiga ko’tarish zarur
va muhimligini hayot taqozo etmoqda.
Istiqlol yillarida mamlakatimizda ta’lim tizimini isloh qilish, milliy kadrlar
tayyorlashni zamon talablari darajasiga ko’tarish masalasiga jiddiy e’tibor qaratila
boshlandi. Prezident Islom Karimov hali davlatimiz mustaqilligni qo’lga
kiritmagan kezlardayoq o’z nutqida ―Fanga iste’dodli yoshlarning kirib kelishini
ta’minlash uchun kompleks tadbirlar turkumini amalga oshirish zarur. Bu borada
oliy maktabning, hatto o’rta ta’lim maktablarining faoliyatini tubdan qayta qurish
kerak... degan edi. Mustaqilligimiz me’mori o’sha vaqtlardanoq amaldagi sobiq‖
sho’rolar ta’lim tizimi talabga mutlaqo javob bermayotgani, respublikamiz dadil
oyoqqa turib olmog’i uchun unga malakali kadrlar va bunday kadrlarni
tayyorlashni o’z oldiga maqsad qilib qo’ygan dastur zarurligini ko’p bor ta’kidlar
edi 1
.
Bu borada mustaqillik yillarida O’zbekistonda muayyan ishlar amalga
oshirildi. O’zbekiston Respublikasi Prezidenti IslomKarimov
ta’kidlaganidek,―tarixan O’zbekiston Respublikasida shakllangan intellektual
salohiyat XXI asr bo’sag’asida o’zining rivojlanish darajasi jihatidan, innovatsion
kashfiyotlar, imkoniyatlari bilan hozirgi vaqtda jahondagi ko’pgina rivojlanayotgan
mamlakatlardan ilgarilab ketgan
‖ 2
.Ilm-fanning jamiyat ijtimoiy taraqqiyotidagi
o’rnini belgilar ekan, Yurtboshimiz yuqoridagi fikrini davom ettirib, ―har bir
1 Karimov I. A. O’zbekiston mustaqillika erishish ostonasida. – Toshkent: O’zbekiston, 2011. B-81.
2
Karimov I.A. O’zbekiston buyuk kelajak sari. - Toshkent: O’zbekiston,1998. - B.625.
2

ilmiy yangilik, yaratilgan kashfiyot - bu yangicha fikr va dunyoqarashga turtki
beradi ,‖ 2
degan edi.
O’zbekistonda mustaqillik yillarida ilm-fanning rivojlanishi uchun barcha
shart-sharoitlar yaratildi. Iqtisodiy qiyinchiliklar hamda o’tish davri muammolariga
qaramasdan sovet tuzumi davrida shakllangan ilm-fan infrastrukturasi bir
tomondan saqlab qolindi, boshqa tomondan uning yanada rivojlanishi uchun
huquqiy, ma’naviy, iqtisodiy asoslar yaratildi. Jumladan, O’zbekiston
Konstitutsiyasining 42-moddasida―Har kimga ilmiy va texnikaviy ijod erkinligi,
madaniyat yutuqlaridan foydalanish huquqi kafolatlanadi , deyilgan
‖ 3

Barkamol avlod ta’lim-tarbiyasi O’zbekiston davlati siyosatining ustuvor
vazifasi hisoblanadi. Zotan, bugun kamol topayotgan yoshlarimiz jamiyatning
ijtimoiy-iqtisodiy va ilmiy-texnikaviy rivojlanishi hamda madaniyatning o’sishini
ta’minlovchi asosiy kuch hisoblanadi. Shu nuqtai nazardan, O’zbekistonda
mustaqillikning dastlabki kunlaridan jamiyatdagi yangilanish va islohotlar,
iqtisodiyotning barqaror rivojlanishi, davlatning jahon hamjamiyatiga
integratsiyalashuvining asosiy bo’g’ini sifatida ta’lim tizimini isloh qilish
bosqichma-bosqich amalga oshirilmoqda. Ta’lim tizimidagi islohotlar - ijtimoiy
siyosiy jarayonda mustaqil fikrlaydigan, istiqbolli maqsadlarni aniqlaydigan va
ularning yechimini topa oladigan, ijodkor, yuksak kasbiy madaniyatga ega bo’lgan
yangi avlod kadrlarini shakllantirishga yo’naltirilgan.
Bugun rivojlanayotgan jamiyatimizga milliy va umuminsoniy qadriyatlarni
mukammal egallagan, teran fikrlaydigan, tashabbuskor, jismonan va ma’nan
sog’lom, barkamol yoshlar kerak. O’zining oilasiga, xalqiga va Vataniga sadoqatli,
barkamol shaxslarni tarbiyalash muammolari doimo davlat va jamoatchilikning
diqqat markazida bo’lib kelgan.

I BOB. O’ZBEKISTON TA’LIM TIZIMINING RIVOJLANISHI VA
2 Karimov I.A. YUksak ma’naviyat – yengilmas kuch. - Toshkent: Ma’naviyat, 2008. - B.41.
3 Qarang: Barkamol avlod – O’zbekiston taraqqiyotining poydevori. – Toshkent: SHarq,- B.13, 40-41.
3

TAKOMILLASHUVINING ENG MUHIM YO’NALISHLARI

1.1§.O’zbekiston Respublikasi Prezidenti I. A. Karimovning ta’lim sohasini
isloh qilish to’g’risidagi g’oyalari.
Prezidentimiz tomonidan ta’kidlangan umumbashariy qadriyatlarning
zaminida albatta, birinchi o’rinda ta’lim-tarbiya yotadi. Insonda qachonki
insonparvarlik g’oyalari ustun bo’lsa, siyosiy ongi yetuk bo’lsa, atrof-muhitga
munosabati sog’lom bo’lsa, bir so’z bilan aytganda umumbashariy qadriyatlar
ustun bo’lsagina bunday insonlar mavjud bo’lgan jamiyatni biz fuqarolik jamiyati
deb atay olamiz. Shunday ekan, istiqbolimizni belgilaydigan ta’lim sohasini isloh
qilish mamlakatimizdagi eng dolzarb muammolardan biri sifatida XX asr
oxirlarida maydonga chiqdi. Aynan ana shu ta’lim sohasi kelajagimizni yaratadi.
Prezidentimizning yuksak darajadagi insonparvarlik g’oyalari bilan
yo’g’rilgan qimmatli fikrlarini mazkur paragrafida ilmiy jihatdan o’rganib, tahlil
qilishga harakat qilamiz.
O’zining mustaqil rivojlanish yo’liga qadam qo’ygan respublikamizning
ta’lim sohasining isloh qilinishida Respublikamiz Prezidenti Islom
Abdug’aniyevich Karimovning serqirra faoliyati bilan birga, uning nutqlari nashriy
asarlarining ham ahamiyati beqiyosdir.
Barchamizga ma’lumki, respublikamiz milliy mustaqilligini qaror topshirish
nihoyatda murakkab tarixiy va ijtimoiy siyosiy sharoitga to’g’ri keldi. Bu
jarayonda esa mulkchilikning yagona davlat monopoliyasiga asoslangan shaklidan
ko’p ukladli shakliga o’tish, shuningdek, huquqiy demokratik davlat qurish va
erkin fuqarolik jamiyatini shakllantirishni, o’z fikr va dunyoqarashiga ega bo’lgan
kadrlarni tarbiyalash zamon talabi edi. Shunday ekan, ushbu jarayonda ta’lim
tizimini tubdan isloh qilish, dunyoning rivojlangan davlatlari bilan ushbu sohada
hamkorlikni kuchaytirish eng muhim vazifalardan biri bo’lib turardi. SHuning
uchun ham ta’lim sohasiga davlatimiz alohida g’amxo’rlik qildi va qilmoqda.
4

Zero, Prezidentimiz Islom Abdug’aniyevich Karimov ta’kidlaganlaridek,
"yosh respublikamiz mustaqilligiga rahna solishi mumkin bo’lgan ichki va tashqi
salbiy omillar fuqarolarning hushyor bo’lishlari, vatanparvarlik ruhi bilan nafas
olishlari, harakat, faoliyat yo’nalish belgilari hayot – mamot masalni bo’lib turibdi.
Bularning barchasi nafaqat iqtisodiy, siyosiy sohada, balki ma’naviy-ma’rifiy
jabhalarda, jumladan uning tarkibiy qismi bo’lgan ta’lim – tarbiya tizimida jiddiy
islohatlar o’tkazishni va bunda inson shaxsi, o’z ichki salohiyotini eng ko’p
darajada namoyon eta oladigan muhitni yaratishni talab etmoqda" 4
deydi.
Darhaqiqat, eng oliy qadriyat sifatida tan olingan inson, uning hayoti,
havfsizligining ta’minlanishini masalalarining barcha – barchasi ma’rifatga borib
taqaladi. Hayotda esa ma’rifatga hamisha jaholat to’siq bo’ladi. " Jaholat "
so’zining o’zi ilm ma’rifatdan mahrumlik, qoloqlik, madaniyatsizlik, nodonlik,
zulmat deya talqin etiladi. Dunyoni jaholat egallasa nafaqat aql, balki aqlni
peshlaydigan ma’rifat, ma’naviyat, hurfikrlilik, inson ozodligi barcha- barchasi
barham topadi.
Ma’rifat esa insonlarning ong – bilimini, madaniyatini oshirishga qaratilgan
ta’lim tarbiyadir. Demak, jaholat bilan ma’rifat bir – biriga tamoman qarama -
qarshi tushunchalardir. Hayotda ma’rifat jaholatning illatidan o’z maqsadi yo’lida
foyladanmaydi. Biroq jaholat o’zining manfur niyatini amalga oshirishda
ma’rifatning hislatlarini ishga soladi, o’zining g’arazli maqsadiga erishish uchun
ma’rifat niqobiga kirib ish yuritadi.
Fikrlarimizni misollar orqali tushuntirishga harakat qilamiz. XXI asr vabosi
"deya atalishi teroririzmning tub – tubi ham jaholatga borib taqaladi ya’ni,
qanchadan - qancha yoshlarning din niqobiga o’ralgan soxta aqidalarga uchishi"
barchasi ma’naviyat, ma’rifatning sayozligidan kelib chiqqan, buning oqibati esa
qanchadan - qancha insonlarning hayotiga zomin bo’lishi muqarrardir.
Prezidentimizning yuqori fikrlarida esa, bir so’z bilan aytganda tinchlik,
xavfsizlik kabi g’oyalar ilgari surilgan.Jamiyatimizni tubdan yangilash maqsadini
4 Karimov I.A. Barkomol avlod orzusi. - T., O’zbekiston milliy ensiklopediyasi. 2000 yil. 10 bet.

5

ko’zlab ishlab chiqilgan bashta tamoyil hayotga tadbiq etilayotgan hozirgi paytda
ma’naviy – ma’rifiy ishlarni amalga oshirish, jamiyatda milliy g’oyani
shakllantirish, buning natijasida esa, erkin shaxsni tarbiyalash davlatimiz
siyosatining ustuvor yo’nalishlaridan bo’lib hisoblanadi. Prezidentimiz Islom
Abdug’aniyevich Karimovning "Tafakkur" jurnali bosh muharriri savollariga
javoblari va bir guruh tarixchi olimlar bilan bo’lgan suhbatida, Vazirlar
Mahkamasining "Ma’naviy- ma’rifiy islohatlarni yanada chuqurlashtirish va uning
samaradorligini oshirish chora tadbirlari to’g’risidagi" qarorida, shuningdek,
"Kamolot" yoshlar ijtimoiy harakati tashabbus guruhi bilan uchrashuvida so’zlagan
nutqida yoshlar ongida milliy g’oyani shakllantirish, ularning ma’naviyatini
yuksaltirish, xalqimizning haqiqiy tarixini tiklash kabi masalalar ilgari surilgan.
Zero, ta’lim – tarbiya tizimini sog’lom insonparvarlik yo’nalishida qayta
tashkil etish, uni zamon talabalari darajasiga ko’tarish, barkamol, ma’naviy
dunyosi boy, ahloqiy pok insonlarni tarbiyalash kechiktirib bo’lmaydigan davlat
ahamiyatidagi vazifa bo’lib hisoblanadi.
Fikrimizning yorqin dalili sifatida esa Prezidentimizning ta’lim-tarbiya
tizimini tubdan isloh qilishning davlatimiz, jamiyatimiz uchun zarur ekanligini
isbotlab bergan Birinchi chaqiriq O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining IX
sessiyasida so’zlagan nutqini keltirishimiz mumkin.
Unda farzand tarbiyasida oilaning, oilaga xos an’analar, qadriyatlar va
urfodatlarning bola tarbiyasidagi roli aniq ko’rsatib berilgan: « eng muhimi,
farzandlar oilaviy hayot maktabi orqali jamiyat talabalarini anglaydi, his etadi» -
deydi Prezidentimiz o’z nutqida. Bunda farzand tarbiyasida oilaning, ota –
onaning, atrof-muhitning roli katta ekanligi tasdiqlangan.
Darhaqiqat, oila insonga insoniyligini anglatadigan, uning kelajagiga
mustaqil zamin yaratadigan muqaddas maskan, ta’lim tarbiya o’chog’idir.
Prezidentimizning "Milliy istiqlol mafkurasi – xalq e’tiqodi va buyuk
kelajakka ishonchdir" asarida esa bu haqda shunday deyilgan: "Yurtimizdagi har
bir inson uchun Vatan tushunchasi, avvalo, oiladan boshlanadi. Shu bois oila
6

mafkura tushunchalari chambarchas bog’liqdir. Oilaning jamiyatdagi o’rni,
tarbiyaviy – ahloqiy ahamiyati, qadr-qimmatini anglab yetishdan, oilaga millat
manfaati nuqtai nazaridan yondoshmasdan turib, xalqchil mafkura yarata
olmaymiz."
Inson taqdiri oilaga, oila ta’lim-tarbiyasiga bevosita bog’liq bo’lsa, o’z
navbatida oiladagi o’zaro munosabatlarga atrof-muhitning ta’siri o’ta muhim. Zero,
maqsadimiz "kuchli davlatdan – kuchli jamiyat sari" ekan bola tarbiyasiga
jamiyatning ta’sirini oshirish lozim.
Jamiyatning birinchi bo’g’ining tashkil etgan oilalarning sharoitlariga
keladigan bo’lak, ular bir – birisidan tubdan farq qiladi. Shuningdek, ulardagi
bolalarning hulqu atvoriga ta’sir qilish darajasi ham har xildir. Ya’ni bu ta’sir qilish
ijobiy yoki salbiy ma’noda bo’lishi mumkin. Bularning barchasi esa jamiyatda
xushyorlikni talab qiladi. "Xushyorlik" deganda birinchidan atrofdagilar bilan
muloqatda; ikkinchidan, ularning nimalar bilan bandligi; uchinchidan , ularning
hatti-harakatlari kelajak uchun ijobiyligi yoki salbiy oqibat olib keladimi?
Prezidentimiz ota-onaning farzand oldidagi burchlaridan biri farzandini savodli,
kasb -hunar egasi qilishdan iborat ekanligini quyidagicha ta’kidlaydigan: --
"Otaonaning farzand oldidagi burchlari, o’zlarining oxiratini obod etuvchi qarzlari
bor. Dinu diyonatli xonadon oqsoqallaridan so’rasangiz, ularni lo’nda qilib sanab
beradi: yaxshi nom qo’yish, yaxshi maullim qo’liga topshirish, savodini chiqarish,
ilmli, kasb - hunarli qilish, boshini ikki, uyli joyli qilish" 5
deydi.
Albatta yuqoridagilarning barchasi ularning o’z o’rnida bo’lishi insonni
barkamollik sari yetaklaydi.
«Turonzaminu sharq olamining, butun insoniyatning ilm-fani, madaniyati va
ma’rifati taraqqiyotiga bebaho hissa qo’shgan buyuk mutafakkir, ilk uyg’onish
davrining qomusiy allomasi bo’lib hisoblangan Abu Nasr Farobiyning uqtirishga,
iloji bo’lsa oldin tarbiya, so’ngra ta’lim berilishi lozim. Uyda, oilasida yaxshi
5 I.A. Karimov. Barkomol avlod orzusi. T., O’zbekiston milliy ensiklopediyasi. 2000 yil. 10 bet.
7

tarbiya ko’rgan bola ixlos va ishonch bilan ta’lim olishga, ilm-fanni o’rganishga
intiladi.
Agar yoshlarda ma’naviy kamolot zarur bo’lsa, ularda ta’lim olishga,
hayotda o’ziga munosib o’rin egallashga ishtiyoq sust bo’ladi. Ana shularni
hisobga olib, Farobiy avval yoshlarni tarbiyalab, mehnat qilishga o’rgatib, kasb -
hunarni bildirib, keyin ta’lim berish lozim», deb ta’kidlaydi. 6

U bu haqda yana shunday degan: -- "Har kim ilm hikmatni desa, uni
yoshligidan boshlasin, salomatligi yaxshi bo’lsin, so’zining uddasidan chiqsin,
yomon shilardan saqlasin, xiyonat, makr va hiyladan uzoq bo’lsin, barcha qonun
qoidalarni bilsin, bilimdan va notiq bo’lsin ilmli va dono kishilarni hurmat qilsin,
ilm va aqli ilmdan mol – dunyosini ayamasin, real, moddiy narsalar to’g’risida
bilimni egallasin"
Yuqoridagi fikrlardan shu narsa ma’lum bo’ladiki, inson hamisha ilm sari
intilib yashashi kerak, shuningdek olgan ilmlarini hayotda kasbiy faoliyatda,
yaratuvchilikda foydalanishi lozimdir. Zero, hayot harakatdan iboratdir. Inson
hayotini falokatga olib keluvchi narsa bu ham bo’lsa hayotda birdan-bir inson
uchun foydali faoliyat, kasbu kor bilan mashg’ul bo’lmaslikdir. Ota-onaning
farzand oldidagi burchlarini mas’uliyat bilan ado etishi nafaqat farzandining
kelajagi uchun, balki o’zining va jamiyatning kelajagi uchun ham ijobiy rol
o’ynaydi.
Amaldagi milliy qonunchiligimiz qoidalariga asosan, ya’ni
konstitutsiyamizda va oila kodeksida ota-onaning farzand oldidagi burchlari va shu
bilan birga farzandning ota-ona oldidagi burchlari, ularning huquqiy tomonlari
batafsil belgilab qo’yilganligini alohida ta’kidlab o’tish joizdir.
Mamlakatimiz o’z davlat mustaqilligini qo’lga kiritishi bilan barcha
javhalarda bo’lgani singari ta’lim sohasida ham rivojlanish uchun qulay
shartsharoit va muhit yaratildi. Bu esa o’z navbatida jamiyatimiz buyuk kelajakka
6 Abu Nasr Farobiy. Fozil odamlar shaxri. T., 1998. 130-134 betlar

8

intilayotgan davlatimiz zimmasiga juda katta vazifalar va mas’uliyat yukladi.
Prezidentimiz bu haqda shunday deydi: - "mana shuning uchun ham bugungi
kunda biz bu masalaga jiddiy e’tibor bermoqdamiz. Shuning uchun ham bu
maqsadga qaratilgan loyihalarimiz jamoatchiligimiz diqqat e’tibori markaziga
o’tmoqda, tarbiya sohasi islohoti bugungi eng dolzarb, ertangi taqdirimizni hal
qiluvchi muammolarga aylanmoqda." 7

Shuningdek, jamiyat, xalq va davlatning siyosiy, ijtimoiy va iqtisodiy
taraqqiyoti moddiy-ma’naviy kamolot, o’sish-o’zgarish va rivojlanishi bilan
chambarchas bog’langan taqdirdagina behat tezlashadi va yuksak samaralar beradi.
Yuksak ma’naviyat jamiyatning iqtisodiy, ijtimoiy, siyosiy va boshqa
muammolarini hal etishning muhim omilidir.
Darhaqiqat, ta’lim tarbiya ertangi taqdirimizni hal qiladi, ya’ni fikrlarimizni
quyidagi jumlalarda ifodalanishiga harakat qilamiz: dehqon bu yil ekin eksa, bu yil
hosilini oladi, tarbiyachining esa, bugun bergan tarbiyasi ertaga millionlab
insonlarga foyda keltirishi mumkin, yoki aksincha insoniyatning boshiga falokat
keltirishi ham mumkin.
O’zbekiston Respublikasi hali davlat mustaqilligini qo’lga kiritmasdanoq
Prezidentimiz kadrlar tayyorlash masalasiga alohida e’tibor qaratgan edi: -"aytish
kerakki kadrlarni puxtaroq qilib tarbiyalamasdan, ularning qadriga yetmasdan,
ularga ishonmasdan va qullab quvvatlamasdan, o’ylanmanki, birorbir sohada
ahvolni hech qanaqa tarzda o’zgartirib bo’lmaydi" degan edi.
Yuqoridagi fikrlar bayon qilingan davrlar sobiq sho’ro zamoni bo’lib, bu
tizimda esa millatni yorug’likka olib chiqaruvchi barcha harakat, g’oya va gap
gapligicha yanayam aniqrog’i, barkamol avlod hiqidagi orzular orzuligicha qolib
ketar edi. Bu g’oyani amalga oshirish imkoniyatining yo’qligi sababli O’zbekiston
ham mafkuraviy, ham iqtisodiy jihatdan tobe edi.
7 Karimov. I.A Barkamol avlod- O’zbekiston taraqqiyotining poydevori. T-., 2001 9 b.
9

Ta’lim sohasining isloh qilinishi arafasida Prezidentimiz o’tgan davr
mobaynida amalga oshilgan tadbirlarni zamon talab qilayotgan darajada emasligiga
alohida to’xtalib o’tgan edi.
Bu birinchidan, eski sho’rolar davridan qolgan ta’lim tarbiya tazimida
mafkuraviy qarashlarning va sarqitlarning hali ham mavjudligida;
Ikkinchidan, ta’lim tarbiya va o’quv jarayonini bir biri bilan uzviy bog’lash,
ya’ni uzluksiz ta’lim tarbiya tizimini tashkil qilish muammolarining o’z yechimi
topolmay qolganligida;
Uchinchidan, Respublikamizdagi amaldagi ta’lim tarbiya tizimimiz bugungi
zamonaviy, taraqqiy topgan demokratik davlatlar talablariga javob bera olmasligi
ko’p joylarda yaqqol ko’rinyotganligida, shuningdek, mutaxassis kadrlar
tayyorlash, ta’lim va bilim berish tizimi hayotimizda, jamiyatimizda bo’layotgan
islohotlar, yangilanish jarayonlari talablari bilan yaqinroq bog’lanmaganligida ham
ko’zga tashlanib turganiligini ilmiy jihatdan asoslab bergan.
Shuningdek, ta’lim sohasining ta’lim tarbiya jarayonining ko’tilgandek
natija berishi asosan o’qituvchiga borib taqalishini, ya’ni tarbiyachining saviyasiga,
u qanchalik darajada zamonaviy bilim, tajriba va ushbu bilim ko’nikmalarini
o’quvchi onggiga qay darajada va qanday metodlarni qo’llash orqali yetkazib bera
olishi mumkinligini jiddiy muammo ekanligini alohida ta’kidlaydi.
Darhaqiqat, ta’lim jarayonida o’qituvchi yetakchilik rolini o’ynaydi.
o’qituvchi- bu ta’lim turlari uchun davlat tomonidan belgilangan
O’zbekiston uzluksiz ta’limining davlat ta’lim standartlari doirasida ta’lim tarbiya
beruvchidir.
o’qituvchi- (agar ta’lim tarbiyaning san’at deb qaraydigan bo’lsak)
"derejyor". Tarbiyalanuvchilar esa bu jarayonda "ijrochilardir."
Shunday ekan, ta’lim tarbiya jarayonida o’qituvchining roli katta bo’lib,
"o’qituvchi va murabbiylarning hayotiy talablarini qondirish, ularni
rag’batlantirish, ularni o’z ishi va kasbidan mamnun bo’lishini ta’minlash
lozim"dir.
10

O’qituvchi va murabbiylarning hayotiy talablari qondirilmas ekan, ularni o’z
kasbidan mamnun bo’lishlarini ta’minlash qiyindir, ya’ni ularning mehnati bir so’z
bilan aytganda kutilgandek natija bermaydi.
Shu o’rinda O’zbekiston Respublikasining 1996 yil 26 aprel qonuni bilan
fuqarolarning mehnatdagi samarali xizmati uchun, davlat, ijtimoiy va ijodiy
faoliyatlarini rag’batlantirish maqsadida O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi
"O’zbekiston da xizmat ko’rsatgan yoshlar murabbiysi", "O’zbekiston xizmat
ko’rsatgan fan arbobi", "O’zbekiston xizmat ko’rsatgan sport ustozi" kabi faxriy
unvonlarning ta’sis etilganligini alohida ta’kidlab o’tish joiz. Mazkur faxriy
unvonlarni topshirish esa Prezidentimizning vakolatlaridan biridir.
Prezidentimiz islohot arafasida qilgan nutqida maktablarning moddiy bazasi
juda nochor ahvolda ekanligini, birinchi navbatda qishloq joylardagi ahvol-vaziyat
misolida ochiq tan olishimiz kerakligini ta’kidlagan va bunga juda dolzarb masala
sifatida qaradi.
Qishloq bolalarining bugungi ahvoli qanday, ularda ta’lim jarayoni qanday
kechmoqda? Albatta, bu masalalarni yurtboshimiz ta’kidlaganidek "birdaniga
yechish qiyin, bu misollar bosqichma-bosqich» 8
amalga oshirilishi lozimdir.
Prezidentimiz ta’limni isloh qilishda adabiyotlarning tutgan roliga alohida e’tibor
qaratdi. Darsliklar "eski qolipda, mustabit davrida yozilgan"ligini bu esa o’z
navbatida bolalarning erkin fikr yurita olish qobiliyatlarining shakllanishiga to’siq
bo’lishini isbotlab bergan edi.
Xalqaro hamkorlikda xorijiy tillarning tutgan o’rni alohida bo’lib, xorijiy
tillarni o’rganishning ahamiyatini Prezidentimiz alohida ta’kidlab shunday dedi:
"Ammo shunga alohida urg’u berishimiz zarurki, chet tillarni o’rganish
min’bad ona tilini esdan chiqarish hisobiga bo’lmasligi lozim". Zero, "o’z fikrini
mutlaqo mustaqil ona tilida ravon, go’zal va lunda ifoda eta olmaydigan
mutaxassisning rahbar kursisida o’tirganlarni bugun tushunish ham, oqlash ham
qiyin." 9

8 Karimov. I.A. Barkamol avlod- O’zbekiston taraqqiyotining poydevori. T,. Sharq, 1999 yil 13 bet
9 Karimov. I.A. Barkamol avlod- O’zbekiston taraqqiyotining poydevori. T,. Sarq, 1999 yil 13 bet
11

O’ziga hech qanday chiroyli sharh talab qilmaydigan yuqoridagi g’oyalarni
o’qib bugungi kunimiz uchun ham ahamiyatliliga amin bo’lamiz.
Mustaqil fikr yuritish demokratiyaning muhim ko’rinishlaridan biridir, bu
esa o’ta dolzarb masala bo’lib, bolalikdan ota-ona, ta’lim muassasalari va keng
jamoatchilikdan bu masalaga katta mas’uliyat talab etadi.
12

Prezidentimiz Islom Abdug’aniyevich Karimov islohoti arafasida
bolalarning maktabda mustaqil fikr yurita olishga e’tibor berish lozimligining
ahamiyatini isbotlab shunday deydi: -"demokratik jamiyatda bolalar umuman har
bir inson erkin fikrlaydigan etib tarbiyalanadi." 10

Shu bilan Prezidentimiz "demokratiya" bilan "erkin fikr yuritish"ning
ajralmasligiga diqqatimizni qaratadi.
Zero, jamiyatda erkin fikr yuritish bo’lmasa demak, demokratiya ham
bo’lmaydi, yoki aksincha, bular bir-biri bilan bog’liq bo’lgan g’oyalardir.
Shu o’rinda bu xususdagi muammolarga bag’ishlangan tadqiqotlar natijasini misol
tariqasida keltiramiz mamlakatimizning qishloq o’quvchilaridan "siz o’zingizning
birorbir misolga qarshi yoki aksincha bo’lgan fikringizni o’qituvchilaringizga ayta
olasizmi" deb so’rov berganimizda 45% «ha» deb javob berishdi, qolgan 55%i
«yo’q» deb javob berishdi. Shahar maktablarida esa bu ko’rsatkich 60% «ha»
javobini bergan bo’lsa, 40% "yo’q" deb javob berishdi. Nima uchun deb
so’ralganda esa, "baribir o’qituvchi o’zining aytganini maqullaydi" agar qarshi
chiqsak bahomiz pasayib ketadi deb javob berishdi. Shu o’rinda shuni ta’kidlash
joizki, o’quvchilarning huquqiy madaniyatliligi, ularning dars jarayonidagi hatti-
harakatlarini belgilaydi va ularning o’z fikr mulohazalarini erkin ifodalay
olishlarini ro’yobga chiqaradi.
Respublikamizda amalga oshirilayotgan o’zbek modeli deb nom olgan
islohotlarning asosini tashkil etadigan besh tamoyilning birida islohotlarni
bosqichma-bosqich o’tkazish g’oyasi ilgari surilgan. Hozirgi kunda mazkur
tamoyilning bizning hayotimizga qanchalik mos ekanligi barchamizga ma’lum.
10 I.A.Karimov Barkamol avlod O’zbekiston taraqqiyotining poydevori. Toshkent. Sharq, 1999 yil 16 bet.

-
13

Prezidentimiz Islom Abdug’aniyevich Karimov tomonidan ta’lim tarbiya
sohasida belgilangan islohotlarni hayotga tadbiq qilishda ham yuqoridagi
bosqichma-bosqichlik g’oyasi tamoyil sifatida belgilanadi.
Bunda "o’tish davri" bo’lgan birinchi bosqich 1997-2001 yillarni o’z ichiga
oldi.
O’tish davri deyilganda ko’z oldimizga bir tuzumdan, ikkinchi tuzumga, bir
ko’rinishdan ikkinchi ko’rinishga o’tish va hokazolar keladi. Ammo ta’lim
sohasidagi o’tish davri ta’lim sohasi uchun butunlay yangi davrning, yangi
sharoitilarning boshlanishini ko’z oldimizga keltiramiz. Bu davrda kadrlar
tayyorlash tizimining «salohiyatini saqlab qolish, uning rivojlanishi uchun
huquqiy- me’yoriy, ilmiy-metodik moliyaviy-moddiy shart sharoitlar yaratish
lozim» 11
ligini ilgari surdi.
Ikkinchi bosqich – 2001-2005 yillarni o’z ichiga olib, "Bunda Milliy
dasturni keng miqyosda to’liq amalga oshirishga erishish" g’oyasi ilgari surilgan.
Albatta, bunda birinchi o’rinda ta’lim faoliyatining samaradorligini oshirish,
mehnat bozorining extiyojlarini hisobga olib, shuningdek ijtimoiy-iqtisodiy
sharoitlardan kelib chiqib, dastur g’oyalari va qoidalariga kerakli o’zgartirishlar
kiritilishi lozimligi ta’kidlangan.
Uchinchi bosqich – 2005 yil va undan keyingi yillarga mo’ljallangan bo’lib,
unda to’plangan tajribalarni tahlil etish va umumlashtirish asosida o’zgaruvchan
ijtimoiy –iqtisodiy shart-sharoitlarni e’tiborga olgan holda kadrlar tayyorlash
tizimini takomillashtirish va yanada rivojlantirish zarurligi ta’kidlangan. Bunda
Prezidentimiz milliy dastur qoidalarini amalga oshirishda "shoshilmaslik",
11 Karimov I.A Barkamol avlod orzusi. -T,. 2000 O’z. Milliy ensiklopediyasi. 22 bet

-
14

"og’ishmaslik", "izchillik" kabi g’oyalarga e’tiborni qaratgan. Mazkur g’oyalarga
amal qilingandagina umumiy madaniyatni yuksaltirishimiz, yoshlarning jamiyatda
o’z munosib o’rnini topishiga xizmat qila olishimiz mumkin deydi.
Prezidentimiz ta’lim tizimining asosiy bosqichini tashkil etuvchi uzluksiz
ta’lim tizimiga alohida e’tibor berish lozimligini, umumta’lim dasturlarini esa
maktabgacha tarbiya, boshlang’ich umumiy ta’lim va maktabdan tashqari ta’lim
tarzida tuzish, maqsadga muofiq bo’ladi deydi. Oliy ta’limni bakalavrlik va
magistraturaga bo’linishi zarur deb hisoblaydi va yurtboshimiz ularni quyidagicha
belgilab berdi: "bakalavrlik yo’nalishlaridan biri bo’lib, bazaviy oliy ta’lim berish
demakdir va o’qish muddatining kamida 4 yil davom etishi, oliy ma’lumot va
tayanch mutaxassislik diplomi olish bilan tugaydi; magistratura esa aniq
mutaxassislik bo’yicha oliy kasbiy ta’lim bo’lib, bakalavrlik negizida kamida ikki
yil davom etadi, undagi tahsil esa magistrlik dissertatsiyasini himoya qilish bilan
nihoyasiga yetkaziladi" 12
deb belgilandi.
Shuningdek, oliy ta’limning yakunlovchi bosqisi sifatida asperantura va
doktoranturani belgiladi.
Prezidentimiz kasbiy ta’lim – qayta tayyorlash va malaka oshirish
masalasiga ham katta e’tibor berdi. Darhaqiqat, bu o’ta dolzarb masala bo’lib,
busiz mamlakat kadrlarining sifati bo’lmaydi.
Prezidentimiz ta’lim tarbiya tizimini isloh qilayotganda bir muhim masalaga
katta e’tibor berishimiz lozimligini ta’kidladi, ya’ni olimlarning fikriga ko’ra,
normal rivojlangan bolalarni 6 yoshdan maktabga qabul qilish ularning aqliy, ruhiy
va jismoniy kamolati, o’quv dasturlarini yaxshi o’zlashtirishda ijobiy samara
berishi mumkinligini, shuningdek bolalar 6 yoshdan o’qishga qabul qilishda ularni
12 Karimov I.A Barkamol avlod O’zbekiston taraqqiyotining poydevori. -T., «SHarq», 1999 y, 25 bet 14
Yuqoridagi manba.
-
15

har biriga alohida yondashish, birinchi navbatda ularning salomatligi va zehni,
shuuri qay darajada shakllanganligi e’tiborga olinishi kerakligiga e’tibor qaratgan.
Shu o’rinda mutaxassislar o’tkazgan ilmiy tadqiqotlarga ko’ra
Respublikamizda bolalarning 10-30%i yuqori aytilgan sabablarga ko’ra, 6 yoshdan
maktabga tayyor emasligi, bu o’rinda ayrim qishloq sharoitida o’sayotgan
bolalarning tahminan 50%i mazkur sababga dahldorligi, bularning barchasini
hisobga olgan holda bolalarni 6-7 yoshdan maktabga qabul qilish (ularning
jismoniy va aqliy yetukligini e’tiborga olgan xolda) maqsadga muvofiq deb 14
belgilanadi.
Ikkinchi turdagi uch yillik o’quv yurtlari, ya’ni kasb hunar o’quv yurtlari,
zamonaviy kasb hunar bera olishi bilan oldingi PTU lardan tubdan farq qilishi
kerak, bu haqda Prezidentimiz Islom Abdug’aniyevich Karimov shunday deydi: -
"har bir hududning o’ziga xos, jug’rofiy, etnik xususiyatlaridan va extiyojlaridan
kelib chiqib, bolalarning ota-onalari bag’rida o’qishi kasb hunar egallashi va shu
-
16

bilan birga, bu bilim yurtlari o’sha hududning madaniy ma’rifiy markaziga
aylanishi lozim"
Yuqoridagi fikrlarga asoslanib shuni ta’kidlash lozimki Prezidentimiz ilgari
surgan "har hududning o’ziga xos, jug’rofiy, etnik xususiyatlaridan kelib chiqishi"
o’ta dolzarb muammodir.
Taraqqiy etgan mamlakatlarning ta’lim sohasidagi tajribalarini o’rganar
ekanmiz, shunga amin bo’ldikki, ayniqsa Germaniya, YAponiya kabi
mamlakatlarda kasb hunar ta’limini yegallovchilar asosan o’zlari yashayotgan
hududlardagi kadrlarga bo’lgan extiyojlaridan kelib chiqib ta’lim olishadi. Bu esa
albatta ishsizlikning oldini oladi, shuningdek, ayrim tarmoqlardagi (ishlab
chiqarishning) kadrlarga bo’lgan extiyojlarini qondiradi.
Prezidentimiz Islom Abdug’aniyevich Karimov "Kadrlar tayyorlash milliy
dasturi"ni amalga oshirishning murakkab tomonlaridan biri sifatli o’qituvchi
kadrlar masalasi ekanligini ilgari surgan. Darhaqiqat, o’qituvchilar ularning sifati,
jahon tajribalariga asoslangan yangi o’quv dasturlarini amalga oshirishga tayyorligi
masalasi o’ta dolzarb muammodir. Ushbu muammoni yechish uchun Pedagogika
institutlari va universitetlarida 3 yillik bilim yurtlari uchun o’qituvchilarni
tayyorlaydigan maxsus fakultetlarni tashkil etish lozim, viloyatlarda (har bir) esa 3
yillik bilim yurtlarida ishlashi mumkin bo’lgan maktab o’qituvchilarining
malakasini oshirish va qayta tayyorlashni yo’lga qo’yuvchi alohida markazlar
ochish zarurligini Prezidentimiz ta’kidlagan edi.
Va nihoyat, ta’lim tarbiya sohasini tubdan isloh qilishda, davlat byudjeti
miqdori (qo’shimcha sarf harajatlarning xajmi o’tishi davrining o’zida taxminan 65
milliard so’mni tashkil etish)ni belgilaydi.
Prezidentimiz mamlakatimiz fuqorolarining har birining qalbida Millat,
Vatan, Xalq istiboqli kabi muqaddas g’oyalarning o’rin olishi lozimligini shunday
17

ifodalaydi: -"Bizning avlodlarimiz hamisha uzoqni ko’zlab yashagan, Millat,
Vatan, Xalq istiboqli dagan muqaddas tushunchalar hamma vaqt qalbimizning
to’rida joy olib, har birimizning qalbimizda ongimizda, charx urib turishi darkor.
Chinakam xalq bo’lsak, chinakam millat bo’lsak, ulkan, qudratli daryoga
aylanaylik, farzandlarimizga o’zgalar havas qiladigan ozod va obod vatan
qoldiraylik." 13
Biz mamlakatimiz Prezidenti Islom Abdug’aniyevich Karimovning
O’zbekiston Respublikasining ta’lim sohasini isloh qilishga qaratilgan g’oyalarini
ilmiy jihatdan o’rganib chiqib quyidagicha xulosaga keldik: Prezidentimiz Islom
Abdu-g’aniyevich Karimov Respublikamiz ta’lim sohasining isloh qilinishi
ijodkori va tashabbuskoridir.
Shu o’rinda Prezidentimiz Islom Abdug’aniyevich Karimovning
mamlakatimiz yoshlari to’g’risida jon ko’ydirib, ularning kelajagi haqida
qayg’urini quyidagi jumlalardan bilib olishimiz mumkin: -"men zamonaviy
fikrlaydigan, vatanga sadoqat ruhida tarbiya olayotgan, jahon taraqqiyoti va
madaniyati bilan hamdard bo’lishga intilayotgan yuz minglab yoshlarimiz bilan bir
qatorda hali shu darajaga yetmagan qanchadan-qancha farzandlarimiz ham
borligini o’ylasam, oldimizda naqadar katta muammolar turganini yaqqol tasavvur
etaman." 16

O’zbek halqining jonkuyar farzandi, jamiyatimizning taraqqiyot yo’llarini
oldindan ko’ra biluvchi, barcha sohalardagi islohatlarning asoschisi Islom
Karimovning ta’lim sohasini isloh qilishdagi bebaho xissasini o’rganib chiqar
ekanmiz, Prezidentimizning jamiyatimizda milliy g’oyani shakllantirish
to’g’risidagi quyidagi fikrlarni kiltirib o’tish joiz deb topdik: - "Bu haqda
o’ylaganda meni bir savol qiynaydi. Nega endi sho’ro xukumati o’z soxta
g’oyalarini omma ongiga singdira olardi–yu, biz esa xalqimizning asl manfaatlarini
ifodalaydigan, uning faravon turmushi va baxtli kelajagi uchun xizmat qiladigan
xaqqoniy milliy g’oyalarni odamlarimiz ongiga singdira olmaymiz?
13 I.A.Karimov Barkamol avlod orzusi. – Toshkent., O’zbekiston milliy ensok. 2000 yil 72 bet
16
Qarang yuqoridagi manba 74-bet.
18

Menimcha, buning sababi shundaki biz demokratik jamiyat qurar ekanmiz,
mafkuraviy zo’rovonlikni rad etdik. Biz kishilarning siyosiy ongi, dunyoqarashini
boshqarish emas, balki boyitish, yuksaltirish insoniylik ruhida umumjaxoniy
me’yorlar asosida tarbiyalash yo’lidan bordik" 14
. Darxaqiqat, qariyib 70 yil
xalqimiz mafkuraviy xukumronlik zanjirida yashadi. Bu davr mafkuraviy
xukumronlik barcha sohada xukumronlik qilgani singari ta’lim sohasini ham
egallab olgan edi.
Prizidentimiz I.A. Karimovning ta’lim sohasini isloh qilishga qaratilgan
nutqlari, ilmiy asarlarini o’rganib, nazariy jihatdan taxlil qilish asosida
quyidagilarni bugungi kunimiz uchun o’ta zarur deb ajratdik:
Birinchidan , Qonun ustunligi bizning islohatlar modelimizdagi yetakchi
tamoyildir. U huquqiy davlatning asosiy mezonlaridan biri bo’lib xizmat qiladi.
Ikkinchidan, Ta’lim-tarbiya soxasida amalga oshirilayotgan isloxatlarni
xayotga tadbiq etishda bosqichma- bosqich o’tkazish prinsiplarining qo’yilganligi.
Uchinchidan , ta’lim sohasida o’quv jarayonini insonparvarlashtirish.
To’rtinchidan, tarbiyalanuvchilarda erkin fikrlash qobiliyatini shakllantirish
va rivojlantirish.
Beshinchidan, ta’lim turlarini tanlashda erkinlik.
Oltinchidan, ta’limni isloh qilish davlatimizning ustivor vazifasidir.
Ettinchidan, ta’lim sohasini isloh qilishda halqaro hamkorlikka e’tibor
qaratish kabi dolzarb masalalar.
Prizidentimiz I.A. Karimov o’zining ajoyib taxlil qobiliyati, kelajakni
oldindan ko’ra olishi, nozik xis etish iste’dodiga ega ekanligini quyidagi fikrlar
orqali yaqqol tasavvur qila olamiz: ya’ni, kadrlar tayyorlash milliy dasturida
nazarda tutilgan vazifalar to’liq amalga oshgan taqdirda ular:
Birinchidan, "Ijtimoiy siyosiy iqlimga ta’sir qiladi va natijada
mamlakatimizdagi mavjud muhit butunlay o’zgaradi;
14 Qarang yuqoridagi manba 74-bet.
19

Ikkinchidan, ta’limning yangi modeli ishga tushgach insonning hayotdan
o’z o’rnini topishi tezlashadi; 15

Uchinchidan, ta’limning yangi modeli jamiyatimizda mustaqil fikrlovchi
erkin shaxsning shakllanishiga olib keladi. "o’zining qadr qimmatini anglaydigan,
irodasi baquvvat, iymoni butun, hayotda aniq maqsadga ega bo’lgan insonlarni
tarbiyalash imkoniga ega bo’lamiz. Ana shundan keyin ongli turmush kechirish
jamiyat hayotining bosh mezoniga aylanadi" 16
deydi Prizidentimiz.
To’rtinchidan esa ta’limning yangi modeli jamiyatimizning potensial
kuchlarini ro’yobga chiqarishda juda katta axamiyat kasb etadi. SHu o’rinda har bir
insonda muayyan darajada intelektual salohiyat majudligini takidlaydi.
Shuningdek, Prezidentimiz I.A.Karimov "Agar shu ichki quvvatning to’liq
yuzaga chiqishi uchun zarur bo’lgan barcha shart –sharoit yaratilsa, tafakkur har xil
qotib qolgan eski tushunchalar va aqidalardan halos" 17
bo’lishini ta’kidlaydi.
Beshinchidan, Biz fuqarolik jamiyat qurishni o’z oldimizga maqsad qilib
qo’yganmiz. Bu sohada dastlabki, ammo muhim qadamlar qo’yildi. Ishonchim
komilki, vaqti soati kelib, bugungi o’tish davri uchun zarur bo’lgan kuchli davlat
funksiyalari va alomatlari asta sekinlik bilan tadrijiy ravishda kuchli jamiyat
zimmasiga o’tadi.

1.2. Kadrlar tayyorlash milliy dasturi va ta’lim islohatlarining
takomillashuvi

O’zbekiston Respublikasi mustaqillikka erishgandan so’ng 1992 yil 2 iyulda
―Ta’lim to’g’risida gi Qonunning qabul qilinishi ta’lim tizimida islohotlarni‖
boshlab berdi. Maktablarning moddiy va o’quv texnika bazasini mustahkamlash,
ta’lim dargohlarini pedagog kadrlar bilan ta’minlash, ta’lim va tarbiyani milliylik
15 Qarang. I.A.Karimov. Milliy davlatchilik, istiqlol mafkurasi va xuquqiy madaniyat tug’risida. –T; 1999 y 462 bet
16 O’sha joyda.
17 O’sha joyda.

20

asosida takomillashtirish, ta’lim sohasida rivojlangan davlatlar tajribasini o’rganish
asnosida bu tizimni jahon andozalariga yaqinlashtirish borasida muhim tadbirlar
amalga oshirildi.
Asosiy qonunimiz Konstitutsiyamizda esa har bir fuqoro bepul ta’lim olish
huquqiga ega, ta’limning davlat nazoratida ekanligi kafolatlanadi, 18
deya alohida
ta’kidlangan.
1997 yil 29 avgust O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining IX sessiyasida
yangi ―Ta’lim to’g’risida gi Qonun va Kadrlar tayyorlash milliy dasturi qabul‖
qilindi. 19
Kadrlar tayyorlash milliy dasturida mamlakatimizda ta’lim islohotlarini
yanada chuqurlashtirish vazifalari va dasturlarni ruyobga chiqarish bosqichlari
asoslab berildi.
«Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi» milliy tajribaning tahlili va ta’lim
tizimidagi jahon miqyosidagi yutuqlar asosida tayyorlangan bo’lib, u milliy
modelni ro’yobga chiqarishni, har tomonlama kamol topgan, jamiyatda turmushga
moslashgan ta’lim va kasb-hunar dasturlarini ongli ravishda tanlash va keyinchalik
puxta o’zlashtirish uchun ijtimoiy-iqtisodiy, huquqiy, pedagogik-psixologik va
boshqa tarzdagi sharoitlarni yaratishni, jamiyat, davlat va oila oldidagi
javobgarligini his etadigan fuqarolarni tarbiyalashni 20
o’z oldiga maqsad qilib
olgandir.
- «Bizga milliy kadrlar tayyorlashning maxsus dasturi kerak, bu dastur:
- umumiy ta’lim maktablarida dars berish sifatini oshirish
(o’qituvchilarni, metodistlarni qo’shimcha ravishda moddiy ra І batlantirish, maxsus
sinfxonalar barpo etish, oliy o’quv yurtlarining maktablarini otaliqqa olishni yo’lga
qo’yish va shu kabilarni);
- eng iste’dodli bolalar uchun maktablar ochishni;
18 O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. - Toshkent: O’zbekiston, 2009 yil. - B.9.

19 O’zR Oliy Majlisining axborotnomasi. - Toshkent:1997.№9.-B.225.

20 O’zbekistonning yangi qonunlari . –T., «Adolat», 1998 y. 18-son, 10-bet.
21

- korxonalar bilan maktablar o’rtasida sifat jihatidan yangi
munosabatlarni joriy etishni;
- hunar texnika bilim yurtlarida ho’jalik hisobini joriy qilishni va shu
asosda ommaviy kasb kadrlari tayyorlash sifatini keskin oshirishni;
- oliy o’quv yurtlarida mutaxassislar tayyorlash sistemasini qayta
qurishni, bu sohaga kadrlar tayyorlashni buyurtma berish usulini joriy etishni o’z
ichiga olishi kerak» 21
degan edi Prezidentimiz Islom Abdug’aniyevich Karimov.
Milliy dasturning hayotimizga tadbiq etilishi uch bosqichda belgilandi.
Birinchi bosqich, 1997-2000 yillarda amaldagi ta’lim tizimining ijobiy jihatlarini
saqlab qolish asnosida huquqiy-me’yoriy, ilmiy-metodik, moddiymoliyaviy shart-
sharoitlar yaratish, yangi talablarga javob bera oladigan pedagogik kadrlarni
tayyorlash, davlat ta’lim standartlarini yaratish va yangi o’quv dasturlari ustida
ishlash, umumta’lim maktablarini tuzilish jihatdan qayta qurish, uch yillik ta’lim,
o’rta maxsus va kasb-hunar bilim yurtlari (akademik litsey va kasb-hunar kolleji)
tizimiga zamin tayyorlash, uzluksiz ta’lim-tarbiya tizimiga asos soladigan
tadbirlarni amalga oshirish va ijtimoiy himoyani kafolatlash kabi masalalar
belgilab qo’yildi.
Ikkinchi bosqich, 2001-2005 yillarda Milliy dasturda belgilangan vazifalardan
to’laqonli ravishda amaliyotga tadbiq etish maqsad qilib qo’yildi. Bu bosqichda
avvalambor, majburiy umumiy o’rta va maxsus, kasb-hunar ta’limiga, shuningdek,
o’quvchilarning qobiliyatlari va imkoniyatlariga qarab tabaqalashtirilgan ta’limga
o’tishni to’liq amalga oshirish, ta’lim muassasalarini maxsus tayyorlangan
malakali pedagog kadrlar bilan ta’minlash, ularning faoliyatida raqobatga
asoslanagn muhitni vujudga keltirish ko’zda tutildi.
Uchinchi bosqich, 2005 va undan keyingi yillarda to’plangan tajribani tahlil etish
va umumlashtirish asosida mamlakatni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish
istiqbollariga muvofiq kadrlar tayyorlash tizimini takomillashtirish va yanada
rivojlantirish hamda ta’lim muassasalarining resurs kadrlar va axborot bazalarini
21 O’n ikkinchi chaqiriq O’zbekitson Respublikasi Oliy Kengashining navbatdan tashqari t´qqizinchi sessiyasidagi
nutqidan. «Ma’rifat» gazetasi. 1992 y., 7 yanvar.
22

mustahkamlash, o’quv-tarbiya jarayonini yangi o’quv-uslubiy majmualar, ilg’or
pedagogik texnologiyalar bilan to’liq ta’minlash, o’quv jarayonini
axborotlashtirish, uzluksiz ta’lim tizimini jahon axborot tarmog’iga ulanadigan
kompyuter axborot tarmog’i bilan to’liq ta’minlash kabi vazifalarni amalga
oshirish nazarda tutildi. 22

Dastur asosida kadrlar tayyorlashning ―milliy model i yaratildi. Kadrlar‖
tayyorlash milliy dasturi O’zbekistonning strategik maqsadi rivojlangan
demokratik davlat barpo etish taraqqiy etgan mamlakatlar hamjamiyatining teng
huquqli a’zosiga aylanishning ifodasidir. Ana shu ulug’vor maqsaddan kelib
chiqib, ―Kadrlar tayyorlash milliy dasturi uzluksiz ta’lim tizimi orqali har
‖
tomonlama kamol topgan shaxsni shakllantirishni vazifa qilib qo’yadi.
Bugungi kunda ta’lim tizimida ta’lim-tarbiya sifat samaradoligini eng asosiy
va kechiktirib bo’lmas galdagi rivojlantirishning asosiy vazifasi –ta’lim tizimini
muqobil rivojlantirish mexanizmini yaratish, XXI asr shiorlari hamda mamlakatni
rivojlantirishning ijtimoiy-iqtisodiy ehtiyojlari, shaxs, jamiyat va davlatning
talabalariga mos kelishini ta’minlashdan iboratdir.
Mazkur Dasturning maqsadi- tayyorlanayotgan kadrlarning demokratik
o’zgarishlar va bozor islohoti talablariga muvofiqligi, raqobatbardoshligi, yuqori
malakaga ega bo’lishini ta’minlashdir. Uni ruyobga chiqarishning asosiy
yunalishlari va quyidagilardan iborat:
Birinchidan , ta’limning uzviyligi va uzluksizligini ta’minlash. Bunda umumiy
o’rta ta’lim, o’rta maxsus, kasb-hunar ta’limi, oliy pedagogik ta’lim hamda oliy
o’quv yurtidan keyingi ta’lim, ilmiy pedagog kadrlar malakasini oshirish va ularni
qayta tayyorlash tizimida uzviylik va uzluksizlikni ta’minlanadi.
Institutdagi ta’lim va tarbiya faoliyatiga ilg’or pedagogik va tarbiya
texnologiyalarini tadbiq etishning ilmiy-nazariy asoslarini yaratish, fanlarning
tarbiyaviy, ta’limiy, shaxsni shakllantiruvchi funksiyalari yaxlitligini ta’minlovchi
uzviylashtirilgan dasturlarini ishlab chiqish, ta’lim sifati ko’rsatkichlari va
22 Qarang: Barkamol avlod – O’zbekiston taraqqiyotining poydevori. – Toshkent: SHarq,- B.13, 40-41.

23

mezonlarini takomillashtirish, talabalar bilimini baholashning avtomatlashtirilgan
nazorat va boshqaruv tizimini yaratish, monitoringini shakllantirish, oliy pedagogik
ta’limda fanlarni fundamentallashtirish amalga oshirilishi nazarda tutiladi.
Ikkinchidan , oliy ta’lim tizimida pedagog va ilmiy-pedagog kadrlarni tayyorlash,
qayta tayyorlash va malakasini oshirishdagi mavjud tizimni takomillashtirish,
professor-o’qituvchilarning kasbiy mahoratini oshirish, kasb tavsiyanomalari,
ularning ma’naviy kamolot darajasini aniqlash metodikasini ishlab chiqish, ilmiy
ijodiy salohiyatini, kompyuter savodxonligini oshirish, xorijiy tilni o’zlashtirish
darajasi, oliy ta’lim muassasasi rahbar kadrlari zahirasini yaratishga e’tibor
kuchaytiriladi.
Uchinchidan , ta’lim mazmunini milliy, umuminsoniy qadriyatlar va
an’analar asosida jahon talablari darajasida takomillashtirish yo’nalishida ta’lim
oluvchilarning yuksak kasbiy tayyorgarlik darajasi, malakasi, ma’naviy-axloqiy
tarbiyasiga nisbatan qo’yiladigan talablarni belgilab beruvchi va ta’lim sifatini
jahon talablari darajasiga ko’tarilishga qaratilgan Davlat ta’lim standartlari, o’quv
reja va fan dasturlarining yangi avlodi ta’lim jarayoniga tadbiq qilinadi, global
fikrlash, global kasbiy mahoratga ega bo’lish tamoyilini ta’minlovchi ta’lim
mazmuniga erishiladi, axborot texnologiyalari va kompyuterlar asosida ta’lim
olishni o’quv-uslubiy majmualari yaratiladi va amalga tadbiq qilinadi, talabalar
bilimini baholashda xorijiy davlatlar oliy o’quv yurtlari tajribasidan kelib
chiquvchi reyting tizimi yaratilib ta’lim jarayoniga joriy etiladi, muqobillik va
raqobatga asoslangan o’quv adabiyotlarining yangi avlodini yaratishda ishtirok
etiladi.
To’rtinchidan , ma’naviy barkamol, g’oyaviy kurashchan va ijtimoiy faol shaxsni
shakllantirishga mexanizmini takomillashtirish yunalishi barkamol shaxsni
shakllantirish konsepsiyasini ishlab chiqish, talaba-yoshlarda mafkuraviy
immunitet va g’oyaviy kurashchanlikni shakllantirishning ilmiy asoslarini yaratish
hamda amaliy ko’nikma hosil qilish mexanizmini ishlab chiqish va amaliyotga
tadbiq qilish va boshqa vazifalarni taqoza qiladi.
24

Beshinchidan , iqtidorli talaba yoshlarni tarbiyalashni takomillashtirish yunalishi
mazkur jarayonning ilmiy asoslangan psixologik-pedagogik va ilmiymetodik
ta’minotini, abiturentlar tayyorlash tizimini yaratish va amalga tadbiq qilishni o’z
ichiga oladi. Dasturda ta’lim sifatini oshirish va uning monitoringi va boshqaruv
tizimini takomillashtirish, oliy ta’lim tizimini globalizatsiya jarayonlariga
tayyorlash, ta’lim tizimini moliyalashtirishni takomillashtirish, oliy ta’lim
tizimining zamonaviy moddiy-texnik bazasini yaratish ta’lim tizimiga axborot
texnologiyalarini joriy etish, ta’lim xizmatlari bozorini rivojlantirish, ijtimoiy
kafolatlarni ta’minlash, ilmiy-tadqiqot ishlarini rivojlantirish va ilmiypedagogik
kadrlarni tayyorlash, moddiy-ilmiy texnik bazani mustahkamlash, innovatsion va
integratsion jarayonlarni rivojlantirish, chet el bilan ilmiy aloqalar, fan va ishlab
chiqarish va ta’lim tizimi integratsiyasini rivojlantirish, halqaro hamkorlikni
rivojlantirish yo’nalishlari bo’yicha vazifalar, ularni amalga oshirish bo’yicha
tadbirlar nazarda tutilgan.
Shuni ta’kidlash zarurki, «Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi» O’zbekiston
Respublikasining «Ta’lim to’g’risida»gi Qonunini amalga oshirishda asosiy «yo’l
ko’rsatuvchi» hujjat hisoblanar ekan, unda jamiyatimizning barcha jabhalariga
e’tibor qaratilgan. SHunday ekan, undagi «Ta’lim sohasida ijtimoiy kafolatlarni
ta’minlash hamda bu sohani davlat tomonidan qo’llab quvvatlash» deb nomlangan
qismida shunday deyiladi. «Alohida e’tiborga muhtoj bo’lgan hududlar»dagi ta’lim
muassasalariga alohida e’tibor qaratiladi. Ulardagi bolalarning o’qish, bilim
olishlariga birinchi o’rinda sharoit yaratiladi», deb belgilanishi va uning ijrosi
ta’minlanishi lozim. Zero, bola huquqlarini ta’minlash ularning yaxshi, sog’lom
muhitda o’sib-ulg’ayishi, ta’lim-tarbiyani qulay sharoitlarda olishi zarurdir.
O’zbekiston xalqi o’z oldiga huquqiy-demokratik davlat, fuqarolik
jamiyatini bunyod etishni maqsad qilib qo’ydi. «Kadrlar tayyorlash Milliy
dasturi»ning hayotga tadbiq etilishi Xalqaro hamjamiyatda o’z o’rnimizni
mustahkam egallashga olib keladi. Chunki, dunyoning bugungi kunimizdagi
25

taraqqiy etishi harbiy qudratga bog’liq emas, balki intellektual salohiyatda, ilg’or
texnologiyalardadir.
Shu o’rinda Prezidentimizning fikrlarini keltirib o’tish o’rinlidir: -
«Ta’limning yangi modeli jamiyatda mustaqil fikrlovchi erkin shaxsning
shakllanishiga olib keladi. o’zining qadr-qimmatini anglaydigan, irodasi baquvvat
iymoni butun, hayotda aniq maqsadga ega bo’lgan insonlarni tarbiyalash imkoniga
ega bo’lamiz. Ana shundan keyin ongli turmush kechirish jamiyat hayotining bosh
mezoniga aylanadi» 23

Darhaqiqat, Milliy dastur ta’limning barcha turlarini muvaffaqiyati
hayotimizga tadbiq qiluvchi va uning kelgusidagi faoliyatiga ko’maklashishida
alohida ahamiyatga ega bo’lgan me’yoriy hujjatdir.
II BOB. MUSTAQILLIK YILLARIDA NAVOIY VILOYATI TA’LIM
TIZIMIDAGI ISLOHATLAR

2.1. Mustaqillik yillarida Navoiy viloyati ta’lim tizimidagi islohatlar

Butun Respublikada bo’lganidek Navoiy viloyatida ham mustaqillik
yillarida ta’lim va maorif sohasiga katta e’tibor berilmoqda . O’zbekiston
Respublikasining «Ta’lim to’g’risidagi» Qonuni va «Kadrlar tayyorlash milliy
dasturi» ning bosqichlarida belgilangan vazifalar hamda Prezidentimizning
sohadagi islohotlarni jadallashtirishga oid farmonlarini amalga oshirish borasida
Navoiy viloyatida xalh tizimida salmohli ishlar amalga oshirilmoqda .
Kadrlar tayyorlash milliy dasturini yanada muvaffaqiyatli amalga oshirish
borasida 2004 yil 21 mayda qabul qilingan ―2004 –2009 yillarda maktab ta’limini
rivojlantirish davlat umummilliy dasturini amalga oshirish chora-tadbirlari
to’g’risida gi Prezident Farmoni hamda Vazirlar Mahkamasining 2004 yil 9 iyulidagi‖
―2004-2009 yillarda maktab ta’limini rivojlantirish davlat umummilliy dasturini
amalga oshirish chora tadbirlari to’g’risida gi Qarori ham muhim rol o’ynadi. Ushbu
‖
23 I.A.Karimov. «Barkamol avlod orzusi». –T., «O’zbekiston Miliy Ensiklopediyasi», 2001 yil, 208-bet.
26

dastur asosida umumta’lim maktablari binolari va muhandislik-kommunikatsiya
infratuzilmasini tubdan yangilash va rekonstruksiya qilish borasida muayyan ishlar
amalga oshirildi.
O’zbekiston Respublikasi hukumati maktablarning sport bazasini rivojlantirishga
ham muhim e’tibor qaratdi. Ayniqsa, Vazirlar Mahkamasining 1999 yil 27
maydagi ―O’zbekistonda jismoniy tarbiya va sportni rivojlantirish chora-tadbirlari
to’g’risida gi Qarori va uning ijrosi yuzasidan olib borilgan ishlar maktablarda‖
sport moddiy-texnik bazasini mustahkamlashga yordam berdi. Fizkultura va sport
sohasida Navoiy viloyatida 1991 yil va 2001 yillar orasida 192 ta stadion, 136 ta
sport zallari, 276 ta voleybol maydoni, 193 ta basketbol maydoni, 1 ta suv xavzasi,
130 ta o’q otish tirlari, 202 ta safda yurish va 252 ta gimnastika maydonlari hamda
149 ta to’siqdan o’tish yo’lakchalari qurilib foydalanishga topshirildi 24
.
Navoiy viloyatining umumta’lim maktablarida 1999 yilda 217098 nafar
o’quvchi ta’lim-tarbiya olgan bo’lsa, 2003 yilda 377 ta umumta’lim maktabida
201317 nafar o’quvchi, 2005 yilda 375 ta umumta’lim maktabida 171222 nafar
o’quvchi, 2007 yilda 368 ta umumta’lim maktabida 160370 nafar o’quvchi, 2009
yilda 366 ta umumta’lim maktabida 140985 nafar o’quvchi tahsil olgan. 2011 yilda
Navoiy viloyatida 343 ta umumta’lim, 2 ta maxsus maktab internat, 14 ta
ixtisoslashgan maktab va internatlar viloyatda xalq ta’limi tizim faoliyat ko’rsatib,
unda 131813 nafar o’quvchilar tahsil olmoqda 25
.
Viloyatda akademik litsey va kasb-hunar kollejlari soni 2003 yilda 29 tani
tashkil etib, ularda 21268 talaba tahsil olgan bo’lsa, 2011 yilga kelib akademik
litsey va kasb-hunar kollejlari soni 51 taga yetdi va ularda ta’lim olayotgan
talabalar soni 56145 nafarni tashkil etdi. 26

O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004 yil 9-iyuldagi
«2004–2009 yillarda Maktab ta’limini rivojlantirish Davlat umummilliy dasturini
24 O’zR XTB Bolalar sportini rivojlantirish bo’limining joriy arxiv hujjatlari. ―Bolalar sportini rivojlantirish davlat
dasturi yuzasidan 1991-2001 yilda amalga oshirilgan ishlar yuzasidan umumiy –tahliliy hisoboti. 14 ish, 29-varaq.
‖

25 Navoiy viloyati statistika boshqarmasi ma’lumotlari
26 Navoiy viloyati O’rta maxsus, kasb-hunar ta’limi boshqarmasi joriy arxiv materiallari
27

Navoiy viloyatida amalga oshirish chora-tadbirlari tug’risida»gi qarori asosida
viloyatda 2004-2009 yillarda 10 ta maktab yangi quriladigan, 78 ta maktab kapital
rekonstruksiya qilinadigan, 140 ta maktab kapital, 94 ta maktab joriy
tamirlanadigan va 62 ta sport komplekslari qurilishi rejalashtirilgan bo’lib,shundan
birgina 2006 yilning 9 oyi davomida Vazirlar Maxkamasining 2004 yil 9 iyuldagi
«2004-2009 yillarda maktab ta’limini rivojlantirish davlat umummilliy dasturini
2006 yilda amalga oshirish chora-tadbirlari tug’risida»gi 321-sonli qarori asosida
47 ta maktab qurilish va tamirlash ishlari amalga oshirildi. SHundan, 1 ta maktab
internat yangidan qurildi, 13 ta maktabda kapital rekonstruksiyaqilindi, 17 ta
maktabda kapital va 16 ta maktabda joriy ta’mirlash ishlari amalga oshirildi. Bular
jumlasiga yangidan qurilgan Xatirchi tumanidagi A.Qozoqov nomli litsey
internat,kapital rekonstruksiya qilingan Qiziltepa tumanidagi 32-sonli, Karmana
tumanidagi 17-sonli, Xatirchi tumanidagi 4,16 va 72-sonli, Uchquduq tumanidagi
13-sonli, Nurota tumanidagi 1,5 va 15-sonli, Navbahor tumanidagi
8,31sonli,Tomdi tumanidagi 7-sonli, Konimex tumanidagi 14-sonli maktablar
xamda kapital tamirlanganQiziltepa tumanidagi 23-sonli, Xatirchi tumanidagi 22-
sonli, Navoiy shaxridagi 10 va 15-sonli, Tomdi tumanidagi 11 va 24-sonli,
Karmana tumanidagi 8-sonli, Navbahor tumanidagi 10 va 36-sonli, Nurota
tumanidagi 6 va 29-sonli va Konimex tumanidagi 2 va 40-sonli maktablarda
qurilish tamirlash ishlari yakunlandi.
Bundan tashqari,2007 yilning manzilli dasturiga kiritilgan yangidan
quriladigan 2 ta,kapital rekonstruksiya qilinadigan 16 ta kapital tamirlanadigan 23
ta maktablarni ruyxati tasdiqlandi. Bular jumlasiga Zarafshon shahridagi Abay
posyolkasida 420 o’rinli hamda Konimex tumanidagi 315 o’rinli 9-maktablarning
binolari yangidan quriladi. Xatirchi tumanidagi 15,25,66 va 82 sonli,Navbahor
tumanidagi 5,15 va 26 sonli, Nurota tumanidagi 2,8,11va 38 sonli,Konimex
tumanidagi 39-sonli,Karmana tumanidagi 7 va 16 – sonli, Tomdi tumanidagi
10sonli va Uchquduq tumanidagi 13-kichik tumandagi 30- sonli maktablar kapital
rekonstruksiya qilinadi. Bundan tashqari Xatirchi tumanidagi 52,75,14 va 38
28

sonli,Navoiy shahridagi 2 va 9-sonli,Karmana tumanidagi 5-sonli,Nurota
tumanidagi 3 va 20-sonli, Qiziltepa tumanidagi 12,8,21 va24-sonli,Navbaxor
tumanidagi 1, 18, 12 va 27-sonli,Uchquduq tumanidagi 3 va 7-sonli hamda Tomdi
tumanidagi 13 va 23 –sonli maktablar kapital tamirlanadi. SHundan 2 ta yangi
qurili va 16 ta kapital rekonstruksiya uchun tender tanlovi o’tkazilib g’olib
pudratchi tashkilotlar aniqlangan va obektlarni barcha ishlar jadal boshlangan
O’zbekiston Republikasi ―Ta’lim to’g’risidagi va ―Kadrlar tayyorlash‖
milliy dasturi to’g’risida gi qonunlariga muvofiq tizimida yuqori malakali kadrlar
‖
tayyorlash bo’yicha Navoiy viloyat o’rta maxsus, kasb-hunar ta’limi boshqarmasi
tizimida muayyan ishlar amalga oshirilmoqda. Hozirda Navoiy viloyat o’rta
maxsus, kasb-hunar ta’limi boshqarmasi tasarrufidagi ta’lim muassasalarida 96 ta
yo’nalish mavjud. Navoiy viloyat o’rta maxsus, kasb-hunar ta’lim boshqarmasi
tasarrufidagi ta’lim muassasalarida 2006-2007 o’quv yilida 1 kursga 75 ta
yo’nalish bo’yicha talabalar qabul qilingan bo’lib, ular yangi tasdiqlangan
namunaviy o’quv rejalar asosida o’qitilmokda.
O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2003 yil 29 oktyabrdagi
«Umumiy o’rta va o’rta maxsus kasb-hunar ta’limiga izchil o’tishni ta’minlashga doir
qo’shimcha chora-tadbirlar to’g’risida»gi 473-sonli qarori asosida viloyatda 2009
yilgacha 35300 o’quvchi o’rinli 60 ta kasb-hunar kollejlari va 2760 o’quvchi o’rinli 4
ta akademik litseylar qurilishi rejalashtirilgan.
Viloyatda bugungi kungacha 21080 o’quvchi o’rinli 30 ta kasb-hunar kollejlari va
2760 o’quvchi o’rinli 4 ta akademik litsey, jami bo’lib 23840 o’quvchi o’rinli 36
ta ta’lim muassasalari qurilib foydalanishga topshirildi. 2006 yil viloyat milliy
dasturiga asosan 2220 o’quvchi o’rinli 4 ta kasbhunar kolleji hamda 720
o’quvchi o’rinli 1 ta akademik litsey qurilishi rejalashtirilgan bo’lib, joriy yilda
ushbu ob’ektlar to’liq foydalanishga topshirildi.
(3-ilova).
Ushbu ob’ektlarning qurilish va jihozlash, ishlariga xisobot davrigacha jami
bo’lib 7842,2 ming so’m mablag’ o’zlashtirildi.
29

Jumladan: Karmana tumani markazidagi 780 o’quvchi o’rinli pedagogika kasb-
hunar kollejining qurilish va jihozlash ishlariga 1727,4 ming so’m mablag’ sarf
qilinib, ob’ekt joriy yilning oktyabr oyida foydalanishga topshirildi.
Navoiy shahridagi 540 o’quvchi o’rinli kompyuter texnologiyalari kasbhunar
kollejining kurilish va jihozlash ishlariga 1487,9 ming so’m mablag’ sarf qilinib,
ob’ekt joriy yilning oktyabr oyida foydalanishga topshirildi.
Qiziltepa tumani Vang’ozi qishlog’idagi 540 o’quvchi o’rinli qurilish, uy-joy
kommunal xo’jaligi kasb-hunar kollejining qurilish va jihozlash ishlariga 1534,5
ming so’m mablag’ sarf qilinib, ob’ekt joriy yilning sentyabr oyida foydalanishga
topshirildi. Nurota tumani CHuya qishlog’idagi 360 o’quvchi o’rinli iqtisodiyot
kasb-hunar kollejining qurilish va jihozlash ishlariga 1114,4 ming so’m mablag’
sarf qilinib, ob’ekt joriy yilning oktyabr oyida foydalanishga topshirildi.
Navoiy shahridagi 720 o’quvchi o’rinli akademik litseyning qurilishi va
jihozlanish ishlariga 1978,0 ming so’mlik mablag’ sarf qilinib, ushbu ob’ekt joriy
yilning 31 dekabrgacha foydalanishga topshirildi.
Shuningdek joriy yilda boshqarma tasarrufidagi ta’lim muassasalari
markazlashgan mablag’lar hisobidan 673 mln. 176 ming so’mlik va chet el krediti
hisobidan 28 mln 862 ming 835 so’mlik o’quv laboratoriya jihozlari bilan
jihozlandi.Kadrlar tayyorlash milliy dasturi O’zbekistonda tamomila yangi ta’lim
modelini belgilab berdi. Unga ko’ra mamlakatimizda kadrlar tayyorlashning
boskichma-boskich va uzluksiz tizimi vujudga keldi. Akademik litseylar va
kasbhunar kollejlari Milliy dasturda belgilangan yangi ta’lim konsepsiyasida
muhim urin to’tadi. Kasb-hunar kollejlari yoshlarga 2-3 ta zamonaviy kasb-
hunarlarni, kompyuterlarda ishlash sirlarini va kamida bitta chettilini urgatishni
maksad kilib kuymokda. Shuning uchun xam bugun har tomonlama tayyorgarlikka
erishgan yoshlarning ish urinlari uchun rakobat kuchayib, yoshlar esa xayotda o’z
yo’llarini topishga intilmokdalar. Akademik litseylarda chuqur bilim
berilayotganligi tufay li yoshlar o’rtasida bu bilim dargo^lariga intilish va ^avas
tobora ortib bormokda. Yaqin kelajakda Respublikamizda 180 dan ziyod akademik
30

litsey va 1600 ga yakin kasb-^unar kollejlari vujudga kelib, ularda 15 milliondan
ortik yoshlarning ta’lim olishi muljallangan. Ayniksa, O’zbekiston Respublikasi
Vazirlar Mahkamasining «U mumiy o’rta va o’rta maxsus, kasb-hunar ta’limiga
izchil utishni ta’minlashga doyr qo’shimicha chora-tadbirlar tugrisida» 2003 yil 29
oktyabrdagi 473-sonli karori aloxida axamiyatga ega, unda 2004-2009 yillarda
O’zbekiston Respublikasi bo’yicha akademik litseylar va kasb-hunar kollejlarini
ishga tushirishning anik yunaltirilgan dasturi belgilanishi ko’rsatilgan. Bu ishlarni
amalga oshirish kizgin davom etmokda. Respublikamizning kenja viloyatlaridan
biri — buyuk mutafakkir
Alisher Navoiy nomi bilan ataluvchi viloyatda xam bu soxadagi ishlar O’zbekiston
Respublikasi Vazirlar Maxkamasining 1998 yil 24 fevraldagi 77-sonli karorini
bajarish maqsadida viloyat xokimining 1998 yil 9 apreldagi K-98-sonli qarori bilan
viloyat xokimligi o’rta maxsus, kasb-hunar ta’limi boshkarmasi tashkil etilib,
viloyat xokimligining mazkur qarori asosida viloyatdagi 16 ta o’quv yurti
Boshkarma tasarrufiga utkazildi, bulardan 3 tasi «Qizilkumnodirmetalloltin»
konserni ixtiyorida bo’lib, ikki tomonlama buysundirilgan xolda faoliyat
ko’rsatmokda. Bugun Navoiy viloyati o’rta maxsus, kasb-hunar ta’limi
boshkarmasi tasarrufida 25 ta ta’lim muassasalari bo’lib, shundan 18 ta kasb-hunar
kollejlari «Ta’lim tugrisida» gi konun hamda Kadrlar tayyorlash milliy dasturida
belgilangan ikkinchi sifat boskichi talablariga to’liq javob beradigan yangi o’quv
texnika vositalari bilan jixozlangan. Viloyatdagi mavjud kollej va akademik
litseylarda 21 mingdan ziyod yoshlar 79 mo’taxassislik yo’nalishlari bo’yicha
taxsil olishayapti. Ularga 1568 nafar pedagog va muxandis – pedagoglar saboq
berishayapti. E’tiborli jihati, ularning 158 nafarini oliy toifali o’qituvchilar, 12
nafarini fan nomzodlari va 3 nafarini fan doktorlari tashkil etadi. Shunga yarasha,
bilim maskanlarida dars sifati va saviyasi ham ancha yuqori bulayapti.
1998-2004 yillarda viloyatda quyidagi kasb-hunar kollejlari va akademik litseylar
ishga tushirildi:

31

№ O’quv yurti nomi Quvvati
600/200 i Yo’nalishi Topshiril
gan yili Qurilishning turi
1 Navoiy konchilik Sanoat 1998 yil Rekonstruksiya
2 Karmana qishloq 600/100 Qishloq 1999 yil Rekonstruksiya
xo’jaligi 1999 yil
3 Konimex qishloq,
xo’jalik kasb-hunar
kolleji 600/100 Qishloq
xo’jaligi
4 Zarafshon sanoat
kasb-hunar kolleji 600/250 Sanoat 1999 yil Rekonstruksiya
5 Navoiy qurilish
kasbhunar kolleji 600/180 Qurilish 1999 yil Rekonstruksiya
6 Navoiy tibbiyot
kolleji 450/- Tibbiyot 2000 yil Rekonstruksiya
7 Xatirchi «Zarafshon»
qishloqxo’jalik kasb-
hunar kolleji 450/- Qishloq
xo’jaligi 2000 yil Rekonstruksiya
8 Tomdi qishloq;
xo’jalik k.x.k 600/100 Qishloq
xo’jaligi 2000 yil R Rekonstruksiya
9 Qiziltepa agroservis
kasb- hunar kolleji 750/100 Qishloq
xo’jaligi 2001 yil Rekonstruksiya
10 Kiziltepa «Buxoro»
qishloqxo’jalik k.x.k 750/100 Qishloq
xo’jaligi 2001 yil YAngi qurilish
11 Xatirchi agroser- vis
kasb-hunar kolleji 950/- Qishloq
xo’jaligi 2001 yil Rekonstruksiya
12 Navbaxor
«Istiqlol» sanoat
kasb-hunar kolleji 900/- Sanoat 2002 yil YAngi kurilish
13 Navoiy madaniyat va
san’at kolleji 1100/300 Madaniyat
va san’at 2002 yil YAngi kurilish
14 2- Konimex qishloq;
xo’jalik kasb-hunar
kolleji 450/- Qishloq
xo’jaligi 2002 yil YAngi kurilish
15 Nurota kyashlok
xo’jalik kasb-hunar
kolleji 450/- Qishloq
xo’jaligi 2002 yil Rekonstruksiya
16 Xatirchi iktisodi- yot 750/- Iqtisod 2003 yil Rekonstruksiya
32

kasb-hunar kolleji
17 Uchkuduq sanoat
kasb-hunar kolleji 450/- Sanoat 2003 yil Rekonstruksiya
,18 Navoiy tibbiyot
kolleji 900/- Tibbiyot 2003 yil YAngi kurilish
JAMI: 11950/
1430
Akademik litseylar
1 NDPI huzuridagi
akademik litsey 600/- ~ 1998 yil Rekonstruksiya
2 Zarafshon akade- 450/250 ~ 2001 yil YAngi qurilish
mik litseyi
JAMI: 1050/250

2004-2009 yilgacha rejalashtirilgan akademik litsey va
kasb-hunar kollejlari

№ O’quv yurtining
manzili Qurilshi rejalashtirilgan Hozirgacha
topshirildi
Quvvati SHu
jumla-
dan
rekonst-
ruksiya Soni SHu
jumla-
dan
ruksiya Quvvati Soni
1 Navoiy shahrida 2350/580 - 4 - 2750/680 4
2 1800/500 - 2 - 600/100 1
3 1050/200 - 2 - 600/250 1
4 5 Nurota tumanida 1200/450
4050/1200 750/150 4 9 - 1050/100 2
1 450/- 1
6 3450/100 - 5 - 1500/200 2
7 2100/600 600/- 3 1 - -
8 450/300 - 1 - 600/100 1
9 Navbahor tumanada 2850/200 - 6 - 900/- 1
10 Navoiy tumanida 1950/100 4 - -
11 Xatirchi tumanida 5650/750 1150/450 9 2 1400/- 2
Jami: 26900/4980 2500/600 49 4 9850/1430 15

33

Akademik litseylar
№ O’quv yurtining Qurilishi rejalashtirilgan Hozirgacha topshirildi
Quvvati Soni Quvvati Soni
1 Navoiy shahrida 1425/600 2 600/- 1
2 Zarafshon shahrida - - 450/250 1
Jami: 1425/600 2 1050/250 2

Bilim berishning muhim omili malakali kadrlarga bog’liq.Bu jihatdan
mavjud malaka oshirish kurslari o’quv predmetiva kurs o’qituvchilarini bilim,
ko’nikma va malaka mahoratinidoimiy yangilashda, ta’limning yangi, zamonaviy
pedagogik vainformatsion texnologiyalar hamda interaktiv uslublaridanfoydalanib,
o’quvchilarga bilim berishda, o’quv yurtlarida amaliy va nazariy darslarning
barchasini dastur asosida olib borishlarida ijobiy natijalar bermokda.1998-2003
yillar davomida oliy ta’lim muassasalari hamda Markaz va UMKXT ilg’or ta’lim
muassasalari xuzurida tashkil qilingan doimiy harakatdagi malaka
oshirishkurslarida 1192 nafar o’quv yurtlarining rahbar xodimlari, pedagog va
pedagog-muhandislar o’z malakalarini oshirdilar.Bugungi kunda
o’qituvchilarimizning xorijiy mamlakatlarda tajriba almashib kaytayotganliklari
xam talabalarda ilmfanga nisbatan kizikish uygotib kelmokda.Ta’lim tizimini
islohqilish va ta’lim sifat samaradorligini oshirishda o’quv yurtlarini darslik va
o’quvqo’llanmalari bilan ta’minlash muhim axamiyat kasb etmokda.
Boshqarmatasarrufidagi o’quv yurtlarida 25 ta kutubxona, 23 ta o’quv zallari
mavjud bo’lib, ular barcha umumta’lim fanlari va kasbiyta’lim mutaxassisliklari
bo’yicha darslik va o’quvqo’llanmalar bilan ta’minlangan.Ayni paytda 320 ming
nusxadan ziyod o’quvadabiyotlari mavjud. Umumta’lim fanlari, maxsus fanlar,
badiiy, siyosiy adabiyotlar, uslubiy qo’llanmalar shular jumlasidandir. O’z
navbatida, o’qituvchilar tomonidan tayyorlangan 620 dan ortik ma’ro’zalar
matnlaridan darslar jarayonida samarali foydalanilmokda. U1;uv yurtlari
sarmoyasidan tashqari topilgan mablaglar xisobidan esa 263 nomdagi kitoblar
34

olindi. Ta’lim jarayoni kozok tilida olib borilayotgan Tomdi qishloqxo’jalik
kasbhunar kollejiga esa 1 million 630 ming sumlik darslik va badiiy adabiyotlar
olib berildi. Mutaxassis tayyorlashning bosh omillaridan biri bu puxta ishlangan
davlat ta’lim standartlari, o’quv reja, dastur va qo’llanmalar asosida tashkil etilgan
o’quv jarayonidir. Shularni xisobga olib, o’quv dasturlari va darsliklar Davlat
ta’lim standartlariga javob beradigan, kelajak avlodni Vatanga sadoqat ruhida
tarbiyalashga, mutaxassis sifatida shakllantirishda muhim o’rin tutadigan,
o’quvchilarning fanlardan chuqur nazariy bilim olishlari va amaliy ko’nikmalarni
xosil qilishlarini ta’minlash darajasida tayyorlangan.Viloyat tasarrufidagi ta’lim
muassasalarining 1998-2003yillarda o’qu reja va dasturlar bilan ta’minlanishida
pedagog va muhandis-pedagoglarimiz tomonidan yaratilgan uslubiy qo’llanmalar
qo’l kelganligini ta’kidlash lozim.
2.2. Ta’lim va fan sohasidagi xalqaro hamkorlikning
takomillashtirilishi

Butun Respublikada bo’lganidek, Navoiy viloyatida ham ta’lim tizimini
rivojlantirish borsasida salmoqli ishlar amalga oshirilmoqda.
1992 yil 29 iyunda Navoiy shahrida Xitoy Xalq Respublikasining Chjuchjou
va Navoiy viloyatining Navoiy shahri o’rtasida o’zaro birodarlik shartnomasi
imzolandi. Muzokara chog’ida ikki shahar o’rtasida o’zaro do’stlik aloqalarini
o’rnatish, ta’lim, sog’likni saqlash, turizm, sport va madaniy sohalarda hamkorlik
aloqalarini yo’lga qo’yish haqida kelishib olindi 27
. Navoiy shahar delegatsiyasining
1996 yil 12 martdagi CHjuchjou shahriga tashrifi o’zaro ijtimoiy-iqtisodiy
hamkorlikni yanada mustahkamladi. Ushbu uchrashuvda ikki shahar o’rtasida
davom etib kelayotgan madaniyat, ta’lim, sport va sog’likni saqlash masalalaridagi
hamkorlikni yangi pog’onalarga ko’tarish yuzasidan yangi shartnomaga imzo
chekildi 28
.
27 O’zR MDA. Fond-M 2, 1-ro’yxat, 16 – ish, 1 - 2 varaq.

28 O’zR MDA. Fond-M 2, 1-ro’yxat, 16 – ish, 5 - 7 varaq.
35

O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisning IX sessiyasida Prezident Islom
Karimov ―Barkomol avlod-O’zbekiston taraqqiyotining poydevori sarlavhali‖
ma’ruzasida Kadrlar tayyorlash tizimining shakllanishi va faoliyat ko’rsatishining
asosiy tamoyillaridan biri va ta’lim sohasiga chet el investitsiyalari, xalqaro
donorlik tashkilotlari va jamg’armalarining mablag’larini jalb etish zarurligini
ta’kidlagan edi. 29
Davlatimiz rahbarining ana shu ko’rsatmasiga asosan ta’lim
muassalarining jihozlanishini jahon andozalariga yaqinlashtirish, ta’lim
muassasalarining moddiy bazasini yaxshilash, muhandis – pedagoglarning
malakasini oshirish masalalarini bugungi kun talabi darajasiga ko’tarish borasida
maqsadili xorijiy loyihalar jalb qilinmoqda. Ta’limmuassalarining jihozlanishini
jahon andozalari me’yorlariga yaqinlashtirish, muhandis-pedagoglarning
malakasini bugungi kun talabi darajasiga ko’tarish maqsadida O’zbekiston
Respublikasi hukumati Jahon Taraqqiyot Banki, Yevropa Tiklanish va Taraqqiyot
Banki, Osiyo Taraqqiyot Banki kabi bir qator nufuzli institutlar bilan yaqindan
hamkorlik aloqalari o’rnatib, mamlakatimiz ta’lim tizimiga xorijiy loyihalar jalb
qilinmoqda. Keyingi yillarda xalqaro moliyaviy institutlar bilan hamkorlik
o’rnatish borasida erishgan yutuqlarimizning samarasi o’laroq, yurtimizda xorijiy
investorlar ishtirokida bir qancha investitsion loyihalar amalga oshirildi.
Navoiy viloyati xalq ta’limi tizimida ham xorijiy investitsiya dasturlarining
bajarilishi bo’yicha bir qancha muayyan ishlar amalga oshirilmoqda. Jumladan,
Osiyo Taraqqiyot Bankining ―Ta’lim sektorini rivojlantirish to’g’risida gi UZB
‖
1961 – sonli loyihasi asosida O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi
ijtimoiy kompleksi huzurida Osiyo Taraqqiyot Banki ishtirokida tashkil etilgan
―Ta’lim sektorini rivojlantirish to’g’risida gi 1961-sonli loyihasini amalga
‖
oshirish bo’yicha O’zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi, Oliy va o’rta-
maxsus ta’lim vazirligi hamda Respublika ―Mahalla jamg’armalari bilan
‖
hamkorlikdagi 2003 yil 2 apreldagi buyrug’i va viloyat hokimining 2003 yil 20

29 Qurbonov SH., va boshqalar. Barkamol avlod orzusi (―Kadrlar tayyorlash milliy dasturi ni amalga oshirish
‖
borasidagi publitsistik mulohazalar). - Toshkent: SHarq, 1999. –B.23.

36

apreldagi F-61 farmoyishi qabul qilindi. YUqorida qayd etilgan hujjatlarga asosan
viloyat xalq ta’limi boshkarmasining 2003 yil 18 apreldagi 134-AF-sonli buyrug’i
va shu asosida loyihani amalga oshirish chora-tadbirlari ishlab chiqildi. Viloyat
xalq ta’limi tizimidagi o’rta va umumta’lim maktablari ushbu loyihaning manziliy
ruyxatiga kiritildi 30
. (18-ilova)
Loyiha ―Kadrlar tayyorlash milliy dasturi soha oldiga qo’yilgan vazifalarni‖
amalga oshirish, sohani rivojlantirish va boshqarish, zamonaviy ta’lim
muassasalari, o’quv jarayoni uchun zarur bo’lgan yangi jihozlar, ularni o’quv
jarayonida qo’llash uchun zamonaviy ta’lim texnologiyalarni biladigan mutaxassis
pedagoglarni tayyorlashda yordam ko’rsatish masalalariga qaratilgan.
Navoiy viloyati o’rta maxsus, kasb – hunar ta’lim boshqarmasi tasarrufidagi
ta’lim muassasalarini ham xorijiy loyihalarga kiritish bo’yicha amaliy ishlar olib
borilmoqda.Bunga quyidagilarni misol qilib ko’rsatish mumkin:
- Navoiy viloyati o’rta maxsus, kasb-hunar boshqarmasi tasarrufidagi 8 ta
ta’lim muassasasi to’liq va 3 ta ta’lim muassasasi qisman Koreya hukumatining
imtiyozli krediti hisobidan kompyuter sinflari, umumta’lim va maxsus fanlar
buyicha o’quv-laboratoriya jihozlari, o’quv ustaxonalari uchun avtomobillarning
trenajyorlari, turli-xil maketlar bilan jihozlangan. Koreya hukumati imtiyozli
kreditining 2-fazasiga Xatirchi agroiqtisodiyot, Uchkuduk konchilik kasb-hunar
kollejlari kiritilishi rejalashtirilgan.
- O’zbekiston Respublikasi va Yaponiya Xalqaro Hamkorlik Bankining
UZB-P6 imtiyozli krediti asosidagi ―o’rta maxsus, kasb-hunar ta’limini
rivojlantirish loyihasini amalga oshirish maqsadida 2001 yilning 31-yanvarida
‖
O’zbekiston hukumatiga 6,347 mln.yapon yenasi miqdorida kredit ajratildi.
Mazkur loyiha O’zbekiston Respublikasi Oliy va o’rta maxsus ta’limi vazirligi,
O’rta maxsus kasb-hunar ta’limi markazi va YApon konsalting kompaniyasi
YUNIKO Interneyshnl Korporeyshn o’rtasida tuzilgan shartnoma asosida amalga
oshirildi. UZB-P6 loyihasiga kiritilgan 50 ta model kasb-hunar kollejlari uchun
30 Navoiy viloyati xalq ta’limi boshqarmasi. 11-ish, 14-17 varaq
37

kasbga tayyorlashning 7 ta yo’nalish buyicha jami qiymati 51 mln.AQSH dollariga
teng bo’lgan o’quv-laboratoriya jihozlari, qishloq xo’jaligi mashinalari va
texnikalari bilan ta’minlandi.
- O’zbekiston Respublikasi va Osiyo Taraqqiyot Bankining UZB-1737
―O’rta maxsus, kasb – hunar ta’limini rivojlantirish loyihasi bo’yicha Navoiy‖
akademik litseyiga 89.689476,39 so’mlik, Tomdi qishloq xo’jaligi kollejiga
1.036.084 999 so’mlik, Konimex qishloq xo’jaligi kasb – hunar kollejiga 1.060.503
019 so’mlik o’quv-laboratoriya jihozlari, qishloq xo’jaligi texnikalari va
mashinalari berilgan 31
. O’zbekiston Respublikasi va Osiyo Tarraqqiyot Banki
―O’rta maxsus, kasb-hunar ta’limini rivojlantirish loyihasining 2-fazasiga
‖
Karmana qishloq xo’jalik kasb-hunar kolleji va Qiziltepa agroservis kasb-hunar
kollejlari kiritilishi rejalashtirilmoqda.
- Boshqarma tasarrufidagi Navbaxor istiqlol sanoat kasb-hunar kolleji va
Qiziltepa qishloq xo’jalik kasb-hunar kollejlari Polsha hukumatining imtiyozli
kredit loyihasiga kiritilgan. Hozirgacha Navbahor istiqlol sanoat kasb-hunar
kollejiga 148226965,6 so’m, Qiziltepa qishloq xo’jalik kasb-hunar kollejiga esa
269166278,2 so’mlik jihozlar berilgan. 32

- O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004 yil 1 dekabrdagi
―Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari sohasida kasb-hunar ta’limini
rivojlantirishga ko’maklashish loyihasi ―Germaniya hukumatining imtiyozli
‖
kreditidan foydalangan holda amalga oshirish chora-tadbirlari to’g’risida gi
‖
563sonli qarorini ijrosini ta’minlash yuzasidan loyiha doirasida iqtisod qilingan
mablag’ga axborot kommunikatsion texnologiyalar sohasiga qo’shimcha Navoiy
kompyuter va axborot texnologiyalari kasb-hunar kolleji kiritilgan.
- O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2006 yil 4 apreldagi ―Belgiya
Qirolligi hukumatining foizsiz kreditini ishlatishda ―Kichik biznes uchun kadrlar
tayyorlashda o’rta maxsus, kasb-hunar ta’limini rivojlantirishga ko’mak loyihasini
‖
amalga oshirish chora-tadbirlari to’g’risida gi PQ-318-sonli qarori hamda O’rta
‖
31 Navoiy viloyati o’rta maxsus, kasb-hunar boshqarmasi joriy arxiv materiallari
32 Navoiy viloyati o’rta maxsus, kasb-hunar boshqarmasi joriy arxiv materiallari
38

maxsus, kasb-hunar ta’limi markazining 2006 yil 17 apreldagi ―Belgiya Qirolligi
hukumatining foizsiz krediti mablag’laridan samarali va maqsadli foydalanishni
ta’minlash to’g’risida gi 58-sonli buyrug’iga binoan Belgiya Qirolligi‖
hukumatining foizsiz kreditiga Qiziltepa agroiqtisodiyot va Nurota ijtimoiy-
iqtisodiyot kasb-hunar kollejlari kiritilgan. Ushbu kasb-hunar kollejlari ―Kichik
biznes uchun kadrlar tayyorlashda o’rta maxsus, kasb-hunar ta’limini
rivojlantirishga ko’mak loyihasi asosida jihozlandi.
‖
Bundan tashqari, loyiha doirasida xorijda rahbar-xodimlar, o’qituvchilar va
mutaxassislar malakasini oshirish borasida ham ijobiy ishlar amalga oshirilmoqda.
B.Sobirov, A.Mirvafoyev, F.Muhammadqulov, U.Muhammedov,
E.Abdurahmonova, B. Erboyev, K.Saidov, A. Mirzayev, A.Dauletboyevalar
Avstraliyada, D.Qalmurodova, I.Norboyev, X.Eraliyev Indoneziya va
Avstraliyada, B.Erboyev, B.Bayanovlar Germaniyada ta’lim jarayoni bilan
tanishib, o’z malakalarini oshirdilar.
Xulosa qilib aytganda, mustaqillikka erishganimizdan so’ng
mamlakatimizda barcha sohalarda bo’lgani kabi ta’lim sohasida ham ijobiy
o’zgarishlar, samarali islohotlar amalga oshirilmoqda. Ma’lumki, ta’lim va tarbiya
har bir jamiyatning ajralmas qismi - madaniyati va taraqqiyotining asosiy mezoni
hisoblanadi. Shu boisdan ham har qanday mamlakat istiqbolli rejalar tuzar ekan,
avvalo, ta’lim va tarbiyaga e’tiborni kuchaytiradi.
Mamlakatimiz kelajagi so’zsiz bevosita kadrlarning qanchalik puxta
tayyorlanishga bog’liq. Prezidentimiz aytganidek, ―Biz oldimizga qanday
muammoni yechish zarurati tug’ilmasin, gap oxir-oqibat, bari bir kadrlarga borib
taqalaveradi. Mubolag’asiz aytish mumkinki, bizning kelajagimiz, mamlakatimiz
kelajagi .
‖ 33

33 Islom Karimov. O’zbekiston XXI asrga intilmoqda. Toshkent: O’zbekiston, 1999. - B. 18
39

Yangicha fikrlaydigan, zamonaviy bilimlarni puxta egalagan barkamol,
tashkilotchi va zukko kadrlarga ega bo’lish uchun, birinchi navbatda, ta’lim-tarbiya
tizimni zamon ruhiga mos ravishda o’zgartirib borishni, uni hozirgi davr talabidan
sira ortda qoldirib bo’lmasligini hayot taqozo etmoqda. Shu ma’noda, Navoiy
viloyati xalq ta’lim muassasalarida ―milliy model asosidaO’zbekistonning‖
xalqaro andozalardagi zamonaviy taraqqiyotini ta’minlay oladigan dadil, mustaqil
tafakkurli, malakali, bilimli mutaxassis, ayni paytda ichki insoniy sifatlari barq urib
kamolotga yetgan kadrlarni tayyorlash maqsadida qilinayotgan ezgu ishlar davom
etmoqda.
Ayni kezlarda viloyatda Navoiy davlat pedagogika instituti va Navoiy davlat
konchilik institutlari faoliyat ko’rsatadi. Navoiy davlat pedagogika instituti tashkil
topishi tarixi bunday: 1983 yil Navoiy shahrida Nizomiy nomidagi Toshkent davlat
pedagogika institutining Navoiy filiali tashkil etilgan edi. Unda o’sha vaqtda
―Umumtexnika fanlari va mehnat ta’limi , ―Milliy maktablarda rus tili va
‖
adabiyoti o’qituvchisi , ―Boshlang’ich ta’lim o’qituvchisi , ―O’zbek tili va
‖ ‖
adabiyoti o’qituvchisi ta’lim yo’nalishlarining kunduzgi, sirtqi va kechki
‖
bo’limlari faoliyatini boshlagan edi. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 1992
yil 28 fevraldagi Farmoni bilan ushbu filialga Navoiy davlat pedagogika instituti
maqomi berildi. Bugungi kunda mazkur institut Respublikaning yetakchi
pedagogika oliy o’quv yurtlaridan biriga, viloyatning ilm-fan, ma’naviyat va
ma’rifat markaziga aylandi.
Institut Rossiya Federatsiyasining M.Lomonosov nomidagi Moskva davlat
universiteti, Bolgariya Respublikasining Varna iqtisodiyot universiteti,
Qozog’iston Respublikasi Olmaota industrial-pedagogika akademiyasi, Turkiston
Qozoq-turk universiteti, Chimkentdavlat universiteti kabi xorijiy davlatlarning
nufuzli oliy o’quv yurtlari va ilm-fan markazlari bilan pedagogik
kadrlartayyorlash, o’qituvchilarning malakasini oshirish, qayta tayyorlash,
o’quvmetodik ishlar yaratishda hamkorlik qilish, ilmiy-tadqiqot ishlarini amalga
oshirish, seminar va konferensiyalar o’tkazish, hamkorlik loyihalarida ishtirok
40

etish to’g’risida shartnomalar tuzgan. Oliy o’quv yurtlarii o’rtasidagi hamkorlik
aloqalarini yanada kengaytirish, yangi hamkorlar topish yuzasidan samarali ishlar
qilinmoqda. Bu borada Seul milliy pedagogika universitet bilan o’rnatilgan
hamkorlik aloqalarini misol qilishimiz mumkin. 2009 yilning 28 sentyabr kuni
Koreya Respublikasining Seul shahrida Navoiy davlat pedagogika instituti va Seul
milliy pedagogika universitetiga xizmat safarida natijasida Navoiy davlat
pedagogika instituti va Seul milliy pedagogika universiteti o’rtasida o’zaro
hamkorlik memorandum imzolanadi. 34

O’zbekiston Respublikasi Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligining 1995 yildagi
№ 172 – sonli, O’zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligining mazkur yildagi
№ 145 sonli buyruqlari bilan O’zbekistonlik yoshlar Qozog’iston Respublikasi oliy
o’quv yurtlariga o’qishga yuborilgan. Jumladan, pedagogika yo’nalishlari bo’yicha
Navoiy davlat pedagogika institutidan Turkiston shahridagi xalqaro Qozoq-Turk
universitetining matematika fakultetiga ikki nafar, qozoq tili va adabiyoti
fakultetiga uch nafar, Chimkent jismoniy tarbiya pedagogika institutining
biologiya fakultetiga ikki nafar, jismoniy tarbiya fakultetiga bir nafar, pedagogika
va BTUga to’rt nafar, Olmaotadagi qozoq ayollar pedagogika institutining
pedagogika-psixologiya fakultetiga uch nafar, jami o’n besh talaba
Qozog’iston respublikasi oliy o’quv yurtlariga o’qishga yuborilgan. 35

Institutda xalqaro ilmiy-amaliy konferensiyalar, uchrashuvlar tashkil etib
kelinmoqda. Jumladan, 2009 yilning 11 noyabr kuni Navoiy davlat pedagogika
institutida ―Hindiston-buyuk mamlakat mavzuida ilmiy-amaliy konferensiya‖
bo’lib o’tdi. Konferensiyada Hindistonning O’zbekistondagi Favqulodda va
muxtor elchisi, professor Said Manal Shoh Alqodiriy, La’l Bahodir Shastri
nomidagi Hindiston – O’zbekiston milliy madaniy markaz direktori, doktor Nasir
Raza Xon, shu markaz o’quvchisi Shari Sandep Vankhedelar qatnashdilar.
Konferensiya yakunida institut professor-o’qituvchilarining hindistonlik
34 Navoiy davlat pedagogika instituti joriy arxiv materiallari.

35 O’z.Resp. XTV joriy arxivi, № 1, № 384 – ish, 179 – 180 – varaqlar.

41

mehmonlar bilan o’zaro hamkorlik munosabatlarini o’rnatish masalalari to’g’risida
muzokara bo’lib o’tdi. Shuningdek, Germaniya Akademik Almashinuvining
(DAAD) O’zbekistondagi Axborot markazi rahbari Manya Xussner (2008 yilda) va
Katya Dooze xonimlar (2009 yilda) bilan ―Germaniyadagi DAAD ning stipendial
va grantlar to’g’risida uchrashuvlar bo’lib o’tdi. ‖
Hamkorlik doirasida ―Iste’dod jamg’armasi tanlovi asosida keyingi to’rt
‖
yil ichida A.Raxmonova va L.Qo’ldoshevlar Moskva davlat universitetida,
I.Kamolov Leningrad davlat universitetida, N.Hotamova Malayziyaning
Selanogor shahridagi Shoh Alam nomidagi MARA texnologiya universitetida,
N.Murodova, T.Erdonov, B.Jumaboyev, F.Aminovalar ―umumiy o’rta ta’lim
fanlarini o’qitishda zamonaviy ta’lim metodlarini qo’llash ni o’rganish
‖
yo’nalishlarida
Germaniya oliygohlarida, A.Aminova Shanxay universitetida ta’lim olib
yurtimizga malakali kadr bo’lib qaytdilar. Bundan tashqari, yevropa hamjamiyati
TEMPUS dasturining VM T077A06 ―EFGE: Universitet boshqaruvi bo’yicha
kadrlarni tayyorlashni takomillashtirish loyihasi doirasida O’.Sherqulov 2008
‖
yilda Fransiyaning Grenobl shahridagi Per Mendes nomidagi universitetda malaka
oshirish kurslarida qatnashdi.
Viloyatda konchilik va metallurgiya sanoati sohasidagi korxonalar hamda
barpo etilayotgan yangi sanoat korxonalarini yetuk va malakali mutaxassis kadrlar
bilan ta’minlash maqsadida 1963 yil Navoiy shahrida Toshkent politexnika
institutining kechki o’quv punkti ochildi. 1966 yil esa u ToshPIning umumiy
texnika fakultetiga, 1981 yildan boshlab ToshPIning filialiga aylandi. 36

O’zbekiston Respublikasi Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligining 1990 yil 14
fevraldagi 9-qarori va 1990 yil 8 mayidagi 249-buyrug’iga binoan Toshkent
politexnika institutining Navoiy filiali Buxoro oziq-ovqat va yengil sanoat
texnologiyasi instituti tarkibiga kiritildi.
36 Odinayeva Z. Qizilqum saxrosida bahor. – Toshkent: Yangi asr avlodi, 2004. -B.118
42

O’zbekiston RespublikasiOliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligining 1992 yil 29
may 229-buyrug’iga asosan, Navoiy filiali Toshkent davlat texnika universitetining
tarkibiga kiritildi.
Respublika Vazirlar Mahkamasining 1995 yil 3 iyundagi Qarori bilan
Respublikadagi barcha oliy o’quv yurt filliallari tugatilib, shu jumladan, Toshkent
davlat texnika universiteti Navoiy filiali ham tugatilib, bu filial bazasida Navoiy
texnika kolleji ochildi.
Kon-metallurgiya majmuining rivojlanishi va foydali qazilmalarni qazib
olish hamda qayta ishlash sanoati uchun yuqori malakali mutaxassislar tayyorlash
zaruratidan kelib chiqib O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1995
yil 7 iyuldagi qarori bilan Navoiy davlat konchilik instituti tashkil etildi.
Hozirda institutda 5ta fakultet: Navoiy shahrida ―Konchilik ,‖
―Kimyometallurgiya va ―Elektro-mexanika fakultetlari, Zarafshon shahrida
‖ ‖
―Zarafshon umumtexnika fakulteti, Olmaliq shahrida ―Olmaliq kon-
‖
metallurgiya fakulteti,
‖
20 ta kafedra faoliyat yuritmoqda. 11 ta ta’lim yo’nalishi bo’yicha bakalavriat, 5 ta
ta’lim mutaxassisligi bo’yicha magistratura; 2 ta mutaxassislik bo’yicha
aspirantura mavjud.
1996 yil 18 martda O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi
huzuridagi Oliy attestatsiya komissiyasining 078-s sonli buyrug’i bilan
K.067.46.01 Ixtisoslashgan Kengash Navoiy davlat konchilik instituti huzurida
tashkil etildi va hozirgi kunda ham faoliyat ko’rsatmoqda.
Navoiy davlat konchilik instituti Toshkent davlat texnika universiteti,
Toshkent moliya instituti, Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti, Buxoro
oziqovqat va yengil sanoat texnologiyasi instituti, Buxoro davlat universiteti kabi
respublikamizning oliy ta’lim muassasalari bilan har tomonlama aloqalar
o’rnatgan.
Ta’lim tizimini takomillashtirish va uni jahon andozalari darajasiga
ko’tarish, malakali ilmiy-pedagogik kadrlarni tayyorlash, xorijiy ta’lim muassalari
43

bilan o’zaro manfaatli aloqalar o’rnatish borasida institutda salmoqli ishlar amalga
oshirilmoqda. Xalqaro hamkorlik doirasida 2010 yil holatiga ko’ra, institut
Moskva davlat konchilik universiteti,
Moskva davlat po’lat va qotishmalar instituti,
Moskva davlat geologiya - qidiruv universiteti,
Ural davlat texnika universiteti,
Ural konchilik universiteti,
Ukraina milliy konchilik universiteti,
Tomsk politexnika universiteti,
Novosibirsk davlat texnika universiteti,
Rossiya Fanlar Akademiyasi Sibir bo’limiga qarashli Hisoblash
texnologiyasi instituti,
Germaniyaning Frayberg konchilik akademiyasi,
SHanxay universitetining Xalqaro aloqalar kolleji,
Janubiy Koreyaning Dongguk Universtiy Gyongju Campus in South Korea,
Italiyaning Turin politexnika universiteti 37
kabi qator oliy ta’lim muassasalari
bilan bitim va shartnomalar imzolagan. Ana shu shartnomalarga muvofiq
Rossiya Federatsiyasining Moskva davlat konchilik universiteti, Moskva davlat
po’lat va qotishmalar instituti, Moskva davlat geologiya - qidiruv universiteti,
Ural davlat texnika universiteti, Ural konchilik universitetining yetakchi
professorlari har yili institut talabalariga ma’ruzalar o’qish uchun muntazam
taklif qilinadi. SHuningdek, malakali yosh kadrlarni tayyorlash maqsadida
institut Rossiya va Germaniyaning yetakchi oliy o’quv yurtlariga o’z magistrant
va aspirantlarini yuborishgan. Xorijda ilm olayotgan yoshlarga L.Ataqulov (kon
elektromexanikasi), A.Qurolov(ochiq konchilik ishlari),M.Ro’ziyev(kon
elektromexanikasi), T.Xayitov (yer osti kon ishlari), A.Ishmov(Geotexnika),
N.Abduazizov (kon elektromexanikasi), A.Qarshiboyev(kon
elektromexanikasi), I.Egamberdiyev(mashinalar texnologiyasi va remonti),
SH.Zaripov(kon elektromexanikasi), R.Normurodovlarni (metallurgiya) misol
37 Navoiy davlat konchilik instituti joriy arxiv materiallari. 6- yig’ma jild
44

qilishimiz mumkin Navoiy kon-metallurgiya kombinati hamkorligida institutda
konchilik sohasini yuksaltirish masalalariga bag’ishlangan ilmiy konferensiyalar
Moskva va Navoiy shaharlarida Rossiya Fan va ta’lim vazirligi, O’zbekiston
Respublikasi Oliy va O’rta maxsus ta’lim vazirligi O’zbekiston Respublikasi
Fanlar akademiyasi, Patris Lumumba nomidagi Rossiya Xalqlar do’stligi
universiteti, Navoiy konchilik instituti hamkorligida har ikki yilda muntazzam
o’tkazish an’anaga aylangan. Bunday xamkorliklar ta’lim samaradoligining
rivojlanishiga, talabalar bilim salohiyatining oshishiga yordam bermoqda. SHu
bilan birga, talaba yoshlar O’zbekiston Respublikasi Prezidentining ―Iste’dod ‖
jamg’armasi grantlari sovrindorlari sifatida har yili bir qancha mamlakatlarining
oliy o’quv yurtlarida malaka oshirib kelmoqdalar. 2004-2006 yillarda
institutning 21 nafar professoro’qituvchilari jamg’arma granti sovrindorlari
bo’lishdi va Rossiya, Xitoy, Hindiston kabi davlatlarning yetakchi oliy ta’lim
muassasalarida malaka oshirib qaytishdi. Keyingi yillarda bu ko’rsatkich ancha
ortgan. Prezident Islom Karimovning 2010 yilda mamlakatimizni ijtimoiy-
iqtisodiy rivojlantirish yakunlari va 2011 yilga mo’ljallangan eng muhim
ustuvor yo’nalishlarga bag’ishlangan O’zbekiston Respublikasi Vazirlar
Mahkamasining majlisidagi ma’ruzasida 20112015 yillarda Oliy o’quv
yurtlarini rivojlantirish dastur tayyorlanishi va ushbu hujjat yaqin vaqt ichida
qabul qilinishi ta’kidlanadi. Bu dasturdan ko’zlangan asosiy maqsad - oliy
ta’lim muassalarining moddiy-texnik bazasini yanada mustahkamlash, ularni
zamonaviy o’quv, laboratoriya va ilmiy uskunalar bilan jihozlash, pirovardida
o’quv dasturlarini takomillashtirish, tobora tezlashib borayotgan zamon
talablariga javob beradigan kadrlarni tayyorlashning sifatini yaxshilash
masalasiga yangicha yondashuvlarni hayotga tatbiq etishdir.

45

2.3. O’zbekiston ta’lim tizimi jahon nigohida
2012 yilning yilning 17 fevralida Toshkentda Prezidentimiz Islom Karimov
tashabbusi bilan ―YUksak bilimli va intellektual rivojlangan avlodni tarbiyalash –
mamlakatni barqaror taraqqiy ettirish va modernizatsiya qilishning eng muhim
sharti mavzusida xalqaro konferensiya tashkil etildi. Anjumanda ko’plab yirik‖
xalqaro tashkilotlar va moliya institutlari, jumladan, BMT, Osiyo taraqqiyot banki,
Jahon banki, Islom taraqqiyot banki vakillari, Buyuk Britaniya, Germaniya, Italiya,
Xitoy, AQSH, Janubiy Koreya, YAponiya, Rossiya kabi dunyoning 48 davlatidan
ta’lim tizimi rahbarlari, olimlar hamda mutaxassislar ishtirok etib, uzluksiz ta’lim
sohasini rivojlantirish va yosh avlodni barkamol tarbiyalashning milliy modelini
yaratishda O’zbekiston tajribasini o’rgandilar. Haqiqatan ham, yurtimizda faol,
intiluvchan, iqtidorli va yuksak ma’naviy fazilatalarga ega, zamonaviy bilim
46

hamda kasblarni chuqur egallagan, bugungi va ertangi kunimizning hal qiluvchi
kuchi bo’lgan yoshlarni voyaga yetkazish uchun barcha shart-sharoit va
imkoniyatlar yaratilgan.
Ta’limni rivojlantirishga yo’naltirilgan xorijiy texnik yordam hajmi o’tgan
davrda 500 million dollardan oshib ketdi. Osiyo taraqqiyot bankining 290 million
dollar mablag’i Janubiy Koreya hukumatining 110 milliondan ortiq, Jahon
bankining 33 million, OPEK fondi, Saudiya fondi, Islom taraqqiyot bankining 42
million, Germaniya hukumatining ―KFV banki orqali yo’naltirilgan qariyb 20‖
million va boshqa donorlarning 100 million dollardan ortiq yordami shular
jumlasidandir. Prezidentimiz Islom Karimov ta’kidlaganidek, ―Bizning
mamlakatimizda amalga oshirilayotgan dastur bu – boshqa modellarni qandaydir
takrorlash yoki ulardan nusxa ko’chirish emas, aksincha, birinchi navbatda,
rivojlangan demokratik davlatlarda to’plangan tajribani o’zida mujassam etgan va
ayni paytda shiddat bilan o’zgarib borayotgan hozirgi zamon talablarini hisobga
olgan holda ishlab chiqilgan dasturdir
‖ 5 38

O’zbekistonda ta’lim sektorini moliyalashtirishda byudjet va xususiy
manbalar bilan bir qatorda moliya institutlari, xorijiy, xalqaro donorlar tomonidan
ko’rsatilayotgan tashqi yordam ham ahamiyatlidir. 2000 yildan 2007 yilgacha
ushbu yordam doirasida 1 milliard AQSH dollaridan ortiq umumiy qiymatdagi 122
ta loyiha tatbiq etildi.
2012 yil 16-17 fevral kunlari Toshkentda o’tkazilgan xalqaro konferensiya
uzluksiz ta’lim va yosh avlodni barkamol etib tarbiyalashning milliy modelini
yaratishda O’zbekiston tajribasini o’rganishga bag’ishlandi. Unda Kadrlar
tayyorlash milliy dasturi (1997) deb nomlangan Ta’lim sohasini isloh qilish dasturi
mamlakatda yangi jamiyat qurishning bosqichma-bosqich va tadrijiy prinsiplariga
asoslangan iqtisodiy va siyosiy islohotlarning O’zbekiston tanlangan o’zbek
modelining ajralmas tarkibiy qismi ekani alohida ta’kidlandi.
38 ―Xalq so’zi , 2012 yil 18 fevral.
‖

47

Jahondagi taraqqiy topgan demokratik mamlakatlar tajribasini
umumlashtirgan va ayni paytda boshqalarning modellarini takrorlamagan holda,
ulardan nusxa qilib ko’chirilmagan ushbu dastur o’tmishda majburan singdirilgan
komunistik mafkuraning qolip va andozalaridan butunlay voz kechish,
odamlarning, birinchi navbatda, unib-o’sib kelayotgan avlodning ongida
demokratik qadriyatlarni mustahkamlashga qaratilgan bo’lib, hayotda o’z fikriga,
o’z yo’liga va qat’iy grajdanlik pozitsiyasiga ega bo’lgan, har tomonlama yetuk va
mustaqil fikrlaydigan shaxsni shakllantirishni maqsad qilib qo’ygan.
Konferensiya qatnashchilari O’zbekistondagi qator umumta’lim maktablari,
kasb-hunar kollejlari va akademik litseylar, oliy ta’lim muassasalarida bo’lib,
ularning faoliyati bilan tanishdi. Ular yurtimizda Prezidentimiz boshchiligida yosh
avlodning har tomonlama barkamol voyaga yetishi yo’lida amalga oshirilayotgan
keng ko’lamli islohotlar va ularning samarasiga yuksak baho berdilar.
Konferensiya ta’lim tizimining umumiy o’rta ta’limini rivojlantirish, o’rta
maxsus, kasb-hunar ta’limi samaradorligini oshirish, uning mehnat bozori bilan
aloqasini kuchaytirish, oliy ta’lim tizimini yuksaltirish, ta’lim jarayoniga
axborotkommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish, oliy ta’lim tizimi hamda ilm-
fan hamkorligini kuchaytirish va uzluksizligini ta’minlash, ta’lim jarayonida
madaniyatning o’rni kabi asosiy masalalar bo’yicha tajriba almashish imkonini
berdi.
E’tiborli jihati shundaki, konferensiya ishtirokchilari har kuni o’zlarining
yangi taassurotlarini hayrat bilan so’zlab berdilar. Masalan, Toshkent davlat
iqtisodiyot universitetida yaratilgan imkoniyatlar AQSH, Fransiya, Germaniya,
Italiya, Buyuk Britaniya, Latviya, Janubiy Koreya, YAponiya, Hindiston,
Malayziya, CHexiya kabi o’nlab mamlakatlar ta’lim tizimi vakillarining havasini
keltirdi. Mehmonlar TDIUda 3200 o’ringa mo’ljallangan yangi bosh o’quv binosi
eng zamonaviy kompyuter texnologiyalari bilan jihozlangan va internet tizimiga
ulangan auditoriyalar, 1 milliondan ortiq kitob fondiga ega bo’lgan axborot-resurs
markazi faoliyati bilan tanishib, ular o’z me’moriy qiyofasi hamda texnik
48

ta’minotga ko’ra dunyodagi eng yaxshi oliy o’quv yurtlaridan aslo qolishmasligiga
ishonch hosil qilishdi. Bundan tashqari, universitetda ham elektron, ham kitob
shaklida bakalavriat va magistratura fanlaridan yaratilgan 541 nomdagi
o’quvuslubiy majmuani yuqori baholadilar. O’qituvchilarimizning ta’lim
jarayonida interfaol uslublardan keng foydalanishayotgani, talabalarimizning
qobiliyati, bilimi, ko’plab xorijiy tillarda erkin so’zlasha olishi ham ularda katta
taassurot uyg’otdi.
Xalqaro ilmiy-amaliy koferensiya ishtirokchilari mamlakatimizning ta’lim
tizimini isloh qilish borasidagi tajribasini o’rganib, O’zbekiston Respublikasi
Prezidenti Islom Karimovning nutqida bayon etilgan ta’lim tizimini isloh qilishga
oid prinsip va yondashuvlarni to’liq qo’llab-quvvatladilar:
1. XXI asr – intellektual tafakkur asrida inson kapitaliga investitsiya
yo’naltirishni ustuvor vazifa sifatida tanlagan mamlakatlargina yuksak tarraqiyotga
erishishi mumkin. Faqat shunday jamiyatgina zamonaviy tahdid va mummolarni
yengib o’tishga qodir bo’ladi 39
.
2. Bugungi kunda har qanday mamlakatning jahon bozorida
raqobatdoshligi nafaqat tabiiy resurslarning mavjudligiga, balki, birinchi navbatda,
zamonaviy muntazam yangilanib turadigan texnologiyalarni o’zlashtirishga qodir,
yuksak bilimli va intizomli ishchi kuchini muntazam tayyorlab borishga bog’liq.
Bunday ishchi kuchisiz iqtisodiyotning yuksak texnologiyalarga asoslangan
zamonaviy tuzilmasini shakllantiradigan yangi ishlab chiqarishlarni tashkil etib
bo’lmaydi.
3. Har qanday davlat o’zining intellektual va ma’naviy salohiyatini
yuksaltirishdan manfaatdor bo’lmog’i kerak.
4. Milliy va umuminsoniy qadriyatlarni umumlashtirgan holda,
zamonaviy bilim, intellektual salohiyat va ilg’or texnologiyalarga ega bo’lgan
odamlargina rivojlanishda o’z oldiga qo’ygan strategik maqsadlarga erisha oladi.
39 ―YUksak bilimli va intellektual rivojlangan avlodni tarbiyalash – mamlakatni barqaror taraqqiy ettirish va
modernizatsiya qilishning eng muhim sharti mavzusidagi xalqaro konferensiyaning yakuniy hujjati-rezolyutsiyasi.// ‖
―Xalq so’zi , 2012 yil 22 fevral.
‖

49

5. Jamiyatda bilimli, ma’lumotli va yuksak intellektga ega bo’lgan
odamlarning mavqeini oshirish ta’lim tizimini isloh etishning asosiy prinsiplaridan
biri bo’lishi lozim.
6. Ta’lim sohasida, zamonaviy kadrlar talab qilinadigan tarmoqlar
vakillari o’rtasida xalqaro hamkorlikni muntazam rivojlantirish zarur.
Xalqaro konferensiya ishtirokchilari O’zbekistonning quyidagi yo’nalishlar
bo’yicha tajribasini alohida e’tirof etib, uni chuqur o’rganish lozimligini ta’kidladilar:
1. Maktab ta’limi mamlakatda yashayotgan asosiy millatlar ehtiyojlarini
inobatga olgan holda 7 tilda – o’zbek, qoraqalpoq, rus, qozoq, qirg’iz, tojik va
turkman tillarida olib borilmoqda.
2. 9+3 sxemasi bo’yicha umumiy bepul ta’lim tizimining joriy etilishi.
Bunda har bir bitiruvchi majburiy ta’limdan so’ng o’z xohishiga ko’ra, oliy o’quv
yurtlarida o’qishni davom ettirishi va bakalavr hamda magistr darajasini olishi
mumkin.
3. Har bir kollejning malakali ishchi kuchiga buyurtmalari bo’lgan
muayyan korxonalar bilan yaqin aloqani yo’lga qo’ygan.
4. Respublikaning har bir o’quv yurtida optik tolali aloqa liniyalari
asosida qurilgan yagona ZiyoNet axborot ta’lim tarmog’iga ulangan axborot-resurs
markazlari tashkil etilgan.
5. O’zbekiston Respublikasi Prezidenti rahnamoligida tashkil etilgan
maxsus jamg’arma bazasida bolalar sportini rivojlantirishga ustuvor e’tibor
qaratilgan.
Xalqaro konferensiya ishtirokchilari O’zbekistonning ta’lim tizimini
rivojlantirish borasidagi tajribasini o’rganish bo’yicha tinglangan va muhokama
etilgan ma’ruzalarni hisobga olgan holda, quyidagilarni tavsiya etadilar:
1) Kadrlar tayyorlash sifatini ularning raqobatdoshligi va kadrlarga
bo’lgan extiyojni oshirish uchun zarur shart-sharoitlar yaratgan holda, milliy ta’lim
tizimlarini modernizatsiya qilish;
50

2) O’zbekiston misolida o’qituvchi va murabbiylar kunini umumhalq
bayrami sifatida joriy etish imkoniyatlarini o’rganish;
3) Uzluksiz ta’lim tizimini joriy etish munosabati bilan ―Bilim – butun
hayot davomida har bir inson uchun konsepsiyasiga asoslangan Kadrlar tayyorlash‖
milliy dastrini joriy etish borasida O’zbekiston tajribasini o’rganish;
4) Aholining, shu jumladan, olis qishloqlardagi bolalar va yoshlarning
barcha bosqichda bepul umumiy o’rta va o’rta maxsus, kasb-hunar ta’limini olish
imkoniyatini kengaytirish;
5) Ta’lim tizimini takomillashtirish va uni moliyalash manbalarini
kengaytirish... Har bir ta’lim sohasini rivojlantirish va isloh qilishga yalpi ichki
mahsulotning 10-12 foizi va Davlat byudjeti xarajatlarining 35 foizini
yo’naltirayotgan O’zbekiston tajribasini o’rganish;
6) Ta’lim tizimini isloh qilishda O’zbekistonning o’rta maxsus, kasb-
hunar ta’limi tizimini tashkil etish, ta’lim muassasalarining muayyan korxonalar
bilan yaqin aloqalarini yo’lga qo’yishdagi tajribasini hisobga olish;
7) Ta’lim tizimining ta’lim, kasb tayyorgarligi, ilm-fan, madaniyat va
sport barkamol yosh avlodni tarbiyalashning muhim tarkibiy qismlari
hisoblanadigan kompleks, keng qamrovli omil ekanini nazarda tutish;
8) Eng yaxshi xorijiy oliy ta’lim muassasalari filiallarini tashkil etish
bo’yicha O’zbekistonda faol qo’llanib kelinayotgan amaliyotni rivojlantirish;
9) Iqtisodiyot tarkibidagi o’zgarishlar va jamiyatning muhim
ehtiyojlariga muvofiq, o’qituvchi kadrlarni tayyorlash va ularning malakasini
uzluksiz oshirib borish tizimini yaratish, moddiy va ma’naviy rag’batlantirishni
kuchaytirgan holda, o’qituvchilik kasbining nufuzini oshirish;
10) O’qitishning barcha bosqichlarida o’quv dasturlarining izchilligi va
o’zaro muvofiqligini ta’minlash;
11) Xalqaro standartlar, zamonaviy ilm-fan yutuqlari inobatga olgan
holda, o’quv dasturlari, darslik va o’quv qo’llanmalarni, o’qitish metodikasini
muntazam takomillashtirish;
51

12) ta’limning barcha bosqichlarida tabiiy-ilmiy va muhandislik fanlarini
o’qitishning amaliy xususiyatga ega bo’lgan tizimini joriy etish;
13) o’qitishning yangi texnologik shakl va uslublarini yaratish;
14) O’qitishning barcha bosqichlarida xorijiy tillarni o’rganishni
kengaytirish, yoshlarning xalqaro mehnat bozori sharoitlariga moslashishini
ta’minlash;
Xalqaro konferensiya ishtirokchilari, xalqaro moliya institutlari, donor
mamlaktlarga quyidagilarni tavsiya etadi:
1. Rivojlanayotgan mamlakatlarga barcha bosqichdagi ta’lim tizimlari,
jumladan, oliy ta’lim tizimini rivojlantirishga texnik ko’maklashish uchun grantlar
hamda imtiyozli kreditlar ajratish amaliyotini kengaytirish.
2. Ta’lim tizimini, jumladan, xalqaro konferensiyalar, simpoziumlar,
seminarlar o’tkazish va tajriba orttirish, shuningdek, maqolalar chop ettirish orqali
rivojlantirishda jahondagi eng ilg’or tajribalarni ommalashtirishga ko’maklashish.
3. Rivojlanayotgan mamlakatlarga dunyoning taraqqiy etgan
davlatlaridagi o’quv yurtlari va ilmiy muassasalar bilan hamkorlik munosabatlarini
o’rganishga ko’maklashish. 40

XULOSA
2012 yil 19 yanvarda O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2011
yilning asosiy yakunlari va 2012 yilda O’zbekistonni ijtimoiy-iqtisodiy
rivojlantirishning ustuvor vazifalariga bag’ishlangan majlisida Prezidentimiz Islom
Karimov «2012 yil Vatanimiz taraqqiyotini yangi bosqichga ko’taradigan yil
bo’ladi» mavzusidagi ma’ruzasida ta’lim sohasini rivojlantirish bo’yicha amalga
oshirgan ishlar haqida alohida to’xtaldi. O’tgan yillar mobaynida yurtimizda
umumiy o’rta ta’limdan boshlab o’rta maxsus, kasb-hunar va oliy ta’limgacha
bo’lgan bo’g’inlarda chuqur bilim va puxta kasb-hunar tayyorgarligiga ega bo’lgan
40 ―Xalq so’zi , 2012 yil 22 fevral. ‖
52

yosh avlodni tarbiyalash jarayonini o’z ichiga olgan yaxlit uzluksiz ta’lim tizimini
shakllantirish ishlari izchil davom ettirildi.
Darhaqiqat, mamlakatimiz o’z mustaqilligini qo’lga kiritganidan keyingi 20
yil ichida xalqimiz o’zining mard va donishmand rahbari boshchiligida asrlarga
tatigulik ulkan ishlarni amalga oshirdi. Mamlakatimizda siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy
hayot va milliy ma’naviyat sohalarida tub islohotlar tufayli yurtimizda obod va
erkin farovon hayot asoslari barpo etildi.
Mamlakatimizda ta’lim tizimini rivojlantirishga qaratilgan uning
me’yoriyhuquqiy asoslari quyidagi hujjatlarda belgilab berildi hamda ular bazasida
eng muhim yo’nalish va natijalar ijrosi ta’minlandi.
Prezidentimiz Islom Karimov O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi IX
sessiyasidagi (1997 yilda 29 avgust) «Barkamol avlod – O’zbekiston
taraqqiyotining poydevori» mavzusidagi nutqida 1991-1997 yillar davomida
mamlakatimizda amalga oshirilgan ta’lim-tarbiya tizimidagi islohotlarni tanqidiy
baholadi. Sobiq ittifoq davrining oxirida 11 yillik o’quv tizimiga o’tdik. 11 yillik
tizim tarkiban 3 qismga bo’linadi: boshlang’ich ta’lim – 4 yil, to’liqsiz o’rta ta’lim
– 9 yil va nihoyat, 2 yillik to’liq o’rta ta’lim… Bizga bitiruvchilar emas, maktab
ta’limi va tarbiyasini ko’rgan shaxslar kerak… Demokratik jamiyatda bolalar,
umuman, har bir inson erkin fikrlaydigan etib tarbiyalanadi.
Prezidentimiz 9-sinfni tugatayotganlarning keyingiyo’li – taqdiri qanday
bo’lishi zarurligini puxta asoslab berdi. «Respublikamizda taxminan 5million 200
ming maktab o’quvchisidan 9-sinfni bitirayotganlar 450ming nafar bolani tashkil
qiladi… Ma’lumotlarga qaraganda, ularning 250ming nafarga yaqini, ya’ni 55 foizi
10-sinfda o’qishni davom ettirar ekan, taxminan 100ming nafari hunar-texnika
yoki maxsus o’quv yurtlariga kirishi mumkin. Qolganlari esa - gap 100ming nafar
bolalarimizhaqida ketyapti – hisob-kitob bo’yicha, umuman ko’chada qolmoqda».
SHu boisdan ham 1997yil 29avgustda bevosita Prezidentimiz tashabbusi bilan
«Ta’lim to’g’risida»gi qonun va Kadrlar tayyorlash milliy dasturining qabul
qilinganida katta ma’no bor. Qabul qilingan dasturga muvofiq, mamlakatimizda
53

9+3 sxemasi bo’yicha 12 yillik umumiy majburiy bepul ta’lim tizimi joriy etildi.
Mavjud ta’lim-tarbiya tizimini tubdan isloh qilish, uni zamon talablari
darajasiga ko’tarish, milliy kadrlar tayyorlashning yangi tizimini barpo etish,
kelajak uchun barkamol, salohiyatli avlodni tarbiyalash maqsadida ushbu farmon
bilan «Ta’lim to’g’risida»gi qonun va Kadrlar tayyorlash milliy dasturni hayotga
tatbiq etish ishlari davlat siyosatining ustuvor yo’nalishi etib belgilandi.
O’zbekistonda ta’lim respublika ijtimoiy-iqtisodiy, g’oyaviy-madaniy
hayotining eng muhim yo’nalishidir. Ta’limning huquqiy asoslari mamlakatimiz
Konstitutsiyasi, «Ta’lim to’g’risida»gi qonun va Kadrlar tayyorlash milliy
dasturida o’z aksini topgan.
Kadrlar tayyorlash milliy modelining asosiy tarkibiy qismlari bo’lgan shaxs,
davlat va jamiyat, uzluksiz ta’lim, fan, ishlab chiqarishdan iborat bir butun tizim
yuzaga keldi.
Bundan 15 yil oldin qabul qilingan, Kadrlar tayyorlash milliy dasturi deb nom
olgan Ta’lim sohasini isloh qilish dasturi mamlakatimizda yangi jamiyat
qurishning bosqichma-bosqich va tadrijiy rivojlanish prinsipiga asoslangan
iqtisodiy va siyosiy islohotlarning biz tanlagan «o’zbek modeli» - o’z taraqqiyot
yo’limizning tarkibiy qismidir… Bu dastur hayotda o’z fikriga, o’zining qarashlari
va qat’iy fuqarolik pozitsiyasiga ega bo’lgan, har tomonlama yetuk va mustaqil
fikrlaydigan shaxsni shakllantirishni maqsad qilib qo’ydi. YOshlarni jismonan
chiniqqan, mard, bilimli, qat’iyatli, ona Vatanini himoya qila oladigan avlod
sifatida kamol toptirish uchun ularning jismonan rivojlanishga xizmat qiladigan
maskanlarni barpo etish va rivojlantirish talab etiladi. Bugungi kunda jismoniy
tarbiya va sport sohasida, ayniqsa, bolalar sportini yanada rivojlantirish, har bir
shahar va qishloqda zamonaviy talablarga javob beradigan, zarur anjomlar bilan
jihozlangan sport maydonchalari, inshoot va majmualarni barpo etish borasida
katta ishlar qilinayotgani yoshlarimiz oldida keng imkoniyatlar ochilishiga asos
bo’ldi. Aytish joizki, istiqlol yillarida bu sohaga aloxida e’tibor berilib, uning
moddiy-texnik bazasi mustahkamlandi, yurtimizda 1 ming 200 dan ziyod yangi
54

sport inshooti barpo etildi va 260 ming nafardan ziyod bola sportning ko’plab
turlari bilan muntazam shug’ullanishi uchun imkoniyat yaratildi.
Jahon e’tirofiga sazovor bo’lgan uch bosqichli - «Umid nihollari»,
«Barkamol avlod», «Universiada» respublika sport musobaqalari orqali bolalar
va o’smirlar o’rtasida sportning ommaviyligi ta’minlandi. Xususan maktab
o’qituvchilari o’rtasida «Umid nihollari» sport musobaqalari 2012 yil 23-25 may
kunlari Navoiy viloyatida ko’tarinki ruhda o’tkazildi va unda viloyat terma jamoasi
faxrli 2 – o’rinni egalladi.
O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimov tashabbusi bilan Toshkentda
2012 yil 16-17 fevral kunlari o’tkazilgan ―YUksak bilimli va intellektual
rivojlangan avlodni tarbiyalash – mamlakatni barqaror taraqqiy ettirish va
modernizatsiya qilishning eng muhim sharti mavzusidagi xalqaro konferensiyada‖
YUrtboshimizning O’zbekistonda Ta’lim sohasini isloh qilish, yuksak bilimli va
intellektual rivojlangan avlodni tarbiyalash bo’yicha amalga oshirilayotgan
dasturning asosiy maqsad va vazifalari, mazmun-mohiyati qisqacha bayon etilgan
nutqi xalqaro konferensiya ishida muhim ahamiyat kasb etdi.
Xulosa qilib shuni e’tirof etish kerakki, mamlakatimizda qabul qilingan barcha
ijtimoiy dasturlar Vatan ravnaqi, yurt tinchligi va xalq farovonligini ta’minlashga
qaratilgan. ―Barkamol avlod yili munosabati bilan qabul qilingan Davlat dasturi
‖
ham mazmun-mohiyati va ahamiyatiga ko’ra, davlatimizning yuksak maqsadlarga
erishishining ishonchli kafolati bo’lib, o’z mustaqil fikriga ega, mustahkam irodali,
chuqur bilimli, hech kimdan kam bo’lmagan barkamol avlodni voyaga yetkazish
yo’lida dasturilamal bo’lib xizmat qilmoqda.
FOYDALANILGAN MANBA VA ADABIYOTLAR RO’XATI
1. O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. – Toshkent: O’zbekiston, 2010
2. ―Ta’lim to’g’risida gi O’zbekiston Respublikasi Qonuni // O’zbekiston
‖
Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi.Toshkent, 1997-yil. 9-son.
55

3.―Kadrlar tayyorlash milliy dasturi to’g’risida gi O’zbekiston Respublikasi‖
Qonuni // O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlis Axborotnomasi. Toshkent,
1997yil. 11-12-son.
3. Karimov I.A. O’zbekiston: milliy istiqlol, iqtisod, siyosat, mafkura. 1-jild. -
Toshkent: O’zbekiston, 1996. – 364 b.
4. Islom Karimov. Barkamol avlod – O’zbekiston taraqqiyotining
poydevori.Toshkent: SHarq, 1998. 3-19-b.
5. Karimov I.A. Ozod va obod Vatan, erkin va faravon hayot – pirovard
maqsadimiz. 8-jild. - Toshkent: O’zbekiston, 2000. – 528b.
6. Karimov I.A. Vatan ravnaqi uchun har birimiz ma’sulmiz. 9-jild. - Toshkent:
O’zbekiston, 2001. – 432 b.
7. Karimov I.A. Xavfsizlik va tinchlik uchun kurashmoq kerak. 10-jild. -
Toshkent:
O’zbekiston, 2002. - 430 b.
8. Karimov I.A. Jahon inqirozining oqibatlarini yengish, mamlakatimizni
modernizatsiya qilish va taraqqiy topgan davlatlar darajasiga ko’tarish sari. 18-
jild.
- Toshkent: O’zbekiston, 2010. – 264 b.
9. Karimov I.A. Demokratik islohatlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik
jamiyatini shakllantirish – mamlakatimiz taraqqiyotining asosiy mezonidir. 19-jild.
- Toshkent: O’zbekiston, 2011. – 360 b.
10. Karimov I.A. YUksak ma’naviyat - yengilmas kuch. - Toshkent: Ma’naviyat,
2008. –176 b.
11. Karimov I. A. O’zbekiston mustaqillika erishish ostonasida. – Toshkent:
O’zbekiston, 2011.
12. Karimov. 2012 yil Vatanimiz taraqqiyotini yangi bosqichga ko’taradigan yil
bo’ladi // O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimovning 2011
yilning asosiy yakunlari va 2012 yilda O’zbekistonni ijtimoiy-iqtisodiy
56

rivojlantirishning ustuvor yo’nalishlariga bag’ishlangan Vazirlar
Mahkamasining majlisidagi ma’ruzasi // T.: O’zbekiston, 2012, 15-bet.
13. Prezidentimiz Islom Karimovning ―Yuksak bilimli va intelektual rivojlangan
avlodni tarbiyalash mamlakatni barqaror taraqqiy ettirish va modernizatsiya
qilishning eng muhim sharti mavzusidagi xalqaro konferensiyaning ochilish‖
marosimidagi nutqi// Xalq so’zi, 2012 yil 18 fevral.
14. Abu Nasr Farobiy. Fozil odamlar shaxri. Toshkent, 1998.
15. Inoyatov S., Rajabov Q., Ibragimov X. Navoiy-sahro bag’ridagi mo’’jiza
shahar.-Toshkent:O’zbekiston, 2008. - 240 b. 1
Yo’ldoshev J. Ta’limimiz
istiqloli yo’lida. – Toshkent: SHarq, 1996. 4-5-bet.
16. Yo’ldoshev J. Ta’limimiz istiqloli yo’lida. – Toshkent: SHarq, 1996.
17. Sobirov B. Ta’lim tizimi takomillashmoqda // O’zbekiston iqtisodiy
axborotnomasi. - Toshkent, 2008. № 6 son. - B. 41-43.
18. O’zbekiston Milliy ensklopediyasi. 6-jild. - Toshkent: O’zbekiston Milliy
ensklopediyasi Davlat nashriyoti, 2003. -704 b
19. O’zbekistonning yangi tarixi. Uchinchi kitob. Mustaqil O’zbekiston tarixi. -
Toshkent: SHarq, 2000. - 560 b.
20. Qurbonov SH. Barkamol avlod orzusi (―Kadrlar tayyorlash milliy dasturi ni
‖
amalaga oshirish borasidagi publitsistik mulohazalar). - Toshkent: SHarq,
1999. - 184 b.
21. Quyi Zarafshon vohasi ijtimoiy, madaniy, ma’naviy hayot tarixi.
- Toshkent: Fan, 2005. - 132 b.
22. Quyi Zarafshon vohasi ijtimoiy, madaniy, ma’naviy hayot tarixi (ikkinchi
kitob). - Toshkent: Fan, 2007. - 256 b.
23. Quyi Zarafshon vohasi ijtimoiy, madaniy, ma’naviy hayot tarixi (uchinchi
kitob). - Navoiy, 2008. - 176 b. 24. // ―Xalq so’zi , 2005 - 2012 yillar
‖
25. // ―Ma’rifat , 2008-2012 yillar
‖
26. // Do’stlik bayrog’i. 1992 – 2011 yillar.
27. // Znamiya drujbы. 1992 – 2011 yillar.
57

28. www.gov.uz – O’zbekiston Respublikasi Davlat hokimiyati portali
29. www . press - service . uz – O’zbekiston Respublikasi Prezidentining Matbuot
xizmati rasmiy sayti
30. www . navoiy . uz . – Navoiy viloyati hokamligi rasmiy sayti
31. www . uza . uz . – O’zbekiston Respublikasi Axborot agentligi rasmiy sayti.
32. http: // uz . Wikipedia./wiki / Navoiy viloyati.

58

Navoiy davlat pedagogika instituti Tarix fakul’teti tarix o’qitish
metodikasi yo’nalishi talabasi Sharopov Sheralining “O’zbekiston
Respublikasi ta’lim tizimidagi islohatlar: yutuq va istiqboli” (Navoiy viloyati
misolida) mavzusidagi bitiruv malakaviyishiga
ILMIY RAHBAR XULOSASI
Mustaqillikka erishganimzdan so’ng mamlakatimizda barcha sohalarda
bo’lgani kabi ta'lim sohasida ham ijobiy o’zgarishlar, maqsadli islohotlar amalga
oshirilmoqda. Ma'lumki, ta'lim har bir jamiyatning ajralmas qismi, madaniyati va
rivojlanishning asosiy mezonidir. Har qanday mamlakat istiqbolli rejalar tuzar
ekan, avvalo ta'limga etiborni kuchaytiradi. Kelajagi buyuk davlat, buyuk insonlar,
fuqorolarimizni ma'lumotligiga, madaniyatiga, bunyodkorligiga tayanadi. Zero,
eski ta'lim-tarbiya asosiga yangi jamiyat qurib bo’lmaydi. Istiqlol yillarida
mamlakatimizda ta'lim tizimini isloh qilish, milliy kadrlar tayyorlashni zamon
talablari darajasiga ko’tarish masalasiga jiddiy e'tibor qaratila boshlandi.
Bu borada mazkur Bitiruv malakviy ishi ham o’ziga xos o’ringa ega. Bitiruv
malakviy ishida mustaqil taraqqiyotning dastlabki 20 yillida respublikamizda
ta’lim sohasida olib borilgan keng ko’lamli islohatlar, islohat samarasi, ta’limning
bu modeli ―o’zbek modeli deb jahon hamjamiyati tomonidan e’tirof etilishi kabi‖
masalalar tahlil qilinadi.
Tarix fakul’teti bitiruvchisi Sharopov Sheralining O’zbekistonda ta’lim
tizimidagi islohatlar (Navoiy viloyati misolida) nomli bitiruv malakaviy ishi kirish,
ikki bob, xulosa va adabiyotlar ro’yxatidan iborat.
Kirish qismida mavzuning dolzarbligi va muhimligi, o’rganish darajasi yoritilgan.
Prezidentimiz Islom Karimov hali davlatimiz mustaqilligni qo’lga
kiritmagan kezlardayoq o’z nutqida ―Fanga iste'dodli yoshlarning kirib kelishini
ta'minlash uchun kompleks tadbirlar turkumini amalga oshirish zarur. Bu borada
oliy maktabning, hatto o’rta ta'lim maktablarining faoliyatini tubdan qayta qurish
kerak... degan edi. Mustaqilligimiz me'mori o’sha vaqtlardanoq amaldagi sobiq
‖
59

sho’rolar ta'lim tizimi talabga mutlaqo javob bermayotgani, respublikamiz dadil
oyoqqa turib olmog’i uchun unga malakali kadrlar va bunday kadrlarni
tayyorlashni o’z oldiga maqsad qilib qo’ygan dastur zarurligini ko’p bor ta'kidlar
edi. O’zbekiston ta’lim tizimining rivojlanishi va takomillashuvining eng muhim
yo’nalishlari deb nomlangan birinchi bobda Yurtboshimiz Islom Karimovning
ta’lim sohasini isloh qilish to’g’risidagi g’oyalari va bu g’oyalarni amaliyotga
tadbiq qilish jarayonlari, Kadrlar tayyorlash milliy dasturi va ta’lim islohatlarining
takomillashuvi kabi masalalar o’rganilgan.
Ikkinchi bobdaTarix fakul’teti bitiruvchisi Sharopov Sheralining mustaqillik
yillarida butun Respublikamizda bo’lganidek Navoiy viloyati ta’lim tizimida olib
borilgan keng ko’lamli islohatlarni o’rganishga qaratadi. Shuningdek ta’lim va fan
sohasidagi xalqaro hamkorlik masalalari atroflicha o’rganishga harakat qilingan.
Bitiruv malakaviy ishi O’zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligining
bitruv malakaviy ishlarini yozish bo’ycha ―Nizom i talablari darajasida yozilgan‖
deb hisoblayman va ishni himoyaga tavsiya etaman
Imiy rahbar: katta o’qituvchi U.Narzullayev

60

Navoiy davlat pedagogika instituti Tarix fakul’teti tarix o’qitish
metodikasi yo’nalishi talabasi Sharopov Sheralining “O’zbekistonda ta’lim
tizimidagi islohatlar” (Navoiy viloyati misolida) mavzusidagi bitiruv
malakaviy ishi ishiga T A Q R I Z

Navoiy davlat pedagogika instituti Tarix fakul’teti tarix o’qitish metodikasi
yo’nalishi talabasi Sharopov Sheralining O’zbekistonda ta’lim tizimidagi
islohatlar (Navoiy viloyati misolida) mavzusidagi bitiruv malakaviy ishi o’zining
dolzarbligi bilan ajralib turadi. Zero ta’lim tarbiya masalasi har bir inson, har bir
jamiiyat va davlat hayotida muhim ahamiyat kasb etgan.
Kirish qismida mavzuning dolzarbligi va muhimligi, o’rganish darajasi
yoritilgan. O’zbekiston ta’lim tizimining rivojlanishi va takomillashuvining eng
muhim yo’nalishlari deb nomlangan birinchi bobda Yurtboshimiz Islom
Karimovning ta’lim sohasini isloh qilish to’g’risidagi g’oyalari va bu g’oyalarni
amaliyotga tadbiq qilish jarayonlari, Kadrlar tayyorlash milliy dasturi va ta’lim
islohatlarining takomillashuvi kabi masalalar o’rganilgan.
Bitiruv malakaviy ishining ikkinchi bobi Mustaqillik yillarida Navoiy
viloyatida ta’lim tizimidagi islohotlar deb nomlanib, ushbu bobda viloyatimizda
ta’lim sohasida olib borilayotgan amaliy ishlar aniq faktlar asosida yoritib berilgan.
Ushbu bobning uchinchi rejasi joriy yilda poytaxtimizda bo’lib o’tgan xalqaro
konferensiyaga bag’ishlangan bo’lib, mamlakatimiz ta’lim tizimining jahon
hamjamiyatida tutgan o’rni alohida ekanligi ko’rsatib o’tilgan.
Bitiruv malakaviy ishi O’zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligining
bitruv malakaviy ishlarini yozish bo’yicha ―Nizom i talablari darajasida‖
yozilgan deb hisoblayman va ishni himoyaga tavsiya etaman.

“Umumiy tarix” kafedrasi kata oqituvchisi: F.Shirinova
61

O’zbekiston respublikasi ta’lim tizimidagi islohatlar yutuq va istiqboli (navoiy viloyati misolida).

Купить