O‘zbekiston Respublikasida yuridik xizmat tizimi va tuzilishi - Юриспруденция - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	93.6KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Юриспруденция

O‘zbekiston Respublikasida yuridik xizmat tizimi va tuzilishi

Купить

O‘zbek ist on Respublik asida
y uridik xizmat t izimi v a t uzilishi
RE J A
1. O‘zbekiston Respublikasida yuridik xizmat tizimi
2. Davlat hokimiyati va boshqaruvi oliy organlarining yuridik xizmati
3. Davlat va xo'jalik boshqaruvi organlarining yuridik xizmati
4. Viloyat, shahar, tuman hokimliklarining yuridik xizmati

O‘ZBEKI ST0N RESPUBLIKASIDA Y URIDIK
X IZMAT TI ZIMI
Davlat hokimiyati va boshqaruvi organlarida hamda xo‘jalik yurituvchi
subyektlar faoliyatida huquqiy ishlarni takomillashtirish mustaqil davlatimizda
insonparvar demokratik huquqiy davlatni shakllantirish vazifasi bilan
chambarchas bog‘liqdir. Bu vazifani amalga oshirishda davlat organlari va
xo‘jalik yurituvchi subyektlarning yuridik xizmati muhim rol o‘ynaydi.
Yuridik xizmat xalq xo‘jaligining barcha tarmoqlarida, ya’ni ishlab chiqarish va
xo‘jalikni boshqarishning hamma bo‘g‘inlarida, vazirlik, idora, uyushmalarda,
korxona, muassasa va tashkilotlarda, shuningdek hokimliklar,
davlat hokimiyati va boshqaruvining oliy organlarida mavjud. Biroq davlat
hokimiyatining oliy organlari, davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlari,
shuningdek xo‘jalik yurituvchi subyektlarning faoliyatidagi huquqiy ishlar
xususiyatlari, hajmi va yo‘nalishlari bir-biridan muayyan darajada farq qiladi.
Shu sababli turli davlat organlari hamda xo‘jalik yurituvchi subyektlar yuridik
xizmati faoliyatining mazmun-mohiyatini aniqlash uchun ushbu masalaga
tizimli yondashish talab etiladi. Aynan tizimlilik fan predmetini
o‘rganishning usullaridan biri bo‘lib hisoblanadi.
Yuridik xizmat tuzilishi, huquqiy maqomi va fabliyati asosiy
yo'nalishlarining o‘ziga xos xususiyatlaridan kelib chiqqan holda quyidagi
tizimdan iborat:

a) davlat hokimiyati va boshqaruvi oliy organlarining yuridik xizmati;
b) respublika va mahalliy davlat hamda xo‘jalik boshqaruvi organlarining
yuridik xizmati;
d) viloyat, shahar, tuman hokimliklarining yuridik xizmati;
e) xo'jalik yurituvchi subyektlar (korxonalar, muassasalar va tashkilotlar)
yuridik xizmati.
DAVLAT HOKIMIYATI VA BOSHQARUVI OLIY
ORGA NLARI NIN G Y URIDIK X IZMATI
O‘zbekiston Respublikasi davlat hokimiyati va boshqaruvi oliy organlari
yuridik xizmatini 0 ‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi, 0
‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati, 0 ‘zbekiston Respublikasi Vazirlar
Mahkamasi hamda Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i
Kengesi va Vazirlar Kengashining yuridik xizmatlari tashkil etadi.
0 ‘zbekiston Respublikasi davlat hokimiyati va boshqaruvi oliy organlari
yuridik xizmatining vazifalari, funksiyasi, huquq va majburiyatlari mazkur
organlar tomonidan tasdiqlangan huquqiy hujjatlar bilan belgilangan.
0 ‘zbe k ist on Re spublik asi Oliy Majlisining Qonunchilik palat asi yuridik
xizmat i
0 ‘zbekiston Respublikasining 2002-yil 12-dekabrdagi “0 ‘zbekiston Res
publikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi to‘g‘risida”gi Konstitutsiyaviy
qonuniga, 2004-yil 2-dekabrdagi “0 ‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi
Qonunchilik palatasi deputatining va Senati a’zosining maqomi to‘g‘risida”gi
hamda 2003-yil 29-avgustdagi “0 ‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi
Qonunchilik palatasining Reglamenti

to‘g‘risida”gi qonunlariga muvofiq 0 ‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining
Qonunchilik palatasi, uning organlari va deputatlar faoliyatiga tashkiliy-
huquqiy xizmat ko‘rsatish
0 ‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining Devoni
tomonidan amalga oshiriladi.
0 ‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining yuridik ,
xizmati 0 ‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi Spikeri- /
ning 2005-yil 7-apreldagi farmoyishi bilan tasdiqlangan “0 ‘zbekiston
Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining Devoni to‘g‘risida”gi Nizomga
muvofiq Qonunchilik palatasi Devoni tarkibiga kiradi. 0 ‘zbekiston Respublikasi
Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi yuridik xizmatining asosiy vazifalari va
funksiyalari ham bevosita -mazkur Nizomda o‘z ifodasini topgan.
0 ‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi yuridik xizmatining
tashkiliy tuzilmasi yuridik bo‘lim deb yuritiladi. Yuridik bo‘lim mudir, uning
o‘rinbosari hamda bo‘lim xodimlaridan iborat bo‘ladi. Yuridik bo‘lim
xodimlarining tuzilmasi, shtatlari, mehnatiga to‘lanadigan haq miqdori,
moddiy-texnika ta’minoti sharoitlari, shuningdek ulami saqlashga ketadigan
xarajatlar Qonunchilik palatasi Spikeri tomonidan tasdiqlanadi. Yuridik bo‘lim
xodimlarining mehnat munosabatlari Qonunchilik palatasining vakolatlari
muddatiga bog‘liq bo‘lmaydi.
0 ‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi yuridik xizmatining
asosiy vazifasi mazkur palata faoliyatini huquqiy jihatdan
ta’minlashdan iborat. Qonunchilik palatasi yuridik xizmati faoliyati asosan
qabul qilinayotgan qonun va qaror loyihalarini huquqiy efkspertizadan
o‘tkazish hamda Qonunchilik palatasi organlari va deputatlari faoliyatiga
yuridik yordam

ko‘rsatishga qaratilgan.
0 ‘zbekiston Respublikasi Oliy M ajlisi Senatining yuridik xizm ati
0 ‘zbekiston Respublikasining 2002-yil 12-dekabrdagi “0 ‘zbekiston
Respublikasi Oliy Majlisining Senati to‘g‘risida”gi Konstitutsiyaviy qonuni, 2004-
yil 2-dekabrdagi “0 ‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi
deputatining va Senati a’zosining maqomi to‘g‘risida”gi hamda 2003-yil 29-
avgustdagi “0 ‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Reglamenti
to‘g‘risida”gi qonunlariga muvofiq O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining
Senati, uning organlari hamda senat a’zolari faoliyatiga tashkiliyhuquqiy
xizmat ko‘rsatish 0 ‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi
singari Senatning Devoni tomonidan amalga oshiriladi.
0 ‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining yuridik xizmati
0 ‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati Kengashining 2005-yil 18-
apreldagi qarori bilan tasdiqlangan “0 ‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi
Senatining Devoni to‘g‘risida”gi Nizomga muvofiq Senat Devoni tarkibiga
kiradi. 0 ‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati yuridik xizmatining asosiy
vazifalari va funksiyalari ham mazkur Nizomda belgilab qo‘yilgan.
0 ‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati yuridik xizmatining tashkiliy
tuzilmasi ham yuridik bo‘lim deb yuritiladi va u bo‘lim mudiri, mudir
o'rinbosari hamda bo‘lim xodimlaridan tashkil topgan.
Ular Senat Raisi tomonidan lavozimiga tayinlanadi hamda lavozimidan ozod
qilinadi. Yuridik bo'lim xodimlarining mehnat munosabatlari Senat vakolati
muddatiga bog'liq
bolmaydi.

O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati yuridik xizmatining ham
asosiy vazifasi Senat faoliyatini huquqiy jihatdan ta’minlashdan iborat. Senat
yuridik xizmati faoliyatining asosiy yo‘nalishlari Qonunchilik palatasi
tomonidan Senatga taqdim etilgan qonunlar loyihalari va Senat qarorlari
yuzasidan huquqiy ekspertiza o‘tkazish hamda Senat organlari va senatorlar
faoliyatiga yuridik yordam ko‘rsatishdan iborat.
0 ‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi yuridik xizjnati
0 ‘zbekiston Respublikasining Vazirlar Mahkamasi mamlakatimizda
iqtisodiyotning, ijtimoiy va ma’naviy sohalami samarali faoliyatiga rahbarlikni,
0 ‘zbekiston Respublikasi qonunlari, 0 ‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining
qarorlari, 0 ‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari, qarorlari va
farmoyishlari ijrosini ta’minlovchi ijro etuvchi hokimiyat organi bo‘lganligi tufayli
uning faoliyatini yuridik xizmatsiz tashkil etib bo‘lmaydi.
0 ‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi yuridik xizmatining huquqiy
maqomi 0 ‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004-yil 2-dekabrdagi
“0 ‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi Apparatining
funksional bo‘limlari to‘g‘risidagi nizomlarni tasdiqlash haqida”gi Qarori
bilan tasdiqlangan “0 ‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi Apparatining
Yuridik bo‘limi to‘g‘risida”gi Nizomda belgilab qo‘yilgan.
Yuridik bo‘lim 0 ‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi, uning
Prezidiumi, shuningdek 0 ‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi
Apparati faoliyatini huquqiy jihatdan ta’minlovchi 0 ‘zbekiston Respublikasi
Hukumati Apparatining funksional tarkibiy bo‘linmasi hisoblanadi.

Yuridik bo‘lim o‘z faoliyatini 0 ‘zbekiston Respublikasining Bosh vaziri
rahbarligida amalga oshiradi va 0 ‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi
Apparati Rahbariga bo‘ysunadi.
0 ‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi yuridik xizmatining
tashkiliy tuzilmasi ham yuridik bo‘lim sifatida tashkil etilgan bo‘lib, bo‘limning
tuzilmasiga bo'lim mudiri, ikkita bosh mutaxassis va bitta yetakchi mutaxassis,
shuningdek I toifali ish yurituvchi-kotiba kiradi. Yuridik bo'lim tuzilmasi
0 ‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi.
Bo‘lim ishlariga rahbarlik mudir tomonidan amalga oshiriladi.
0 ‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2005-yil 25-iyuldagi
“0 ‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining ijro etuvchi tuzilmasini
qisman o'zgartirish to‘g‘risida”gi PQ-131-son Qaroriga muvofiq Vazirlar
Mahkamasining ijro etuvchi tuzilmasining yuridik bo‘limida yuriskonsultlar
uchun beshta shtat birligi ajratilgan.
0 ‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi yuridik xizmatining asosiy
vazifalari qonunlar va boshqa normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini yuridik
ekspertizadan o‘tkazish hamda 0 ‘zbekiston Respublikasi Hukumati
Apparatining faoliyatida qonuniylikni ta’minlashdan iborat.
Qoraqalpogbton Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi va Vazirlar Kengashiyuridik
xizmatlari
Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi yuridik xizmati “davlat-huquq
bo‘limi” deb nomlangan bo‘lib, uning Kotibiyati tarkibiga kiradi. Bo‘limning
vazifalari, huquqlari va vakolatlari Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i
Kengesi Prezidiumining 2005-yil 22-iyundagi 25-son Qarori bilan tasdiqlangan
“Qoraqalpog'iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi Kotibiyati to‘g‘risida Nizom”da
belgilab qo‘yilgan.

Qoraqalpog'iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi davlat-huquq Do‘limining
funksiyalari O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalari yuridik
bo'limlarining funksiyalariga o‘xshashdir.
Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashida yuridik xizmat vazifalarini
bajarish Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisi Kotibiyatining
huquqni muhofaza qiluvchi organlar, harbiy xizmatga chaqirish va favqulodda
vaziyatlar masalalari botyicha guruhi zimmasiga yuklatilgan.
Mazkur guruh xodimlarining xizmat vazifalari Qoraqalpog‘iston Respublikasi
Vazirlar Kengashi Raisi tomonidan belgilangan. Guruhning yuridik xizmatga
oid vakolatlari doirasiga, jumladan, quyidagilarni kiritish mumkin:
Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisiga Qoraqalpog‘iston
Respublikasi Ichki ishlar vazirligi, Adliya vazirligi, Bojxona boshqarmasi,
Prokuraturasi, Milliy xavfsizlik xizmati, Oliy va Xo‘jalik
sudlari faoliyatlarini muvofiqlashtirish bo‘yicha takliflar kiritadi; Vazirlar
Kengashi tarmoq bo‘lim]ari tomonidan davlat va shartnoma intizomiga rioya
qilish, o‘zgalar mulkini talon-toroj qilishga, sifatsiz mahsulotlar chiqarilishiga,
ma’muriy, mehnat, uy-joy va boshqa qonunchilikning buzilishga qarshi
kurashni tashkil qilishga qaratilgan chora-tadbirlami ishlab chiqishda ishtirok
etish; Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashning barcha qaror va
farmoyishlari loyihalarini 0 ‘zbekiston Respublikasining amaldagi
qonunchiligiga muvofiqligini ta’minlash; qaror va farmoyishlar loyihalarini
ko‘rib chiqish va viza 1 qo‘yish, amaldagi qonunchilikni hamda vazirliklar va
idoralarda, shahar, tuman hokimiyatlarida huquqiy ishlarni takomillashtirish
bo‘yicha takliflar tayyorlash; shahar, tuman hokimiyatlarining yuridik
xizmatlari faoliyatini muvofiqlashtirish va h.k.

DAVLAT VA X O‘J ALIK BOSHQARUVI ORGAN LARIN ING
Y URIDIK X IZMATI
Respublika davlat boshqaruvi organlariga vazirliklar, davlat qo‘mitalari,
qo‘mitalar, agentliklar, shuningdek ular huzurida va 0 ‘zbekiston Respubli-
1 Viza lot inchadan olingan bo‘lib, “ к о‘ rib chiqilgan” , “ t anishib chiqilgan”
degan
ma’nolami anglat adi. Mazk ur darsl ik da “ v iza” so‘zi huquqiy t usdagi huj jat
loy ihasiga manfaat dor shaxslar t omonidan l oyi hani k o‘rib chiqqanli gini
anglat uv chi im zo si fat ida qo'llanil adi.
Manfaat dor shaxsning v izasi loy ihani imzolash huquqi ga ega bo‘l gan
rahbaming imzosi bilan
bir x il huquqiy oqibat ni k elt iri b chiqarmay di. Loy ihada manfaat dor
shaxslaming v izasi mav judli gi
mazk ur hujj at ni y uridik k uchga ega bo'l ganligini bildi rmay diy u. A k sincha,
rahbar mazk ur
loy ihaga imzo qo'y ishi bilan (loy i hada manfaat dor shax sl aming v izasi
mav jud y ok i mav jud
emasligi dan qat ’iy nazar) bu huj jat y uridi k k uchga e^a bo'ladi.
knsi Vazirlar Mahkamasi huzurida tashkil etiladigan davlat boshqaruvi tu-ilmalari
kiradi.
0 ‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot vazirligi, Moliya vazirligi,
Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligi, Davlat mulkini boshqarish davlat qo‘mitasi,

Matbuot va axborot agentligi, Aloqa va axborotltishtirish agentligi, Vazirlar
Mahkamasi huzuridagi Davlat zaxiralarini boshqarish qo‘mitasi, Vazirlar
Mahkamasi huzuridagi Din ishlari bo‘yicha qo'mita, Davlat mulki qo‘mitasi
huzuridagi Qimmatli qog‘ozlar bozori
liioliyatini muvofiqlashtirish va nazorat qilish markazi, Vazirlar Mahkamasi
huzuridagi Fan va texnologiyalar markazi, Vazirlar Mahkamasi huzuridagi
0 ‘zbekiston neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish davlat
inspektsiyasi, Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat don inspektsiyasi va shu
kabilar davlat boshqaruvi organlarini tashkil etadi.
Respublika davlat boshqaruvi organlarining asosiy vazifalari va fimksiyalari
quyidagilardan iborat:
0 ‘zbekiston Respublikasi qonunlari, 0 ‘zbekiston Respublikasi Prezidentining
farmonlari va qarorlari hamda boshqa normativ-huquqiy hujjatlarni amalda
ro‘yobga chiqarilishini, ulaming ijrosi ustidan ta’sirchan nazorat amalga
oshirilishini ta’minlash;
tashqi va ichki siyosatni amalga oshirish, davlatning tashqi va ichki
xavfsizligini ta’minlash;
mamlakatni strategik rivojlantirishning ustuvor yo'nalishlarini belgilash,
davlatning maqsadli dasturlarini ishlab chiqish hamda ulami amalga oshirishni
tashkil qilish, iqtisodiy islohotlami ro‘yobga chiqarish borasidagi
choratadbirlami amalga oshirish;
insonning konstitutsiyaviy huquqlari va erkinliklarini, aholining ta’lim,
libbiy xizmat, ijtimoiy ta’minotga bo‘lgan huquqlarini ta’minlash va himoya
qilish, mehnat bozorini tartibga solish, ijtimoiy sohada umumdavlat boshqaruv
tizimi faoliyatini boshqarish va muvofiqlashtirish;
tegishli huquqiy muhitni yaratish, litsenziyalash, sertifikatlashtirish va
standartlashtirish orqali xo'jalik yurituvchi subyektlar faoliyatini davlat
tomonidan tartibga solish;

soliqlar, bojxona to‘lovlarini yig‘ish, davlat daromadlarini taqsimlash
yo‘li bilan xazinaga oid vazifalami amalga oshirish.
0 ‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2003-yil 22-dekabrdagi “Xo'jalik
boshqamv organlari tizimini takomillashtirish to‘g‘risida”gi 3366-sonli
Farmoniga muvofiq quyidagi asosiy tashkiliy-huquqiy shakllarda tashkil
etiladigan xo'jalik birlashmalari xo‘jalik boshqaruvi organlari hisoblanadi:
— tarkibiga kiruvchi korxonalaming xo‘jalik birlashmasiga tegishli bo‘lgan
aksiya paketlari orqali ana shu korxonalaming xo‘jalik boshqaruvini amalga
oshiruvchi aksiyadorlik kompaniyalari, shu jumladan davlat-aksiyadorlik
kompaniyalari;
— muassis-korxonalar tomonidan ular faoliyatiga ko‘maklashish uchun
muassis-korxonalaming aksiyalari paketlarini boshqarish huquqisiz ayrim
umumiy vazifalami ulaiga topshirish yo‘li bilan ixtiyoriylik asosida tashkil
qilinadigan uyushmalar.
Uyushmalar, kompaniyalar va boshqalar xo‘jalik boshqaruvi organlari
bo‘lib hisoblanadi. Bularga “0 ‘zbekiston temir yo‘llari” davlat-aksiyadorlik
kompaniyasi, “ 0 ‘zbekneftgaz” milliy xolding kompaniyasi, “ 0 ‘zbek ipagi”
uyushmasi, “ 0 ‘zbekcharmpoyabzal” uyushmasi, “ 0 ‘zdonmahsulot”
aksiyadorlik kompaniyasi, “ 0 ‘zqishloqxo‘jalikmashlizing” aksiyadorlik lizing
kompaniyasi va boshqalar misol bo‘la oladi.
Xo‘jalik boshqaruvi oiganlarining asosiy vazifalari va funksiyalari quyidagilardan
iborat:
tarmoq va iqtisodiyot sohalarini barqaror rivojlantirishning istiqbolli
strategiyasini belgilash;

marketing tadqiqotlarini tashkil etish, ichki va tashqi bozorlarda
raqobatbardosh mahsulotlaming yangi turlarini ishlab chiqarishni (ishlar,
xizmatlarni) o‘zlashtirish, ularning jahon bozorlariga kirib borishiga
ko'maklashish;
korxonalami modemizatsiya qilish va texnologik jihatdan qayta jihozlash,
ushbu maqsadlaiga xorijiy investitsiyalami keng jalb qilishda yordam berish;
ular tarkibiga kiruvchi korxonalar va tashkilotlarga axborot xizmatlari
ko‘rsatish;
kadrlar tayyorlash, qayta tayyorlash va malakasini oshirishni tashkil qilish.
Xo‘jalik boshqaruvi organlariga davlat boshqaruvi oiganlarining vakolatlari
berilmagan. Shuningdek xo‘jalik boshqaruv organlari o‘zlarining tarkibiga
kiruvchi korxonalar faoliyatiga ma’muriy tartibda aralashish huquqiga ega
emaslar.
Respublika davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlariga yuklatilgan
vazifalarning bajarilishini huquqiy jihatdan ta’minlash maqsadida mazkur
organlaming tashkiliy tuzilmasida yuridik xizmat faoliyati tashkil etiladi.
Masalan, 0 ‘zbekiston Respublikasi Davlat mulkini boshqarish davlat
qo‘mitasida shartnoma-huquq boshqarmasi, 0 ‘zbekiston Respublikasi tashqi
iqtisodiy aloqalar, investitsiyalar va savdo vazirligida, Qishloq va suv xo‘jaligi
vazirligida, “ 0 ‘zbekiston temir yo‘llari” davlat aksiyadorlik kompaniyasi va
“ 0 ‘zbekiston havo yo‘llari” milliy avia kompaniyasida — yuridik boshqarma,
Davlat bojxona qo‘mitasida huquqiy boshqarma, Davlat soliq
qo‘mitasidahuquqiy bo‘lim tashkil etilgan. 0 ‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni
saqlash
vazirligining Nazorat inspeksiyasida — yetakchi nazoratchi yurist,
“ 0 ‘zkimyosanoat” davlat-aksiyadorlik kompaniyasida bosh yuridik maslahatchi
va “Transport va transport kommunikatsiyalari” uyushmasida esa
yuriskonsult lavozimlari joriy etilgan.

Davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlarining yuridik xizmati o‘z faoliyatini ikki
yo‘nalishda amalga oshiradi. Birinchisi — yuridik xizmat vazifalarini
bevosita boshqaruv organining markaziy (ijroiya, ishchi) apparatida amalga
oshirish, ikkinchisi — boshqaruv organiga bo‘ysunuvchi yoki tarkibiga kiruvchi
xo‘jalik yurituvchi subyektlar yuridik xizmatiga rahbarlik qilish.
Respublika davlat boshqaruvi organlari yuridik xizmatining maqomi
0 ‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1993-yil 2-martdagi 118-
sonli Qarori bilan tasdiqlangan “0 ‘zbekiston Respublikasining davlat
boshqaruv organlari va korxonalardagi yuridik xizmat to‘g‘risida”gi Nizom
bilan belgilab qo‘yilgan. Mazkur Nizom davlat boshqaruvi organlari yuridik
xi/matining maqomini belgilab beruvchi asosiy normativ-huquqiy hujjat
bo'lsa, xo‘jalik boshqaruvi organlari yuridik xizmati uchun namunaviy nizom
bo‘lib hisoblanadi. Bunga sabab hozirgi paytgacha xo‘jalik boshqaruvi
organlari yuridik xizmatini tartibga soluvchi maxsus normativ-huquqiy hujjat
qabul qilingan emas. Shuning uchun ham xo‘jalik boshqaruvi organlari
yuridik xizmatining huquqiy maqomi ana shu organlarning ichki hujjatlari
bilan belgilab beriladi.
Respublika boshqaruv organlari yuridik xizmatining huquqiy maqomi va
liioliyatining asosiy yo‘nalishlarini 0 ‘zbekiston Respublikasi Davlat bojxona
qo'mitasi va “ 0 ‘zbekiston havo yo‘llari” milliy aviakompaniyasi misolida
ko'rib chiqamiz.
0 ‘zbekiston Respublikasi Davlat bojxona qo‘mitasi huquqiy boshqarmasining
faoliyati qo'mita raisi buyrug‘i bilan tasdiqlangan Nizom hamda

boshqarma xodimlari xizmat vazifalari taqsimoti bilan tartibga solinadi.
Nizomda umumiy qoidalar, boshqarmaning asosiy vazifalari va funksiyalari,
liuquqlari belgilangan. Huquqiy boshqarma tarkibiga 3 ta — xalqaro bojxona
huquqi, bojxona huquqi, huquqiy, qonunchilik va bojxona faoliyatiga oid
normativ hujjatlarni tizimlashtirish bo'limlari kiradi.
Davlat bojxona qo'mitasining huquqiy boshqarmasi bojxona ishi
yo‘nalishida tayyorlangan barcha normativ-huquqiy hujjatlaming loyihalarini,
shuningdek huquqiy mazmundagi davlatlararo hujjatlar loyihalarini huquqiy
ekspertizadan o'tkazadi, ularni ishlab chiqishda ishtirok etadi, qonunchilik va
bojxona ishiga oid normativ hujjatlarni tizimlashtirish ishlarini yuritadi hamda
Davlat bojxona qo'mitasi va uning tizimlarida qonunchilikka to'g'ri
amal qilinishini nazorat qilib boradi.
“O'zbekiston havo yo'llari” milliy aviakompaniyasi yuridik boshqarmasi
to'g'risidagi Nizom aviakompaniya Bosh direktori tomonidan tasdiqlangan.
Yuridik boshqarma tarkibiga — sud-huquq, shart-nomaviy ishlar va
talabnoma bo'limlari kiradi. Yuridik boshqarma aviakompaniya
direktsiyasining
mustaqil tarkibiy tuzilmasi hisoblanib, bevosita Bosh direktorga bo'ysunadi.
Yuridik boshqarma to'g'risidagi Nizom va undagi yuridik xizmatning
vazifalari, huquqlari va mas’uliyati O'zbekiston Respublikasi Vazirlar
Mahkamasining
1993-yil 2-martdagi 118-sonli Qarori bilan tasdiqlangan
“O'zbekiston Respublikasining davlat boshqaruv organlari va korxonalardagi
yuridik xizmat to'g‘risida”gi Nizom asosida, tarmoqning o‘ziga xos
xususiyatlari hisobga olinib ishlab chiqilgan va belgilangan.

Nizomda aviakompaniya tarkibiy tuzilmalari va korxonalarining yuridik
xizmati xodimlarini lavozimlarga tayinlash va ozod qilish yuridik boshqarma
bilan kelishilgan holda amalga oshirilishi belgilab qo‘yilgan.
Respublika davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlari yuridik xizmatining shtatlari
bir-biridan tubdan farq qiladi. Bu bevosita davlat va xo‘jalik boshqaruvi
oiganlariga yuklatilgan vazifalami bajarish bilan bog‘liq bo‘lgan huquqiy
ishlaming
hajmidan hamda xususiyatidan kelib chiqqan holda belgilanadi. Masalan,
0 ‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2005-yil 26-iyuldagi “0 ‘zbekiston
Respublikasi tashqi iqtisodiy aloqalar, investitsiyalar va savdo vazirligi faoliyatini
tashkil etish to‘g‘risida”gi 136-sonli Qaroriga muvofiq vazirlikning
yuridik boshqarmasiga yuriskonsultlar uchun o'nta shtat birligi ajratilgan.
0 ‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2005-yil 2-maydagi
“0 ‘zbekiston Respublikasi Monopoliyadan chiqarish, raqobat va tadbirkorlikni
qo‘llab-quvvatlash davlat qo‘mitasi faoliyatini tashkil qilish
to‘g‘risida”gi PQ- 66 -sonli Qaroriga muvofiq davlat qo‘mitasining markaziy
apparati tuzilmasidagi yuridik boshqarmaga to‘rtta shtat birligi ajratilgan.
0 ‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004-yil 5-martdagi
“ 0 ‘zkommunxizmat” agentligi faoliyatini takomillashtirish chora-tadbirlari
to‘g‘risida”gi 110-sonli Qaroriga muvofiq agentlik markaziy apparatining
tuzilmasida bitta yuriskonsult shtati joriy etilgan.
0 ‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004-yil 17-martdagi “0
‘zbekkino” Milliy agentligi faoliyatini tashkil etish to‘g‘risida”gi 266-sonli Qaroriga
muvofiq agentlikning markaziy apparati tuzilmasida bitta yurist shtati joriy
etilgan.

Agentlikning hududiy bo‘limlarining namunaviy tuzilmasida yuridik xizmat
xodimi uchun shtat birligi belgilanmagan. 0 ‘zbekiston Respublikasi Vazirlar
Mahkamasining 2004-yil 23-apreldagi “0 ‘zbekiston Respublikasi Vazirlar
Mahkamasi huzuridagi Din ishlari bo‘yicha qo‘mita faoliyatini yanada
takomillashtirish to‘g‘risida”gi 196-sonli
hamda 2004-yil 14-apreldagi “0 ‘zbekiston Respublikasining
gidrometeorologiya xizmatini takomillashtirish to‘g‘risida”gi 183-sonli
qarorlarida Vazirlar
Mahkamasi huzuridagi Din ishlari bo‘yicha qo‘mita apparati hamda
Gidrometeorologiya xizmati markazi markaziy apparatining tuzilmalarida
yuridik xizmat xodimlari uchun shtat birligi belgilanmagan.
0 ‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004-yil 25-mart-dagi
“ 0 ‘zbekengilsanoat” davlat-aksiyadorlik kompaniyasi boshqaruv tuzilmasini
takomillashtirish va respublika yengil sanoatini yanada rivojlantirishni
rag‘batlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi 141-sonli Qaroriga muvofiq
kompaniyaning ijro etuvchi apparati tuzilmasidagi ytinfaik bo‘limga ikkita
shtat birligi ajratilgan.
0 ‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004-yil 23-yanvardagi
“Kimyo sanoati korxonalarini boshqarish tuzilmasini takomillashtirish va
qishloq xo'jaligi agrokimyo xizmati ko‘rsatishni yaxshilash choratadbirlari
to‘g‘risida”gi 33-sonli qaroriga muvofiq “0 ‘zkimyosanoat” davlat-aksiyadorlik
kompaniyasining ijro etuvchi apparati tuzilmasida bitta bosh yuridik
maslahatchi shtati joriy etilgan.
0 ‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004-yil 12-oktabrdagi
O‘zbekiston Transport va transport kommunikatsiyalari uyushmasi faoliyatini
tashkil etish choratadbirlari to‘g‘risida”gi 470-sonli qaroriga muvofiq
uyushmaning ijro etuvchi apparati tuzilmasiga yuridik maslahatchi uchun
bitta shtat birligi berilgan.

Respublika davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlariga yuklatilgan vazifalar
ulaming joylardagi tuzilmalari bo‘lmish mahalliy boshqaruv organlari tomonidan
amalga oshiriladi. Viloyatlardagi Qishloq va suv xo‘jaligi boshqarmalari hamda
tumanlardagi Qishloq va suv xo'jaligi bo‘limlari, Davlat soliq
boshqarmalari va inspeklsiyalari, Yer resurslari va davlat kadastri boshqarmalari
va bo‘limlari, Avtomobil va daryo transporti agentligining hududiy bo‘limlari
mahalliy davlat boshqaruvi organlarini tashkil etadi.
Xo'jalik boshqaruvi organlarining joylardagi tuzilmalari esa mahalliy
xo'jalik boshqaruvi organlarini tashkil etadi.
Masalan, Qoraqalpog'iston Respublikasi va viloyatlardagi “Pilla” aksiyaclorlik
birlashmalari, “Toshkentnon” uyushmasi va shu kabilar mahalliy xo'jalik
boshqaruvi organlari hisoblanadi.
Ayrim respublika xo‘jalik boshqaruvi
oiyanlari faoliyatining xususiyatidan kelib chiqqan holda ma’muriy hududlarda,
ya’ni joylarda o‘zlarining tuzilmalariga ega bo‘lishmaydi. Masalan,
"Transport va transport kommunikatsiyalari” uyushmasi, “0 ‘zeltexsanoat”
uyushmasi hamda “ 0 ‘zkimyosanoat” davlat-aksiyadorlik kompaniyalari
ma’muriy hududlarda o'zlarining tuzilmalariga ega emas. Aksariyat hollarda
ma’muriy hududlarda ularning muassislari bo‘lgan xo‘jalik yurituvchi
subyektlar joylashgan bo‘ladi. Masajan, “0 ‘zeltexsanoat” uyushmasi
qatnashchilari bo‘lgan “Foton”, “Algoritm” va “Oniks” ochiq aksiyadorlik
jamiyatlari Toshkent shahrida joylashgan bo‘lsa, “Sino” ochiq aksiyadorlik
jamiyati Samarqand shahrida, “Elektromash” ochiq aksiyadorlik jamiyati
esa Farg'ona viloyatida joylashgan.

Ba’zi xo'jalik boshqaruvi organlari respublika miqyosida emas, balki
muayyan hudud miqyosida tuzilgan bo'lishi mumkin. Masalan, O'zbekiston
Respublikasi Prezidentining 2006-yil 11-yanvardagi “Toshkent shahrida
yo'lovchi transportini tashkil etish tizimini yanada takomillashtirish
to‘g‘risida”gi Farmoniga muvofiq “Toshshahartransxizmat” uyushmasi tashkil
etildi va farmonda mazkur uyushma Toshkent shahar yo'lovchi transporti
sohasida ishlayotgan xo'jalik jamiyatlari, davlat, xususiy va boshqa
tashkilotlarni shartnoma asosida birlashtirishi belgilab qo'yildi. Bu esa
“Toshshahartransxizmat” uyushmasi Toshkent shahar hududi miqyosida
tashkil etilgan
xo'jalik boshqaruvi organi ekanligidan dalolat beradi.
Mahalliy davlat va xo'jalik boshqaruvi organlarining faoliyatini huquqiy
jihatdan ta’minlash uchun ulaming tuzilmasida ham yuridik xizmat faoliyati
tashkil etiladi. Masalan, O'zbekiston Respublikasi Monopoliyadan chiqarish,
raqobat va tadbirkorlikni qo'llab-quwatlash davlat qo'mitasining hududiy
boshqarmalarining namunaviy tuzilmasida yuriskonsult lavozimi joriy etilgan
bo'lsa, viloyat qishloq va suv xo'jaligi boshqarmalari apparatining namunaviy
tuzilmasida yuridik bo'lim mavjud bo'lib yuriskonsultlar uchun uchta shtat
birligi ajratilgan. Viloyatlar va Toshkent shahar Mehnat va aholini ijtimoiy
muhofaza qilish bosh boshqarmalarining yuridik xizmat ko'rsatuvchi tuzilmasi
tashkiliy-huquqiy bo'lim deb yuritiladi va mazkur bo'limga ikkitadan
uchtagacha shtat birligi ajratilgan. Biroq ayrim mahalliy davlat boshqaruvi
organlari apparatining tashkiliy tuzilmasida yuridik xizmat faoliyati joriy
etilmagan. Masalan, viloyatlar vaToshkent shahar madaniyat va sport ishlari
boshqarmalarining namunaviy tuzilmasida, O'zbekiston Respublikasi tashqi

iqtisodiy aloqalar, investitsiyalar va savdo vazirligi hududiy boshqarmalarining
namunaviy tuzilmasida hamda “O'zbekkino” Milliy agentligi hududiy
bo'limlarining namunaviy
tuzilmasida yuridik xizmat xodimlari uchun shtat birligi nazarda tutilmagan.
Mahalliy davlat boshqaruvi organlari tuzilmasida yuridik xizmat xodimlari uchun
shtat birligini joriy etish yoki etmaslik masalasi u yerdagi huquqiy ishlaming
hajmidan kelib chiqqan holda belgilanadi.
VILOYAT, SHAHAR, TUMAN HOKIMLIKLARI NIN G
Y URI DIK X IZMATI
Viloyat, shahar va tuman hokimliklarida huquqiy ishlarni amalga oshirish
uchun yuridik xizmat tashkil qilinadi. Viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklarida
ilgari huquqiy ishlarni olib borish Huquqni muhofaza qiluvchi oiganlar, harbiy
safarbarlik va favqulodda vaziyatlar masalalari bo‘yicha guruh zimmasiga
yuklatilgan edi. Viloyat hokimliklarida boshqaruv apparati tashkiliy
tuzilmalarining faoliyatini takomillashtirish hamda ularga yuklangan
funksiyalaming bajarilishi uchun zarur shart-sharoitlami ta’minlash maqsadida 0
‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004-yil 5-yanvardagi “Davlat
boshqaruvi hududiy organlari tuzilmasini takomillashtirish to‘g‘risida”gi Qarori
hamda 0 ‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2005-yil 10-avgustdagi “Toshkent
shahar hokimligi boshqaruv apparati
tuzilmasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi Qarori bilan viloyat va Toshkent shahar
hokimliklarida yuridik xizmatni Huquqni muhofaza qiluvchi organlar, harbiy
safarbarlik va favqulodda vaziyatlar masalalari bo‘yicha guruh emas, balki
hokimlik boshqaruv apparatining tuzilmasida nazarda tutilgan yuriskonsult
bajarishligi belgilab qo‘yildi.

Bundan tashqari ushbu qarorga muvofiq hokimlik boshqaruv apparatidagi
yuriskonsult o‘z funksiyalarini bajarishda faqat bevosita hokimga bo'ysunishi
qat’iy belgilab qo‘yildi.
Mahalliy davlat hokimiyati organlari yuridik xizmatining faoliyati asosan
normativ-huquqiy hujjatlami qabul qilishda qonuniylikni ta’minlash,
shartnomaviy munosabatlarni tartibga solish hamda mahalliy davlat
hokimiyati
organlarining huquq va qonuniy manfaatlarini sudda va boshqa organlarda
himoya qilishga qaratilgan.
0 ‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1 998-y il 24- apreldagi
177-sonli Qarori bilan mahalliy hokimiyat organlarining ishini huquqiy
ta’minlash maqsadida tuman va shahar hokimliklari apparati tuzilmasida
yurist lavozimi joriy etildi.
Viloyat, tuman va shahar hokimliklari yuridik xizmatining huquqiy
maqomini tartibga soluvchi maxsus normativ-huquqiy hujjat mavjud emas.
Hozirgi paytda mahalliy davlat hokimiyati organlari yuridik xizmatining
huquqiy
maqomi shu organlaming ichki hujjatlari bilan belgilanadi. Mazkur
hujjatlarga hokimlikning yuridik bo‘limi to‘g‘risidagi nizom yoki yuridik xizmat
xodimining mansab yo‘riqnomasi kiradi.

O‘zbekiston Respublikasida yuridik xizmat tizimi va tuzilishi

Купить