Информация о документе

Цена 40000UZS
Размер 69.6KB
Покупки 0
Дата загрузки 31 Октябрь 2026
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет Социология

Продавец

DocX Seller

Дата регистрации 31 Октябрь 2026

0 Продаж

Oila bilan ishlashning mohiyati

Купить
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA’LIM , FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI MIRZO ULUG‘BEK NOMIDA GI O‘ZBEKISTON MILLIY UNIVERSITETI IJTIMOIY FANLAR FAKULTETI IJTIMOIY ISH KAFEDRASI OILALAR VA BOLALAR BILAN ISHTIMOIY ISH FANIDAN KURS ISHI Mavzu: Oila bilan ishlashning mohiyati Toshkent-2024 MUNDARIJA: KIRISH I BOB. BOB. OILALARNI IJTIMOIY MUHOFAZA QILISh TIZIMINING NAZARIY METODOLOGIK ASOSLARI 1.1 Oila tushunchasi va ularning harakterlari. 1.2. Oiladagi munosabatlar. 1.3 Oila bilan ishlashning asosiy shakllari. II BOB. OILALAR BILAN IS H LASHDA JAMOAT TUZILMALARINING O‘ZARO HAMKORLIGI 2.1. Oilada axloqiy tarbiya masalalarining dolzarbligi. 2.2. Oila mustahkamligini ta'minlash omillari. XULOSA FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI . . . . KIRISH "Oila-bu inson yaxshilik qilishni o'rganishi kerak bo'lgan asosiy muhit." V. Suxomlinskiy. "Mening uyim - mening qal'am"iborasi hech qachon o'z ma'nosini yo'qotmaydi. An'analar va tabiatning chaqirig'iga rioya qilgan holda, odamlar o'z hayotlarida asosiy tayanch bo'lishi kerak bo'lgan oilalarni yaratdilar. Tug'ilgan odam unga begona dunyoga keladi, u erda vaqt o'tishi bilan u o'z o'rnini topishga, o'zini qulay va ishonchli his qiladigan uy qurishga harakat qiladi. Atrofdagi mojarolar avj olsin-agar oilada tinchlik hukm sursa, unda atrofdagi dunyo, tashqi muammolar va tashvishlar boshqacha qabul qilinadi: tinchroq va optimistik. Bir donishmandning yaxshi iborasi bor:"oila tabiatning durdonalaridan biridir". Va odamlar har doim Durdona asarlarga ehtiyotkorlik va hurmat bilan munosabatda bo'lishgan. Shuning uchun inson uchun oila va oilaviy turmush tarzi qadriyatlariga katta e'tibor beriladi. Keling, oila va bolalarning qadr-qimmatini boshqa barcha qadriyatlardan ustun qo'yishni o'z ichiga olgan tizimning oila qadriyatlari va oilaviy turmush tarziga yo'naltirilganligini bildiruvchi familizm kabi tushunchaning mavjudligini eslaylik. Olimlar va mutaxassislarning familiyaga - oila va oilaviy hodisalar haqidagi umumiy fanga e'tiborining oshishini taxmin qilish mumkin, chunki bugungi kunda oila masalalari bo'yicha barcha adabiyotlar eskirgan tadqiqot ma'lumotlariga asoslangan. Insonning shakllanishi va rivojlanishi oilada boshlanadi - birinchi ijtimoiy muhit. Bu inson boshlang'ich axloqiy qadriyatlarni o'rganadigan, asosiy bilimlarni oladigan va keyinchalik dunyoga kiradigan faoliyat va muloqotning asosiy ko'nikmalari va ko'nikmalariga ega bo'lgan eng yaqin muhitdir. Shuning uchun, bolalikda tarbiyalanmagan hamma narsa keyingi hayotda katta qiyinchilik bilan to'ldiriladi. Oilaviy tarbiyaning vazifalari uning jamiyatda moslashishiga yordam beradigan shaxsiy xususiyatlar va fazilatlarni shakllantirishdan iborat. Oila inson hayotidagi birinchi ijtimoiy guruh bo'lib, uning yordamida u madaniyat qadriyatlari bilan tanishadi, birinchi ijtimoiy rollarni o'zlashtiradi va ijtimoiy xulq-atvor tajribasiga ega bo'ladi. Unda u o'zining birinchi qadamlarini qo'yadi, birinchi quvonch va qayg'ularini boshdan kechiradi, oiladan katta dunyoga chiqadi, shunda u bu dunyoda noqulay bo'lganida qaytib keladi. Davlatning demografik siyosatida oila muhim rol o'ynaydi. Endi tug'ilishning past darajasi muammosi mavjud, tug'ilish darajasi rivojlangan mamlakatlarning hech birida avlodlarning oddiy yangilanishini ta'minlamaydi. Tug'ilishning pasayishi nikohdan voz kechish, bitta farzand ko'rishni istamaydigan ayollar ulushining ko'payishi bilan bog'liq. Biroq, avlodlar almashinuvi uchun har bir oilada taxminan 2,5 bola bo'lishi kerak. 5 yil davomida Belarusiyada o'lim darajasi tug'ilish darajasidan oshib ketdi. 2000 yilda FHDYo 94510 yangi tug'ilgan chaqaloqni ro'yxatdan o'tkazdi, bir yilda mamlakatda 142519 kishi vafot etdi. Oilaviy tarbiyaning tabiati oila tarkibiga, uning a'zolarining sog'lig'i holatiga, ta'lim darajasiga, qadriyat yo'nalishiga, moddiy-moliyaviy holatiga, shuningdek oiladagi ijtimoiy - psixologik, ijtimoiy-madaniy munosabatlarga bog'liq. Ota-onalarning shaxsiyati har bir inson hayotida etakchi rol o'ynaydi. Ota-ona va bola o'rtasidagi munosabatlar insonning eng kuchli aloqalarini anglatadi. Ishonchli munosabatlar, hissiy yaqinlik, sevgi, g'amxo'rlik va hurmat o'smirlarning muvaffaqiyatli ijtimoiylashuvi, jamiyatda yanada samarali integratsiyalashuv imkoniyatlarini oshiradi. Oila va nikoh munosabatlari insoniyat tarixida juda erta davrlardan beri kuzatilgan. Aqlli odamning paydo bo'lishini o'z ichiga olgan neolit \ u200b \ u200bdavrida(15-20 ming yil oldin), tabiiy jinsiy va yosh funktsiyalarini taqsimlashga asoslangan, iqtisodiyotni birgalikda boshqaradigan, bolalarni tarbiyalaydigan barqaror odamlar jamoalari mavjud edi. Oilani o'rganish oilani faqat yangi avlodlarning tug'ilishi, mazmuni va sotsializatsiyasi bo'yicha o'ziga xos funktsiyalarni bajaradigan jamiyatning quyi tizimi sifatida tushunish bilan cheklanmaydi. Oila ijtimoiy institut sifatida yuqoridagi funktsiyalarning oddiy ijrochisi emas. Oila ijtimoiy o'zgarishlarning faol elementi va agentidir. Oilaviy hayot faoliyati ijtimoiy voqelikka, ijtimoiy tabaqalanish va ixtisoslashuv jarayonlarida ishtirok etadigan turli xil ijtimoiy kuchlarning to'qnashuvi maydoniga to'qilgan. Shu nuqtai nazardan, oilani o'rganish - bu mavjudlikning doimiy tsiklida avlodlar almashinuvi bo'yicha ijtimoiy tizim faoliyatini tashkil etishga e'tibor qaratishdir. Kurs ishining ob'ekti : sotsializatsiya instituti sifatida oila.. Kurs ishining maqsadi : oilaning shaxsning sotsializatsiyasiga ta'siri tizimini aniqlash. Kurs ishining vazifasi :Ijtimoiy tizim sifatida oilaning mohiyatini, xarakterini ochib berish; Oilaning ijtimoiy-pedagogik muammolarini ijtimoiy institut sifatida tavsiflang; Shaxsning ijtimoiylashuvida oilaning rolini aniqlang; 1 1 Oila psixologiyasi: Darslik. Pedagogika oliygohlari talabalari uchun // V.M. Karimova. - T.: "Fan va texnologiya", 2008 - 170 b 2. Jabborov I. O'zbeklar: turmush tarzi va madaniyati. Toshkent: 2003.- B. 67-95. -208 b. I.BOB. OILALARNI IJTIMOIY MUHOFAZA QILISh TIZIMINING NAZARIY METODOLOGIK ASOSLARI 1.1 Oila tushunchasi va ularning harakterlari . Oila-bu nikoh yoki qon munosabatlariga asoslangan kichik guruh bo'lib, uning a'zolari umumiy hayot, o'zaro yordam va axloqiy mas'uliyat bilan bog'liq. Qadim zamonlardan beri oila inson hayotining muhim qismi, uning amaliy faoliyatining asosi, koinot evolyutsiyasining asosi bo'lib kelgan. Shaxsning ijtimoiylashuvining asosiy instituti sifatida oilaning ijtimoiy ahamiyatini ortiqcha baholash qiyin, bu bilan inson butun hayoti davomida ajralmas aloqaga muhtoj. Zamonaviy oilani tavsiflashda uning quyidagi xususiyatlarini ajratib ko'rsatish mumkin: 1.Dunyoviy, fuqarolik nikohlarining ustunligi; 2.Nikoh va ajralish erkinligi; 3.Nikohda ayollar va erkaklarning tengligi; 4.Yadro (bepusht, farzand ko'rmaydigan) oilalarning ko'payishi; Asosan, oilalar bir yoki ikki farzandli, ko'p bolali oila uch yoki undan ortiq bolali oila hisoblanadi, statistik ma'lumotlarga ko'ra, bunday oilalarning atigi 7 foizi. Oilaning bir nechta ta'riflari mavjud. Birinchidan, oila-bu nikoh va (yoki) qon munosabatlariga asoslangan kichik ijtimoiy guruh bo'lib, uning a'zolari birgalikda yashash va uy xo'jaligini yuritish, hissiy aloqa va bir-biriga nisbatan o'zaro majburiyatlar bilan birlashtirilgan. Ikkinchidan, oila-bu odamlar o'rtasidagi munosabatlarning barqaror shakli bilan ajralib turadigan ijtimoiy institut, uning doirasida odamlarning kundalik hayotining asosiy qismi amalga oshiriladi: jinsiy munosabatlar, bolalarni tug'ish va birlamchi ijtimoiylashtirish, kundalik parvarish, ta'lim va tibbiy yordamning muhim qismi. Oila va nikoh munosabatlari insoniyat tarixida juda erta davrlardan beri kuzatilgan. Aqlli odamning paydo bo'lishi bilan bog'liq bo'lgan neolit \ u200b \ u200bdavrida (15-20 ming yil oldin) tabiiy jinsiy va yosh funktsiyalarini taqsimlashga asoslangan, iqtisodiyotni birgalikda boshqaradigan, bolalarni tarbiyalaydigan barqaror odamlar jamoalari mavjud edi. Oilaning chuqur poydevorida hayvonlar dunyosida ko'payish instinkti deb ataladigan fiziologik ehtiyojlar yotadi. Ammo oila hayotida namoyon bo'ladigan biologik qonunlardan tashqari, ijtimoiy qonunlar ham mavjud, chunki oila jamiyatning har bir o'ziga xos tarixiy turida o'z an'analari va o'ziga xos xususiyatlariga ega bo'lgan ijtimoiy ta'limdir. Oila-bu vaqt o'tishi bilan o'zaro munosabatlarning stereotiplari paydo bo'ladigan tabiiy guruh. Ushbu stereotiplar oila a'zolarining faoliyatini belgilaydigan, ularning xatti-harakatlari doirasini belgilaydigan va ular o'rtasidagi shaxslararo aloqalarni osonlashtiradigan oila tuzilishini yaratadi. Oilaning u yoki bu hayotiy tuzilishi uning asosiy funktsiyalarini to'liq bajarish uchun ham, shaxsan muhim vazifalarni hal qilish uchun ham juda muhimdir - individuallikni saqlab qolish, shu bilan birga butunga tegishli bo'lish tuyg'usini yaratish. Oila tarkibiga uning a'zolarining soni va shaxsiy tarkibi, shuningdek, oilaviy rollar va ular o'rtasidagi turli xil munosabatlar (oilaviy munosabatlar, ota-onalar, turmush o'rtoqlar va ularning ota-onalari, bolalar o'rtasidagi munosabatlar, bobo va buvilarning nabiralari bilan munosabatlari) kiradi. Oila tuzilishini aniqlash masalasi oilaga psixologik yordam ko'rsatishni tashkil etish nazariyasi va amaliyotida ancha murakkab. Mashhur amerikalik oilaviy psixoterapevt S. Minuxin bu haqda haqli ravishda ta'kidlaganidek, " oila a'zolarining individual biopsixodinamikasidan ko'proq narsa bor. Oila a'zolarining o'zaro ta'siri ularning operatsiyalarini boshqaradigan muayyan naqshlarga bo'ysunadi. Ushbu naqshlar odatda aniq shakllantirilmaydi yoki hatto tan olinmaydi, ammo ular butun oila tuzilishini shakllantiradi. Tuzilmaning haqiqati-bu individual a'zolarning haqiqatiga nisbatan boshqa tartibning haqiqati." Shuning uchun, ma'lum bir oilaning tuzilishini tahlil qilishda uning soni va shaxsiy tarkibini o'rganish, butun oilani, ota- onalarning quyi tizimini, bolalarning quyi tizimini, shuningdek individual quyi tizimlarni o'z ichiga olgan oilaviy tizimning turli darajalarining xususiyatlariga alohida e'tibor qaratish lozim. Bundan tashqari, oilaning tuzilishini uning asosiy parametrlarini (birdamlik, ierarxiya, moslashuvchanlik, tashqi va ichki chegaralar, rol tuzilishi) hisobga olgan holda tavsiflash kerak. Oilaning har bir a'zosi uni kim deb bilishini bilish juda muhim, chunki oila a'zolari uning a'zosi kim ekanligiga rozi bo'lmagan holatlar ko'p uchraydi. Bu, birinchi navbatda, oilaning chegaralariga va ma'lum bir oila tizimida jismoniy yoki psixologik jihatdan mavjud bo'lganlarga tegishli. Ushbu muammoni hal qilish ajrashgan oilalar va qayta turmush qurganlar uchun ayniqsa muhimdir. Oila tarkibiga oiladagi o'zaro munosabatlarni belgilaydigan ongli va ongsiz qoidalar to'plami kiradi. Ushbu mexanizmning ishlashi uchun (qoidalarga rioya qilingan, xatti-harakatlar bashorat qilingan), ikki qismdan iborat bo'lgan saqlash tizimi zarur. Birinchisi, har doim va hamma joyda bolalarning vakolatidan yuqori bo'lgan ota-onalarning vakolatiga asoslangan ierarxik tizim. Ikkinchisi-oilaviy komplementar (bir-birini to'ldiruvchi) rollar: masalan, ota-onalardan biri oqilona, ikkinchisi esa ko'proq hissiy. Ierarxiya va rollar har doim ham aniq tushunilmaydi, lekin ular bir-biri bilan chambarchas bog'liq va qo'shimcha bo'lishi kerak. Agar bunday bo'lmasa, oila o'z faoliyatini to'xtatadi, aslida parchalanadi. Oilaning quyi tizimlariga (subsistemalariga) kelsak, ularning dinamikasi uning hayot tsikllari bilan chambarchas bog'liq. Birinchisi, er-xotinning yoki turmush o'rtoqlarning quyi tizimi nikoh bilan shakllanadi. Shu bilan birga, turmush o'rtoqlar bir-biri bilan o'zaro aloqada bo'lgan rollarni qabul qilish yoki rad etish paytida uning turar joyi (moslashuvi) jarayoni boshlanadi. Buni amalga oshirish uchun muvofiqlashtirish, moslashtirish va qobiliyatni oldindan belgilash ota-ona oilasida olingan tajriba bilan bog'liq. Farzand tarbiyasi murakkab jarayon boʻlib, uning uchun ota-onalar toʻliq javobgardir. Biroq, bolalar ulg'ayib, bog'cha, bog'cha va maktabga topshirilganda, ularning tarbiyasi jarayonida o'qituvchilar ham ishtirok etadilar. Hozirgi vaqtda ko'pchilik ota-onalar bundan buyon dam olishlari mumkin deb xato o'ylashadi, chunki endi o'qituvchilar va o'qituvchilar o'z farzandlariga me'yorlar, qadriyatlar va bilimlarni singdirishlari kerak. So'nggi sotsiologik tadqiqotlarga ko'ra, ota- onalarning o'z-o'zini ta'lim jarayonidan chetlatishi ko'p hollarda bolalarning qarovsizligini rivojlanishiga olib keladi, bu esa bolalarning g'ayriijtimoiy xatti- harakatlariga olib keladi (erta jinsiy faollikning boshlanishi, bolalar alkogolizmi, jinoyat, giyohvandlik va boshqalar). Har qanday darajadagi o'qituvchilarning vazifasi, xoh u bolalar bog'chasi, xoh maktab, maktabgacha yoshdagi bolalar va maktab o'quvchilarini o'qitish va tarbiyalashga qaratilgan tadbirlarda ishtirok etish va muvofiqlashtirish muhimligini etkazishdir. Buning uchun ta'lim muassasasi va ota-onalar o'rtasidagi o'zaro munosabatlarning ma'lum bir kontseptsiyasini ishlab chiqishga imkon beradigan oila bilan ijtimoiy ishning shakllari va usullari kabi narsa mavjud. Aynan ular haqida ushbu maqolada muhokama qilinadi, quyida siz bunday shakllarning turlari bilan tanishishingiz va ularni ta'lim jarayoniga tatbiq etishning eng samarali usullarini ko'rib chiqishingiz mumkin. 1.2 Oiladagi munosabatlar. Oila bilan ishlashning qanday shakllari va usullari bor? O'qituvchilar va oilalar o'rtasidagi o'zaro munosabatlar jarayonini qurish masalasini ko'rib chiqishning amaliy tomoniga o'tishdan oldin asosiy tushunchalarning aniq ta'rifini berish kerak. Demak, ish shakllari - bu ota-onalarni ta'lim va tarbiya jarayoniga jalb qilish uchun o'qituvchi foydalanadigan muayyan vositalar to'plami. Oila bilan ishlash shakllari quyidagi vazifalar asosida belgilanadi: tarbiyaviy ishlarni olib borish; mavjud vaziyatni o'z vaqtida tahlil qilishga yordam beradigan ishlarni amalga oshirish; tarbiya jarayonining bir qismi sifatida ota-onaning ham, bolaning ham zaruriy xulq-atvorini oʻz vaqtida tuzatishga yordam beradigan ishlarni amalga oshirish. Agar o’qituvchi o’z faoliyatida yuqorida ko’rsatilgan vazifalarni bajarishni maqsad qilgan bo’lsa, u holda o’quvchiga foydali bo’lgan oila bilan o’zaro munosabatlarning aniq usulini tanlash osonroq bo’ladi. Oila bilan ishlash shakllari va usullari har qanday o'qituvchi faoliyatidagi muhim nuqtadir, shuning uchun ularning tanlovi asosli va yaxshi tarozida bo'lishi kerak, chunki agar u noto'g'ri tanlangan bo'lsa, muassasa va ota-onalar o'rtasida tushunmovchiliklar bo'lishi mumkin. oila bilan ijtimoiy ish shakllari Shakllarning tipologiyasiva ularni qanday tanlash kerak Shuni yodda tutish kerakki, mehnat va oila bilan oʻzaro munosabatlar shaklini tanlash har doim hamkorlikni nazarda tutishi va ota-onalarni taʼlim jarayoniga jalb etishga, ularni bolalarning tarbiyasi va psixologiyasi sohasida oʻqitishga qaratilgan boʻlishi kerak. bola va ularning maktab faoliyatidagi ishtiroki. Shunday qilib, barcha ta'lim sub'ektlari ushbu qiyin jarayonda o'zlarining roli va ahamiyatini tushunishlari kerak. Umuman olganda, oʻzaro taʼsirning ikki turi, yaʼni oila bilan ishlashning jamoaviy va individual shakli mavjud. Birinchi tur o'qituvchi ota-onalarning nafaqat farzandi uchun, balki o'quvchilar guruhi (sinfi) uchun ham umumiy javobgarlik muhitini yaratishini anglatadi. Oilaviy ishning bunday shakli bilan kattalarni bolalarni shaxsiylashtirishga asoslanmagan, balki ularni bir butun sifatida ko'rib chiqadigan umumiy mavzular muhokamasiga jalb qilish tavsiya etiladi. Individual tip ota-onalar bilan o'zaro munosabatlar shaklini ta'minlaydi, ta'bir joiz bo'lsa, tete-a-tete, bu holda ma'lum bir bolaga va u bilan bog'liq bo'lgan ma'lumotlarga tegishli savollar ko'rib chiqiladi. 1 O'qituvchining oila bilan ishlash shaklini tanlash ota-onalarning shaxsiyati tipologiyasiga asoslanishi kerak, ular quyidagicha tasniflanadi: 1 . Jabborov I. O'zbeklar: turmush tarzi va madaniyati. Toshkent: 2003.- B. 67-95. -208 b . Birinchi guruh. Ota-onalar o'qituvchilarning yordamchilari. Bu guruhga anʼanalar hurmat qilinadigan, faol hayotiy pozitsiyaga ega va taʼlim muassasasi koʻrsatmalariga doimo masʼuliyat bilan yondashadigan oilalar kiradi. Ikkinchi guruh. Ota-onalar potentsial o'qituvchi yordamchilaridir. Qoidaga ko'ra, bular ta'lim muassasasining ko'rsatmalarini bajarishga tayyor bo'lgan oilalardir.ularning iltimosini oching va asoslang. Uchinchi guruh. Ota-onalar o'qituvchiga yordam bermaydilar. Bu guruhdagi ota-onalar ta’lim jarayoniga e’tibor bermay, muassasa va o‘qituvchilarga nisbatan salbiy munosabatda bo‘lishadi. Bu guruhda ta'lim muassasasiga nisbatan salbiy munosabat yashiringan oilalarni va ota-onalar buni ochiq e'lon qilgan oilalarni ajratish mumkin. oila bilan ishlash shakllari va usullari Oila bilan ishlash shaklini tanlashda quyidagilarni hisobga olish kerak: Birinchi guruhdagi oilalar ota-onalar jamoasini tuzishda ishonchli tayanch boʻlib, ular umumiy fikrni shakllantirish va qarorlar qabul qilishda katta rol oʻynaydi. Ikkinchi guruh oilalari - bu o'z xohishi bilan aloqa o'rnatadigan va o'qituvchi o'z xatti-harakatlari va muayyan funktsiyalarni amalga oshirish ma'nosini batafsil tushuntirib bergandagina ta'lim va o'qish jarayonida ishtirok etishga tayyor bo'lgan odamlardir. Uchinchi guruhdagi oilalar suhbatni oʻtkazish qiyin boʻlgan odamlar boʻlib, ularning ishtiroki koʻp vaqt va kuch talab qilmaydigan soʻrovlardan boshlanishi kerak, bu esa ularni asta-sekin umumiy jarayonga jalb qiladi. O'zaro munosabatlar usullari qanday ishlashini tushunish uchun oilalar bilan ijtimoiy ishning eng keng tarqalgan va samarali shakllarini ko'rib chiqish kerak. Ularni o'rganib chiqqandan so'ng, o'qituvchi mustaqil ravishda ta'lim muassasasi va ota-onalarning doimiy o'zaro ta'siri jarayonlarini kollektivlashtirish va amalga oshirishning eng yaxshi usulini mustaqil ravishda aniqlashi mumkin. oila bilan ishlash shakllari va usullari Pedagogik suhbatlar Ehtimol, bu oilaviy mehnat shaklidireng keng tarqalgan va arzon, lekin ayni paytda eng samarali biri. Bu shakl ota-onalar bilan maslahatlashish, yig‘ilish va h.k. kabi boshqa shakllarga ham to‘ldiruvchi sifatida xizmat qilishi mumkin. O`qituvchining faoliyati ota-onalarning faolligiga hissa qo`shadi. O‘qituvchi yoki o‘qituvchi suhbat davomida muammo yoki muammoni ta’kidlab, uni hal qilishning to‘g‘ri yo‘lini topishga yordam bersa, bu odatda adekvat fikr- mulohazalarga sabab bo‘ladi. Pedagogik suhbat davomida bir nechta qoidalarga rioya qilish kerak, xususan: Suhbatning tabiati do'stona bo'lishi va qoralashga emas, balki ota-onalarga yordam berishga qaratilgan bo'lishi kerak. Pedagogik suhbatning joyi va vaqti konstruktiv muloqotga yordam berishi kerak. Agar suhbatning tashabbuskori ota-ona bo‘lsa, o‘qituvchi suhbatni qulayroq vaqtga o‘tkazish va unga to‘g‘ri tayyorgarlik ko‘rishni taklif qilishi mumkin. Suhbat aniq faktlar bilan tasdiqlanishi kerak, lekin ular ham salbiy, ham ijobiy bo'lishi kerak. Suhbat davomida muammoli vaziyatni hal qilish kerak bo'lganda, ota-onalar farzandining qanchalik yomon ekanligi haqida eshitishdan har doim ham mamnun emas, hatto bu ma'lumot asosli bo'lsa ham. O'qituvchi o'quvchiga samimiy g'amxo'rlik ko'rsatishi kerak, bu ota-onalarni tartibga solishga va ularni o'quv jarayoniga bog'lashga yordam beradi. Ota-onalar pedagogik suhbat davomida farzandlari haqida har qanday yangi ma'lumot olishlari kerak, shuning uchun o'qituvchi o'quvchining yaqinda kuzatganlari ro'yxatini tayyorlashi kerak. Davra suhbati Davra suhbatini shunday belgilangoilaviy mehnatning innovatsion shakli. Davra suhbatiga tayyorgarlik ko'rish juda ko'p vaqt va kuch talab qilishi mumkin, ammo bu o'quv jarayonining barcha ishtirokchilari - o'qituvchi, ota-onalar va o'quvchilarning o'zaro munosabatlariga juda nostandart yondashuv. O'qituvchining oila bilan ishlashning bu shakli ko'pincha ota-onalar bilan rezonanslashadi. Biroq, shunday bo'ladiki, ba'zi onalar, otalar, bobo-buvilar bunday voqealarga e'tibor bermaydilar va ularga shunchaki kelmaydilar. Shuning uchun birgalikda dam olishni tashkil qilishda ota-onalarning turlarini hisobga olish va ularga to'g'ri yondashuvni topish kerak. Maktabgacha ta'lim muassasalarida oila bilan ishlashning ushbu shakli, masalan, maktablarga qaraganda kamroq qo'llaniladi. Birgalikda dam olish vaqtida siz ota-onalarga faol dam olish jamoa va oila hayotida qanchalik muhimligini ko'rsatishingiz mumkin. Ochiq darslar Bu shakl ota-onalarga farzandlari qanday tarbiyalanganini oʻz koʻzlari bilan koʻrishga, taʼbir joiz boʻlsa, taʼlim jarayonining oʻziga tashrif buyurishga yordam beradi. Ushbu dars davomida o'qituvchi barcha o'quvchilarni muloqotga jalb qilishi va shu orqali ota-onalarga bolasini tashqaridan kuzatish imkoniyatini berishi kerak: u qanday javob berishi, o'zini qanchalik yaxshi tutishi va hokazo. Ochiq dars tugagach, uning oʻtkazilishini ota-onalar bilan muhokama qilishingiz mumkin. Buning yordamida siz ularning fikr-mulohazalarini tushunishingiz mumkin. Master klasslar Master-klassning maqsadi - birgalikdagi ish orqali ota-onalar bilan hamkorlikni yo'lga qo'yish va bolalar va ularning oilalarining sa'y-harakatlarini birlashtirish. Master-klassda har qanday qiziqarli narsalarni yaratish mumkin, ular keyinchalik oilalarda ishlatilishi mumkin yoki, masalan, muhim ijtimoiy missiyani bajarishi mumkin. Masalan, siz oddiy o'yinchoqlar tikish bo'yicha master-klass tashkil qilishingiz mumkin, keyinchalik ular bolalar uylariga beriladi. Master-klass davomida oʻqituvchi murabbiy emas, balki xodim vazifasini bajarishi kerak. Uning vazifasi ota-onalar va bolalarni ta'lim jarayoni manfaati uchun birlashtirishdir. Ota-onalar uchun trening Bu Rossiya ta'lim muassasalari uchun oilalar bilan ishlashning noan'anaviy shakli, ammo bu juda samarali, ayniqsa bolalar guruhida salbiy xatti-harakatlar hukmron bo'lsa. O'qituvchi ota-onalar bilan mashg'ulot o'tkazayotganda mashg'ulot mavzusini belgilashi, ota-onalarga bolalar psixologiyasining nazariy jihatlarini tushuntirishi, bu boradagi taklif va mulohazalarni tinglashi va o'z-o'zini tarbiyalash bo'yicha tavsiyalar berishi kerak.oilalarga ularning tarbiyasida yordam bering. Individual maslahatlar Ota-onalar bilan o'zaro munosabatlarning bu shakli ota-onalarni o'qitishga o'xshaydi, lekin u guruhda emas, balki alohida oila bilan shaxsiy muloqotda amalga oshiriladi. O'qituvchi muammoni ommaga oshkor qilmaydi. Bunday konsultatsiya davomida u bola psixologiyasi nazariyasi nuqtai nazaridan ma'lum bir vaziyatda nima uchun u yoki bu tarzda o'zini tutishini tushuntirishi va ota-onalarga o'quvchining xatti-harakatlarini tuzatish uchun qanday yo'l tutish kerakligini taklif qilishi kerak. to'g'ri yo'l. oila bilan ijtimoiy ishning shakllari va usullari Ota-onalar kundaligi Oila bilan ishlashning bu shakli shuni anglatadiki, birinchi yig'ilishda ota- onalarga ota-onalar suhbatlari va uchrashuvlaridan so'ng uning birinchi yarmida qaydlar yoziladigan daftar beriladi. Bu daftarlarda xulosalar, o‘qituvchiga tavsiyalar va hokazolar yozilgan. Ikkinchi yarmi ota-onalarga farzandini kelajakda kim bilan ko‘rishni xohlashlari haqida o‘ylashlari uchun mo‘ljallangan. 1 Ota-onalar kundaligining majburiy elementi - bu o'qituvchi ota-onalar yig'ilishidan oldin tuzadigan quvonch sahifasi. Buning yordamida ota-onalar o‘quvchi kundalik hayotda qanday ichki to‘siqlarni yengib o‘tishini, qanday muvaffaqiyatlarga erishishini va hokazolarni bilib olishlari mumkin bo‘ladi. 1 S.B Qoraev, I.S Joldasov Kasb-hunar maktablari faoliyatini amaliy mashg'ulotlar samaradorligini oshirish orqali takomillashtirish masalalari. Academic research in educational sciences 2 Oilalarga tashrif buyuring Oila bilan ishlashning bu individual shakli oʻqituvchining bolani uyda koʻrishini oʻz ichiga oladi. Bu ekstremal shakl, undan faqat eng qiyin vaziyatlarda foydalanish kerak. Lekin yo'qhar doim o'qituvchi uydagi oilalarga faqat jiddiy muammolarni muhokama qilish uchun tashrif buyurishi mumkin. Ba'zi hollarda o'qituvchining uyga kelishi quvonchli voqea bo'lishi mumkin. Masalan, agar bola kasal bo'lib qolsa, o'qituvchi uni ziyorat qilishi, shu bilan birga ota-onasi bilan muloqot qilishi va uyda o'qish joyi qanday tashkil etilganligini o'z ko'zlari bilan ko'rishi mumkin. 1.3 Oila bilan ishlashning asosiy shakllari. Farzandni tarbiyalash - bu ota-onalar to'liq javobgar bo'lgan murakkab jarayon. Biroq, bolalar ulg'ayib, bolalar bog'chalariga va maktablarga yuborilganda, ularni tarbiyalash jarayonida o'qituvchilar ham ishtirok etadilar. Hozirda ota- onalarning aksariyati shu paytdan boshlab o'zlarini dam olishlari mumkin deb o'ylashlari xato, chunki endi tarbiyachilar va o'qituvchilar o'z farzandlariga me'yorlar, qadriyatlar va bilimlarni singdirishlari kerak. So'nggi sotsiologik tadqiqotlarga ko'ra, ota-onalarning ta'lim jarayonidan o'zini - o'zi olib tashlashi aksariyat hollarda bolalarni e'tiborsizligini rivojlanishiga olib keladi, bu esa bolalarning asotsial xatti-harakatlariga olib keladi (erta jinsiy faollikning boshlanishi, bolalar ichkilikbozligi, jinoyatchilik, giyohvandlik va boshqalar). MTT yoki maktab bo'lsin har qanday darajadagi tarbiyachilarning vazifasi maktabgacha yoshdagi bolalar va maktab o'quvchilarini o'qitish va tarbiyalashga qaratilgan tadbirlarda ishtirok etish va muvofiqlashtirish muhimligini yetkazishdir. Buning uchun ta'lim muassasasi va ota-onalar o'rtasidagi o'zaro munosabatlarning muayyan kontseptsiyasini ishlab chiqishga imkon beradigan oila bilan ijtimoiy ishning shakllari va usullari kabi tushuncha mavjud. Aynan ular haqida ushbu mavzuda muhokama qilinadi, quyida siz ushbu shakllarning turlari bilan tanishishingiz va ularni o'quv jarayonida amalga oshirishning eng samarali usullarini ko'rib chiqishingiz mumkin. Oila bilan ishlash shakllari quyidagi vazifalar asosida belgilanadi: tarbiyaviy ishlarni amalga oshirish; mavjud vaziyatni o'z vaqtida tahlil qilishga yordam beradigan ishlarni amalga oshirish; tarbiya jarayonida ota-onaning ham, bolaning ham xatti-harakatlarini o'z vaqtida to'g'rilashga yordam beradigan ishlarni amalga oshirish. Agar mutaxassis sifatida ishlaydigan o'qituvchi o'z faoliyatida yuqorida ko'rsatilgan vazifalarni bajarish maqsadini ko'zlasa, unda unga o'quvchi uchun foyda keltiradigan oila bilan o'zaro ta'sir usulini tanlash osonroq bo'ladi. Oila bilan ishlash shakllari va usullari har qanday o'qituvchining faoliyatida muhim ahamiyatga ega, shuning uchun ularning tanlovi asosli va muvozanatli bo'lishi kerak, chunki agar u noto'g'ri tanlangan bo'lsa, muassasa va ota-onalar o'rtasida tushunmovchiliklar paydo bo'lishi mumkin. Oila - dastlabki tarbiyachi Pedagoglar bolaning dastlabki tabiyachisi sifatida oilaning yetakchi rolini tan olishlari muhim ahamiyat kasb etadi. Qisqa muddatli guruhga kelgunga qadar oila bolaga madaniyatni, muhim va eng zarur ko‘nikmalarni singdirishga ulguradi. Bolani maktabga tayyorlash bola va oila o‘rtasida shakllangan ana shu dastlabki munosabatlarga tayangan holda ota-onalarga qisqa muddatli guruhlar faoliyatining barcha jabhalarida ishtirok etishga imkon beradi. Oila - dastlabki tarbiyachi Oilalarni jalb etish maktabga tayyorlash bo‘yicha qisqa muddatli guruhlarda bolalarning bilim olish faoliyatini boyitishda, bola qiziqishlari va uydagi ta'lim- tarbiya natijalaridan foydalanishda muhim o‘rin egallaydi. Bolalarning muvaffaqiyatli rivojlanishi va bilim olishida ikki ta'lim muhiti – uy va qisqa muddatli guruhlarning bir-biri bilan bahamjihatligi g‘oyat muhimdir. Oilalarda bolalarni maktabga tayyorlash ishlari turlicha olib boriladi. Ba'zi oilalarda bolalar bilan ko‘p shug‘ullanilsa ham, bu asosan o‘quv mashg‘ulotlaridir – husnixat yozuvi, alifbe o‘rgatish, turli adabiyotlar o‘qib berish bo‘lib, maktabgacha yoshdagi bolalar uchun ayniqsa muhim bo‘lgan syujetli o‘yinlar, harakat faolligi, tasviriy faoliyatga oid ishlar bilan shug‘ullanmaydilar. Boshqa oilalarda bolani o‘yinchoqlar va televizor bilan yakkama-yakka qoldirib, bu unga yoqadi va rivojlanishi uchun yetarli bilim beradi deb hisoblashadi. Ota-ona quyidagi huquqlarga ega: a) o‘z bolalari uchun ta'lim-tarbiya shakllarini, davlat, nodavlat, maktabgacha ta'lim tashkilotida ta'lim berish tilini tanlash; b) davlat va nodavlat maktabgacha ta'lim tashkilotida bolalarga ta'lim-tarbiya berish uchun zarur shart-sharoitlar yaratilishini hamda bolaning shaxsiga nisbatan hurmat bilan munosabatda bo‘lishni talab qilish; v) muassasa bilan tuzilgan shartnoma shartlarida belgilangan tartibda kun davomida o‘ziga qulay bo‘lgan vaqtda bolalarni davlat maktabgacha ta'lim tashkilotidan olib ketish huquqiga ega. g)ota-onalar qonun hujjatlariga va shartnomaga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega bo‘lishlari mumkin. Ota-onaning majburiyatlari: a) belgilangan normativlarga muvofiq bolaning davlat maktabgacha ta'lim tashkilotida bo‘lgan davri uchun badal to‘lovini o‘z vaqtida to‘lash; b)bolalarning to‘laqonli ovqatlanishini, ularda shaxsiy gigiena ko‘nikmalari shakllantirilishini qat'iy kuzatib borish, bolani davlat maktabgacha ta'lim tashkilotiga ozoda kiyingan holda olib kelish. v)Ota-onalar qonun hujjatlariga va shartnomaga muvofiq boshqa majburiyatlar ham olishlari mumkin. 1 II. OILALAR BILAN IS H LASHDA JAMOAT TUZILMALARINING O‘ZARO HAMKORLIGI 2.1 Oilada axloqiy tarbiya masalalarining dolzarbligi. Insonning taqdiri, kelajak hayotidagi yutuqlari yoki muvaffaqiyatsizligi, baxtli yoki baxtsizligi, kasb tanlashi, hattoki kayfiyati, uning oilaviy muhiti bilan bogʻliqdir. Oilaning taqdiri esa insonning oʻziga bogʻliq. Jamiyatning maʼnaviy qiyofasi oilalarning qandayligiga bogʻliqligi azaliy haqiqat. Chunki, oila jamiyatning ijtimoiy- maʼnaviy boʻgʻini, kichik bir vakili boʻlib, aynan oila zaminida xalqimizning bugungi kuni va kelajagi bunyod etiladi. Agar oilada tartib-intizom boʻlsa, uning aʼzolari shu xislatlarini xizmat jarayoniga koʻchiradi va ijtimoiy mehnat faoliyatlarida qoʻllaydilar. Bu esa, ularning oʻz xizmat vazifalarini yuksak darajada bajarishlariga sabab boʻladi. Oila bu odobi axloq, xushmuomlalik, mehnatsevarlik asosida qurilgan boʻlishi, insonlar oʻrtasidagi munosabat va muloqotlarda oʻta muhim va shaxsning feʼl- atvori, yurish-turishida alohida ahamiyat kasb etadi. Agar oila oʻz farzandini Vatanga muhabbat va sadoqat ruhida tarbiyalasa, bu his-tuygʻu unga butun hayoti davomida hamroh boʻladi. Prezidentimiz Sh.M.Mirziyoyev “Zamonaviy bilim va koʻnikmalarga ega, mamlakatning munosib kelajagi uchun javobgarlikni oʻz zimmasiga ola biladigan barkamol, maqsadga intiluvchan va sergʻayrat yoshlarni tarbiyalash mamlakatni barqaror va ildam rivojlantirishning eng muhim shartidir,” – 1 4. G'oziev E., To'laganova G. Pedagogik psixologiya asoslari: O'quv-metodik qo'llanma. - T.: «Universitet», 1997. - 80 b. 5. Эйдемиллер Э.Г., Юстеский В.В. Семейная психотерапия. - Л., 1989. - 192с. 6. Холматова М., Муравьева Н. Ёшлар оилавий хдёт бусагасида -Тошкент: Узбекистон, 2000. 7. S.B. Koraev Recommendations on Effective Organizing Training and Production Complexes at Secondary Educational Institutions. Eastern European Scientific Journal degan edi. Sharq mutafakkirlari merosida taʼlim-tarbiya, xususan, oilaviy tarbiya masalalariga keng oʻrin berilgan. Ular bolalarni tarbiyalashni jamiyat taqdirini, millatning kelajagini belgilaydigan asosiy mezon deb hisoblaganlar. Ularning pedagogik qarashlari zamirida ijtimoiy ideal sifatida komil inson gʻoyasi yotadi. Ular tarbiyada ijtimoiy va biologik tomonlarning oʻzaro munosabati haqida toʻxtalib, tarbiyada irsiyat va muhit taʼsiri birdek ekanligi, tan va ruh sogʻlomligining birligi kabi masalalarni oʻrtaga tashlaydilar. Ularning aqliy, mehnat, axloqiy, estetik va jismoniy tarbiyaning birligi hamda ularni amalga oshirish yoʻllari haqidagi va oilada bolalar tarbiyasi haqidagi fikrlari mazkur muammolarning koʻpgina jihatlarini qamrab oladi va ular muayyan tarbiyashunoslik boʻyicha qarashlar tizimini tashkil etadi. Ana shunday durdona asarlardan biri A.Fitratning “Oila” asaridir. Jumladan, A.Fitrat oʻzining mazkur asarida farzand tarbiyasida aqliy tarbiya, badan tarbiya va axloqiy tarbiyaning oʻrni muhimligini taʼkidlaydi.Mazkur uchta tarbiyaning eng muhimi axloqiy tarbiya hisoblanadi. Oʻzingiz xohlaganingizcha bolangizning aqliy va badan tarbiyasi bilan mashgʻul boʻlishingiz mumkin va qoʻlingizdan kelguncha uni dono va baquvvat qiling[3]. Lekin axloqiy tarbiya talab darajasida boʻlmasa, aqli va jismoniy kuchini oʻzi yoki atrofdagilar zarariga ishlatadi. Binobarin, bolaning aqliy va jismoniy tarbiyasi samarasiz qolmasligi uchun farzandning axloqiy tarbiyasi bilan jiddiy shugʻullanib koʻp harakat qilish lozimligini taʼkidlaydi, – A.Fitrat Axloqiy tarbiya – odam axloqini kamolga yetkazish demakdir, yaʼni odamni shunday tarbiya qilish kerakki, feʼli va amali oʻziga ham, boshqalarga ham foydali va manfaat keltiradigan boʻlsin. Boshqacha aytganda, odamning feʼli va harakatida yaxshi fazilatlarni tarbiyalash demakdir. Mamlakatimiz rivojlanishining hozirgi yangi bosqichi oilaviy tarbiyada milliy qadriyatlardan foydalanishning zamonaviy mezonlarini oʻrtaga tashlamoqda. Bu mezonlar vatanparvarlik, milliy gʻurur, milliy ong, milliy oʻz-oʻzini anglash, milliy tafakkur, milliy tarbiya kabi tushunchalarda oʻz ifodasini topgan boʻlib, ular tarbiya jarayonining bugungi kunda rivojlanishi uchun muayyan tarzdagi bir maqsadga qaratilganini taʼminlaydi[ Abdurauf Fitrat axloqiy tarbiyani jismoniy va aqliy tarbiyadan keyingi – uchinchi boʻgʻin tarbiya sifatida uqtirib, u “Insonni komil, chiroyli axloq egasi, jamiyatga foydasi tegadigan aʼzo qilib shakllantirish”deb uni amalga oshirishning quyidagi tizimini taklif qiladi. Bolaga hikoyatlar vositasida axloq qoidalarini tushuntirish. A.Fitrat Shayx Muslihiddin Saʼdiyning (XIII asr) maslagi va hikoyatlarini tavsiya qiladi, uning “Guliston” va “Boʻston” asarlarida kichik hikoyatlar vositasida axloq qoidalarini bayon qiladi Tarbiyachining oʻzi ibrat boʻlishi lozimligi. Tarbiyachining soʻzi bilan xatti-harakati uygʻun boʻlib, u xatti-harakati bilan barchaga ibrat, oʻrnak namuna boʻlmogʻi lozim. Bu borada olib borilgan ilmiy tadqiqotlarda “shaxsning maʼnaviy-axloqiy kamolotida ibrat muhim oʻrin tutadi, inson feʼl-atvorini faqat pand-nasihat, dashnom va vaʼz aytishlar emas, balki munosabat va ibrat shakllantiradi” jumladan, axloqiy ong, axloqiy xatti-harakat va axloqiy munosabat uygʻun holda inʼikos etadi. Yomonlarning yomonligini koʻrsatib, yaxshilarning yaxshiligini uqtirib borishda muayyan ijtimoiy tuzum va muhitni hisobga olish, yaʼni axloqiy tarbiya real voqelik va amaliy jihatlari bilan maʼnaviy-axloqiy muhitni muayyan darajada barqarorlashtiradi. Demak, axloqiy tarbiyani ongli va maqsadli olib borish funksionalligini taʼminlash insonda ezgu axloqni shakllantirishga asos boʻladi. Muayyan maʼnaviy-axloqiy fazilatlarning tizimli tahlili jamiyat maʼnaviy-axloqiy muhiti taraqqiyotiga rivojlantiruvchi taʼsir koʻrsatadi. Jumladan, karamlilik – saxovat, yaxshilik, demakdir. Bu halol va pok, mehnatkash, mehribon boʻlish va vijdon amriga boʻysunib yashashdir. Karamlilik maʼnaviy-axloqiy poklanish, nogironlarga, yetim-yesirlarga xayri-ehson, yaxshilik qilish, ularning koʻnglini koʻtarish, moddiy yordam berish kabi insoniy fazilatlarni qamrab oladi. A.Fitrat uni “odamlarga yaxshilik qilib, millatni yuksaltirish”[8], deb tushuntiradi. A.Fitrat shijoat fazilatini izohlab shunday yozadi: “Mening orzuim, falon jamoani pismadon gʻayrisharʼiy ishdan manʼ etishdir…. Bu esa mening ishim, birov meni bu vazifadan manʼ etolmaydi, chunki bu mening huquqimdir… Aslida komil inson bunday mushkilot va bemaʼni toʻsiqlar andishasiga bormay erkinlik bilan haq- huquqlaridan foydalanadi va oʻz vazifalarini bajo keltiradi”[9]. Zero, shijoat insoniylik sharafi boʻlib, u insonga qadr-qimmat ato qiladi. Shijoatning haqiqati qalbning matonatidan, ruhning salomatligidan iborat. Bu axloqiy fazilat zamirida maqsadlar sari intilish tuygʻusi mavjud. Har bir shaxsda mazkur tuygʻu shakllantirilishi, uning ongi va qalbiga mazkur fazilat urugʻi sepilishi kerak Maʼnaviy-axloqiy fazilatlar zanjirining keyingi halqasini sabotlilik fazilati tashkil etadi. U – ulugʻ maqsadga yetishish uchun qatʼiy harakatdir. Ulugʻ ishlar va buyuk maqsadlarga intilgan odamni hech bir qiyinchilik va toʻsiqlar toʻxtata olmaydi, balki besabr va shoshqaloq insonlar hayotda oʻz maqsadlarini amalga oshira olmaydi, natijada, jamiyat maʼnaviy-axloqiy muhitiga raxna soluvchi illatlar ildiz otishiga sabab boʻladi. Olimlar sabotlilik fazilati jamiyatda moʻtadil muhitni qaror toptishrishda muhim ahamiyatga ega ekanligini taʼkidlab, ushbu fazilat, avvalo, har bir kishida, qolaversa, ijtimoiy faol va albatta, tarbiya ishi bilan shugʻullanuvchilarda boʻlishi kerakligini taʼkidlab, kishida sabotlilik fazilatini shakllantirish izchil va uzviy amalga oshiriladigan iroda quvvati va halol mehnatni talab qiladi. Bu fazilat insonni kashfiyotga boshlaydi. A.Fitrat bunga qiziqarli bir hikoyatni misol keltiradi. Xorun ar-Rashid (IX asr) zamonida musulmon madaniyati rivojlandi. Hatto, soat ixtiro qilindi. Xorun ar-Rashid ulardan birini Franso (Fransiya) hukmdoriga yubordi. Hukmdor ajoyib sovgʻadan hayratga tushdi, soatni ayonlariga koʻrsatdi. Ayonlari hayratda qolib, xulosa qildilarki: “Ahli islom qutining ichiga shaytonni solib yuborganlar”.A.Fitrat xulosa qiladiki, bugun endi fransolar sabot bilan rivojlanib, sanoatdagi ixtirolari bilan shaytonni hayratga solmoqdalar. Yana bir maʼnaviy- axloqiy fazilat halimlilik boʻlib, odamni odamga birodar va doʻst qiluvchi, yaxshilik va ezgulikka chorlovchi xususiyatga ega. A.Fitrat “Komilu olim insonlar nafslarini (oʻzliklarini) shunday tarbiyalaydilarki, natijada, afv va madora, muloyimlik odatlariga aylanad] deb yozadi. Demak, halimlik afv (kechirimlilik); murosa (kelishuvchanlik); muloyimlik (moʻtadillik) kabi xulqlarni shakllantirish orqali yuzaga keladi. Oʻzligida halimlik fazilati boʻlgan kishi ruhan kuchli, xushxulq, nodonlikka qarshi kurashuvchi tinchliksevar insondir. Halimlikni mazmunan toʻldiruvchi fazilat sadoqatlilik va sadoqat koʻrsatish, yaʼni insoniy va fuqarolik huquqlarimizdan foydalanish, barcha burch va vazifalarimizni hazrati inson mavqeiga munosib bajarishni anglatadi. Sadoqat ijtimoiy axloq tizimi sifatida insonni ikki olamda baxtga yetaklovchi va maʼnaviy-axloqiy omildir. “Bu dunyoda moʻtabar, oxiratda baxtiyor boʻlishni istaganlar, – deb yozadi A.Fitrat, – oʻzlarida sidq (sadoqat M.Q.)ni paydo qilib, doimiy odatlariga aylantirishlari kerak. Ijtimoiy aloqalarning yagona nazoratchisi sidqu sadoqatdir”.Kishi oʻzligidagi sadoqat tuygʻusi bilan ijtimoiy foydali shaxsga aylanadi. Sadoqat ezgu ishlarga fidoyi boʻlish natijasida shakllanadi. Shu maʼnoda, sadoqatli kishi haqiqatgoʻy shaxs sifatida talqin qilinadi. Agar oilada sadoqat boʻlmasa, u uyda osoyishtalik ham boʻlmaydi, shu boisdan, u avvalo mikro muhitdagi axloqiy harakat va munosabatlarda namoyon boʻladi. Maʼnaviy-axloqiy fazilatlar uzviyligi va funksionalligini taʼminlashda qanoatning oʻziga xos oʻrni boʻlib, u insonni voqeiylikda halol mehnat orqali topilgan neʼmatlarga shukur qilib yashash orqali insoniy martabani saqlash va yaxshilikka intilishdir. Oʻz davrida A.Fitrat oʻz zamonida tarkib topgan qanoat talqinini tanqid qilib, “Biz turkistonliklarda ajib bir holat borki, axloqiy fazilatlarni va sharʼiy amrlarni yo bilmasdan, yo bilib, yaʼni qasddan xato, gʻalati tushunamiz. Masalan, bugun uyda oʻtirib, hech yerga chiqmay, saʼy-harakat qilmay, qotgan nonga rozi boʻlishlikni qanoat deb oʻylaymiz”deb yozgan. Bu qanoat emas, balki tanballik va noshudlikdir. Qanoat maʼnaviy-axloqiy fazilat sifatida mavjud narsalarga shukur qilish, nafsni jilovlash zamirida axloqiy ong, axloqiy xatti-harakat va axloqiy munosabat orqali oʻzi va xalqiga manfaat keltiruvchi faoliyatdir. 1 1 4. G'oziev E., To'laganova G. Pedagogik psixologiya asoslari: O'quv-metodik qo'llanma. - T.: «Universitet», 1997. - 80 b. 5. Эйдемиллер Э.Г., Юстеский В.В. Семейная психотерапия. - Л., 1989. - 192с. 6. Холматова М., Муравьева Н. Ёшлар оилавий хдёт бусагасида -Тошкент: Узбекистон, 2000. U insoniylikni saqlovchi mezon , axloqning tarkibiy qismi sifatida mavjud ma ʼ naviy - axloqiy muhitni shakllantirish va rivojlantirishda axloqiy nazorat , axloqiy boshqaruv va axloqiy tarbiya vazifasini bajaradi . Chunki yuqorida keltirilgan zanjir xalqalari tizimida axloq ijtimoiy ongning tarkibiy qismi sifatida ijtimoiy muhitda ijtimoiy tarbiyani amalga oshiradi . Qizig ʻ i shundaki , axloqni ijtimoiy tarbiya va ongning hosilasi sifatida tushunish islom madaniyatida ham bo ʻ lgan . Abu Nasr Forobiy ilmli , aqlli bo ʻ lishni axloq fazilatisiz tasavvur qilmagan , “ bilim , aql , albatta , yaxshi axloq bilan bezalmog ʻ i lozim ” deydi . Bizningcha, shaxsni maʼnaviy-axloqiy tarbiyalashda quyidagi axloqiy meʼyorlarga asoslanish kutilgan samarani beradi: Shaxs irodasini shakllantirish. Iroda ichki his-tuygʻu, ammo muhim insoniy fazilatdir. Iroda kishida bilish, his qilish va chiniqish quvvatini hosil qiladi. Iroda vositasida shaxs olam va odamni, voqea va hodisalarni anglab yetadi, haqiqatni teran his qiladi, yaxshilik va yomonlik taʼsirida bardoshlilik koʻnikmasini hosil qiladi. “Shaxsda iroda oʻz-oʻzidan paydo boʻlmaydi, balki u muayyan vaqt davomida shakllantiriladi. Faylasuf olim I.Saifnazarov oʻz tadqiqotlarida maʼnaviy barkamollikka erishish mumamosini tadqiq etar ekan, “…komillik uning koʻnglidagi, irodasidagi tabiiy intilishga asoslanishi kerak”.deydi, demak, irodali shaxs jamiyatning ongli individi sifatida faoliyat koʻrsatadi, buning aksi boʻlgan irodasiz kishi esa ongsiz, mute va oʻzgalarga qul sifatida shakllanadi. Inson maʼnaviy-axloqiy jihatdan yuksalishi natijasida uning irodasi ham kuchayadi. Shaxsni haqiqatgoʻy qilib voyaga yetkazish. Haqiqatgoʻylik muhim axloqiy qadriyat sifatida shaxsning maʼnaviy – axloqiy qiyofasida alohida oʻrin tutadi. Haqiqatga intilish shaxsni jamiyatda oʻz oʻrnini topishiga yordam beradi. Shu maʼnoda, haqiqatgoʻylik shaxs xarakterini shakllantiruvchi omillardan biridir. Shaxsni insonparvar qilib voyaga yetkazish. Insonparvarlik shaxs faoliyatiga taʼsir koʻrsatuvchi va uni baholovchi muhim axloqiy tamoyillardan biri. Shaxs oʻz 7. S.B. Koraev Recommendations on Effective Organizing Training and Production Complexes at Secondary Educational Institutions. Eastern European Scientific Journal faoliyatida insonparvarlik fazilatini namoyon qilmas ekan, u jamiyatning ilgʻor kishisiga aylana olmaydi. Zero, jamiyatimiz rivojining hozirgi bosqichida maʼnaviy- axloqiy tarbiya muhim oʻrin tutadi. Chunki jamiyatimiz demokratik qadriyatlarni qabul qilib borgan sari uning aʼzolarini “tarbiyalovchi” daʼvogarlar koʻpayib bormoqda. Ayniqsa, turli diniy oqimlar oʻz mutaassibona, illyuzionizm xususiyatiga boy tarbiya yoʻllarini tiqishtirishga urinishmoqda. Bunday sharoitda maʼnaviy- axloqiy tarbiya yoʻnalishlarini aniq belgilab olish dolzarb masala hisoblanadi. Shu maʼnoda, maʼnaviy-axloqiy tarbiya quyidagi tamoyillarga asoslanadi: maqsadlilik, onglilik, samaradorlik. Oʻzbekiston sharoitida jamiyat maʼnaviy-axloqiy muhitining asoslari va meʼyorlari oʻziga xos xarakterda boʻlishi bilan diqqatni tortadi. Bu borada Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020 yil 18 fevraldagi “Jamiyatda ijtimoiy-maʼnaviy muhitni sogʻlomlashtirish, mahalla institutini yanada qoʻllab-quvvatlash hamda oila va xotin-qizlar bilan ishlash tizimini yangi darajaga olib chiqish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PF-5938 sonli Farmoni muhim ahamiyat kasb etadi. Mazkur Farmonda quyidagilar nazarda tutiladi: – jamiyat va oilada sogʻlom va barqaror ijtimoiy-maʼnaviy muhit hamda tinchlik, totuvlik va osoyishtalikni taʼminlashning tashkiliy-huquqiy mexanizmlarini tubdan isloh qilish; – jamiyatda “Obod va xavfsiz mahalla” tamoyilining toʻlaqonli va samarali joriy etilishida har tomonlama koʻmaklashish, oilalar va mahallalardagi ijtimoiy-maʼnaviy muhitni sogʻlomlashtirishda fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari bilan yaqin hamkorligini oʻrnatish; – oila institutini mustahkamlash boʻyicha, eng avvalo, “Sogʻlom oila – sogʻlom jamiyat” gʻoyasini hayotga tatbiq etishga yoʻnaltirilgan yagona davlat siyosatini olib borish, notinch va muammoli oilalarga manzilli koʻmaklashishni tashkil etish[16] kabi masalalarni atroflicha hal qilish nazarda tutilgan. Oʻzbekiston sharoitida jamiyat maʼnaviy-axloqiy muhitining asoslari va meʼyorlarini belgilashda falsafiy fikr tajribalaridan unumli foydalanish lozim. Misol uchun, donishmand Arastu deydi: “Uch omil odamlarni yaxshi va ezgu xislatli qiladi: tabiat, odat va aql. Bu omillar insonda uygʻun holda mavjud boʻlishi kerak”. Nazarimizda, bu fikr eʼtiborga loyiq. Unga koʻra, inson tabiatni anglashi va uning hayoti tabiat qonuniyatlariga bogʻliqligini tushunmoq lozim. U tirik mavjudot sifatida tabiatdan tashqarida yashay olmaydi va shu sababli tabiatga nisbatan ongli munosabatda boʻlishi kerak. Shuningdek, inson oʻzi mansub boʻlgan xalqning odatlarini oʻzlashtirmasdan jamiyat aʼzosi boʻla olmaydi. U oʻz jamiyatining toʻlaqonli aʼzosi boʻlishi uchun xalqining odatlari, anʼanalari va madaniyatini bilishi darkor. Bu ikki narsa insonning aqlli boʻlishini taqozo etadi. Aqlli boʻlish har bir munosabat va faoliyatda meʼyor hamda tartibga rioya qilish demakdir. Shu maʼnoda, inson nazariy bilganlarini amaliyotga tatbiq eta olishi lozim. Zero, Arastuning bu fikri milliy jamiyat maʼnaviy-axloqiy muhiti asoslarini belgilashda uch muhim jihatga eʼtibor berish lozimligini koʻrsatadi. Bular: Tabiiylik. 2. Odatlilik. 3. Aqllilik. Demak, jamiyat maʼnaviy-axloqiy muhitiga oid axloqiy kategoriyalar oʻziga xos xususiyatlarga ega. Yuqoridagilardan kelib chiqib, quyidagi xulosaga kelish mumkin. Birinchidan, maʼnaviy-axloqiy muhitda insonlarning oʻzaro maʼnaviy hamkorligi muhim oʻrin tutadi. Bunda shaxsning yaxshi-yomonni farqlashi, vijdonli, or-nomusli boʻlishi va baxtli yashashga intilish koʻnikmalarini hosil qilishi maqsadga muvofiq. Ikkinchidan, shaxsni maʼnaviy-axloqiy muhitda oʻzaro maʼnaviy-axloqiy jihatdan tarbiyalash asosiy masalalardan biri. Bunda shaxsning irodasini mustahkamlash, uni haqiqatgoʻy va insonparvar qilib voyaga yetkazish asosiy maqsad hisoblanadi. Uchinchidan, maʼnaviy-axloqiy muhitda shaxsda masʼuliyat hissini tarbiyalash dolzarb ahamiyat kasb etadi. Bu oʻrinda shaxsda adolat, majburiyat va hayotsevarlik tuygʻu hamda koʻnikmalarini hosil qilish asosiy masalalardan biridir. Umuman, jamiyat maʼnaviy-axloqiy muhiti, qadriyatlari axloqiy kategoriyalari asosini, umuminsoniy va milliy fazilatlar negizini yaxshilik va yomonlikni farqlash, vijdon, or-nomus, iroda, haqiqat, insonparvarlik, adolat, majburiyat va hayotsevarlik kabi insoniy fazilat va xislatlar tashkil etadi. Oʻzida bu fazilatlarni mujassamlashtirgan ushbu uygʻunlik jamiyatda ijtimoiy tartiblar, huquq, odob meʼyorlarini anglab olishga, unga rioya qilgan holda ijtimoiy hayotni qadrlashga olib keladi. 2.2 Oila mustahkamligini ta'minlash omillari. Yoshlarning oila qurishlari: sevgi tufayli, moddiy yoki o’zga manfaatdorlik tufayli, stereotip bo’yicha oila qurishdir. Statistik ma’lumotlarga ko’ra, yuridik jihatdan eng mustahkam, turgun oilalar stereotip bo’yicha oila qurgan juftlarga to’g’ri kelar ekan. Bunday oilalarda ajralishlar miqdori oldingi ikki motiv asosida qurilgan oilalarga qaraganda juda kam ko’rsatkichni tashkil qiladi. Oila qurgan yoshlar, o’zlarining oilaviy hayotlarida dastlabki muammolarga duch kelishlari bilanoq, ularning oilaviy hayotlari o’zlari kutganlaridek bo’lmayotganligi, turmush o’rtog’ini tanlashda «xato qilganligi», ular oldingi (to’ydan oldingi) holatga nisbatan ma’lum darajada (albatta) «salbiy» tomonga o’zgarib qolganligi kabilarni «tushuna» boshlaydilar. Shuningdek, yosh oilada er- xotinlarning o’zaro munosabatlari rivojlanishining o’ziga xos qonuniyatlari, ayniqsa, yosh o’zbek oilasida uning etnik, hududiy xususiyatlaridan kelib chiqqan holda yosh kelin va kuyovning yangi ijtimoiy sharoitlarga moslashish jarayoni bilan bog’liq qiyinchiliklar er-xotin munosabatlarida nizoli vaziyatlar va nizolarni yuzaga keltirishi mumkin. Inson o‘ziga ato etilgan baxtning to‘rtdanuch qismini oiladan choraktaga yetar-etmas qismini boshqanarsalardan topadi. Oilada er-xotinning bir-birini to‘liq tushunishi-ularning o‘zlarini baxtli his qilishlarini ta’minlaydi. Shuningdek, o‘zidagi mavjud tabiiy-ijodiy imkoniyatlar(iqtidor)ni ro‘yobga chiqarish, jamiyat va oila doirasida sarflashham insonga o‘zini baxtli his qilish imkonini beradi Hozirgi vaqtda nikoh – oila munosabatlari zaminida yuzaga keladigan noxush hodisalar har xil asab buzilishlari, kasalliklarning kelib chiqishi, turli jinoyatlar, qotilliklar, o’z joniga qasd qilish, xiyonat, bolalar tarbiyasining buzilishlariga olib kelyapti. Shuning uchun ham nafaqat yoshlarimiz balki faoliyati bevosita nikoh-oila muammolari bilan bog’liq bo’lgan mutasaddi xodimlar, mahalla, hokimiyat vakillari, katta yoshdagilar ham hozirgi zamon oilasining ijtimoiy psixologik xususiyatlari, er-xotin nizolari, oilaviy nizolar psixologiyasi haqida tegishli ma’lumotlarga ega bo’lishlari maqsadga muvofiqdir. Shularni hisobga olgan holda hukumatimiz tomonidan yosh oilalar, ularning mustahkamligini ta’minlash va ularni ijtimoiy-iqtisodiy va ma’naviy qo’llab- quvvatlash, yangi oilaning barqarorligini ta’minlashga imkoniyatlar yaratish borasida ham bir qator ishlar amalga oshirilmokda. Oilaviy hayotning o’ziga yarasha notekisliklari, past-balandliklari, murakkabliklari, muammolari bo’ladi. Shunday murakkabliklardan biri yosh er-xotinning yangi ijtimoiy maqomga, mavqega: er, kuyov, uylangan, oilali, yigit; xotin, kelin, turmushga chiqqan ayol rollariga, o’zlari uchun yangi bo’lgan ijtimoiy muhitga, yangi oilaga moslashish jarayoni bilan bog’liq. Xo’sh bu yangi sharoitlarga moslashish jarayoni kimda qanday kechadi? Albatta, bu jarayon erkaklarda ayollarga nisbatan yengilroq kechadi. Chunki ular o’zbek oilasining etnik xususiyatlaridan kelib chiqqan holda aksariyat hollarda o’z uyida, ota-onasi va boshqa qarindoshlari bilan yashaydi, Ya’ni yigit uylanganidan keyin ham o’z oilasida, o’z yaqinlari va o’zi uchun oldindan odat bo’lib qolgan oilaviy, shaxslararo munosabatlar tizimida qoladi. Ayol kishining esa nikohdan keyingi holati, oldingisidan keskin farq qiladi. Birinchidan, u o’zi uchun deyarli yangi bo’lgan, oldingasidan ma’lum darajada farq qiladigan muhitga tushadi. U o’ziga xos shaxslararo munosabatlar tizimi, rollar taqsimotiga ega bo’lgan o’zining qizlik oilasidan, boshqa bir oilaga, o’zgacha bir oilaviy muhitga tushadi. Undagi mavjud xususiyatlarning ma’lum qismi oldingisiga mos tushmasligi mumkin. U yoki bu ishga qo’yiladigan talablarda ham farq qilish ehtimoli katta. Buning ustiga yosh oilada yosh kelin zimmasiga yuklatiladigan vazifalar ham uning qizlik vaqtida bajaradigan ishlaridan mikdor va mazmun jihatdan farq qilishi mumkin. Yangi ijtimoiy sharoitga moslashish jarayonining o’zbek oilalarida ayol kishi uchun qiyin kechishining asosiy sabablaridan yana biri unda kelin yuqorida aytib o’tilgan vaziyatlarga tushishi bilan birga ularda bu yangi oilada kelin o’zini «begona» deb his etishidir, ya’ni undagi «begonalik effekti»ning mavjudligidir. 1 XULOSA 1 . Samaridin Barakayevich Qorayev, Sarvinoz Baxtiyorovna Allayorova. (2021). Boshlang'ich sinf o'quvchilarini pirls xalqaro baholash dasturi tizimiga tayyorlash jarayonini takomillashtirish masalalari. Academic research in educational sciences, 2(2). 10. Кораев, с.б. (2018). Умумий урта таълим муассасаларида укув-ишлаб чикариш мажмуаларини ташкил этишнинг долзарблиги. Таълим, фан ва инновация 4, 28-31. O ' zbek oilasining taraqqiyoti va barqarorligi , nikohning qadriyat sifatida avloddan - avlodga o ' tib kelish jarayoni tadrijiy tamoyillarga , jamiyat taraqqiyotining ustivor yo ' nalishlariga bog ' liq holda ro ' y beradi . Shuning uchun ham jamiyat taraqqiyotiga doir tamoyillar va qadriyatlar oilalar rivojining ma ' naviy - mafkuraviy asosi rolini o ' ynaydi . Jamiyat hayotining o ' zgarishi , ma ' lum jihatdan oilaga , uning a ' zolariga bog ' liq bo ' lganligi bois , bu muammoni o ' rganish va tahlil etish dolzarb jarayon hisoblanadi . Har bir millat oila va u bilan bog ' liq jarayonga alohida e ' tibor qaratib , oila haqidagi bilimlarni , tasavvurlarni va qadriyatlarni avloddan avlodga yetkazib kelmoqdalar . Oila - ijtimoiy institut sifatida uning a'zolari yoshi, kasbi, farzandlarning soni, nikoh yoshi, er-xotinlarning milliy mansubligi, hududiy jihatdan yashash joyini inobatga olgan holda tasniflanadi va o'rganiladi. Oiladagi muhitning sog'lomligi avvalo ayolga bog'liq bo'lganidek, jamiyatdagi ma'naviy muhitning sog'lomligi bevosita oilaga va oila tarbiyasiga ma'sul bo'lgan onaga bog'liqdir. Bo'lajak onalarimiz esa hozirgi kunning yosh qizlaridir. Qomusiy olimlarimizdan biri Abu Abdulloh Rudakiyning "Qaysi bir millatni yakson qilmoqchi bo'lsangiz, ularning qizlarini - bo'lajak onalarni tarbiyadan chiqaring. Qaysi bir millatni yuksaltirmoqchi bo'lsangiz, ularning qizlarini - bo'lajak onalarini chiroyli tarbiyaga, go'zal axloqqa o'rgating" degan fikri hozirgi kunning ham dolzarb mavzularidandir. Millatning qizlari ilmli, tarbiyali hamda aqlli, oilaviy hayotga nisbatan har tomonlama tayyor bo'lsa, oiladaga muhit ham sog'lom va oila mustahkam, farovon bo'ladi. Ko’rinib turibdiki, oila mustahkamligi yo’lidagi ham diniy, ham dunyoviy qarashlar bir-biriga uyg’un, chambarchas bog’liq. Oila mustahkamligini saqlash esa, har bir shaxsning o’z qarashiga bog’liqdir. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. Oila psixologiyasi: Darslik. Pedagogika oliygohlari talabalari uchun // V.M. Karimova. - T.: "Fan va texnologiya", 2008 - 170 b 2. Jabborov I. O'zbeklar: turmush tarzi va madaniyati. Toshkent: 2003.- B. 67-95. - 208 b. 3. S.B Qoraev, I.S Joldasov Kasb-hunar maktablari faoliyatini amaliy mashg'ulotlar samaradorligini oshirish orqali takomillashtirish masalalari. Academic research in educational sciences 2 4. G'oziev E., To'laganova G. Pedagogik psixologiya asoslari: O'quv-metodik qo'llanma. - T.: «Universitet», 1997. - 80 b. 5. Эйдемиллер Э.Г., Юстеский В.В. Семейная психотерапия. - Л., 1989. - 192с. 6. Холматова М., Муравьева Н. Ёшлар оилавий хдёт бусагасида -Тошкент: Узбекистон, 2000. 7. S.B. Koraev Recommendations on Effective Organizing Training and Production Complexes at Secondary Educational Institutions. Eastern European Scientific Journal 8. Samaridin Barakayevich Qorayev, Marjan Smatillayevna Janbayeva. (2021). Boshlang'ich sinf o'qish darslarida sinfdan tashqari ishlarni tashkil etish. academic research in educational sciences, 2(4). 9. Samaridin Barakayevich Qorayev, Sarvinoz Baxtiyorovna Allayorova. (2021). Boshlang'ich sinf o'quvchilarini pirls xalqaro baholash dasturi tizimiga tayyorlash jarayonini takomillashtirish masalalari. Academic research in educational sciences, 2(2). 10. Кораев, с.б. (2018). Умумий урта таълим муассасаларида укув-ишлаб чикариш мажмуаларини ташкил этишнинг долзарблиги. Таълим, фан ва инновация 4, 28-31. 11. M. Tilakova, S. Qoraev. (2020). Recommendations for students'creative ability development. Academic Research in Educational Sciences, 1(4), 184-189. 12. Мавжуда Тилакова, Самариддин Кораев, (2020). Укувчилар креативлик кобилиятларини ривожлантириш буйича тавсиялар. Academic research in educational sciences , 4. 13. Ахмедов, Б. А. (2021). Задачи обеспечения надежности кластерных систем в непрерывной образовательной среде. Eurasian Education Science and Innovation Journal , 1(22), 15-19. 14. Ахмедов, Б. А. (2021). Динамическая идентификация надежности корпоративных вычислительных кластерных систем. Academic Research in Educational Sciences , 2(3), 495-499. 15. Ахмедов, Б. А. (2020). О развитии навыков интерактивных онлайн-курсов в дистанционных условиях современного общества (модель-программа для преподавателей образовательных учреждений). Universum: технические науки, 12-1 (81). 16. Akhmedov, B. A. (2021). Cluster methods for the development of thinking of students of informatics. Academy, 3(66), 13-14. 17. Akhmedov, B. A. (2021). Innovative cluster model for improving the quality of education. Academic Research in Educational Sciences, 2528534. 18. Akhmedov, B. A. (2021). Information technologies in Cluster systems: a competence approach. Universum : технические науки, 4 (85 19. Ахмедов, Б. А. (2020). Математические модели оценки характиристик качества и надежности программного обеспечения. Eurasian Education Science And Innovation Journal, 3(10), 97-100. 20. Akhmedov, B. A. (2021). Development of network shell for organization of processes of safe communication of data in pedagogical institutions. Scientific progress, 1(3), 113-117.

MUNDARIJA

KIRISH

I BOB. OILALARNI IJTIMOIY MUHOFAZA QILISh TIZIMINING NAZARIY METODOLOGIK ASOSLARI

1.1 Oila tushunchasi va ularning harakterlari

Oiladagi munosabatlar

Oila bilan ishlashning asosiy shakllari

II BOB. OILALAR BILAN ISHLASHDA JAMOAT TUZILMALARINING O‘ZARO HAMKORLIGI

Oilada axloqiy tarbiya masalalarining dolzarbligi

Oila mustahkamligini ta'minlash omillari

XULOSA

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI

Купить