Kirish Roʻyxatdan oʻtish

Docx

  • Referatlar
  • Diplom ishlar
  • Boshqa
    • Slaydlar
    • Referatlar
    • Kurs ishlari
    • Diplom ishlar
    • Dissertatsiyalar
    • Dars ishlanmalar
    • Infografika
    • Kitoblar
    • Testlar

Dokument ma'lumotlari

Narxi 2000UZS
Hajmi 67.3KB
Xaridlar 0
Yuklab olingan sana 07 Noyabr 2026
Kengaytma docx
Bo'lim Referatlar
Fan Pedagogika

Sotuvchi

Bohodir Jalolov

Organizmga dori moddalarini yuborish usullari

Sotib olish
Mavzu:  Organizmga dori moddalarini yuborish usullari
Dori moddalarini yuborishning turli usullari mavjud:
 1) tashqi usul - teri qoplamlari, shilliq pardalar yoki nafas yo'llari
orqali;
2) ichki (enteral) usul - og'iz yoki to'g'ri ichak orqali;
3) parenteral usul - me'da-ichak yo'llarini chetlab. Dori moddalarini sirtdan qo'llash:
Teriga dorilar malham, emulsiya, eritma, kukun, damlama, chayqatma
(boltushka) holida qo llanadi. Dorini ishlatish uning mahalliy ta'sirigaʻ
(ko pchilik mota astlanmagan terining so'rish xususiyati nihoyatda kam	
ʼ
uchun), yog'da eruvchi moddalargina asosan, yog
bez amoninash usullari surtish, kompresslar
, primochka (lattani ho llab bosish),	
ʻ
sepish, jarohatga har xil bog'lamlar qo'yish va ishqab (iylab) surtish.
Dorilarni toza teriga, loza asboblarda va qo'lni tozalab yuvgandan
keyingina qo'yish kerak. Dezinfeksiya qilish yoki reflektor ta'sir ko'rsatish
maqsadida teriga ko'pincha yodning spirtdagi eritmasi surtiladi. Buning
spindagi eritmasiga ho lab teriga surtiladi va surib tashlab yuboriladi
ʻ
Flakondagi yodni paxta tolalari
bilan ifloslantirmaslik uchun surtgichni
yodning spirtli eritmasi solingan flakonga botirish yaramaydi. Buning
uchun ozroq yod eritmasini stakaanga quyib olish lozim. Yodning spirtdagi
eritmasi tiqini zich berkilmaydigan idishda uzoq saqlansa, spirtning
bug lanishi hisobiga yod konsentratsiyasi kuchayishi mumkin. Ana shunday	
ʻ
konsentrlangan eritmani terining nozik sohalariga surtish, uning kuyishiga
sabab bo'ladi.
Kukun dorilar - turli xil teri kasalliklarida (ayniqsa, bichilishda)
keng qo'llaniladi. Buning uchun qo'llar yuvilgach, kuk un dori sepiladigan
sohalar yaxshilab toza doka salfetka bilan artib quritiladi va kukunli idishni
to nkargan holda kerakli sohalarga bir xil tarqaladigan qilib silkitiladi.	
ʻ
Bemorning xijolatli sohalariga kukun dori sepiladigan bo'lsa uni boshqa
hemorlardan ajratib qo'yish choralari ko'rilishi lozim.
Muolajani tugatgach qo‘llar yuviladi.
Teriga malhamlar qo'llash. Vrach tavsiyasiga binoan malhamlar teriga
surtilishi, ishqalab (silab) surtilishi va bog'lamlar holida qo'yilishi mumkin.
Teriga mahamni surtish uchun qo llar yuvib tozalanadi. Bemor qulay	
ʻ
vaziyatni olgach malhamni tyubikdan kurakchaga yoki shpatelga siqib chiqariladi va kerakli sohaga surtiladi. Ishlatilgan kurakeha yoki shpatelni
qaytib malhamli qutiga (idishga) tiqish yaramaydi. Qo'llar yuvilib,
malhamning so'rilishiga e'tibor berib turiladi.
Malhamni ishqalab (iylab) surtish quyida joylashgan to'qimalarga,
nerv tolalariga, a'zolariga ta'sir ko'rsatish maqsadida amalga oshiriladi.
Buning uchun bemor qulay vaziyat olishi tavsiya etiladi. Qo'llar yuviladi.
Malham maxsus ishqalash moslamasiga tushiriladi kerakli sohaga aylanma harak 5-
10 daqiqa davomida silab ishqalanadi.
Muolajadan so'ng qo llar yuviladi va bemor nazoratga olinadi.ʻ
Malhamli bog'lam qo'yish uchun qo'llar yuviladi, kerakli miqdordagi
malham shpatel yordamida olib salfetkaga surtiladi. Malham sathi qo'yiladigan
yuzaga mos kelishi kerak. Malhamli salfetka kerakli joyga qo'yilgach ustidan
paxta bo'lagi qo‘yilib bint bilan (88-rasm) mahkam bog'lanadi. Qo'llar
yuviladi va bemorga bog lam qancha vaqtga qo'yilganligi tayinlanadi.	
ʻ
yuzaga mos kelishi kerak. Malhamli salfetka kerakli joyga qo yilgach ustidan	
ʻ
paxta bo'lagi qo'yilib bint bilan mahkam bog'lanadi. Qo'llar
yuviladi va bemorga bog'lam qancha vaqtga qo'yilganligi tayinlanadi.
Malhamli bog'lam qo'yish.
Ko'z kasalliklarini davolashda turli xil eritmalar va malhamlar
qo'llanadi. Ulardan maqsad - mahalliy ta'sir qilishdir. Biroq konyun-
ktivaning so rish qobiliyati yaxshi bo lib, dorilarni dozalashda ana shu	
ʻ ʻ
jihatlarni ham hisobga olish kerak.
Ko zga tomiziladigan tomchi dorilaming steril saqlanishiga alohida e'tibor	
ʻ
berish zarur. Ko z kasalliklari xonasida ko z dorilarining eritmalari tubi keng,	
ʻ ʻ
bo g ziga rezim qalpoqchali tomizg'ich kiydirilgan maxsus kolbachalarda	
ʻ ʻ
saqlanadi.
Dori to'ldirishdan oldin kolbachalar distillangan suvda yuviladi va
15 daqiqa qaynatiladi. Tomizg'ichlar alohida, ulardan olib qo'yilgan rezina
qalpoqchalari bilan qaynatiladi. Sovitilgandan so'ng tomizg'ichlarga rezina
qalpoqchalar kiydiriladi va mos keladigan kolbachalarga solib qo'yiladi. Bu
ish qo lga steril rezina qo'lqoplar kiyib bajariladi. Dori 2 kunga yetadigan	
ʻ qilib qo'yiladi va tegishli etiketka yopishtiriladi.
Dorilar ko zga tomizg ich bilan tomiziladi. Muolajadan avval qo lni yaxshilabʻ ʻ ʻ
yuvish lozim. Bemordan
yuqoriga qarash so'raladi va bu vaqtda chap qo ldagi	
ʻ
steril nam deka sharcha bilan qovoqni pastga tortiladi. O'ng qo l barmoqlari	
ʻ
bilan tomizg‘ichning rezina qalpoqchasi bosiladi va qovoq orasiga 1-2 tomchi
ertma tomiziladi. Qovoqlar yumilganda dorining ortiqchasini o'sha doka shar-
chaning o'zi shimib oladi. Konyunktival xaltachaga bir tomchi dori sig adi	
ʻ
xolos, shuning uchun 1-2 tomchidan ortiq kiritish kerak emas. Dori tomizishda
tomizg‘ichning uchi bemorning kipriklariga tegmasligi kerak, bordi-yu, tegib
ketsa bu tomizg'ichdan foydalanish mumkin emas, uni albatta sterillash zarur.
Malham dori ko'zga oldin qaynatib olingan maxsus shisha kurakcha
yordamida qo'yiladi. Buning uchun kurakcha uchiga ozgina malham olinib,
uni qovoq chetiga parallel holda ushlab, pastki oraliq burmaga tegiziladi.
Shundan keyin bemor qovoqlarini yumadi, malhamni qovoqlar orasida
qoldirib, kurakchani esa chekkaga tomon gorizontal yuritib ohista chiqariladi.
Malham ko'z soqqasi yuzasiga yaxshiroq yopishishi uchun yumilgan
qovoqlar usti steril sharcha bilan yengil ngalanadi.
Burunga kukun, eritma, emulsiya, malham va bug' (amilnitrat, novshadil
spirti bug'lari) ko rinishidagi dorilar mahalliy, rezorbtiv va reflektor ta'sir	
ʻ
ko rsatish maqsadida kiritiladi. Burun shilliq pardasidan dorilar juda tez	
ʻ
so'riladi.
Kukundori burunga nafasga olinadigan havo oqimi bilan tortiladi: burunning
o ng katagini bekitib turib, kukunni chap katagi orqali tortiladi va aksincha.
ʻ
Odam xushdan ketganda reflektor ta'sir ko'rsatish uchun novshadil
spirtiga ho llangan paxta sharcha bemorning burniga yaqinlashtiriladi, uning	
ʻ
bug lari nafas orqali burunga kiradi.	
ʻ
Tomchi dorilar burunga tomizg'ich orqali (bolalarga 2-3 tomchi,
kattalarga 5-6 tomchi) tomiziladi. Tomizishdan oldin bemor burnini qoqib
olishi kerak, bolalarning burni esa steril paxta tamponlar («pilikchalar»)
bilan tozalanadi. Bemor o'tirgan bo'lsa, undan boshini orqaga tashlash so'raladi
. chalqancha yotgan bo'lsa, boshidan yostiqni olib qo'yib, chap
qo lning bosh barmog'i bilan bemor burnining uchi biroz ko'tariladiʻ
dorini burunning chetlariga tekkizmasdan tomiziladi, shundan keyin bemor
dori tomizilgan tomonga boshini engashtirishi lozim. 1-2 daqiqa o tgach.	
ʻ
dori burunning 2-katagiga tomiziladi.
Burunga emulsiyalar kiritish uchun choy qoshiqdan foydalaniladi,
emulsiyani suyultirish uchun qoshiq oldindan qizdirib olinadi. Buruming
2 katagiga yuborish uchun chorak choy qoshiq emulsiya yetarli.
Quloqqa dori tomizg`ich bilan (bolaga 5-6 tomchi, katta odamga 6
8 tomchi) quviladi. Buning uchun eshituv vo'lini oldindan tozalash kerak.
Dori moddalarini enteral yo'l bilan yuborish
Dorilarni og iz orqali qo llash: per os, - to g ri ichak orqali - per	
ʻ ʻ ʻ ʻ
rectum va til ostiga qo‘yib - sub lingua ichga kiritiladi. Bu usulning
hammasi mahalliy, rezobtiv va reflektor ta'sir qilishi mumkin.
Dorilarni og'iz orqali kiritish usuli eng ko'p qo'llanadi. Bu usulning
afzalligi shundaki, unda sodda dorilarni turli-tuman shakllarda va nosteril
holda kiritiladi.
so riladi:	
ʻ
Kamchiligi quyidagilardan iborat:
a) deri moddalari umumiy qon aylanish doirasiga asta-sekin tushadi
(me'daning to'liqlik darajasiga, ovqat sifatiga, dorining so'rilish
xususiyatlariga qarab); me'da shilliq pardasi orqali so'rilishi sekin boradi
va yog da eruvchan moddalargina so'riladi, dorilar asosan ichaklarda
b) dori ovqat moddalari bilan o'zaro ta'sir qilishi (adsorbsiya, erish,
kimyoviy reaksiyalar) natijasida me'da va ichak shiralari hamda jigardagi
kimyoviy jarayonlar ta'sirida o zgaradi (parchalanishgacha borib yetadi);	
ʻ
d) so'rilish tezligi va so'riladigan modda miqdori noma'lum bo'lganda
qon va to'qimalarda dorilarning qanday konsentratsiyada ekanligini aniqlab
bo'lmaydi.
Mana shu noo'rin ta'sirlami kamaytirish uchun dorilar ovqatdan oldin ichiladi (me'da shilliq pardasini ta'sirlantiradigan dorilardan tashqari
dori kapsulaga joylanib me'da shirasi ta'siridan himoya qilinadi yoki o'n
ikki barmoq ichakka yond orqali kiritiladi.
Og'iz orqali dorilarni kukun dori, xabdori, (tabletka) pilyulalar,
damlamalar (suv va spirtdagi), ekstraktlar, miksturalar (aralashmalar)
ko'rinishida ichiriladi.
Tibbiyot hamshirasi dorini bemor tilining ildiziga qo'yadi va ichib
yuborish uchun suv beradi. Bolalar kukun va xabdorini hamma vaqt ham
ichavermaydilar, shunga ko'ra bu dorilarni maydalab yoki suvda eritib
ichirish zarur
Spirtdagi nastoykalar va ayrim eritmalar tomchilab beriladi. Tomchilami
tomizg'ichdan yoki maxsus moslamali flakonning o'zidan sanab tomiziladi.
Qabul qilishdan oldin
tomchilarni ozroq suvda suyultiriladi va suv bilan
ichiladi. Tomchini sanashda yanglishib ketilsa, dorini to'kib tashlash
(flakonga emas), menzurkani chayish va necha tomchi kerak bo'lsa, qayta
tomizish kerak. Hisoblash uchun 1 g suvda 20 tomchi, 1 g spirtda 65
tomchi, 1 g efirda 85 tomchi bo'lishini bilish kerak.
Dori moddalarining ta'siri tezroq yuzaga chiqishini ta'minlash uchun
(ayniqsa, yurak xurujlari vaqtida) til ostiga qo'yishdan foydalaniladi. Chunki
til ostida jocorilish tez amalga oshishi oshqozon fermentlari ta'siriga
tomirlar to'ri yurak tomirlari bilan
yaqindan aloqada
va uchramasligi natijasida kutilgan natija tez ko'riladi.
Tabletka, kapsula va eritma holidagi dorilar til ostiga qo'yilib,
maydalanib to liq so'rilgunicha ushlab turiladi.ʻ
Eritma holidagi dorilar (validel, nitroglitserin) bir chaqmoq qandga
tomiziladi va til ostida so'rilib ketguncha saqlanadi.
Kapsula shaklidagi dori (nitroglitserin)ni tishlar bilan maydalab eziladi
va til ostida tutib turiladi.
Dorilarni to g ri ichak orqali yuborishning afzalligi shundaki, ular tez	
ʻ ʻ so riladi va dozasi aniq bo'ladi. Dori fermentlar ta'siriga uchramaydi, chunkiʻ
to'g'ri ichakda fermentlar bo'lmaydi va dori jigarni chetlab o'tib, so'rilib
pastki gemorroidal venalar orqali bevosita pastki kovak venaga tushadi.
Bundan tashqari, bu usul dorini og iz orqali qabul qila olmaydigan: qusadigan,	
ʻ
qizilo'ngachda ovqat tutilib qoladigan, yuta olmaydigan, jumladan hushsiz
to'g'ri ichakda fermentlar bo'lmaydi va dori jigarni chetlab o'tib, so'rilib
pastki gemorroidal venalar orqali bevosita pastki kovak venaga tushadi.
Bundan tashqari, bu usul dorini og'iz orqali qabul qila olmaydigan: qusadigan,
qizilo'ngachda ovqat tutilib qoladigan, yuta olmaydigan, jumladan hushsiz
yotgan, dori ichishdan bosh tortadigan (ruhiy xastalar), besaranjom va alahlab
yotgani uchun dori icha olmaydigan, inyeksiya qilish ham qiyin va xavfli
bo'lgan bemorlarga dori yuborish imkonini beradi. Bunday hollarda
besaranjomlikni bartaraf etish uchun tinchlantiruvchi vositalami dorili huqna
(masalan, xloralgidrat eritmasi) orqali yuborish mumkin.
To g ri ichakda fementlar bo'lmasligi bu usulning kamchiligi sanala-	
ʻ ʻ
di, chunki tarkibi jihatidan oqsil, yog' va polisaxaridli bo lgan dorilar	
ʻ
ichak devori orqali fermentlar ishtirokisiz kira olmaydi va ularni faqat
mahalliy ta'sir qilish jihatidan qo'llash mumkin.
To'g'ri ichakka yuborish uchun shamchalar va dorili huqnalardan
foydalaniladi.
Yutinishi buzilgan, tinmay qusadigan, alahlab va behush yotgan bemorlarga
dori moddalarini to g ri ichakka shamchalar holida yuborgan ma'qul, chunki	
ʻ ʻ
gemorroidal venalar ayrim dori moddalarni yaxshi so'radi. Shamchalar silindirik
shaklga ega bo lib, uchi konussimon. Ular kakao moyida tayyorlanib, turli dori	
ʻ
preparatlari bilan aralashtiriladi. Shamchalami muzlatgichda yoki salqin joyda
saqlash lozim. Ular to'g'ri ichakka kiritiladi, shu venda erib, shilliq pardani
o'rab oladi. Shamchalardagi dori moddalar shilliq pardaga mahalliy ta'sir qiladi
yoki qonga so'rilih organizmga umumiy ta'sir ko'rsatadi. Shamcha kiritishdan
oldin tozalash huqnasi qilinadi. Shamchari orqa chiqaruv teshigiga kiritish
uchun bemor oyoqlarini qomiga tortib, yonboshi bilan yotishi lozim. Hamshira
qo llarini yuvib qo'liga qo'lqoplarini kiyadi va shamchani ochadi, chap qo li	
ʻ ʻ bilan bemor dumbalarini kerib, o'ng qo'li bilan shanchaning ingichka uchini
to g ri ichak tashqi sfinkterining ichkarisiga kiritadi, aks holda sfinkter muskul-ʻ ʻ
larining qisqarishi natijasida, shamcha tashqariga chiqib ketishi mumkin.
Shamchani qo lda uzoq tutib turish mumkin emas, chunki u tezda erib ketadi.	
ʻ
Shamcha kiritilgandan so'ng hamshira bemor dumbalari orasiga paxta
bo'lakchasini qo'yadi, bemor esa bir necha daqiqa o'rinda qimirlamasdan yotishi
kerak. Muolajadan so'ng qo'lqoplar yechiladi va bemor kuzatib turiladi. 
Dori moddalarini parenteral yuborish Dori moddalarini parenteral yuborishning 
asosiy afzalligi yuborishning
tezligi va dozaning aniqligidadir. Inyeksiya deb, dori moddalarini shpris 
yordamida teri orasiga, teriostiga, mushakka, va boshqa sohalarda yuborishga 
aytiladi. Bu usul aseptika qoidalariga rioya qilishni talab etadi. Aks holda 
organizmga
kasallik qo zg atuvchi mikroblar tushib, infeksion asoratlar rivojlanishi,	
ʻ ʻ
bu esa ba'zan o'lim bilan tugashi mumkin. Shuning uchun tibbiyot
hamshirasi asboblami sterillashdan oldin tayyorlash, o'z qo'llari va bemor
terisiga qayta ishlov
noddalarini parenteral yuborish, eng
muhimi esa antiseptika qoidalari – jarohatlarni infeksiya qo'zg'atish ehti-
moli bo lgan mikrcorganizmlardan asray bilishi, unyeksiya qilayotganida	
ʻ
steril qo'lqoplarini kiyib olishi kerak.
Inyeksiyalar uchun shprislar va ignalardan foydalaniladi.
Shpris ichi bo'sh silindrdan iborat bo'lib, bir uchida igna qo'yiladi
gan konusi bor, ikkinchi uchi porshen kiritish uchun ochiq qo
ladi, porshen dastali sterjenga o rnatilgandir. Ba'zan silindrda	
ʻ
porshenni mahkam ushlab turish uchun olib qo yiladigan qopqoq-	
ʻ
cha bo ladi. Teri orasiga qilinadigan inyeksiyalar	
ʻ
Inyeksiyalar teri orasiga tashxis maqsadida qilinadi. Bularga misol
qilib Mantu sinamasini (silni aniqlash uchun), Byurne sinamasini
(brusellyozni aniqlash uchun), Kasoni sinamasini (cxinokokkozni aniq-
lash uchun), Mak Klyur-Oldrich sinamasini yashirin shishlarni aniqlash uchun) ko'rsatish mumkin. Bundan tashqari teri orasiga qilinadigan
inyeksiyalardan mahalliy og'riqsizlantirish maqsadida foydalaniladi.
Yuboriladigan suyuqlik miqdori 0,01-1 ml. Uchi 40-45° qiyshiq qilib
kesilgan eng ingichka va kalta igua, bir grammli yaxshi shpris olinadi,
chunki teri dori yuborishga qarshilik ko'r satadi. Diagnostik, allergik sinamalar va 
dorilarga sezuvchanlikni aniqlash uchuninyeksiyalar bilakning uchdan bir pastki so
hasiga qilinadi. Qo'lqoplarni kiyib, inyeksiya qilinadigan joy spirt bilan artiladi va 
qurguncha biroz kutib turiladi. Ignani uchi bilan
yuqoriga va o'tkir burchak ostida, teriga kirgizladi.
deyarli parallel tutib turib, uchini faqat
Muolajadan so'ng qo'lqoplar yechiladi. Inyeksiyadan keyin qoladigan
bo'rtmacha 0,5-1 soat mobaynida so'rilib ketadi. Agar ushbu dori eritma-
si (0,1 ml) yoki zardobga (0,1 ml) organizmda ortiqcha sezuvchanlik
bo lsa 0,5-1 soatdan so'ng teri qizarib qoladi. Bu holda ushbu doriniʻ
qo'llashdan voz kechishga to'g'ri keladi. Maniu, Byume, Kasoni sinama-
larining natijalariga 24-48 soat o'tgach baho beriladi.
Teri ostiga inyeksiya qilish va dori yuborishTeri osti yog' hujayrasi to-
mirlarga boy yumshoq to'qi-madan iborat, shuning uchun
teri ostiga bir necha milli-litrdan (inyeksiyalar) 0,5-1
litrgacha quyish) dori eritma-larini yuborish mumkin. Moy-
dagi eritmalar sekin so'riladi,shuning uchun ularni bir necha
millilitr miqdorida va so'rilish-ni yaxshilash maqsadida
albatta ilitilgan holda yubori-ladi.Teri osti inyeksiyalari uchunaksari yelka va 
sonlarning ta-shqi yuzasiga, ba'zi hollardakurak osti va qorin sohasiga
qilinadi. Dori quyish uchun sonlarning oldingi tashqi yuza-
Teri osti yog' hujayrasi shishgan yoki avvalgi inyek-
siyalar yaxshi so'rilmaganligi sababli qattiqlashib qolgan joylarga inyeksiya
va dori yuborishga ruxsat etilmaydi.
siyalar yaxshi so'rilmaganligi sababli qattiqlashib qolgan joylarga inyeksiya
va dori yuborishga ruxsat etilmaydi.
Muolajadan oldin qo llar yuvilib qo lqoplar kiyiladi.	
ʻ ʻ Bevosita inyeksiya oldidan shpris ignasini yuqoriga tik tutib turib,
undan havo chiqariladi. Eritmada havo pufakchalari bo'lsa, porshemi
so rib, uni chiqarib yuborish uchun porshenni tortish kerak. Bunda doriʻ
eritmasining ozroq miqdori chiqarib yuboriladi.
Inyeksiyaga mo'ljallangan joydagi teri sathini spirt shimdirilgan steril
paxta sharchalari bilan ikki marta artiladi: birinchi marta 10x15 sm
maydondagi soha, ikkinchi marta esa bevosita teshiladigan 5x5 sm joy
tozalanadi, so'ngra bu joyga yodning spirtli eritmasi surtiladi. Teri ancha-
gina iflos bo'lsa uni oldin efir bilan artish lozim.
Eritmalarni inyeksiya qilish uchun ingichka igna, moylarni inyeksiya
qilish uchun yo‘g‘onroq igna, teri ostiga dori quyish uchun uzunligi 90
mm, bo'shlig'i 1 mm bo'lgan ignadan foydalaniladi. Inyeksiya qilinadigan
joydagi terini chap qo'l bilan turma qilib ushlab, ignani uning asosiga
chaqqon harakat bilan kiritiladi. Shprisni ushlash va terini teshishning
ikkita usuli bor.Birinchi usul. Shpris silindri
birinchi, ikkinchi va uchinchi barmoqlar orasida siqib turila-
di, to'rtinchi va beshinchi bar- moqlar bilan porshenni ushlab
turiladi. Ignani yelka sathiga 30°burchak ostida teri burmasining
asosiga pastdan yuqoriga (bemortik turadi) sanchiladi 198-rasm,
a). Terini teshishda igna teshigihamisha yuqoriga qaragan bo-
lishi kerak. Teri ostiga, mushak-larga va venalarga inyeksiya
qilishda ignani bor bo'yicha emas, balki taxminan 2/3 qismi
kiritiladi, chunki igna muftasi
bilan birikkan joyidangina sini-
shi mumkin. Teri teshilgach,
shpris chap qo lga olinadi. o'ng	
ʻ
qo'lning ikkinchi va uchinchi
barmoqlari bilan silindr gardishi
qisib turiladi, birinchi barmogi
paxta sharchani chap qo'l bilan qo'yib, igna tortib olinadi. Chap
qo'ldagi paxta sharcha bilan esa dori yuborilgan joyni yengi uqalanadi, shunday qilinsa u teri osti yog' hujayrasida yaxshi tarqaladi va qaytib chiq-
maydi. Terining teshilgan joyida yodning spirtli eritmasi shimdirilgan paxta
sharchasini uzoq ushlab turmaslik kerak, chunki yod terini kuydirishi mumkin.
Ikkinchi usul. To'ldirilgan shprisni ikkinchi va uchinchi, to'rtinchi
barmoqlar bilan vertikal holda ignasini pastga qaratib ushlab turiladi. Ignani tezlik 
bilan sanchib ikkinchi barmoq bilan porshen dastasi
bosiladi va dori yuboriladi. so'ngra igna chiqariladi
Teri osti inyeksiyalarida turli asoratlar, jumladan turli hajm va turli
qattiqlikdagi infiltratlar kuzatilishi, bunda shikastlangan sohada yallig'lanish
mahsulotlari yig ilib, shu joy berchlashib qolishi mumkin. Bunga o tmasʻ ʻ
igna yoki ignaning ingichkaligi, shuningdek infeksiya tushishi sabab bo'ladi.
Infiltrat yuzaga kelishida bemorning ahvoli ham muhim ahamiyatga ega.
Chunonchi, og ir ahvolda	
ʻ
yotgan bemorlarda dorining
so rilishi sekinlashadi.	
ʻ
Ba'zan infiltratlar erib, madda, oqma yara hosil qiladi.
Hosil bo'lgan infiltratlarning so rilishini tezlashtirish uchun qizdiradigan	
ʻ
kompresslar, fizioterapiya qo'llaniladi. Yiring boylagan joylar (abssesslar)
yoriladi.
Dori moddalarini mushak orasiga yuborish
Mushaklarda qon tomirlar va limfatik tomirlar tarmog'i birmuncha
ko p bo'lib, shuning uchun ularda dorilar tez va to liq so'riladi. Dori	
ʻ ʻ
vositalarini teri ostiga yuborganda og riq paydo bo'lsa va yaxshi so'rilma-
sa, dori moddalari mushak orasiga yuboriladi. Mushak orasiga inyeksiya
qilishda tananing ma'lum joylarida mushak to'qimasi qavati anchagina
qalin sohalar masalan dumba, qorin va sonlarning mushaklari
tanlanadi.
Mushak orasiga inyeksiyalar qilish uchun Lyuer shprisi. ignalarining
qalinligi 0,8-0.5 mm va uzunligi 8-10 sm bo'lgan «Rekord» shprisidan foydalaniladi. Ignaning kalta-uzunligi teri osti klechatkasining qalinligiga
bog'liq, chunki igna kiritilganda teri osti yog' qavatidan o'tishi va mushak
orasiga borishi kerak.
Dumbalar sohasi mushak orasiga inyeksiyalar uchun eng qulay joy
hisoblanadi, chunki bu yerdan quymich nervi va yirik
qon tomirlar o'tadi,
inyeksiyalar uchun uning yuqori-tashqi qismidangina foydalaniladi. Dumba
taxminan 4 qismga bo linadi, bu holda yuqori tashqi kvadrat inyeksiyaʻ
uchun eng qulay hisoblanadi.
Aksariyat mushak orasiga antibiotiklar, magniy sulfat, zardoblar
yuboriladi. Antibiotiklar maxsus flakonlarda kristalli kukun ko'rinishida
chiqariladi. Ilitishdan oldin uni natriy xloridning steril izotonik eritmasida,
ikki marta distillangan suvda yoki 0,5% li novokain eritmasida eritiladi.
Steril shprisga antibiotik miqdoriga ko'ra erituvchi olinadi. U ta'sir
birliklarida (TB) o'lchanadi. 100000 TB ga 1 ml erituvchi, 500000 TB ga
5 ml erituvchi olish lozim. Flakondan qopqog'i olinadi, rezina qopqog'i
spirt bilan artiladi va erituvchi tortilgan shpris ignasi bilan teshiladi. Erituvchi
asta-sekin kiritiladi, erituvchi bilan antibiotik eriydi. so'ngra flakon
to nkariladi va suyuqlik shprisga so'rib olinadi. Antibiotik eritmasini isitish	
ʻ
mumkin emas, chunki harorat ta'sirida u parchalanadi. Antibiotikni eritilgan
holda 1 kundan ko'p saqlab bo'lmaydi. Yod ham antibiotiklarni parcha-
laydi. Shuning uchun flakonlarning rezina qopqog'i va inyeksiya qilinadi-
gan joydagi teri yod nastoykasi bilan artilmaydi.
Tibbiyot hamshirasi shprisni yig'ishdan oldin qo'lini sovunlab oqar
suvda yuvali. Toza qo llar bilan boshqa narsalarga tegish mumkin emas.	
ʻ
Spirtga ho llangan paxta bo lakchasi bilan tirnoqlarini, so'ng boshqa paxta	
ʻ ʻ
bo'lagi bilan bemor terisini artadi.
Mushak inyeksiyalar qilish usuli. Dori dumba sohasiga
yuborilganda bemor qornini bosib yoki yonboshiga, sonning oldingi
yuzasiga
yuborilganda chalqancha yotadi. quyidagicha ushlanadi: 1-2-barmoq porshenni, 5-barmoq igna muftasini, qolgan barmoqlar silindrni tutib turadi.
Shpris bemor tanasi yuzasiga nisbatan perpendikular helda turadi. Ignani
dadil harakat bilan teri burmasining o'rtasiga 7-8 sm ichkariga kiritib,
mufta ustidan 1 sm qoldiriladi, chunki ko'pincha igna shu joydan sinadi.
Shundan keyin hamshira porshenni o'ziga tortadi va ignaning qon tomiriga 
tushmaganiga ishonch hosil qiladi.
Mushak orasiga inyeksiyalar qilish usuli. 
Dori dumba sohasiga
yuborilganda bemor qornini bosib yoki yonboshiga, sonning oldingi yuzasiga
yuborilganda chalqancha yotadi. Shpris quyidagicha ushlanadi: 1-2-barmoq
porshenni, 5-barmoq igna muftasini, qolgan barmoqlar silindrni tutib turadi.
Shpris bemor tanasi yuzasiga nisbatan perpendikular holda turadi.
dadil harakat bilan teri bur masining o'rtasiga 7-8 sm ichkariga kiritib,
mufta ustidan 1 sm qoldiriladi, chunki ko'pincha igna shu joydan sinadi.
Shundan keyin hamshira porshenni o ziga tortadi va ignaning qon tomirigaʻ
tushmaganligiga ishonch hosil qilgach (shprisda qon paydo bo lmaydi),	
ʻ
porshenni bosib, eritmani asta-sekin oxirigacha mushak orasiga kiritadi.
Igna sanchilgan joydagi teri atrofi chap qo'l bilan tortiladi. Ignani chaqqon
harakat bilan chiqarish, teriga spirtga ho'llangan paxta tampon bosish lozim.
Sonning mushak orasiga dori yuborishda shprisni yozuv percsi kabi
burchak ostida tutib turish kerak. Shunda suyak usti pardasiga shikast
yetmaydi.
Ayrim dori-darmonlar, ayniqsa antibiotiklar kiritilganda
anafilaktik shok
va boshqa allergik reaksiyalar ro'y berishi mumkin. Shu tufayli oldin
bemorning antibiotiklarga reaksiyasini aniqlash zarur. Allergik asoratlarning
oldini olish maqsadida Bezredko usuli bo'yicha antibiotiklar yuboriladi.
Buning uchun shprisga 0,1 ml antibiotik eritmasini olinadi va teri ostiga
yuboriladi, 20 daqiqa o tgach reaksiya tekshirib ko riladi. Bemorda nohush	
ʻ ʻ
sezgilar, badanida eshak yemi dog lari bo'lmasa, arterial bosimi pasayib	
ʻ ketmasa, u holda 0,5 ml eritma muskul orasiga yuboriladi va 20 daqiqa
o tgach hech qanday o zgarish kuzatilmasa flakonda qolgan eritmaningʻ ʻ
hammasi yuboriladi. Bemor qizarib ketsa, uning yuragida, to'sh ostida va
boshqa joyida nohush sezgilar paydo bo lsa, antibiotiklar eritmasining ikkinchi	
ʻ
qismi yuborilmay, shifokor chaqiriladi va uning ko rsatmalari bajariladi.	
ʻ
Asoratlari
1) Mushaklar orasiga inyeksiya qilishda ham, ignaning xuddi teri osti
inyeksiyalaridagi kabi sinib qolishi va igna sinig ining to'qimalarda qolib	
ʻ
ketishi, hamda ko'pincha o'tmas va nuqsonli ignani qo'pollik bilan kiritish
vaqtida mushaklarning to'satdan qisqarishi sabab bo'ladi;
2) Nerv stvollarining (quymich nervi va boshqa nervlarning tarmoqlari)
shikastlanishi, bu - mexanik (inyeksiya uchun joy noto'g'ri tanlanganda
inyeksion ignadan), kimyoviy ta'sirlar (deposi nerv yaqinida joylashgan dorining
ta'siridan), tomirlarga aloqador (nervni oziqlantiruvchi tomirlarning tiqilib
qolishi) bo'lishi mumkin. Nervning shikastanishi - nevrit paydo bo'lishiga,
qo l-oyoqlarda sezuvchanlikning buzilishiga (falajlik, parezlar) olib keladi;	
ʻ
3) Mushaklar orasiga inyeksiya qilinganda dori emboliyalari teri osti
inyeksiyalaridagidan ko'proq sodir bo ladi, chunki muskullarda tomirlar	
ʻ
turi ko'proq rivojlangan;
4) Yiningli infeksiya (abssess), gazli infeksiya, qoqshol, zardob gepatiti
- bular shprislar va ignalarni yetarlicha sterillamaslik, hamshira ampulani
ochish oldidan o z qo'lini va bemoming terisini yaxshi tozalamasligi	
ʻ
oqibatida kelib chiqadi.
O'tmas igna bilan inyesiya qilinganda to'qimalar qattiq shikastlanib
natijada mo'mataloq bo'lib qoladi. Bu sohalar yiring boylab, abssess paydo
bo'lishiga imkon beradi. 
.Dori moddalarini venaga yuborish
Dori moddalarini bu usulda yuborishda dori moddasi bevosita qonga
tushadi va qisqa vaqt ichida samarali ta'sir ko'rsatadi. Venaga dori quyish
venepunksiya va veneseksiya yo'li bilan amalga oshiriladi.o Venaga dorilar yuborish uchun steril tiniq eritmalar qo'llanadi. Bu
usulda yuborilgan dorilarni taqsimlash teri osti inyeksiyasi dozirovkasidan
farq qiladi, kuchli ta'sir etadigan dorilar hamisha asta-sekin yuboriladi.
Tibbiyot hamshirasi yuboriladigan eritmani shprisga olishdan avval,
yanglishmaslik maqsadida kerakli eritma olinganini, tayyorlanish kunini
va dozasini tekshirib ko'rishi shart. Bunday tekshiruv albatta o'tkazilishi
zarur, chunki tibbiyot xodimlarining beparvoligi oqibatida venaga zaharli
moddalar, nosteril yoki konsentrlangan eritmalar yuborilishi natijasida
o'lim sodir bo'lishi mumkin.
Eritmani shprisga bevosita ampuladan katta diametrdagi igna orqali
olinadi. Shprisda paydo bo'lgan havo pufakchalarining hammasi chiqanb
yuborilishi zarur. Buning uchun shpris ignasini vertikal yuqoriga qilib,
porshenni tortish yo'li bilan mayda pufakchalar birmuncha yiriklariga
aylantiriladi va ularni igna orqali chiqarib yuboriladi. Venaga dori quyishda
qonga hatto oz miqdorda bo'lsa-da havo ketishidan ehtiyot bo'lish kerak,
chunki bu havo emboliyasini paydo qilishi mumkin.
uchun bemordan mushtini bir necha marta siqib-ochish yoki jgut qo‘yishdan
oldin, qo'lini pastga tushirish so'raladi.
Muolaja bemor o'tirgan yoki yotgan holatda bajariladi. Uning qo liʻ
stolda yoki karavotda tirsak bo g imi maksimal yozilgan holatda bo'ladi.	
ʻ ʻ
buning uchun qo'l tagiga yassi yostiq qo'yiladi.
Venadan tekshirishga qon olish uchun uni oddiy igna yoki katta
diametrdagi Dyufo ignasi bilan teshiladi.
Venaga katta miqdordagi suyuqliklarni tomchilab yuborish. Tomchi-
lab yuborish usuli organizmning kasallikka qarshiligini tezda oshirish yoki
unda yig'ilib qolgan zaharlarni chiqarib tashlash zarur bo'lganda katta
miqdordagi suyuqliklarni (kuniga bir necha litrgacha) kiritish talab etilganda
qo llaniladi. Kiritiladigan suyuqliklarning tarkibi qonning osmotik bosimini	
ʻ
o zgartirmaydigan, tarkibida kuchli ta'sir qiladigan vositalar bo lmagan,
ʻ ʻ
qunt bilan sterilizatsiya qilingan va 40°C gacha isitilgan bo'lishi kerak.

Organizmga dori moddalarini yuborish usullari

Sotib olish
  • O'xshash dokumentlar

  • Maktabgacha ta‘lim tashkilotida ovqatlanish ratsionini tashkil etish
  • Umumta‘lim maktablarida Imom Buxoriy hadislarini o‘rganishning ahamiyati
  • 2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
  • 1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
  • 1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi

Xaridni tasdiqlang

Ha Yo'q

© Copyright 2019-2026.

  • Balansdan chiqarish bo'yicha ko'rsatmalar
  • Biz bilan aloqa
  • Saytdan foydalanish yuriqnomasi
  • Fayl yuklash yuriqnomasi
  • Русский