OTM ORALIQ VA YAKUNIY NAZORAT: TEST SAVOLLARI. 1–2-kurs talabalari uchun tayyorgarlik to'plami: 7 ta umumta'lim fani bo'yicha mashq testlari javoblari va izohlari bilan, 2026

OTM ORALIQ VA YAKUNIY NAZORAT: TEST
SAVOLLARI
1–2-kurs talabalari uchun tayyorgarlik to'plami: 7 ta umumta'lim fani
bo'yicha mashq testlari javoblari va izohlari bilan, 2026
70 ta variant • 2100 ta topshiriq • javoblari bilan
Mashq to'plami • 2026–2027 o'quv yili
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    1 Imtihon tuzilishi va yo'riqnoma
• Oliy ta'lim muassasalarida har bir fan bo'yicha semestr davomida joriy va oraliq nazorat, 
semestr oxirida esa yakuniy nazorat o'tkaziladi. Ko'p fanlarda nazorat test shaklida (ko'pincha 
HEMIS yoki universitet platformasida) topshiriladi.
• Ushbu tayyorgarlik to'plamida 1–2-kurslarda keng o'qitiladigan 7 ta fan bo'yicha jami 2100 ta 
mashq testi bor: Falsafa, O'zbekistonning eng yangi tarixi, Iqtisodiyot nazariyasi, Oliy 
matematika, Informatika va axborot texnologiyalari, Psixologiya va pedagogika, Ekologiya.
• Har bir fan alohida bo'lim: 10 ta variant × 30 ta savol. To'g'ri javob va qisqa izoh har bir savol 
ostida, hujjat oxirida javoblar kaliti bor.
• Tavsiya: avval o'z fanlaringiz bo'limini mavzular bo'yicha ishlab chiqing, so'ng variantlarni vaqt 
belgilab yeching. Xato qilingan savollar izohini o'qib, ma'ruza matni bilan solishtiring.
• Muhim: bu mashq testlari — biror universitetning rasmiy nazorat savollari yoki ularning 
javoblari emas. Fan dasturi universitet va yo'nalishga qarab farq qiladi: o'qituvchingiz bergan 
sillabus va ma'ruzalarga tayaning.
Bo'limlar
Bo'lim Variantlar Izoh
Falsafa 10 ta variant × 30 ta 
savol Har bir savolga izoh berilgan
O'zbekistonning
eng yangi tarixi 10 ta variant × 30 ta 
savol Har bir savolga izoh berilgan
Iqtisodiyot
nazariyasi 10 ta variant × 30 ta 
savol Har bir savolga izoh berilgan
Oliy matematika 10 ta variant × 30 ta 
savol Har bir savolga izoh berilgan
Informatika va AT 10 ta variant × 30 ta 
savol Har bir savolga izoh berilgan
Psixologiya va
pedagogika 10 ta variant × 30 ta 
savol Har bir savolga izoh berilgan
Ekologiya 10 ta variant × 30 ta 
savol Har bir savolga izoh berilgan
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    2 Mundarija
№ Variant Topshiriqlar
1 Falsafa • 1-variant 1–30
2 Falsafa • 2-variant 31–60
3 Falsafa • 3-variant 61–90
4 Falsafa • 4-variant 91–120
5 Falsafa • 5-variant 121–150
6 Falsafa • 6-variant 151–180
7 Falsafa • 7-variant 181–210
8 Falsafa • 8-variant 211–240
9 Falsafa • 9-variant 241–270
10 Falsafa • 10-variant 271–300
11 O'zbekistonning eng yangi tarixi • 1-variant 301–330
12 O'zbekistonning eng yangi tarixi • 2-variant 331–360
13 O'zbekistonning eng yangi tarixi • 3-variant 361–390
14 O'zbekistonning eng yangi tarixi • 4-variant 391–420
15 O'zbekistonning eng yangi tarixi • 5-variant 421–450
16 O'zbekistonning eng yangi tarixi • 6-variant 451–480
17 O'zbekistonning eng yangi tarixi • 7-variant 481–510
18 O'zbekistonning eng yangi tarixi • 8-variant 511–540
19 O'zbekistonning eng yangi tarixi • 9-variant 541–570
20 O'zbekistonning eng yangi tarixi • 10-variant 571–600
21 Iqtisodiyot nazariyasi • 1-variant 601–630
22 Iqtisodiyot nazariyasi • 2-variant 631–660
23 Iqtisodiyot nazariyasi • 3-variant 661–690
24 Iqtisodiyot nazariyasi • 4-variant 691–720
25 Iqtisodiyot nazariyasi • 5-variant 721–750
26 Iqtisodiyot nazariyasi • 6-variant 751–780
27 Iqtisodiyot nazariyasi • 7-variant 781–810
28 Iqtisodiyot nazariyasi • 8-variant 811–840
29 Iqtisodiyot nazariyasi • 9-variant 841–870
30 Iqtisodiyot nazariyasi • 10-variant 871–900
31 Oliy matematika • 1-variant 901–930
32 Oliy matematika • 2-variant 931–960
33 Oliy matematika • 3-variant 961–990
34 Oliy matematika • 4-variant 991–1020
35 Oliy matematika • 5-variant 1021–1050
36 Oliy matematika • 6-variant 1051–1080
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    3 № Variant Topshiriqlar
37 Oliy matematika • 7-variant 1081–1110
38 Oliy matematika • 8-variant 1111–1140
39 Oliy matematika • 9-variant 1141–1170
40 Oliy matematika • 10-variant 1171–1200
41 Informatika va AT • 1-variant 1201–1230
42 Informatika va AT • 2-variant 1231–1260
43 Informatika va AT • 3-variant 1261–1290
44 Informatika va AT • 4-variant 1291–1320
45 Informatika va AT • 5-variant 1321–1350
46 Informatika va AT • 6-variant 1351–1380
47 Informatika va AT • 7-variant 1381–1410
48 Informatika va AT • 8-variant 1411–1440
49 Informatika va AT • 9-variant 1441–1470
50 Informatika va AT • 10-variant 1471–1500
51 Psixologiya va pedagogika • 1-variant 1501–1530
52 Psixologiya va pedagogika • 2-variant 1531–1560
53 Psixologiya va pedagogika • 3-variant 1561–1590
54 Psixologiya va pedagogika • 4-variant 1591–1620
55 Psixologiya va pedagogika • 5-variant 1621–1650
56 Psixologiya va pedagogika • 6-variant 1651–1680
57 Psixologiya va pedagogika • 7-variant 1681–1710
58 Psixologiya va pedagogika • 8-variant 1711–1740
59 Psixologiya va pedagogika • 9-variant 1741–1770
60 Psixologiya va pedagogika • 10-variant 1771–1800
61 Ekologiya • 1-variant 1801–1830
62 Ekologiya • 2-variant 1831–1860
63 Ekologiya • 3-variant 1861–1890
64 Ekologiya • 4-variant 1891–1920
65 Ekologiya • 5-variant 1921–1950
66 Ekologiya • 6-variant 1951–1980
67 Ekologiya • 7-variant 1981–2010
68 Ekologiya • 8-variant 2011–2040
69 Ekologiya • 9-variant 2041–2070
70 Ekologiya • 10-variant 2071–2100
Jami topshiriqlar 2100
Javoblar kaliti (hujjat oxirida)
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    4 Falsafa • 1-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  «Metafizika» atamasi qaysi faylasuf asarlarini tartiblash jarayonida paydo bo'lgan?
A)  Sokrat
B)  Plotin
C)  Platon
D)  Aristotel
 To'g'ri javob: D) Aristotel✔
Izoh:  Andronik Rodosskiy Aristotelning «Fizika»dan keyin joylashtirilgan asarlarini «metafizika» deb atagan.
2.  «Devoni hikmat» asari kimga tegishli?
A)  Alisher Navoiy
B)  Najmiddin Kubro
C)  Ahmad Yassaviy
D)  Bahouddin Naqshband
 To'g'ri javob: C) Ahmad Yassaviy
✔
Izoh:  Ahmad Yassaviy tasavvufiy hikmatlari «Devoni hikmat» to'plamida jamlangan.
3.  «Hukmdor» («Gosudar») asarining muallifi kim?
A)  Erasm Rotterdamskiy
B)  Tomas Mor
C)  Tommazo Kampanella
D)  Nikkolo Makiavelli
 To'g'ri javob: D) Nikkolo Makiavelli
✔
Izoh:  Makiavelli «Hukmdor» asarida siyosatni axloq va dindan ajratib, davlat boshqaruvi usullarini tahlil 
qilgan.
4.  Tafakkurning o'z-o'zini, o'z asoslarini tahlil qilishi qanday ataladi?
A)  Refleksiya
B)  Intuitsiya
C)  Induksiya
D)  Abstraksiya
 To'g'ri javob: A) Refleksiya
✔
Izoh:  Refleksiya (lotincha «reflexio» — orqaga qaytish) fikrning o'ziga qaratilishi, o'zini anglashidir.
5.  Xususiy dalillardan umumiy xulosaga o'tuvchi fikrlash usuli qaysi?
A)  Abstraksiya
B)  Induksiya
C)  Deduksiya
D)  Formallashtirish
 To'g'ri javob: B) Induksiya
✔
Izoh:  Induksiya (lotincha «yo'naltirish») alohida hollardan umumiy qoidaga boruvchi xulosa chiqarishdir.
6.  Go'zallik va san'at haqidagi falsafiy fan qaysi?
A)  Estetika
B)  Etika
C)  Ontologiya
D)  Aksiologiya
 To'g'ri javob: A) Estetika
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    5 Izoh:  Estetika go'zallik, ulug'vorlik kabi kategoriyalarni va san'atning mohiyatini o'rganadi.
7.  Narsaning ichki mazmunini tashkil etish usulini ifodalovchi kategoriya qaysi?
A)  Mohiyat
B)  Shakl
C)  Tasodif
D)  Imkoniyat
 To'g'ri javob: B) Shakl✔
Izoh:  Shakl — mazmunning ichki tuzilishi va tashkil etilish usuli, mazmun va shakl o'zaro bog'liq 
kategoriyalardir.
8.  Olamni o'zaro aloqadorlik va rivojlanishda o'rganuvchi falsafiy usul qaysi?
A)  Eklektika
B)  Metafizika
C)  Sofistika
D)  Dialektika
 To'g'ri javob: D) Dialektika
✔
Izoh:  Dialektika narsa va hodisalarni o'zaro bog'liqlikda, harakat va rivojlanishda ko'rib chiqadi.
9.  Sub'ektiv idealizmning klassik vakili kim?
A)  Spinoza
B)  Hegel
C)  Platon
D)  Jorj Berkli
 To'g'ri javob: D) Jorj Berkli
✔
Izoh:  Berkli narsalar faqat idrok etilgani uchun mavjud deb hisoblagan, bu sub'ektiv idealizmning 
namunasidir.
10.  Ilmiy bilishning empirik darajasidagi asosiy usullar qaysilar?
A)  Kuzatish, o'lchash, eksperiment
B)  Aksiomatik va gipotetik-deduktiv usul
C)  Tarixiy va mantiqiy usul
D)  Idealizatsiya va formallashtirish
 To'g'ri javob: A) Kuzatish, o'lchash, eksperiment
✔
Izoh:  Empirik daraja kuzatish, o'lchash va eksperiment orqali faktlarni to'plash bilan bog'liq.
11.  Forobiyning ideal jamiyat haqidagi mashhur asari qaysi?
A)  «Tib qonunlari»
B)  «Qutadg'u bilig»
C)  «Hindiston»
D)  «Fozil odamlar shahri»
 To'g'ri javob: D) «Fozil odamlar shahri»
✔
Izoh:  Forobiy «Fozil odamlar shahri» asarida baxtga erishishga yo'naltirilgan ideal jamiyatni tasvirlagan.
12.  «Vahdat ul-vujud» (borliq birligi) ta'limotining yirik nazariyotchisi kim?
A)  Ibn Arabiy
B)  Al-Kindiy
C)  Ibn Rushd
D)  Ibn Xaldun
 To'g'ri javob: A) Ibn Arabiy
✔
Izoh:  Ibn Arabiy vahdat ul-vujud ta'limotini tizimli ishlab chiqqan so'fiy mutafakkirdir.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    6 13.  Xudo va tabiatni aynan bir deb hisoblovchi ta'limot qaysi?
A)  Dualizm
B)  Panteizm
C)  Teizm
D)  Deizm
 To'g'ri javob: B) Panteizm✔
Izoh:  Panteizm (yunoncha «pan» — hamma, «theos» — xudo) Xudoni tabiat bilan aynanlashtiradi.
14.  Tizimdagi elementlar o'rtasidagi barqaror aloqalar majmui qanday ataladi?
A)  Funksiya
B)  Struktura
C)  Atribut
D)  Element
 To'g'ri javob: B) Struktura
✔
Izoh:  Struktura — tizim elementlari o'rtasidagi nisbatan barqaror bog'lanishlar va munosabatlar tuzilmasidir.
15.  Dialektikaning qaysi qonuni rivojlanish yo'nalishini (spiralsimon ko'rinishini) ifodalaydi?
A)  Inkorni inkor qonuni
B)  Miqdor-sifat qonuni
C)  Ayniyat qonuni
D)  Qarama-qarshiliklar kurashi qonuni
 To'g'ri javob: A) Inkorni inkor qonuni
✔
Izoh:  Inkorni inkor qonuni rivojlanishning ilgarilanma, takrorlanishlarga ega spiralsimon xarakterini ifodalaydi.
16.  Abu Nasr Forobiy Sharqda qanday faxriy nom bilan mashhur bo'lgan?
A)  «Shayx ur-rais»
B)  «Muallimi soniy» (Ikkinchi muallim)
C)  «Arablar faylasufi»
D)  «Hujjat ul-islom»
 To'g'ri javob: B) «Muallimi soniy» (Ikkinchi muallim)
✔
Izoh:  Forobiy Aristoteldan (birinchi muallim) keyin «Ikkinchi muallim» deb ulug'langan.
17.  G'azzoliyning «Faylasuflarning raddiyasi» asariga javoban «Raddiyaning raddiyasi»ni yozgan 
mutafakkir kim?
A)  Forobiy
B)  Ibn Rushd
C)  Ibn Arabiy
D)  Ibn Xaldun
 To'g'ri javob: B) Ibn Rushd
✔
Izoh:  Ibn Rushd «Tahofut at-tahofut» asarida falsafani G'azzoliy tanqididan himoya qilgan.
18.  Biror narsa haqida nimanidir tasdiqlovchi yoki inkor etuvchi tafakkur shakli qaysi?
A)  Tushuncha
B)  Gipoteza
C)  Hukm
D)  Tasavvur
 To'g'ri javob: C) Hukm
✔
Izoh:  Hukm tushunchalar o'rtasidagi bog'lanishni tasdiqlash yoki inkor etish orqali ifodalaydi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    7 19.  Narsalarning umumiy va muhim belgilarini aks ettiruvchi tafakkur shakli qaysi?
A)  Idrok
B)  Xulosa
C)  Hukm
D)  Tushuncha
 To'g'ri javob: D) Tushuncha✔
Izoh:  Tushuncha narsa va hodisalarning umumiy hamda muhim belgilarini aks ettiruvchi tafakkur shaklidir.
20.  Qadriyatlar haqidagi falsafiy ta'limot qaysi?
A)  Aksiologiya
B)  Kosmologiya
C)  Ontologiya
D)  Mantiq
 To'g'ri javob: A) Aksiologiya
✔
Izoh:  Aksiologiya (yunoncha «axios» — qimmatli) qadriyatlarning tabiati va tizimini o'rganadi.
21.  Ibn Sinoning fors tilida yozgan falsafiy asari qaysi?
A)  «Donishnoma»
B)  «Al-qonun»
C)  «Ishorat va tanbehot»
D)  «Kitob an-najot»
 To'g'ri javob: A) «Donishnoma»
✔
Izoh:  «Donishnoma» («Bilim kitobi») Ibn Sinoning fors tilidagi falsafiy asaridir.
22.  «Faylasuflarning raddiyasi» («Tahofut al-falosifa») asarining muallifi kim?
A)  Ibn Sino
B)  Al-Kindiy
C)  Ibn Rushd
D)  Abu Homid G'azzoliy
 To'g'ri javob: D) Abu Homid G'azzoliy
✔
Izoh:  G'azzoliy bu asarida Forobiy va Ibn Sino kabi faylasuflarning ayrim qarashlarini tanqid qilgan.
23.  Zamonning qaysi xususiyati uning faqat o'tmishdan kelajakka yo'nalganini bildiradi?
A)  Qaytuvchanlik
B)  Ko'p o'lchovlilik
C)  Bir o'lchovlilik va qaytmaslik
D)  Uch o'lchovlilik
 To'g'ri javob: C) Bir o'lchovlilik va qaytmaslik
✔
Izoh:  Zamon bir o'lchovli va qaytmas: u faqat o'tmishdan hozirga va kelajakka qarab o'tadi.
24.  Islom kalomida aqlga katta o'rin bergan ratsionalistik oqim qanday ataladi?
A)  Ash'ariya
B)  Sufiya
C)  Mu'tazila
D)  Hanbaliya
 To'g'ri javob: C) Mu'tazila
✔
Izoh:  Mu'tazila oqimi diniy aqidalarni aql yordamida asoslashga intilgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    8 25.  To'g'ri tafakkurning shakllari va qonunlarini o'rganuvchi fan qaysi?
A)  Ritorika
B)  Germenevtika
C)  Psixologiya
D)  Mantiq
 To'g'ri javob: D) Mantiq✔
Izoh:  Mantiq (logika) tushuncha, hukm, xulosa kabi tafakkur shakllari va qonunlarini o'rganadi.
26.  Ilmiy bilishning ikki asosiy darajasi qaysilar?
A)  Mifologik va falsafiy
B)  Empirik va nazariy
C)  Kundalik va badiiy
D)  Hissiy va diniy
 To'g'ri javob: B) Empirik va nazariy
✔
Izoh:  Ilmiy bilish empirik (tajribaviy) va nazariy darajalarda amalga oshadi.
27.  Shaxsiy Xudo dunyoni yaratgan va uni doimo boshqarib turadi, degan qarash qaysi?
A)  Deizm
B)  Ateizm
C)  Panteizm
D)  Teizm
 To'g'ri javob: D) Teizm
✔
Izoh:  Teizm Xudoni dunyoni yaratuvchi va uni doimiy boshqaruvchi shaxsiy mavjudot sifatida tasavvur qiladi.
28.  Ob'ektiv idealizmning yirik vakili kim?
A)  Lyudvig Feyerbax
B)  Georg Hegel
C)  Demokrit
D)  Jorj Berkli
 To'g'ri javob: B) Georg Hegel
✔
Izoh:  Hegel inson ongidan tashqarida mavjud bo'lgan «absolyut g'oya»ni birlamchi deb hisoblagani uchun 
ob'ektiv idealist sanaladi.
29.  «Muqaddima» asarida tarix va jamiyat falsafasini ishlab chiqqan mutafakkir kim?
A)  Beruniy
B)  Ibn Xaldun
C)  Forobiy
D)  Ibn Sino
 To'g'ri javob: B) Ibn Xaldun
✔
Izoh:  Ibn Xaldun «Muqaddima» asarida jamiyat rivojlanishi va davlatlar almashinuvi qonuniyatlarini tahlil 
qilgan.
30.  Mantiqiy (ratsional) bilish shakllari qaysilar?
A)  Tushuncha, hukm, xulosa
B)  Sezgi, idrok, tasavvur
C)  Gipoteza, nazariya, amaliyot
D)  Kuzatish, o'lchash, tajriba
 To'g'ri javob: A) Tushuncha, hukm, xulosa
✔
Izoh:  Abstrakt tafakkur tushuncha, hukm va xulosa shakllarida amalga oshadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    9 Falsafa • 2-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Ijtimoiy munosabatlar sub'ekti, ijtimoiy ahamiyatli sifatlarga ega inson qanday ataladi?
A)  Shaxs
B)  Organizm
C)  Individ
D)  Populyatsiya
 To'g'ri javob: A) Shaxs✔
Izoh:  Shaxs — jamiyatda shakllangan, ijtimoiy ahamiyatli sifatlar va ongli faoliyatga ega insondir.
2.  «Sotsiologiya» atamasini fanga kiritgan mutafakkir kim?
A)  Emil Dyurkgeym
B)  Ogyust Kont
C)  Gerbert Spenser
D)  Maks Veber
 To'g'ri javob: B) Ogyust Kont
✔
Izoh:  Ogyust Kont jamiyat haqidagi ijobiy fanni «sotsiologiya» deb atagan.
3.  Pifagor va uning maktabi hamma narsaning asosi deb nimani hisoblagan?
A)  Sonni
B)  Olovni
C)  Atomlarni
D)  G'oyalarni
 To'g'ri javob: A) Sonni
✔
Izoh:  Pifagorchilar son va sonli munosabatlarni olamning asosi deb bilgan.
4.  Aristotel axloqida fazilat ikki chekka holat o'rtasidagi nima deb ta'riflanadi?
A)  O'rtalik (oltin o'rtalik)
B)  Lazzat
C)  Ilohiy amr
D)  Qat'iy burch
 To'g'ri javob: A) O'rtalik (oltin o'rtalik)
✔
Izoh:  Aristotelga ko'ra fazilat ikki illat — ortiqchalik va kamlik o'rtasidagi o'rtalikdir, masalan, jasorat.
5.  Jamiyatda ijtimoiy me'yorlar tizimining zaiflashuvi holatini «anomiya» deb atagan sotsiolog kim?
A)  Maks Veber
B)  Emil Dyurkgeym
C)  Robert Merton
D)  Pitirim Sorokin
 To'g'ri javob: B) Emil Dyurkgeym
✔
Izoh:  Emil Dyurkgeym anomiya tushunchasini me'yorlar inqirozi holatini tavsiflash uchun ishlatgan.
6.  «Bir daryoga ikki marta tushib bo'lmaydi» degan fikr kimga tegishli?
A)  Zenon
B)  Geraklit
C)  Parmenid
D)  Fales
 To'g'ri javob: B) Geraklit
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    10 Izoh:  Geraklit bu fikri bilan hamma narsaning doimiy o'zgarishda ekanini ifodalagan.
7.  «Ruh fenomenologiyasi» va «Mantiq ilmi» asarlarining muallifi kim?
A)  Fridrix Shelling
B)  Georg Hegel
C)  Lyudvig Feyerbax
D)  Immanuil Kant
 To'g'ri javob: B) Georg Hegel✔
Izoh:  Hegel bu asarlarida absolyut g'oyaning dialektik rivojlanishi haqidagi tizimini bayon qilgan.
8.  F. Bekon bilishga xalaqit beruvchi xatolarni qanday atagan?
A)  Idollar (sharpalar)
B)  Antinomiyalar
C)  Aporiyalar
D)  Paradigmalar
 To'g'ri javob: A) Idollar (sharpalar)
✔
Izoh:  Bekon urug', g'or, bozor va teatr idollarini inson aqlini chalg'ituvchi xatolar deb ko'rsatgan.
9.  Platon bilishni nima deb tushuntirgan?
A)  Sezgilarning yig'indisi
B)  Ilohiy vahiy
C)  Ruhning g'oyalar dunyosida ko'rganlarini eslashi
D)  Tajriba natijasi
 To'g'ri javob: C) Ruhning g'oyalar dunyosida ko'rganlarini eslashi
✔
Izoh:  Platonning anamnezis ta'limotiga ko'ra bilish ruhning avval ko'rgan g'oyalarini eslashidir.
10.  Odamlarning tarixan shakllangan, umumiy til, hudud, iqtisodiy hayot va madaniyatga ega 
barqaror birligi qanday ataladi?
A)  Urug'
B)  Millat
C)  Oila
D)  Qabila
 To'g'ri javob: B) Millat
✔
Izoh:  Millat — umumiy til, hudud, iqtisodiy hayot, madaniyat va o'zlikni anglash asosida shakllangan tarixiy 
birlikdir.
11.  Konfutsiy ideal deb hisoblagan, axloqiy fazilatlarga ega inson qanday ataladi?
A)  Darvesh
B)  Oliyjanob inson (szyun-szi)
C)  Donishmand rohib
D)  Hukmdor-faylasuf
 To'g'ri javob: B) Oliyjanob inson (szyun-szi)
✔
Izoh:  Konfutsiy «szyun-szi» — oliyjanob, axloqiy kamolotga erishgan insonni ideal sifatida ilgari surgan.
12.  «Mantiqiy-falsafiy traktat» asarining muallifi kim?
A)  Bertran Rassel
B)  Rudolf Karnap
C)  Lyudvig Vitgenshteyn
D)  Karl Popper
 To'g'ri javob: C) Lyudvig Vitgenshteyn
✔
Izoh:  Vitgenshteyn bu asarida til, mantiq va dunyo o'rtasidagi munosabatni tahlil qilgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    11 13.  Insoniyat turining alohida vakili sifatidagi inson qaysi tushuncha bilan ifodalanadi?
A)  Shaxs
B)  Individ
C)  Individuallik
D)  Fuqaro
 To'g'ri javob: B) Individ✔
Izoh:  Individ — insoniyat turining yagona vakili, alohida olingan inson.
14.  Jon Lokk inson ongini tug'ilganda nimaga o'xshatgan?
A)  Shamga
B)  Toza taxta (tabula rasa)
C)  Ko'zguga
D)  Yopiq qutiga
 To'g'ri javob: B) Toza taxta (tabula rasa)
✔
Izoh:  Lokk tug'ma g'oyalarni inkor etib, ongni tajriba bilan to'ldiriladigan «toza taxta» deb atagan.
15.  «Inson — siyosiy (ijtimoiy) mavjudotdir» degan ta'rif kimga tegishli?
A)  Epikur
B)  Platon
C)  Aristotel
D)  Protagor
 To'g'ri javob: C) Aristotel
✔
Izoh:  Aristotel «Siyosat» asarida insonni tabiatan jamiyatda yashovchi siyosiy mavjudot deb ta'riflagan.
16.  «Global qishloq» tushunchasini kiritgan media nazariyotchisi kim?
A)  Jan Bodriyar
B)  Marshall Makluen
C)  Deniel Bell
D)  Elvin Toffler
 To'g'ri javob: B) Marshall Makluen
✔
Izoh:  Marshall Makluen elektron aloqa vositalari dunyoni «global qishloq»ga aylantirishini ta'kidlagan.
17.  Kant ta'limotida inson ongidan tashqarida mavjud, lekin bilib bo'lmaydigan narsa qanday ataladi?
A)  Monada
B)  Substansiya
C)  Narsa o'zida
D)  Absolyut g'oya
 To'g'ri javob: C) Narsa o'zida
✔
Izoh:  Kantga ko'ra biz hodisalarni bilamiz, «narsa o'zida» esa tajribadan tashqarida qoladi.
18.  Anaksimandr dunyoning asosi deb qanday ibtidoni hisoblagan?
A)  Tuproqni
B)  Apeyronni
C)  Atomni
D)  Olovni
 To'g'ri javob: B) Apeyronni
✔
Izoh:  Anaksimandr cheksiz va noaniq ibtido — apeyronni hamma narsaning asosi deb bilgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    12 19.  Aristotel Afinada asos solgan maktab qanday ataladi?
A)  Bog'
B)  Akademiya
C)  Stoya
D)  Litsey
 To'g'ri javob: D) Litsey✔
Izoh:  Aristotel Afinada Litsey (Likey) maktabiga asos solgan, uning shogirdlari peripatetiklar deb atalgan.
20.  «Men hech narsa bilmasligimni bilaman» degan so'zlar kimga nisbat beriladi?
A)  Sokrat
B)  Pirron
C)  Platon
D)  Diogen
 To'g'ri javob: A) Sokrat
✔
Izoh:  Bu so'zlar Sokratga nisbat berilib, uning bilim chegarasini anglash haqidagi qarashini ifodalaydi.
21.  Jamiyat tarixini ijtimoiy-iqtisodiy formatsiyalar almashinuvi sifatida tushuntirgan mutafakkir kim?
A)  Osvald Shpengler
B)  Karl Marks
C)  Arnold Toynbi
D)  Maks Veber
 To'g'ri javob: B) Karl Marks
✔
Izoh:  Marks tarixni ishlab chiqarish usullari asosidagi ijtimoiy-iqtisodiy formatsiyalar almashinuvi deb 
tushuntirgan.
22.  «Borliq va vaqt» asarining muallifi kim?
A)  Edmund Gusserl
B)  Jan-Pol Sartr
C)  Karl Yaspers
D)  Martin Haydegger
 To'g'ri javob: D) Martin Haydegger
✔
Izoh:  Martin Haydegger «Borliq va vaqt» asarida inson mavjudligi (Dasein) va borliq ma'nosini tadqiq etgan.
23.  «Ochiq jamiyat va uning dushmanlari» asarining muallifi kim?
A)  Frensis Fukuyama
B)  Xanna Arendt
C)  Karl Popper
D)  Fridrix Xayek
 To'g'ri javob: C) Karl Popper
✔
Izoh:  Karl Popper bu asarida Platon, Hegel va Marks qarashlarini yopiq jamiyat g'oyasi sifatida tanqid qilgan.
24.  Rohat-farog'atni hayotning oliy maqsadi deb biluvchi axloqiy ta'limot qanday ataladi?
A)  Altruizm
B)  Gedonizm
C)  Asketizm
D)  Rigorizm
 To'g'ri javob: B) Gedonizm
✔
Izoh:  Gedonizm (yunoncha «hedone» — rohat) lazzatni oliy ezgulik deb biladi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    13 25.  «Zardusht shunday degan edi» asarining muallifi kim?
A)  Artur Shopengauer
B)  Martin Haydegger
C)  Jan-Pol Sartr
D)  Fridrix Nitsshe
 To'g'ri javob: D) Fridrix Nitsshe✔
Izoh:  Fridrix Nitsshe bu falsafiy-badiiy asarida «o'ta inson» g'oyasini ilgari surgan.
26.  «Sivilizatsiyalar to'qnashuvi» konsepsiyasining muallifi kim?
A)  Elvin Toffler
B)  Semyuel Xantington
C)  Frensis Fukuyama
D)  Deniel Bell
 To'g'ri javob: B) Semyuel Xantington
✔
Izoh:  Xantington kelajak mojarolari asosan sivilizatsiyalar o'rtasidagi madaniy farqlar bilan bog'liq bo'ladi, deb 
hisoblagan.
27.  Qadimgi Xitoy falsafasida bir-birini to'ldiruvchi qarama-qarshi kuchlar qanday ataladi?
A)  Logos va Nus
B)  Axura va Axriman
C)  In va Yan
D)  Atman va Brahman
 To'g'ri javob: C) In va Yan
✔
Izoh:  In va Yan qarama-qarshi, lekin bir-birini taqozo etuvchi ikki kosmik ibtidodir.
28.  Kiniklar maktabining mashhur vakili bo'lib, bochkada yashagani rivoyat qilinadigan faylasuf kim?
A)  Diogen Sinoplik
B)  Pirron
C)  Seneka
D)  Gorgiy
 To'g'ri javob: A) Diogen Sinoplik
✔
Izoh:  Kinik Diogen Sinoplik oddiy, tabiiy hayotni targ'ib qilgan va rivoyatga ko'ra bochkada yashagan.
29.  «Ilmiy inqiloblar strukturasi» asarida «paradigma» tushunchasini ilgari surgan olim kim?
A)  Karl Popper
B)  Tomas Kun
C)  Imre Lakatos
D)  Pol Feyerabend
 To'g'ri javob: B) Tomas Kun
✔
Izoh:  Tomas Kun fan rivojini paradigmalar almashinuvi, ya'ni ilmiy inqiloblar orqali tushuntirgan.
30.  O. Kontning «uch bosqich qonuni»ga ko'ra tafakkur qaysi bosqichlardan o'tadi?
A)  Mifologik, diniy, falsafiy
B)  Teologik, metafizik, pozitiv
C)  Hissiy, aqliy, intuitiv
D)  Ibtidoiy, feodal, kapitalistik
 To'g'ri javob: B) Teologik, metafizik, pozitiv
✔
Izoh:  Kontga ko'ra insoniyat tafakkuri teologik, metafizik va pozitiv (ilmiy) bosqichlardan o'tadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    14 Falsafa • 3-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Beruniyning astronomiyaga oid yirik asari qaysi?
A)  «Qonuni Mas'udiy»
B)  «Kitob ash-shifo»
C)  «Al-jabr val-muqobala»
D)  «Tib qonunlari»
 To'g'ri javob: A) «Qonuni Mas'udiy»✔
Izoh:  «Qonuni Mas'udiy» Beruniyning astronomiya va matematikaga oid qomusiy asaridir.
2.  Abu Rayhon Beruniyning Hindiston madaniyati va falsafasiga bag'ishlangan asari qaysi?
A)  «Saydana»
B)  «Qonuni Mas'udiy»
C)  «Mineralogiya»
D)  «Hindiston» («Tahqiqu mo li-l-Hind»)
 To'g'ri javob: D) «Hindiston» («Tahqiqu mo li-l-Hind»)
✔
Izoh:  Beruniy «Hindiston» asarida hind xalqining dini, falsafasi va fanlarini batafsil yoritgan.
3.  Xudo mavjudligini inkor etuvchi dunyoqarash qanday ataladi?
A)  Ateizm
B)  Panteizm
C)  Deizm
D)  Agnostitsizm
 To'g'ri javob: A) Ateizm
✔
Izoh:  Ateizm g'ayritabiiy kuchlar va Xudo mavjudligini inkor etuvchi dunyoqarashdir.
4.  Zaruriyatning namoyon bo'lish shakli va to'ldiruvchisi bo'lgan, tashqi sabablarga bog'liq hodisa 
qaysi kategoriya?
A)  Zaruriyat
B)  Voqelik
C)  Mohiyat
D)  Tasodif
 To'g'ri javob: D) Tasodif
✔
Izoh:  Tasodif tashqi, ikkinchi darajali sabablardan kelib chiqib, sodir bo'lishi ham, bo'lmasligi ham mumkin.
5.  Dunyoni to'liq bilish mumkinligini inkor etuvchi ta'limot qanday ataladi?
A)  Agnostitsizm
B)  Dogmatizm
C)  Ratsionalizm
D)  Pragmatizm
 To'g'ri javob: A) Agnostitsizm
✔
Izoh:  Agnostitsizm narsalarning asl mohiyatini bilish mumkin emas yoki bunga kafolat yo'q, deb hisoblaydi.
6.  Beruniy bilan ilmiy yozishmalar (savol-javoblar) olib borgan mutafakkir kim?
A)  G'azzoliy
B)  Forobiy
C)  Al-Xorazmiy
D)  Ibn Sino
 To'g'ri javob: D) Ibn Sino
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    15 Izoh:  Beruniy va Ibn Sino o'rtasida tabiat va falsafa masalalari bo'yicha mashhur savol-javob yozishmalari 
bo'lgan.
7.  Narsaning ajralmas, muhim xossasi qanday ataladi?
A)  Aksidensiya
B)  Modus
C)  Atribut
D)  Hodisa
 To'g'ri javob: C) Atribut✔
Izoh:  Atribut — narsaning ajralmas xususiyati, usiz narsa mavjud bo'la olmaydi.
8.  Xudo mavjudligining «ontologik dalili»ni ilgari surgan o'rta asr ilohiyotchisi kim?
A)  Pyer Abelyar
B)  Anselm Kenterberiyskiy
C)  Tertullian
D)  Boetsiy
 To'g'ri javob: B) Anselm Kenterberiyskiy
✔
Izoh:  Anselm Xudoni «undan buyukroq narsani tasavvur qilib bo'lmaydigan mavjudot» sifatidagi 
tushunchadan kelib chiqib isbotlashga uringan.
9.  Foma Akvinskiy Xudo mavjudligini nechta dalil bilan isbotlashga uringan?
A)  Beshta
B)  Yettita
C)  To'rtta
D)  Uchta
 To'g'ri javob: A) Beshta
✔
Izoh:  Foma Akvinskiy harakat, sabab, zaruriyat, mukammallik darajalari va maqsadga muvofiqlikka asoslangan
beshta dalil keltirgan.
10.  Hamma narsa taqdir tomonidan oldindan belgilab qo'yilgan, degan qarash qaysi?
A)  Plyuralizm
B)  Sensualizm
C)  Pragmatizm
D)  Fatalizm
 To'g'ri javob: D) Fatalizm
✔
Izoh:  Fatalizm (lotincha «fatum» — taqdir) barcha voqealar muqarrar ravishda oldindan belgilangan, deb 
hisoblaydi.
11.  Umumiy qoidadan xususiy holga oid xulosa chiqarish usuli qanday ataladi?
A)  Induksiya
B)  Gipoteza
C)  Deduksiya
D)  Analogiya
 To'g'ri javob: C) Deduksiya
✔
Izoh:  Deduksiya umumiy qoidalardan xususiy hollar haqida mantiqiy zarur xulosa chiqarishdir.
12.  Dunyoqarashning tarixan eng qadimgi shakli qaysi?
A)  Falsafa
B)  Mifologiya
C)  Fan
D)  Ideologiya
 To'g'ri javob: B) Mifologiya
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    16 Izoh:  Mifologiya dunyoqarashning eng qadimgi shakli bo'lib, dunyoni obrazli afsonalar orqali tushuntiradi.
13.  Italiya gumanizmining «otasi» deb hisoblanadigan shoir-mutafakkir kim?
A)  Franchesko Petrarka
B)  Jovanni Bokkachcho
C)  Leonardo da Vinchi
D)  Dante Aligeri
 To'g'ri javob: A) Franchesko Petrarka✔
Izoh:  Franchesko Petrarka antik merosni qayta tiklash va inson shaxsini ulug'lash orqali gumanizmga asos 
solgan.
14.  Narsaning yaxlit obrazi sezgi a'zolari orqali ongda aks etishi qanday ataladi?
A)  Xulosa
B)  Hukm
C)  Idrok
D)  Sezgi
 To'g'ri javob: C) Idrok
✔
Izoh:  Idrok narsani turli sezgilar asosida yaxlit holda aks ettiradi.
15.  Qismlarni yaxlit butunga birlashtirib o'rganish usuli qaysi?
A)  Induksiya
B)  Modellashtirish
C)  Analiz
D)  Sintez
 To'g'ri javob: D) Sintez
✔
Izoh:  Sintez — tahlil natijasida ajratilgan qismlarni yaxlit butun sifatida birlashtirishdir.
16.  Kategoriyalar haqidagi ta'limotni birinchi bo'lib tizimli ishlab chiqqan faylasuf kim?
A)  Platon
B)  Pifagor
C)  Aristotel
D)  Demokrit
 To'g'ri javob: C) Aristotel
✔
Izoh:  Aristotel «Kategoriyalar» asarida mohiyat, miqdor, sifat, munosabat kabi kategoriyalarni tizimlagan.
17.  Ob'ektni uning o'rnini bosuvchi nusxasi orqali o'rganish usuli qanday ataladi?
A)  Kuzatish
B)  Modellashtirish
C)  Analogiya
D)  Abstraksiya
 To'g'ri javob: B) Modellashtirish
✔
Izoh:  Modellashtirish o'rganilayotgan ob'ektni uning modeli yordamida tadqiq etish usulidir.
18.  Hamma narsaning asosi bo'lgan, o'z-o'zidan mavjud ibtido falsafada qanday ataladi?
A)  Substansiya
B)  Modus
C)  Aksidensiya
D)  Atribut
 To'g'ri javob: A) Substansiya
✔
Izoh:  Substansiya (lotincha «mohiyat») o'zgarishlar ortida turuvchi, o'z-o'zining sababi bo'lgan asosdir.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    17 19.  Abu Mansur Moturidiy islom tafakkurining qaysi sohasida mashhur maktab asoschisi bo'lgan?
A)  She'riyat
B)  Tibbiyot
C)  Kalom (aqida)
D)  Astronomiya
 To'g'ri javob: C) Kalom (aqida)✔
Izoh:  Moturidiy kalom ilmida moturidiya maktabiga asos solgan, uning «Kitob at-tavhid» asari mashhur.
20.  Falsafaning asosiy masalasi odatda qanday ta'riflanadi?
A)  Tafakkurning borliqqa munosabati
B)  Jamiyat va davlat munosabati
C)  Din va fan munosabati
D)  Inson va tabiat uyg'unligi
 To'g'ri javob: A) Tafakkurning borliqqa munosabati
✔
Izoh:  Falsafaning asosiy masalasi ong (tafakkur) va materiya (borliq) o'rtasidagi munosabat masalasidir.
21.  Tasavvufda kamolot bosqichlarining to'g'ri ketma-ketligi qaysi?
A)  Haqiqat, ma'rifat, tariqat, shariat
B)  Tariqat, shariat, haqiqat, ma'rifat
C)  Shariat, tariqat, ma'rifat, haqiqat
D)  Ma'rifat, shariat, tariqat, haqiqat
 To'g'ri javob: C) Shariat, tariqat, ma'rifat, haqiqat
✔
Izoh:  Tasavvufda solik shariatdan boshlab tariqat, ma'rifat va nihoyat haqiqat bosqichiga ko'tariladi.
22.  Narsaning ichki, barqaror asosini ifodalovchi kategoriya qaysi?
A)  Mohiyat
B)  Tasodif
C)  Hodisa
D)  Shakl
 To'g'ri javob: A) Mohiyat
✔
Izoh:  Mohiyat — narsaning ichki, nisbatan barqaror asosi, hodisa esa uning tashqi namoyon bo'lishidir.
23.  Axloq va odob haqidagi falsafiy fan qanday ataladi?
A)  Gnoseologiya
B)  Estetika
C)  Etika
D)  Mantiq
 To'g'ri javob: C) Etika
✔
Izoh:  Etika axloqning mohiyati, me'yorlari va kategoriyalarini o'rganuvchi falsafiy fandir.
24.  Olamdagi hamma narsa ma'lum maqsadga yo'naltirilgan, degan ta'limot qanday ataladi?
A)  Mexanitsizm
B)  Determinizm
C)  Teleologiya
D)  Fatalizm
 To'g'ri javob: C) Teleologiya
✔
Izoh:  Teleologiya (yunoncha «telos» — maqsad) olamdagi jarayonlarni maqsadga muvofiqlik bilan 
tushuntiradi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    18 25.  Bilimning voqelikka mos kelishi sifatidagi haqiqat konsepsiyasi qanday ataladi?
A)  Kogerent konsepsiya
B)  Pragmatik konsepsiya
C)  Korrespondent (moslik) konsepsiyasi
D)  Konvensional konsepsiya
 To'g'ri javob: C) Korrespondent (moslik) konsepsiyasi✔
Izoh:  Klassik, Aristoteldan boshlangan korrespondent konsepsiyada haqiqat bilimning voqelikka mosligidir.
26.  Materiyani birlamchi, ongni ikkilamchi deb hisoblovchi yo'nalish qanday ataladi?
A)  Idealizm
B)  Agnostitsizm
C)  Materializm
D)  Dualizm
 To'g'ri javob: C) Materializm
✔
Izoh:  Materializm materiyani birlamchi, ongni esa materiyaning mahsuli, ikkilamchi deb biladi.
27.  Alisher Navoiyning ijtimoiy-axloqiy qarashlari jamlangan nasriy asari qaysi?
A)  «Xamsa»
B)  «Boburnoma»
C)  «Mahbub ul-qulub»
D)  «Qutadg'u bilig»
 To'g'ri javob: C) «Mahbub ul-qulub»
✔
Izoh:  «Mahbub ul-qulub» Navoiyning jamiyat tabaqalari va axloq haqidagi nasriy asaridir.
28.  Butunni qismlarga ajratib o'rganish usuli qanday ataladi?
A)  Analogiya
B)  Sintez
C)  Analiz
D)  Deduksiya
 To'g'ri javob: C) Analiz
✔
Izoh:  Analiz (tahlil) — ob'ektni tarkibiy qismlarga ajratib o'rganish usulidir.
29.  «Falsafa» so'zi qaysi tildan kelib chiqqan?
A)  Qadimgi yunon tilidan
B)  Arab tilidan
C)  Lotin tilidan
D)  Qadimgi fors tilidan
 To'g'ri javob: A) Qadimgi yunon tilidan
✔
Izoh:  «Falsafa» yunoncha «phileo» (sevaman) va «sophia» (donolik) so'zlaridan tashkil topgan.
30.  «Bilimdon jaholat haqida» asarining muallifi bo'lgan Uyg'onish davri faylasufi kim?
A)  Pikko della Mirandola
B)  Erasm Rotterdamskiy
C)  Marsilio Fichino
D)  Nikolay Kuzanskiy
 To'g'ri javob: D) Nikolay Kuzanskiy
✔
Izoh:  Nikolay Kuzanskiy «Bilimdon jaholat haqida» asarida cheksiz Xudoni bilishning chegaralari haqida fikr 
yuritgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    19 Falsafa • 4-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Buddizm ta'limotining asosini nima tashkil etadi?
A)  To'rt oliy haqiqat
B)  Uch xudo
C)  Yetti osmon
D)  Besh unsur
 To'g'ri javob: A) To'rt oliy haqiqat✔
Izoh:  Budda azob, uning sababi, undan xalos bo'lish va xalos bo'lish yo'li haqidagi to'rt oliy haqiqatni ta'lim 
bergan.
2.  Fransuz ma'rifatparvarlari nashr etgan «Ensiklopediya»ning asosiy muharriri kim?
A)  Deni Didro
B)  Pol Golbax
C)  Jan-Jak Russo
D)  Volter
 To'g'ri javob: A) Deni Didro
✔
Izoh:  Deni Didro (d'Alamber bilan birga) fransuz «Ensiklopediya»sining tashkilotchisi va muharriri bo'lgan.
3.  «Ijtimoiy shartnoma haqida» asarining muallifi kim?
A)  Deni Didro
B)  Volter
C)  Sharl Monteskye
D)  Jan-Jak Russo
 To'g'ri javob: D) Jan-Jak Russo
✔
Izoh:  Jan-Jak Russo bu asarida xalq hokimiyati (suverenitet) g'oyasini asoslagan.
4.  Sokratning savol-javob orqali haqiqatni «tug'dirish» usuli qanday ataladi?
A)  Induksiya
B)  Sillogistika
C)  Ritorika
D)  Mayevtika
 To'g'ri javob: D) Mayevtika
✔
Izoh:  Mayevtika (yunoncha «doyalik san'ati») suhbatdoshga savollar orqali haqiqatni o'zi topishga yordam 
beradi.
5.  Quyidagilardan qaysi biri global muammolar qatoriga kiradi?
A)  Mahalliy yo'l ta'mirlash
B)  Ekologik inqiroz
C)  Bitta korxona bankrotligi
D)  Shahar transporti jadvali
 To'g'ri javob: B) Ekologik inqiroz
✔
Izoh:  Ekologik inqiroz butun insoniyat taqdiriga daxldor bo'lib, uni faqat birgalikdagi sa'y-harakatlar bilan hal 
qilish mumkin.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    20 6.  «O'zingni bil!» shiorini falsafasining asosiy tamoyiliga aylantirgan mutafakkir kim?
A)  Demokrit
B)  Sokrat
C)  Pifagor
D)  Aristotel
 To'g'ri javob: B) Sokrat✔
Izoh:  Sokrat Delfi ibodatxonasidagi «O'zingni bil!» yozuvini falsafasining asosiga qo'ygan.
7.  Insonning paydo bo'lishida mehnatning hal qiluvchi rolini ta'kidlagan nazariya muallifi kim?
A)  Charlz Darvin
B)  Zigmund Freyd
C)  Fridrix Engels
D)  Ogyust Kont
 To'g'ri javob: C) Fridrix Engels
✔
Izoh:  Engels «Maymunning odamga aylanishida mehnatning roli» asarida mehnatni antroposotsiogenezning 
asosiy omili deb ko'rsatgan.
8.  «Sof aqlning tanqidi» asarining muallifi kim?
A)  Iogann Fixte
B)  Artur Shopengauer
C)  Immanuil Kant
D)  Georg Hegel
 To'g'ri javob: C) Immanuil Kant
✔
Izoh:  Kant «Sof aqlning tanqidi» asarida bilishning imkoniyatlari va chegaralarini tadqiq etgan.
9.  «Hayotga ehtirom» axloqiy tamoyilini ilgari surgan mutafakkir kim?
A)  Lev Tolstoy
B)  Erix Fromm
C)  Fridrix Nitsshe
D)  Albert Shvaytser
 To'g'ri javob: D) Albert Shvaytser
✔
Izoh:  Albert Shvaytser har qanday hayotni muqaddas deb biluvchi «hayotga ehtirom» axloqini asoslagan.
10.  Insonga moddiy yoki ma'naviy jihatdan ahamiyatli bo'lgan narsa va hodisalar qanday ataladi?
A)  Instinktlar
B)  Ehtiyojlar
C)  Me'yorlar
D)  Qadriyatlar
 To'g'ri javob: D) Qadriyatlar
✔
Izoh:  Qadriyatlar inson va jamiyat uchun ijobiy ahamiyatga ega bo'lgan moddiy va ma'naviy ne'matlardir.
11.  Hind falsafasida inson xatti-harakatlarining keyingi taqdirni belgilovchi qonuni qanday ataladi?
A)  Moksha
B)  Karma
C)  Atman
D)  Yoga
 To'g'ri javob: B) Karma
✔
Izoh:  Karma qilingan amallarning oqibati keyingi hayot va taqdirni belgilashi haqidagi qonundir.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    21 12.  Qadimgi Hindistondagi materialistik falsafiy maktab qaysi?
A)  Mimansa
B)  Charvaka (lokayata)
C)  Vedanta
D)  Yoga
 To'g'ri javob: B) Charvaka (lokayata)✔
Izoh:  Charvaka-lokayata maktabi faqat sezgilar bilan idrok etiladigan moddiy dunyoni tan olgan.
13.  Konfutsiy ta'limotida «jen» tushunchasi nimani anglatadi?
A)  Harbiy jasorat
B)  Insoniylik, insonparvarlik
C)  Qonun ustuvorligi
D)  Tabiiy yo'l
 To'g'ri javob: B) Insoniylik, insonparvarlik
✔
Izoh:  «Jen» Konfutsiy axloqining markaziy tushunchasi bo'lib, insoniylik va odamlarga mehrni bildiradi.
14.  «Fikrlayapman, demak, mavjudman» degan mashhur qoida kimga tegishli?
A)  Blez Paskal
B)  Rene Dekart
C)  Gotfrid Leybnits
D)  Benedikt Spinoza
 To'g'ri javob: B) Rene Dekart
✔
Izoh:  Dekart barcha narsaga shubha qilganda ham fikrlovchi «Men»ning mavjudligi shubhasiz ekanini 
ta'kidlagan.
15.  Aristotel har bir narsani qanday ikki ibtidoning birligi deb hisoblagan?
A)  Atom va bo'shliq
B)  Materiya va forma
C)  Ruh va tana
D)  Son va o'lchov
 To'g'ri javob: B) Materiya va forma
✔
Izoh:  Aristotelga ko'ra har bir narsa materiya (imkoniyat) va forma (voqelik) birligidir.
16.  Ilmiy nazariyani rad etish imkoniyatini (falsifikatsiyani) ilmiylik mezoni deb hisoblagan faylasuf 
kim?
A)  Rudolf Karnap
B)  Karl Popper
C)  Imre Lakatos
D)  Tomas Kun
 To'g'ri javob: B) Karl Popper
✔
Izoh:  Karl Popper tajribada rad etilishi mumkin bo'lgan nazariyalargina ilmiy hisoblanadi, deb ta'kidlagan.
17.  Inson ehtiyojlarini piramida shaklida tasniflagan psixolog kim?
A)  Abraham Maslou
B)  Zigmund Freyd
C)  Erix Fromm
D)  Karl Rojers
 To'g'ri javob: A) Abraham Maslou
✔
Izoh:  Abraham Maslou ehtiyojlarni fiziologik ehtiyojlardan o'zini namoyon qilish ehtiyojigacha bo'lgan 
ierarxiya sifatida tasvirlagan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    22 18.  Qadimgi hind falsafasining eng qadimgi manbalari qaysilar?
A)  Vedalar
B)  Sutralar
C)  Avesto
D)  Lun yu
 To'g'ri javob: A) Vedalar✔
Izoh:  Vedalar qadimgi Hindistonning eng qadimgi diniy-falsafiy matnlari hisoblanadi.
19.  Atomistik ta'limot asoschilari kimlar?
A)  Platon va Aristotel
B)  Fales va Anaksimen
C)  Parmenid va Zenon
D)  Levkipp va Demokrit
 To'g'ri javob: D) Levkipp va Demokrit
✔
Izoh:  Levkipp va Demokrit dunyo bo'linmas zarralar — atomlar va bo'shliqdan iborat, deb ta'lim bergan.
20.  «Dunyo iroda va tasavvur sifatida» asarining muallifi kim?
A)  Syoren Kyerkegor
B)  Anri Bergson
C)  Artur Shopengauer
D)  Fridrix Nitsshe
 To'g'ri javob: C) Artur Shopengauer
✔
Izoh:  Shopengauer dunyoning asosida ko'r, ongsiz iroda yotadi, deb hisoblagan.
21.  Barcha xalqlar va davrlar uchun ahamiyatli bo'lgan hayot, tinchlik, erkinlik kabi qadriyatlar qanday
ataladi?
A)  Mintaqaviy qadriyatlar
B)  Kasbiy qadriyatlar
C)  Umuminsoniy qadriyatlar
D)  Guruhiy qadriyatlar
 To'g'ri javob: C) Umuminsoniy qadriyatlar
✔
Izoh:  Umuminsoniy qadriyatlar millati, dini va davridan qat'i nazar barcha insonlar uchun ahamiyatlidir.
22.  Dunyo oddiy ruhiy birliklar — monadalardan iborat, degan ta'limot muallifi kim?
A)  Iogann Fixte
B)  Gotfrid Leybnits
C)  Benedikt Spinoza
D)  Jorj Berkli
 To'g'ri javob: B) Gotfrid Leybnits
✔
Izoh:  Leybnits «Monadologiya» asarida olamni bo'linmas ruhiy substansiyalar — monadalardan iborat deb 
tushuntirgan.
23.  Nemis klassik falsafasining asoschisi kim?
A)  Fridrix Shelling
B)  Georg Hegel
C)  Immanuil Kant
D)  Iogann Fixte
 To'g'ri javob: C) Immanuil Kant
✔
Izoh:  Immanuil Kant tanqidiy falsafasi bilan nemis klassik falsafasiga asos solgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    23 24.  Geraklit borliqning asosi deb qaysi unsurni hisoblagan?
A)  Olovni
B)  Tuproqni
C)  Havoni
D)  Suvni
 To'g'ri javob: A) Olovni✔
Izoh:  Geraklit dunyoni abadiy yonib-o'chib turuvchi olov deb ta'riflagan.
25.  Jamiyatning moddiy va ma'naviy yutuqlari, inson tomonidan yaratilgan qadriyatlar majmui 
qanday ataladi?
A)  Iqtisodiyot
B)  Biosfera
C)  Madaniyat
D)  Tabiat
 To'g'ri javob: C) Madaniyat
✔
Izoh:  Madaniyat — insoniyat tomonidan yaratilgan moddiy va ma'naviy qadriyatlar majmuidir.
26.  «Protestant etikasi va kapitalizm ruhi» asarining muallifi kim?
A)  Karl Marks
B)  Georg Zimmel
C)  Emil Dyurkgeym
D)  Maks Veber
 To'g'ri javob: D) Maks Veber
✔
Izoh:  Maks Veber protestant axloqining kapitalizm rivojidagi rolini tahlil qilgan.
27.  «Bilim — kuchdir» degan mashhur fikr kimga tegishli?
A)  Tomas Gobbs
B)  Rene Dekart
C)  Jon Lokk
D)  Frensis Bekon
 To'g'ri javob: D) Frensis Bekon
✔
Izoh:  Frensis Bekon bilimning amaliy ahamiyatini ta'kidlab, «Bilim — kuchdir» degan shiorni ilgari surgan.
28.  Inson faoliyati mahsulining unga yot va unga qarshi kuchga aylanishi qanday ataladi?
A)  Sotsializatsiya
B)  Integratsiya
C)  Begonalashuv
D)  Modernizatsiya
 To'g'ri javob: C) Begonalashuv
✔
Izoh:  Begonalashuv muammosini Hegel va ayniqsa Marks chuqur tahlil qilgan.
29.  «Monadologiya» va «Teoditseya» asarlarida olamni «mumkin bo'lgan dunyolarning eng yaxshisi» 
deb atagan faylasuf kim?
A)  Volter
B)  Benedikt Spinoza
C)  Rene Dekart
D)  Gotfrid Leybnits
 To'g'ri javob: D) Gotfrid Leybnits
✔
Izoh:  Leybnits Xudo yaratgan dunyoni mumkin bo'lgan dunyolarning eng yaxshisi deb hisoblagan, Volter esa 
buni masxara qilgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    24 30.  Estetikaning asosiy kategoriyalari qaysi qatorda to'g'ri berilgan?
A)  Burch, vijdon, sha'n
B)  Sabab, oqibat, zaruriyat
C)  Materiya, harakat, makon
D)  Go'zallik, ulug'vorlik, fojiaviylik, kulgililik
 To'g'ri javob: D) Go'zallik, ulug'vorlik, fojiaviylik, kulgililik✔
Izoh:  Go'zal, ulug'vor, fojiaviy va kulgili estetikaning asosiy kategoriyalari hisoblanadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    25 Falsafa • 5-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  «Inson qadr-qimmati haqida nutq» asarining muallifi kim?
A)  Franchesko Petrarka
B)  Nikkolo Makiavelli
C)  Jovanni Pikko della Mirandola
D)  Lorentso Valla
 To'g'ri javob: C) Jovanni Pikko della Mirandola✔
Izoh:  Pikko della Mirandola bu asarida insonning o'z taqdirini erkin yaratish qobiliyatini ulug'lagan.
2.  Yevropada Aristotelning eng yirik sharhlovchisi sifatida tanilgan Ibn Rushd qanday nom bilan 
mashhur?
A)  Avitsenna
B)  Avempatse
C)  Averroes
D)  Alfarabius
 To'g'ri javob: C) Averroes
✔
Izoh:  Ibn Rushd lotin manbalarida Averroes deb atalgan, uning sharhlari asosida averroizm oqimi shakllangan.
3.  Tajribani bilimning asosiy manbai deb biluvchi yo'nalish qaysi?
A)  Dogmatizm
B)  Ratsionalizm
C)  Empirizm
D)  Intuitivizm
 To'g'ri javob: C) Empirizm
✔
Izoh:  Empirizm (yunoncha «empeiria» — tajriba) barcha bilim tajribadan kelib chiqadi, deb ta'kidlaydi.
4.  Materiyaning yashash usuli, uning ajralmas atributi nima?
A)  Sukunat
B)  Tasodif
C)  Muvozanat
D)  Harakat
 To'g'ri javob: D) Harakat
✔
Izoh:  Harakat materiyaning yashash usuli bo'lib, harakatsiz materiya mavjud emas; sukunat nisbiydir.
5.  Ilgari idrok etilgan narsaning xotirada qayta tiklangan obrazi qanday ataladi?
A)  Intuitsiya
B)  Sezgi
C)  Tushuncha
D)  Tasavvur
 To'g'ri javob: D) Tasavvur
✔
Izoh:  Tasavvur — narsa bevosita ta'sir qilmagan holda xotirada qayta tiklangan hissiy obrazdir.
6.  Imom Buxoriyning hadislar to'plami qanday nomlanadi?
A)  «Muvatto»
B)  «Sunan»
C)  «Musnad»
D)  «Al-jome' as-sahih»
 To'g'ri javob: D) «Al-jome' as-sahih»
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    26 Izoh:  Imom Buxoriyning «Al-jome' as-sahih» asari eng ishonchli hadislar to'plamlaridan biri hisoblanadi.
7.  Makon va zamonning materiya harakatiga bog'liqligini tabiiy-ilmiy asoslagan nazariya qaysi?
A)  Nisbiylik nazariyasi
B)  Atomistika
C)  Evolyutsiya nazariyasi
D)  Klassik mexanika
 To'g'ri javob: A) Nisbiylik nazariyasi✔
Izoh:  Albert Eynshteynning nisbiylik nazariyasi makon va zamon xossalarining materiya harakatiga bog'liqligini
ko'rsatdi.
8.  O'rta asrlar munozarasida universaliyalar narsalardan oldin, real mavjud, degan oqim qaysi?
A)  Realizm
B)  Skeptitsizm
C)  Konseptualizm
D)  Nominalizm
 To'g'ri javob: A) Realizm
✔
Izoh:  O'rta asrlar realizmiga ko'ra umumiy tushunchalar haqiqiy, yakka narsalardan oldin mavjud borliqdir.
9.  Butun materiya jonli, sezish qobiliyatiga ega, degan qadimgi ta'limot qanday ataladi?
A)  Totemizm
B)  Panteizm
C)  Gilozoizm
D)  Animizm
 To'g'ri javob: C) Gilozoizm
✔
Izoh:  Gilozoizm (yunoncha «hyle» — materiya, «zoe» — hayot) materiyani umumiy jonli deb hisoblaydi.
10.  Antik skeptitsizmning asoschisi kim hisoblanadi?
A)  Pirron
B)  Zenon
C)  Diogen
D)  Epikur
 To'g'ri javob: A) Pirron
✔
Izoh:  Elidalik Pirron antik skeptitsizm asoschisi bo'lib, hukm chiqarishdan tiyilishni targ'ib qilgan.
11.  Dialektikaning qaysi qonuni rivojlanish manbaini ochib beradi?
A)  Butunning qismlar yig'indisiga tengligi
B)  Inkorni inkor qonuni
C)  Miqdor o'zgarishlarining sifat o'zgarishlariga o'tish qonuni
D)  Qarama-qarshiliklar birligi va kurashi qonuni
 To'g'ri javob: D) Qarama-qarshiliklar birligi va kurashi qonuni
✔
Izoh:  Qarama-qarshiliklar birligi va kurashi qonuni rivojlanishning ichki manbai — ziddiyatlarni ko'rsatadi.
12.  Arab tilidagi falsafaning asoschisi, «Arablar faylasufi» deb atalgan mutafakkir kim?
A)  Al-Kindiy
B)  Ibn Rushd
C)  Forobiy
D)  G'azzoliy
 To'g'ri javob: A) Al-Kindiy
✔
Izoh:  Al-Kindiy arab tilida falsafiy asarlar yozgan dastlabki yirik faylasuf sifatida shunday nomlangan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    27 13.  «Zarurat bo'lmasa, mohiyatlarni ko'paytirma» degan tamoyil kimning nomi bilan bog'liq?
A)  Duns Skot
B)  Foma Akvinskiy
C)  Anselm
D)  Uilyam Okkam
 To'g'ri javob: D) Uilyam Okkam✔
Izoh:  Bu tamoyil «Okkam ustarasi» nomi bilan mashhur bo'lib, nominalist Uilyam Okkamga nisbat beriladi.
14.  Idealistik dialektikaning klassik tizimini yaratgan faylasuf kim?
A)  Geraklit
B)  Karl Marks
C)  Lyudvig Feyerbax
D)  Georg Hegel
 To'g'ri javob: D) Georg Hegel
✔
Izoh:  Hegel dialektikani absolyut g'oyaning o'z-o'zini rivojlantirishi sifatida tizimli ishlab chiqqan.
15.  Umumiy tushunchalar (universaliyalar) faqat nomlardan iborat, degan o'rta asr oqimi qanday 
ataladi?
A)  Konseptualizm
B)  Realizm
C)  Patristika
D)  Nominalizm
 To'g'ri javob: D) Nominalizm
✔
Izoh:  Nominalizm (lotincha «nomen» — nom) universaliyalar real mavjud emas, ular faqat so'zlar, deb 
hisoblaydi.
16.  «Hibbat ul-haqoyiq» asarining muallifi kim?
A)  Ahmad Yassaviy
B)  Yusuf Xos Hojib
C)  Sulaymon Boqirg'oniy
D)  Ahmad Yugnakiy
 To'g'ri javob: D) Ahmad Yugnakiy
✔
Izoh:  Ahmad Yugnakiy «Hibbat ul-haqoyiq» («Haqiqatlar armug'oni») pand-nasihat dostonining muallifidir.
17.  Inson ongidan tashqarida va unga bog'liq bo'lmagan holda mavjud bo'lgan ob'ektiv reallik qanday 
falsafiy kategoriya bilan ifodalanadi?
A)  Ruh
B)  Materiya
C)  G'oya
D)  Ong
 To'g'ri javob: B) Materiya
✔
Izoh:  Materiya ongdan tashqarida mavjud bo'lib, sezgilarimiz orqali in'ikos etiladigan ob'ektiv reallikdir.
18.  Bilishning hissiy bosqichi shakllarining to'g'ri ketma-ketligi qaysi?
A)  Sezgi, idrok, tasavvur
B)  Idrok, sezgi, tushuncha
C)  Tasavvur, hukm, sezgi
D)  Tushuncha, hukm, xulosa
 To'g'ri javob: A) Sezgi, idrok, tasavvur
✔
Izoh:  Hissiy bilish sezgi, idrok va tasavvur shakllarida amalga oshadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    28 19.  Sezgilarni bilishning yagona manbai deb hisoblovchi ta'limot qanday ataladi?
A)  Sensualizm
B)  Irratsionalizm
C)  Voluntarizm
D)  Ratsionalizm
 To'g'ri javob: A) Sensualizm✔
Izoh:  Sensualizm (lotincha «sensus» — sezgi) bilimning manbai sezgilardir, deb biladi.
20.  Bilishda aql va tajribadan tashqari omillarni (iroda, sezgi, instinkt) ustun qo'yuvchi yo'nalish qaysi?
A)  Pozitivizm
B)  Irratsionalizm
C)  Empirizm
D)  Ratsionalizm
 To'g'ri javob: B) Irratsionalizm
✔
Izoh:  Irratsionalizm aqlning imkoniyatlarini cheklab, iroda, intuitsiya yoki instinktni birinchi o'ringa qo'yadi.
21.  Olamning cheksizligi va olamlarning ko'pligi g'oyasi uchun 1600-yilda gulxanda yoqilgan faylasuf 
kim?
A)  Nikolay Kuzanskiy
B)  Jordano Bruno
C)  Galileo Galiley
D)  Tommazo Kampanella
 To'g'ri javob: B) Jordano Bruno
✔
Izoh:  Jordano Bruno o'z qarashlari uchun inkvizitsiya hukmi bilan Rimda gulxanda yoqilgan.
22.  Narsaning sifat va miqdor birligini ifodalovchi kategoriya qaysi?
A)  Xossa
B)  O'lchov (me'yor)
C)  Sakrash
D)  Struktura
 To'g'ri javob: B) O'lchov (me'yor)
✔
Izoh:  O'lchov — miqdor o'zgarishlari narsaning sifatini o'zgartirmaydigan chegara, sifat va miqdor birligidir.
23.  Ob'ektlar o'xshashligiga asoslangan xulosa chiqarish usuli qaysi?
A)  Sintez
B)  Analogiya
C)  Deduksiya
D)  Induksiya
 To'g'ri javob: B) Analogiya
✔
Izoh:  Analogiya ikki ob'ektning ayrim belgilardagi o'xshashligidan boshqa belgilardagi o'xshashlik haqida 
xulosa chiqarishdir.
24.  «Falsafa» atamasining lug'aviy ma'nosi nima?
A)  Donolikni sevish
B)  Tabiatni o'rganish
C)  Xudoni tanish
D)  To'g'ri fikrlash
 To'g'ri javob: A) Donolikni sevish
✔
Izoh:  Yunoncha «philosophia» so'zma-so'z «donolikka muhabbat» degan ma'noni anglatadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    29 25.  Bilimlarning o'zaro ziddiyatsizligi va izchilligini haqiqat mezoni deb biluvchi konsepsiya qaysi?
A)  Korrespondent konsepsiya
B)  Kogerent konsepsiya
C)  Pragmatik konsepsiya
D)  Empirik konsepsiya
 To'g'ri javob: B) Kogerent konsepsiya✔
Izoh:  Kogerent konsepsiyada bilim tizim ichida ziddiyatsiz va boshqa bilimlar bilan izchil bo'lsa haqiqiy 
hisoblanadi.
26.  Barcha hodisalar sababiy bog'langan va qonuniyatga bo'ysunadi, degan tamoyil qaysi?
A)  Teleologiya
B)  Determinizm
C)  Indeterminizm
D)  Relyativizm
 To'g'ri javob: B) Determinizm
✔
Izoh:  Determinizm har bir hodisaning sababi borligi va olamdagi umumiy sababiy bog'liqlikni ta'kidlaydi.
27.  Narsa yoki hodisaning faqat unga xos bo'lgan, takrorlanmas xususiyatlari qaysi kategoriya bilan 
ifodalanadi?
A)  Butun
B)  Umumiy
C)  Xususiy
D)  Yakka
 To'g'ri javob: D) Yakka
✔
Izoh:  Yakka kategoriyasi narsaning boshqalardan farq qiluvchi, o'ziga xos xususiyatlarini ifodalaydi.
28.  «Al-jabr val-muqobala» asarining muallifi kim?
A)  Abu Rayhon Beruniy
B)  Muhammad al-Xorazmiy
C)  Mirzo Ulug'bek
D)  Ahmad al-Farg'oniy
 To'g'ri javob: B) Muhammad al-Xorazmiy
✔
Izoh:  Muhammad al-Xorazmiy algebra faniga asos solgan, «algebra» atamasi uning asari nomidan kelib 
chiqqan.
29.  Moddiy va ruhiy ibtidolarni teng huquqli, mustaqil deb hisoblovchi ta'limot qaysi?
A)  Monizm
B)  Panteizm
C)  Plyuralizm
D)  Dualizm
 To'g'ri javob: D) Dualizm
✔
Izoh:  Dualizm dunyo asosida bir-biriga bog'liq bo'lmagan ikki ibtido — moddiy va ruhiy substansiya yotadi, 
deb biladi.
30.  Narsalarni o'zgarmas va bir-biridan ajralgan holda o'rganuvchi usul (dialektikaga qarama-qarshi) 
qanday ataladi?
A)  Fenomenologiya
B)  Metafizika
C)  Germenevtika
D)  Sinergetika
 To'g'ri javob: B) Metafizika
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    30 Izoh:  Usul sifatidagi metafizika narsalarni rivojlanishdan tashqarida, alohida va o'zgarmas holda ko'radi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    31 Falsafa • 6-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Buddizmda azob-uqubatlardan to'liq xalos bo'lish holati qanday ataladi?
A)  Nirvana
B)  Dxarma
C)  Sansara
D)  Karma
 To'g'ri javob: A) Nirvana✔
Izoh:  Nirvana buddizmda istaklar va azoblardan butunlay xalos bo'lish, oliy osoyishtalik holatidir.
2.  Psixoanaliz ta'limotining asoschisi kim?
A)  Karl Gustav Yung
B)  Zigmund Freyd
C)  Alfred Adler
D)  Erix Fromm
 To'g'ri javob: B) Zigmund Freyd
✔
Izoh:  Zigmund Freyd inson ruhiyatida ong osti (ongsizlik) jarayonlarining hal qiluvchi rolini ochib bergan.
3.  Platon Afinada asos solgan falsafiy maktab qanday ataladi?
A)  Bog'
B)  Stoya
C)  Akademiya
D)  Litsey
 To'g'ri javob: C) Akademiya
✔
Izoh:  Platon miloddan avvalgi IV asrda Afinada Akademiyaga asos solgan.
4.  «Ozodlikdan qochish» asarining muallifi kim?
A)  Gerbert Markuze
B)  Teodor Adorno
C)  Zigmund Freyd
D)  Erix Fromm
 To'g'ri javob: D) Erix Fromm
✔
Izoh:  Neofreydist Erix Fromm bu asarida insonning erkinlik mas'uliyatidan qochishga moyilligini tahlil qilgan.
5.  «Kapital» asarining muallifi kim?
A)  Adam Smit
B)  Fridrix Engels
C)  Karl Marks
D)  Lyudvig Feyerbax
 To'g'ri javob: C) Karl Marks
✔
Izoh:  Karl Marks «Kapital» asarida kapitalistik ishlab chiqarish usulini tahlil qilgan.
6.  «Inson tabiati haqida traktat» asarining muallifi kim?
A)  Jon Lokk
B)  Adam Smit
C)  Tomas Gobbs
D)  Devid Yum
 To'g'ri javob: D) Devid Yum
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    32 Izoh:  Shotlandiyalik Devid Yum bu asarida sabab-oqibat bog'lanishiga skeptik qarashini bayon qilgan.
7.  Sokratning ta'limoti asosan kimning asarlari orqali bizgacha yetib kelgan?
A)  Aristotel va Teofrast
B)  Platon va Ksenofont
C)  Seneka va Lukretsiy
D)  Demokrit va Epikur
 To'g'ri javob: B) Platon va Ksenofont✔
Izoh:  Sokrat o'zi asar yozmagan, uning qarashlari Platon dialoglari va Ksenofont asarlaridan ma'lum.
8.  Biosferaning inson aqli ta'sirida yangi holatga o'tishi — «noosfera» haqidagi ta'limotni 
rivojlantirgan olim kim?
A)  Ilya Prigojin
B)  Charlz Darvin
C)  Konstantin Siolkovskiy
D)  Vladimir Vernadskiy
 To'g'ri javob: D) Vladimir Vernadskiy
✔
Izoh:  Vladimir Vernadskiy noosferani inson aqli va faoliyati hal qiluvchi omilga aylangan biosfera bosqichi deb 
ta'riflagan.
9.  Frensis Bekonning ilmiy bilish usuli haqidagi asosiy asari qaysi?
A)  «Etika»
B)  «Metod haqida mulohaza»
C)  «Yangi Organon»
D)  «Leviafan»
 To'g'ri javob: C) «Yangi Organon»
✔
Izoh:  Bekon «Yangi Organon» asarida induktiv metodni ilmiy bilishning asosiy usuli sifatida asoslagan.
10.  Haqiqat mezoni amaliy foydalilik va natijadorlikdir, degan oqim qaysi?
A)  Strukturalizm
B)  Fenomenologiya
C)  Ekzistensializm
D)  Pragmatizm
 To'g'ri javob: D) Pragmatizm
✔
Izoh:  Pragmatizm (Pirs, Jeyms, Dyui) g'oyaning haqiqiyligini uning amaliy natijalari bilan o'lchaydi.
11.  «Tarixning oxiri» konsepsiyasini ilgari surgan mutafakkir kim?
A)  Semyuel Xantington
B)  Elvin Toffler
C)  Karl Popper
D)  Frensis Fukuyama
 To'g'ri javob: D) Frensis Fukuyama
✔
Izoh:  Fukuyama liberal demokratiyani insoniyat ijtimoiy-siyosiy rivojining yakuniy shakli deb e'lon qilgan.
12.  Formal mantiq fanining asoschisi kim?
A)  Platon
B)  Sokrat
C)  Aristotel
D)  Zenon
 To'g'ri javob: C) Aristotel
✔
Izoh:  Aristotel mantiqni tizimli fan sifatida ishlab chiqqan, uning mantiqiy asarlari «Organon» deb nomlangan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    33 13.  Aristotelning axloq haqidagi mashhur asari qaysi?
A)  «Fedon»
B)  «Davlat»
C)  «Ziyofat»
D)  «Nikomax etikasi»
 To'g'ri javob: D) «Nikomax etikasi»✔
Izoh:  «Nikomax etikasi» Aristotelning baxt, fazilat va o'rtalik haqidagi asosiy axloqiy asaridir.
14.  Postindustrial jamiyat nazariyasining asoschilaridan biri kim?
A)  Emil Dyurkgeym
B)  Maks Veber
C)  Deniel Bell
D)  Ogyust Kont
 To'g'ri javob: C) Deniel Bell
✔
Izoh:  Amerikalik sotsiolog Deniel Bell bilim va axborot asosiy resursga aylangan postindustrial jamiyat 
nazariyasini ishlab chiqqan.
15.  Boshqalar manfaatini o'z manfaatidan ustun qo'yish axloqiy tamoyili qanday ataladi?
A)  Altruizm
B)  Egoizm
C)  Gedonizm
D)  Pragmatizm
 To'g'ri javob: A) Altruizm
✔
Izoh:  Altruizm (lotincha «alter» — boshqa) o'zgalar manfaati uchun fidoyilik qilishni ifodalaydi.
16.  «Mavjud bo'lish — idrok etilish demakdir» degan qoida kimga tegishli?
A)  Rene Dekart
B)  Jon Lokk
C)  Devid Yum
D)  Jorj Berkli
 To'g'ri javob: D) Jorj Berkli
✔
Izoh:  Berkli «esse est percipi» qoidasi bilan narsalar faqat idrok etilganda mavjud, degan fikrni ilgari surgan.
17.  Insonning boshqalardan farq qiluvchi takrorlanmas xususiyatlari majmui qanday ataladi?
A)  Individuallik
B)  Status
C)  Mentalitet
D)  Individ
 To'g'ri javob: A) Individuallik
✔
Izoh:  Individuallik — har bir insonga xos bo'lgan takrorlanmas jismoniy va ruhiy xususiyatlar majmuidir.
18.  «Borliq va hechlik» asarining muallifi kim?
A)  Albert Kamyu
B)  Martin Haydegger
C)  Jan-Pol Sartr
D)  Karl Yaspers
 To'g'ri javob: C) Jan-Pol Sartr
✔
Izoh:  Fransuz ekzistensialisti Jan-Pol Sartr «Borliq va hechlik» asarida inson erkinligi muammosini tahlil qilgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    34 19.  Insonning o'z tanlovi va xatti-harakatlari oqibatlari uchun javob berishi qanday ataladi?
A)  Imtiyoz
B)  Mas'uliyat
C)  Erkinlik
D)  Majburiyat
 To'g'ri javob: B) Mas'uliyat✔
Izoh:  Mas'uliyat erkinlikning ajralmas tomoni bo'lib, insonning o'z harakatlari oqibatlari uchun javobgarligidir.
20.  «O'z-o'zimga» asarini yozgan Rim imperatori-stoik faylasuf kim?
A)  Neron
B)  Trayan
C)  Mark Avreliy
D)  Avgust
 To'g'ri javob: C) Mark Avreliy
✔
Izoh:  Mark Avreliy stoitsizm ruhidagi «O'z-o'zimga» (Fikrlar) asarining muallifidir.
21.  Neoplatonizm asoschisi kim?
A)  Lukretsiy
B)  Plotin
C)  Prokl
D)  Seneka
 To'g'ri javob: B) Plotin
✔
Izoh:  Plotin Yagona (Bir)dan aql, jon va dunyo emanatsiya (tarqalish) yo'li bilan kelib chiqishini ta'lim bergan.
22.  Anaksagor olamni tartibga soluvchi ibtido deb nimani hisoblagan?
A)  Taqdirni
B)  Apeyronni
C)  Logosni
D)  Nusni (aqlni)
 To'g'ri javob: D) Nusni (aqlni)
✔
Izoh:  Anaksagor gomeomeriyalarni harakatga keltiruvchi va tartibga soluvchi kuch — Nus (aql) deb 
hisoblagan.
23.  «Axilles va toshbaqa» aporiyasining muallifi kim?
A)  Zenon Kitionlik
B)  Protagor
C)  Epikur
D)  Zenon Eleyalik
 To'g'ri javob: D) Zenon Eleyalik
✔
Izoh:  Zenon Eleyalik harakatni fikrda tasavvur qilishdagi ziddiyatlarni aporiyalar orqali ko'rsatgan.
24.  Ijtimoiy mobillik va ijtimoiy stratifikatsiya nazariyasini ishlab chiqqan sotsiolog kim?
A)  Ogyust Kont
B)  Emil Dyurkgeym
C)  Maks Veber
D)  Pitirim Sorokin
 To'g'ri javob: D) Pitirim Sorokin
✔
Izoh:  Pitirim Sorokin shaxs va guruhlarning ijtimoiy tuzilmadagi harakati — ijtimoiy mobillikni tadqiq etgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    35 25.  Davlatdan mustaqil, fuqarolarning ixtiyoriy birlashmalari va institutlari majmui qanday ataladi?
A)  Siyosiy partiya
B)  Davlat apparati
C)  Mahalliy hokimiyat
D)  Fuqarolik jamiyati
 To'g'ri javob: D) Fuqarolik jamiyati✔
Izoh:  Fuqarolik jamiyati davlat nazoratidan tashqarida faoliyat ko'rsatuvchi nodavlat tashkilotlar va 
munosabatlar tizimidir.
26.  Tabiiy holatni «hammaning hammaga qarshi urushi» deb ta'riflagan faylasuf kim?
A)  Jan-Jak Russo
B)  Volter
C)  Jon Lokk
D)  Tomas Gobbs
 To'g'ri javob: D) Tomas Gobbs
✔
Izoh:  Gobbsga ko'ra davlat paydo bo'lgunga qadar odamlar «hammaning hammaga qarshi urushi» holatida 
yashagan.
27.  Zardushtiylikda ezgulik va yorug'lik xudosi qanday ataladi?
A)  Mitra
B)  Anaxita
C)  Axriman
D)  Axura Mazda
 To'g'ri javob: D) Axura Mazda
✔
Izoh:  Zardushtiylikda Axura Mazda ezgulik, yorug'lik va donolik ibtidosi hisoblanadi.
28.  Davlat hokimiyatining qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyatlariga bo'linishi qanday 
tamoyil deb ataladi?
A)  Monarxiya tamoyili
B)  Markazlashuv tamoyili
C)  Hokimiyatlar bo'linishi tamoyili
D)  Federalizm tamoyili
 To'g'ri javob: C) Hokimiyatlar bo'linishi tamoyili
✔
Izoh:  Hokimiyatlar bo'linishi hokimiyatning bir qo'lda to'planishiga yo'l qo'ymaydi, uni Lokk va Monteskye 
asoslagan.
29.  Insoniyatning global muammolarini tadqiq etish uchun 1968-yilda tashkil topgan xalqaro tashkilot
qaysi?
A)  Frankfurt maktabi
B)  Rim klubi
C)  Pagvosh harakati
D)  Venskiy to'garak
 To'g'ri javob: B) Rim klubi
✔
Izoh:  Rim klubi «O'sish chegaralari» ma'ruzasi bilan global muammolarga jahon jamoatchiligi e'tiborini 
qaratgan.
30.  «Postmodern holat» asarining muallifi bo'lgan fransuz faylasufi kim?
A)  Jil Delyoz
B)  Jan Bodriyar
C)  Jan-Fransua Liotar
D)  Jak Derrida
 To'g'ri javob: C) Jan-Fransua Liotar
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    36 Izoh:  Liotar postmodernni «katta hikoyalar»ga (metanarrativlarga) ishonchsizlik sifatida ta'riflagan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    37 Falsafa • 7-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Materiyaning mavjudlik shakllari sifatida qaysi kategoriyalar qaraladi?
A)  Sabab va oqibat
B)  Makon va zamon
C)  Mazmun va shakl
D)  Mohiyat va hodisa
 To'g'ri javob: B) Makon va zamon✔
Izoh:  Makon materiyaning ko'lami va joylashuvini, zamon esa jarayonlarning davomiyligi va ketma-ketligini 
ifodalaydi.
2.  Insonning o'zini, o'z fikr va his-tuyg'ularini anglashi qanday ataladi?
A)  Instinkt
B)  O'z-o'zini anglash
C)  Refleks
D)  Ong osti
 To'g'ri javob: B) O'z-o'zini anglash
✔
Izoh:  O'z-o'zini anglash insonning o'zini shaxs sifatida, o'z xatti-harakatlari va qadriyatlarini anglashidir.
3.  «Quyosh shahri» asarining muallifi kim?
A)  Erasm Rotterdamskiy
B)  Jordano Bruno
C)  Tomas Mor
D)  Tommazo Kampanella
 To'g'ri javob: D) Tommazo Kampanella
✔
Izoh:  Italiyalik Tommazo Kampanella «Quyosh shahri» utopik asarini yozgan.
4.  Dunyo asosida ko'plab mustaqil ibtidolar yotadi, degan qarash qaysi?
A)  Monizm
B)  Plyuralizm
C)  Dualizm
D)  Determinizm
 To'g'ri javob: B) Plyuralizm
✔
Izoh:  Plyuralizm borliqning asosini ko'plab mustaqil ibtidolar yoki substansiyalar tashkil etadi, deb biladi.
5.  Keyingi bilish jarayonida inkor etilmaydigan to'liq, mukammal bilim qanday ataladi?
A)  Nisbiy haqiqat
B)  Gipoteza
C)  Absolyut haqiqat
D)  Adashish
 To'g'ri javob: C) Absolyut haqiqat
✔
Izoh:  Absolyut haqiqat — voqelik haqidagi to'liq, keyinchalik rad etilmaydigan bilimdir.
6.  «Ahmoqlik madhi» asarining muallifi bo'lgan gumanist kim?
A)  Mishel Monten
B)  Pikko della Mirandola
C)  Erasm Rotterdamskiy
D)  Martin Lyuter
 To'g'ri javob: C) Erasm Rotterdamskiy
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    38 Izoh:  Niderlandiyalik gumanist Erasm Rotterdamskiy «Ahmoqlik madhi» satirik asarida jamiyat illatlarini 
tanqid qilgan.
7.  Hodisani sun'iy yaratilgan va nazorat qilinadigan sharoitda o'rganish usuli qaysi?
A)  Tavsif
B)  Eksperiment
C)  Kuzatish
D)  Abstraksiya
 To'g'ri javob: B) Eksperiment✔
Izoh:  Eksperiment (tajriba) tadqiqotchi tomonidan boshqariladigan sharoitda ob'ektni maqsadli o'rganishdir.
8.  Dialektikaning qaysi qonuni rivojlanish mexanizmini (qanday sodir bo'lishini) ochib beradi?
A)  Qarama-qarshiliklar birligi va kurashi qonuni
B)  Sababiyat qonuni
C)  Miqdor o'zgarishlarining sifat o'zgarishlariga o'tish qonuni
D)  Inkorni inkor qonuni
 To'g'ri javob: C) Miqdor o'zgarishlarining sifat o'zgarishlariga o'tish qonuni
✔
Izoh:  Bu qonun miqdor o'zgarishlari to'planib, o'lchov chegarasida sakrash orqali yangi sifatga o'tishini 
ko'rsatadi.
9.  Irodani dunyoning asosiy ibtidosi deb hisoblovchi ta'limot qanday ataladi?
A)  Voluntarizm
B)  Ratsionalizm
C)  Gilozoizm
D)  Pozitivizm
 To'g'ri javob: A) Voluntarizm
✔
Izoh:  Voluntarizm (lotincha «voluntas» — iroda) irodani borliqning yoki ruhiyatning asosi deb biladi.
10.  XVII–XVIII asrlarda keng tarqalgan materializm shakli qanday nomlanadi?
A)  Stixiyali materializm
B)  Mexanistik materializm
C)  Antropologik materializm
D)  Dialektik materializm
 To'g'ri javob: B) Mexanistik materializm
✔
Izoh:  Bu davr materializmi barcha jarayonlarni mexanika qonunlari bilan tushuntirgani uchun mexanistik deb 
ataladi.
11.  Haqiqatni bilish imkoniyatiga shubha qilishni tamoyil darajasiga ko'taruvchi yo'nalish qaysi?
A)  Pragmatizm
B)  Pozitivizm
C)  Dogmatizm
D)  Skeptitsizm
 To'g'ri javob: D) Skeptitsizm
✔
Izoh:  Skeptitsizm (yunoncha «skeptikos» — tekshiruvchi) ishonchli bilimga erishish imkoniyatiga shubha 
bildiradi.
12.  Yevropada Ibn Sino qanday nom bilan tanilgan?
A)  Alfarabius
B)  Averroes
C)  Avitsenna
D)  Algoritmus
 To'g'ri javob: C) Avitsenna
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    39 Izoh:  Lotin tilidagi manbalarda Ibn Sino Avitsenna nomi bilan mashhur bo'lgan.
13.  «Ilohiyot yig'indisi» («Summa Theologiae») asarining muallifi kim?
A)  Pyer Abelyar
B)  Foma Akvinskiy
C)  Avgustin
D)  Rojer Bekon
 To'g'ri javob: B) Foma Akvinskiy✔
Izoh:  Foma Akvinskiy sxolastikaning cho'qqisi hisoblanib, Aristotel falsafasini xristian ilohiyoti bilan 
uyg'unlashtirgan.
14.  «Utopiya» asarining muallifi kim?
A)  Tomas Mor
B)  Frensis Bekon
C)  Tommazo Kampanella
D)  Nikkolo Makiavelli
 To'g'ri javob: A) Tomas Mor
✔
Izoh:  Tomas Mor «Utopiya» asarida xususiy mulk bo'lmagan ideal jamiyatni tasvirlagan.
15.  Bilish nazariyasi falsafaning qaysi bo'limi deb ataladi?
A)  Antropologiya
B)  Gnoseologiya
C)  Ontologiya
D)  Etika
 To'g'ri javob: B) Gnoseologiya
✔
Izoh:  Gnoseologiya (yunoncha «gnosis» — bilim) bilishning imkoniyatlari, manbalari va shakllarini o'rganadi.
16.  Falsafiy antropologiya nimani o'rganadi?
A)  Jamiyat tarixini
B)  Til tuzilishini
C)  Tabiat qonunlarini
D)  Insonning mohiyati va borlig'ini
 To'g'ri javob: D) Insonning mohiyati va borlig'ini
✔
Izoh:  Falsafiy antropologiya insonning mohiyati, tabiati va dunyodagi o'rnini o'rganadi.
17.  Narsalarning ayrim jihatlaridan fikran chalg'ib, muhim xossalarini ajratish usuli qaysi?
A)  Abstraksiya
B)  Tasniflash
C)  Kuzatish
D)  Idealizatsiya
 To'g'ri javob: A) Abstraksiya
✔
Izoh:  Abstraksiya muhim bo'lmagan xossalardan fikran chalg'ib, muhim belgilarni ajratib olishdir.
18.  Forobiyning fanlarni tasniflashga bag'ishlangan asari qaysi?
A)  «Saydana»
B)  «Donishnoma»
C)  «Ilmlarning kelib chiqishi va tasnifi» («Ihso al-ulum»)
D)  «Kitob ash-shifo»
 To'g'ri javob: C) «Ilmlarning kelib chiqishi va tasnifi» («Ihso al-ulum»)
✔
Izoh:  Forobiy «Ihso al-ulum» asarida o'z davridagi fanlarni tizimli tasniflagan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    40 19.  Geliosentrik tizimni asoslagan «Osmon sferalarining aylanishi haqida» asarining muallifi kim?
A)  Galileo Galiley
B)  Nikolay Kopernik
C)  Jordano Bruno
D)  Iogann Kepler
 To'g'ri javob: B) Nikolay Kopernik✔
Izoh:  Nikolay Kopernik Quyoshni olam markazi deb ko'rsatuvchi geliosentrik tizimni asoslagan.
20.  Insonni oliy qadriyat deb biluvchi Uyg'onish davri g'oyaviy oqimi qanday ataladi?
A)  Asketizm
B)  Sxolastika
C)  Mistitsizm
D)  Gumanizm
 To'g'ri javob: D) Gumanizm
✔
Izoh:  Gumanizm (lotincha «humanus» — insoniy) insonning qadr-qimmati va erkinligini ulug'laydi.
21.  Nazariyani tajriba orqali tasdiqlash tamoyili (neopozitivizmda) qanday ataladi?
A)  Falsifikatsiya
B)  Verifikatsiya
C)  Formalizatsiya
D)  Interpretatsiya
 To'g'ri javob: B) Verifikatsiya
✔
Izoh:  Verifikatsiya — ilmiy fikrning haqiqiyligini empirik tajriba orqali tekshirish va tasdiqlashdir.
22.  Ong falsafada nimaning xususiyati sifatida ta'riflanadi?
A)  Har qanday materiyaning
B)  O'simliklarning
C)  Yuksak tashkil topgan materiya — inson miyasining
D)  Faqat ruhning
 To'g'ri javob: C) Yuksak tashkil topgan materiya — inson miyasining
✔
Izoh:  Materialistik qarashga ko'ra ong yuksak darajada tashkil topgan materiya — inson miyasining 
xususiyatidir.
23.  «Xudo shahri haqida» va «E'tirof» asarlarining muallifi kim?
A)  Anselm Kenterberiyskiy
B)  Foma Akvinskiy
C)  Avreliy Avgustin
D)  Uilyam Okkam
 To'g'ri javob: C) Avreliy Avgustin
✔
Izoh:  Avgustin Avreliy patristikaning eng yirik vakili, «Xudo shahri haqida» va «E'tirof» asarlari muallifidir.
24.  Bilish va faoliyat usullari haqidagi ta'limot qanday ataladi?
A)  Metodologiya
B)  Mifologiya
C)  Ideologiya
D)  Teologiya
 To'g'ri javob: A) Metodologiya
✔
Izoh:  Metodologiya nazariy va amaliy faoliyat usullari, tamoyillari haqidagi ta'limotdir.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    41 25.  An'anaga ko'ra o'zini birinchi bo'lib «faylasuf» deb atagan mutafakkir kim?
A)  Pifagor
B)  Demokrit
C)  Fales
D)  Geraklit
 To'g'ri javob: A) Pifagor✔
Izoh:  Rivoyatlarga ko'ra Pifagor o'zini dono emas, balki donolikni sevuvchi, ya'ni faylasuf deb atagan.
26.  Narsaning alohida xossasi (rang, hid, ta'm) ongda aks etishi qanday hissiy bilish shakli?
A)  Idrok
B)  Tasavvur
C)  Sezgi
D)  Tushuncha
 To'g'ri javob: C) Sezgi
✔
Izoh:  Sezgi narsaning ayrim xossalarining sezgi a'zolariga ta'siri natijasida ongda aks etishidir.
27.  Borliq va uning eng umumiy asoslari haqidagi falsafiy ta'limot qanday ataladi?
A)  Gnoseologiya
B)  Estetika
C)  Ontologiya
D)  Aksiologiya
 To'g'ri javob: C) Ontologiya
✔
Izoh:  Ontologiya (yunoncha «ontos» — mavjud narsa) borliq haqidagi ta'limotdir.
28.  Dunyo asosida yagona ibtido yotadi, degan ta'limot qanday ataladi?
A)  Monizm
B)  Dualizm
C)  Skeptitsizm
D)  Plyuralizm
 To'g'ri javob: A) Monizm
✔
Izoh:  Monizm (yunoncha «monos» — yagona) borliqning asosi bitta ibtido ekanini ta'kidlaydi.
29.  Forobiy kimning asarlariga ko'plab sharhlar yozgan?
A)  Ptolemeyning
B)  Galenning
C)  Aristotelning
D)  Platonning
 To'g'ri javob: C) Aristotelning
✔
Izoh:  Forobiy Aristotel asarlarini, ayniqsa mantiqiy asarlarini chuqur sharhlagan.
30.  Engels ta'limotiga ko'ra materiya harakatining eng yuksak shakli qaysi?
A)  Biologik shakl
B)  Kimyoviy shakl
C)  Mexanik shakl
D)  Ijtimoiy shakl
 To'g'ri javob: D) Ijtimoiy shakl
✔
Izoh:  Engels mexanik, fizik, kimyoviy, biologik va ijtimoiy shakllarni ajratgan, ijtimoiy shakl eng yuksak 
hisoblanadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    42 Falsafa • 8-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  «Uchinchi to'lqin» asarida jamiyat rivojini uch to'lqin sifatida tasvirlagan muallif kim?
A)  Elvin Toffler
B)  Marshall Makluen
C)  Yurgen Xabermas
D)  Deniel Bell
 To'g'ri javob: A) Elvin Toffler✔
Izoh:  Elvin Toffler agrar, industrial va axborot sivilizatsiyalarini uch to'lqin sifatida tasvirlagan.
2.  Insonning jamiyatdagi ijtimoiy mavqei, o'rni qanday ataladi?
A)  Status
B)  Obro'
C)  Mentalitet
D)  Rol
 To'g'ri javob: A) Status
✔
Izoh:  Ijtimoiy status shaxsning ijtimoiy tuzilmadagi o'rni bo'lib, u bilan muayyan huquq va majburiyatlar 
bog'liq.
3.  Rene Dekartning bilish usuliga bag'ishlangan mashhur asari qaysi?
A)  «Yangi Organon»
B)  «Inson aqli haqida tajriba»
C)  «Monadologiya»
D)  «Metod haqida mulohaza»
 To'g'ri javob: D) «Metod haqida mulohaza»
✔
Izoh:  Dekart «Metod haqida mulohaza» asarida aqlni to'g'ri yo'naltirishning to'rt qoidasini bayon qilgan.
4.  Mehnatning kishilar o'rtasida turli faoliyat turlariga ajralishi qanday ataladi?
A)  Ijtimoiy mobillik
B)  Mehnat taqsimoti
C)  Urbanizatsiya
D)  Migratsiya
 To'g'ri javob: B) Mehnat taqsimoti
✔
Izoh:  Mehnat taqsimoti jamiyatda faoliyat turlarining ixtisoslashuvi bo'lib, ijtimoiy taraqqiyotning muhim 
omilidir.
5.  Insonning o'z xatti-harakatlari uchun ichki axloqiy javobgarlik hissi qanday ataladi?
A)  Burch
B)  Vijdon
C)  Obro'
D)  Sha'n
 To'g'ri javob: B) Vijdon
✔
Izoh:  Vijdon — insonning o'z xatti-harakatlarini axloqiy jihatdan baholash va o'ziga nisbatan talabchanlik 
qobiliyatidir.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    43 6.  «Sizif haqida afsona» asarida absurd muammosini tahlil qilgan mutafakkir kim?
A)  Simona de Bovuar
B)  Mishel Fuko
C)  Albert Kamyu
D)  Jan-Pol Sartr
 To'g'ri javob: C) Albert Kamyu✔
Izoh:  Albert Kamyu bu asarida hayotning absurdligi va unga qaramay yashash ma'nosi haqida fikr yuritgan.
7.  Yangi davrda ratsionalizmning asoschisi deb kim hisoblanadi?
A)  Rene Dekart
B)  Jon Lokk
C)  Frensis Bekon
D)  Devid Yum
 To'g'ri javob: A) Rene Dekart
✔
Izoh:  Dekart aqlni bilishning asosiy manbai deb hisoblab, Yangi davr ratsionalizmiga asos solgan.
8.  «Xristianlik mohiyati» asarining muallifi bo'lgan nemis materialisti kim?
A)  Lyudvig Feyerbax
B)  Artur Shopengauer
C)  Karl Marks
D)  Fridrix Engels
 To'g'ri javob: A) Lyudvig Feyerbax
✔
Izoh:  Feyerbax dinni insonning o'z mohiyatini Xudoga ko'chirishi sifatida tushuntirgan.
9.  Sokrat qanday vafot etgan?
A)  Gulxanda yoqilgan
B)  Jangda halok bo'lgan
C)  Surgunda vafot etgan
D)  Sud hukmiga ko'ra zahar ichgan
 To'g'ri javob: D) Sud hukmiga ko'ra zahar ichgan
✔
Izoh:  Sokrat yoshlarni yo'ldan ozdirishda ayblanib, sud hukmi bilan zahar (kokuta) ichgan.
10.  Davlat odamlarning o'zaro kelishuvi natijasida paydo bo'lgan, degan nazariya qanday ataladi?
A)  Patriarxal nazariya
B)  Ijtimoiy shartnoma nazariyasi
C)  Teologik nazariya
D)  Zo'ravonlik nazariyasi
 To'g'ri javob: B) Ijtimoiy shartnoma nazariyasi
✔
Izoh:  Ijtimoiy shartnoma nazariyasini Gobbs, Lokk va Russo rivojlantirgan.
11.  «Hokimiyatga iroda» va «o'ta inson» g'oyalari qaysi faylasufga tegishli?
A)  Fridrix Nitsshe
B)  Ogyust Kont
C)  Karl Marks
D)  Edmund Gusserl
 To'g'ri javob: A) Fridrix Nitsshe
✔
Izoh:  Nitsshe hayotning asosi hokimiyatga iroda ekanini va kelajak ideali «o'ta inson» ekanini ta'kidlagan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    44 12.  Miloddan avvalgi VIII–II asrlarda turli madaniyatlarda bir vaqtda falsafiy tafakkur paydo bo'lgan 
davrni «o'q davri» deb atagan faylasuf kim?
A)  Arnold Toynbi
B)  Osvald Shpengler
C)  Karl Yaspers
D)  Martin Haydegger
 To'g'ri javob: C) Karl Yaspers✔
Izoh:  Karl Yaspers Xitoy, Hindiston, Eron va Yunonistonda ma'naviy burilish yuz bergan bu davrni «o'q davri» 
deb atagan.
13.  Zardushtiylikda yovuzlik va zulmat ibtidosi kim?
A)  Zardusht
B)  Axriman (Anxra Manyu)
C)  Mitra
D)  Axura Mazda
 To'g'ri javob: B) Axriman (Anxra Manyu)
✔
Izoh:  Axriman yovuzlik ibtidosi bo'lib, Axura Mazdaga qarshi kurashadi.
14.  Empedokl dunyoning asosi deb nechta unsurni hisoblagan?
A)  Uchta
B)  Ikkita
C)  To'rtta
D)  Beshta
 To'g'ri javob: C) To'rtta
✔
Izoh:  Empedokl yer, suv, havo va olovni to'rt unsur, Muhabbat va Nafratni esa harakatlantiruvchi kuch deb 
bilgan.
15.  «Yevropaning so'nishi» asarining muallifi kim?
A)  Nikolay Danilevskiy
B)  Osvald Shpengler
C)  Arnold Toynbi
D)  Pitirim Sorokin
 To'g'ri javob: B) Osvald Shpengler
✔
Izoh:  Osvald Shpengler madaniyatlarni tug'ilish, gullash va so'nish bosqichlarini bosib o'tuvchi organizmlarga 
qiyoslagan.
16.  Daosizmda olamning tabiiy yo'li va asosiy qonuni qanday ataladi?
A)  Si
B)  Li
C)  Dao
D)  Jen
 To'g'ri javob: C) Dao
✔
Izoh:  Dao — hamma narsaning manbai va tabiiy yo'li, daosizmning markaziy tushunchasidir.
17.  Eley maktabining vakili bo'lgan, «Borliq bor, yo'qlik yo'q» degan faylasuf kim?
A)  Geraklit
B)  Anaksagor
C)  Demokrit
D)  Parmenid
 To'g'ri javob: D) Parmenid
✔
Izoh:  Parmenid borliqni yagona, o'zgarmas va harakatsiz deb hisoblagan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    45 18.  «Dao de szin» asarining muallifi deb kim hisoblanadi?
A)  Mo-szi
B)  Lao-szi
C)  Men-szi
D)  Konfutsiy
 To'g'ri javob: B) Lao-szi✔
Izoh:  «Dao de szin» daosizm asoschisi Lao-sziga nisbat beriladi.
19.  «O'zingga ravo ko'rmaganni boshqaga ham ravo ko'rma» degan axloqiy tamoyil qanday 
nomlanadi?
A)  Axloqning oltin qoidasi
B)  Foydalilik tamoyili
C)  Kategorik imperativ
D)  Oltin o'rtalik
 To'g'ri javob: A) Axloqning oltin qoidasi
✔
Izoh:  Axloqning oltin qoidasi turli din va madaniyatlarda uchraydigan umuminsoniy tamoyildir.
20.  Platon ta'limotida haqiqiy, abadiy va o'zgarmas borliq nima hisoblanadi?
A)  To'rt unsur
B)  G'oyalar (eydoslar) dunyosi
C)  Sezgilar dunyosi
D)  Atomlar dunyosi
 To'g'ri javob: B) G'oyalar (eydoslar) dunyosi
✔
Izoh:  Platon narsalar dunyosini g'oyalar dunyosining soyasi, g'oyalarni esa haqiqiy borliq deb hisoblagan.
21.  «Mavjudlik mohiyatdan oldin keladi» degan qoida qaysi oqimga xos?
A)  Pozitivizm
B)  Neotomizm
C)  Pragmatizm
D)  Ekzistensializm
 To'g'ri javob: D) Ekzistensializm
✔
Izoh:  Ekzistensializmga ko'ra inson avval mavjud bo'ladi, so'ng o'z tanlovlari orqali o'z mohiyatini yaratadi.
22.  «Qonunlar ruhi haqida» asarida hokimiyatlar bo'linishi g'oyasini asoslagan mutafakkir kim?
A)  Sharl Monteskye
B)  Volter
C)  Tomas Gobbs
D)  Jan-Jak Russo
 To'g'ri javob: A) Sharl Monteskye
✔
Izoh:  Monteskye qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyatlarining bo'linishi tamoyilini asoslagan.
23.  «Inson barcha narsalarning o'lchovidir» degan fikr kimga tegishli?
A)  Platon
B)  Protagor
C)  Sokrat
D)  Gorgiy
 To'g'ri javob: B) Protagor
✔
Izoh:  Sofist Protagorning bu fikri bilimning nisbiyligi g'oyasini ifodalaydi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    46 24.  «Kollektiv ongsizlik» va «arxetiplar» tushunchalarini ilgari surgan olim kim?
A)  Zigmund Freyd
B)  Erix Fromm
C)  Abraham Maslou
D)  Karl Gustav Yung
 To'g'ri javob: D) Karl Gustav Yung✔
Izoh:  Karl Gustav Yung insoniyatning umumiy ongsiz qatlami va undagi arxetiplar haqidagi ta'limotni yaratgan.
25.  Platonning ideal davlatida kim boshqaruvchi bo'lishi kerak?
A)  Savdogarlar
B)  Faylasuflar
C)  Harbiylar
D)  Kohinlar
 To'g'ri javob: B) Faylasuflar
✔
Izoh:  Platon davlatni donolikka ega bo'lgan faylasuflar boshqarishi lozim, deb hisoblagan.
26.  Xalq yoki ijtimoiy guruhga xos bo'lgan fikrlash tarzi va ruhiy xususiyatlar majmui qanday ataladi?
A)  Ideologiya
B)  Formatsiya
C)  Sivilizatsiya
D)  Mentalitet
 To'g'ri javob: D) Mentalitet
✔
Izoh:  Mentalitet muayyan xalq yoki guruhning tarixan shakllangan tafakkur va dunyoni idrok etish tarzidir.
27.  Ommaviy iste'mol uchun yaratilgan, keng tarqalgan madaniyat qanday ataladi?
A)  Elitar madaniyat
B)  Xalq og'zaki ijodi
C)  Mumtoz madaniyat
D)  Ommaviy madaniyat
 To'g'ri javob: D) Ommaviy madaniyat
✔
Izoh:  Ommaviy madaniyat zamonaviy kommunikatsiya vositalari orqali keng auditoriyaga mo'ljallab yaratiladi.
28.  «Leviafan» asarining muallifi kim?
A)  Sharl Monteskye
B)  Jon Lokk
C)  Tomas Gobbs
D)  Jan-Jak Russo
 To'g'ri javob: C) Tomas Gobbs
✔
Izoh:  Tomas Gobbs «Leviafan» asarida davlatni ijtimoiy shartnoma natijasi sifatida tushuntirgan.
29.  Ekzistensializmning o'tmishdoshi deb hisoblanadigan daniyalik faylasuf kim?
A)  Syoren Kyerkegor
B)  Gabriel Marsel
C)  Karl Yaspers
D)  Albert Kamyu
 To'g'ri javob: A) Syoren Kyerkegor
✔
Izoh:  Syoren Kyerkegor shaxsning yakka mavjudligi va tanlov muammosini birinchi o'ringa qo'yib, 
ekzistensializmga yo'l ochgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    47 30.  Platonning ideal davlat haqidagi asosiy asari qaysi?
A)  «Siyosat»
B)  «Leviafan»
C)  «Utopiya»
D)  «Davlat»
 To'g'ri javob: D) «Davlat»✔
Izoh:  Platon «Davlat» asarida faylasuflar boshqaradigan ideal davlat loyihasini bayon qilgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    48 Falsafa • 9-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Muayyan sharoitda muqarrar ravishda sodir bo'ladigan hodisa qaysi kategoriya bilan ifodalanadi?
A)  Hodisa
B)  Zaruriyat
C)  Imkoniyat
D)  Tasodif
 To'g'ri javob: B) Zaruriyat✔
Izoh:  Zaruriyat narsaning ichki tabiatidan kelib chiqib, muayyan sharoitda albatta ro'y beradigan hodisadir.
2.  Quyidagilardan qaysi biri falsafaning bo'limi hisoblanmaydi?
A)  Gnoseologiya
B)  Etika
C)  Ontologiya
D)  Geometriya
 To'g'ri javob: D) Geometriya
✔
Izoh:  Geometriya matematikaning bo'limi, qolganlari esa falsafiy fanlar hisoblanadi.
3.  I. Kant falsafaning barcha savollarini qaysi yagona savolga keltirgan?
A)  «Inson nima?»
B)  «Borliq nima?»
C)  «Haqiqat nima?»
D)  «Xudo bormi?»
 To'g'ri javob: A) «Inson nima?»
✔
Izoh:  Kant «Nimani bila olaman?», «Nima qilishim kerak?», «Nimaga umid qila olaman?» savollarini «Inson 
nima?» savoliga jamlagan.
4.  Haqiqatni dalillarsiz, bevosita anglash qobiliyati qanday ataladi?
A)  Intuitsiya
B)  Induksiya
C)  Refleksiya
D)  Deduksiya
 To'g'ri javob: A) Intuitsiya
✔
Izoh:  Intuitsiya (lotincha «tikilib qarash») haqiqatni mantiqiy isbotsiz, to'satdan anglashdir.
5.  Amalga oshgan, ro'yobga chiqqan imkoniyat qanday ataladi?
A)  Voqelik
B)  Tasodif
C)  Zaruriyat
D)  Mohiyat
 To'g'ri javob: A) Voqelik
✔
Izoh:  Voqelik — amalga oshgan imkoniyat, ya'ni real mavjud bo'lgan holatdir.
6.  Hali tasdiqlanmagan, ilmiy asoslangan taxmin qanday ataladi?
A)  Nazariya
B)  Qonun
C)  Gipoteza
D)  Aksioma
 To'g'ri javob: C) Gipoteza
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    49 Izoh:  Gipoteza — hodisalarni tushuntirish uchun ilgari surilgan, tekshirilishi lozim bo'lgan ilmiy taxmindir.
7.  «Qutadg'u bilig» asarining muallifi kim?
A)  Ahmad Yassaviy
B)  Ahmad Yugnakiy
C)  Mahmud Koshg'ariy
D)  Yusuf Xos Hojib
 To'g'ri javob: D) Yusuf Xos Hojib✔
Izoh:  Yusuf Xos Hojib XI asrda «Qutadg'u bilig» («Baxtga eltuvchi bilim») dostonini yozgan.
8.  «Dil ba yoru dast ba kor» (Ko'ngil Allohda, qo'l mehnatda) shiori qaysi tariqat asoschisiga tegishli?
A)  Abduxoliq G'ijduvoniy
B)  Najmiddin Kubro
C)  Ahmad Yassaviy
D)  Bahouddin Naqshband
 To'g'ri javob: D) Bahouddin Naqshband
✔
Izoh:  Bu shior naqshbandiya tariqati asoschisi Bahouddin Naqshbandga nisbat beriladi.
9.  Islomdagi ruhiy-axloqiy kamolot yo'lini ifodalovchi mistik ta'limot qanday ataladi?
A)  Kalom
B)  Fiqh
C)  Mu'tazila
D)  Tasavvuf
 To'g'ri javob: D) Tasavvuf
✔
Izoh:  Tasavvuf (so'fiylik) insonning ruhiy poklanishi va Haqqa yaqinlashish yo'li haqidagi ta'limotdir.
10.  Falsafaning hodisalarni qadriyat nuqtai nazaridan baholash funksiyasi qaysi?
A)  Gnoseologik funksiya
B)  Metodologik funksiya
C)  Aksiologik funksiya
D)  Ontologik funksiya
 To'g'ri javob: C) Aksiologik funksiya
✔
Izoh:  Aksiologik funksiya voqelikni ezgulik, adolat, go'zallik kabi qadriyatlar asosida baholashdir.
11.  Bir hodisa boshqa hodisani vujudga keltirishini ifodalovchi kategoriyalar juftligi qaysi?
A)  Sabab va oqibat
B)  Yakka va umumiy
C)  Imkoniyat va voqelik
D)  Mazmun va shakl
 To'g'ri javob: A) Sabab va oqibat
✔
Izoh:  Sabab — boshqa hodisani keltirib chiqaruvchi hodisa, oqibat esa sabab ta'sirining natijasidir.
12.  O'rta asrlar G'arb falsafasida cherkov otalarining ta'limoti qanday ataladi?
A)  Gumanizm
B)  Patristika
C)  Sxolastika
D)  Nominalizm
 To'g'ri javob: B) Patristika
✔
Izoh:  Patristika (lotincha «pater» — ota) II–VIII asrlardagi cherkov otalarining diniy-falsafiy ta'limotidir.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    50 13.  Panteizmning Yangi davrdagi yirik vakili kim?
A)  Benedikt Spinoza
B)  Devid Yum
C)  Tomas Gobbs
D)  Jon Lokk
 To'g'ri javob: A) Benedikt Spinoza✔
Izoh:  Spinoza «Xudo yoki tabiat» deb, yagona substansiyani Xudo va tabiat bilan aynanlashtirgan.
14.  Agnostitsizmning mashhur vakillari kimlar?
A)  Yum va Kant
B)  Marks va Engels
C)  Bekon va Lokk
D)  Dekart va Spinoza
 To'g'ri javob: A) Yum va Kant
✔
Izoh:  Devid Yum va Immanuil Kant agnostitsizmning klassik vakillari hisoblanadi.
15.  Ibn Sinoning tibbiyotga oid mashhur ensiklopedik asari qaysi?
A)  «Tib qonunlari» («Al-qonun fit-tib»)
B)  «Kitob ash-shifo»
C)  «Saydana»
D)  «Donishnoma»
 To'g'ri javob: A) «Tib qonunlari» («Al-qonun fit-tib»)
✔
Izoh:  «Tib qonunlari» asrlar davomida Sharq va Yevropada tibbiyotning asosiy darsligi bo'lgan.
16.  Aqlni bilishning asosiy manbai deb hisoblovchi yo'nalish qaysi?
A)  Ratsionalizm
B)  Mistitsizm
C)  Empirizm
D)  Sensualizm
 To'g'ri javob: A) Ratsionalizm
✔
Izoh:  Ratsionalizm (lotincha «ratio» — aql) haqiqiy bilimni asosan aql beradi, deb hisoblaydi.
17.  Suvning 100 °C da bug'ga aylanishi dialektikaning qaysi qonuniga misol bo'ladi?
A)  Inkorni inkor
B)  Qarama-qarshiliklar birligi
C)  Miqdor o'zgarishlarining sifat o'zgarishlariga o'tishi
D)  Sabab va oqibat
 To'g'ri javob: C) Miqdor o'zgarishlarining sifat o'zgarishlariga o'tishi
✔
Izoh:  Haroratning miqdoriy ortishi ma'lum nuqtada suvning yangi sifatiy holatga o'tishiga olib keladi.
18.  Mirzo Ulug'bekning mashhur astronomik asari qaysi?
A)  «Al-jabr val-muqobala»
B)  «Qonuni Mas'udiy»
C)  «Osor al-boqiya»
D)  «Ziji jadidi Ko'ragoniy»
 To'g'ri javob: D) «Ziji jadidi Ko'ragoniy»
✔
Izoh:  Ulug'bek Samarqand rasadxonasidagi kuzatishlar asosida «Ziji jadidi Ko'ragoniy» yulduzlar jadvalini 
yaratgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    51 19.  Ibn Sinoning falsafa, mantiq va tabiiy fanlarga bag'ishlangan ko'p jildli asari qaysi?
A)  «Fozil odamlar shahri»
B)  «Tib qonunlari»
C)  «Osor al-boqiya»
D)  «Kitob ash-shifo»
 To'g'ri javob: D) «Kitob ash-shifo»✔
Izoh:  «Kitob ash-shifo» Ibn Sinoning mantiq, fizika, matematika va metafizikani qamrab olgan falsafiy 
ensiklopediyasidir.
20.  Ijtimoiy ongning kundalik hayot jarayonida o'z-o'zidan shakllanadigan darajasi qanday ataladi?
A)  Oddiy (kundalik) ong
B)  Nazariy ong
C)  Ilmiy ong
D)  Mafkuraviy ong
 To'g'ri javob: A) Oddiy (kundalik) ong
✔
Izoh:  Oddiy ong kishilarning kundalik turmush tajribasi asosida tizimlashtirilmagan holda shakllanadi.
21.  Bilimning voqelikka beixtiyor nomuvofiqligi qanday ataladi?
A)  Paradoks
B)  Adashish
C)  Aldash
D)  Yolg'on
 To'g'ri javob: B) Adashish
✔
Izoh:  Adashish — bilimning voqelikka ixtiyorsiz mos kelmasligi, aldashdan farqli ravishda u ongli emas.
22.  Dualizmning eng mashhur vakili kim?
A)  Tomas Gobbs
B)  Rene Dekart
C)  Benedikt Spinoza
D)  Jorj Berkli
 To'g'ri javob: B) Rene Dekart
✔
Izoh:  Dekart fikrlovchi va kengaygan substansiyalarni mustaqil deb hisoblagan, bu dualizmning klassik 
ko'rinishidir.
23.  Falsafaning asosiy masalasining ikkinchi (gnoseologik) tomoni qanday savolni ifodalaydi?
A)  Jamiyat qanday rivojlanadi?
B)  Go'zallik nima?
C)  Dunyoni bilish mumkinmi?
D)  Inson qayerdan paydo bo'lgan?
 To'g'ri javob: C) Dunyoni bilish mumkinmi?
✔
Izoh:  Asosiy masalaning ikkinchi tomoni tafakkur dunyoni bilishga qodirmi, degan savoldan iborat.
24.  Falsafaning bilish va faoliyat usullarini ishlab chiqish vazifasi qanday funksiya deb ataladi?
A)  Tarbiyaviy funksiya
B)  Aksiologik funksiya
C)  Prognostik funksiya
D)  Metodologik funksiya
 To'g'ri javob: D) Metodologik funksiya
✔
Izoh:  Metodologik funksiya falsafaning fanlar va amaliyot uchun umumiy usul va tamoyillar berishini 
anglatadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    52 25.  Beruniyning turli xalqlarning taqvimlari va bayramlariga bag'ishlangan asari qaysi?
A)  «Hindiston»
B)  «Geodeziya»
C)  «Saydana»
D)  «Qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar»
 To'g'ri javob: D) «Qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar»✔
Izoh:  «Osor al-boqiya» asarida Beruniy turli xalqlarning taqvim tizimlari, bayram va urf-odatlarini tahlil qilgan.
26.  Ongni, g'oyani birlamchi deb hisoblovchi falsafiy yo'nalish qaysi?
A)  Empirizm
B)  Sensualizm
C)  Idealizm
D)  Materializm
 To'g'ri javob: C) Idealizm
✔
Izoh:  Idealizm ruhiy, g'oyaviy ibtidoni birlamchi, moddiy dunyoni esa undan kelib chiquvchi deb hisoblaydi.
27.  O'rta asrlarda diniy aqidalarni mantiqiy asoslashga intilgan maktab falsafasi qanday ataladi?
A)  Patristika
B)  Sxolastika
C)  Mistika
D)  Apologetika
 To'g'ri javob: B) Sxolastika
✔
Izoh:  Sxolastika (lotincha «schola» — maktab) diniy aqidalarni formal mantiq vositasida asoslashga intilgan.
28.  Uyg'onish davri falsafasining markazida nima turadi?
A)  Xudo (teotsentrizm)
B)  Kosmos (kosmotsentrizm)
C)  Davlat (etatizm)
D)  Inson (antroposentrizm)
 To'g'ri javob: D) Inson (antroposentrizm)
✔
Izoh:  Uyg'onish davrida diqqat markaziga inson, uning qadri va ijodiy imkoniyatlari qo'yilgan.
29.  Bir moddiy tizimning boshqa tizim ta'sirida uning xususiyatlarini o'zida aks ettirishi qanday 
ataladi?
A)  In'ikos
B)  Abstraksiya
C)  Analogiya
D)  Interpretatsiya
 To'g'ri javob: A) In'ikos
✔
Izoh:  In'ikos materiyaning umumiy xossasi bo'lib, ong uning eng yuksak shaklidir.
30.  Marksistik gnoseologiyada haqiqatning asosiy mezoni nima deb hisoblanadi?
A)  Amaliyot
B)  Ko'pchilik fikri
C)  Aqlning ravshanligi
D)  Ilohiy vahiy
 To'g'ri javob: A) Amaliyot
✔
Izoh:  Dialektik materializmga ko'ra bilimning haqiqiyligi amaliyot orqali tekshiriladi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    53 Falsafa • 10-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Konfutsiy qarashlari qaysi asarda jamlangan?
A)  «Avesto»
B)  «Lun yu» («Suhbatlar va mulohazalar»)
C)  «Upanishadlar»
D)  «Dao de szin»
 To'g'ri javob: B) «Lun yu» («Suhbatlar va mulohazalar»)✔
Izoh:  Konfutsiyning fikrlari shogirdlari tomonidan «Lun yu» asarida to'plangan.
2.  «Narsalar tabiati haqida» poemasining muallifi bo'lgan Rim materialisti kim?
A)  Lukretsiy Kar
B)  Seneka
C)  Tsitseron
D)  Mark Avreliy
 To'g'ri javob: A) Lukretsiy Kar
✔
Izoh:  Lukretsiy Kar bu poemada Epikur atomistik ta'limotini she'riy shaklda bayon qilgan.
3.  Antik falsafadagi Milet maktabining asoschisi kim?
A)  Geraklit
B)  Fales
C)  Anaksimen
D)  Pifagor
 To'g'ri javob: B) Fales
✔
Izoh:  Miletlik Fales yunon falsafasining va Milet maktabining asoschisi hisoblanadi.
4.  Hind falsafasida qayta tug'ilishlar zanjiri qanday ataladi?
A)  Nirvana
B)  Brahman
C)  Sansara
D)  Moksha
 To'g'ri javob: C) Sansara
✔
Izoh:  Sansara tug'ilish, o'lim va qayta tug'ilishlarning uzluksiz aylanishidir.
5.  Zardushtiylikning asosiy axloqiy uchligi qaysi?
A)  Bilim, mehnat, sabr
B)  Imon, ibodat, ro'za
C)  Ezgu fikr, ezgu so'z, ezgu amal
D)  Adolat, kuch, boylik
 To'g'ri javob: C) Ezgu fikr, ezgu so'z, ezgu amal
✔
Izoh:  Zardushtiylik axloqi ezgu fikr, ezgu so'z va ezgu amal tamoyillariga asoslanadi.
6.  «Haqiqat va metod» asarida falsafiy germenevtikani ishlab chiqqan faylasuf kim?
A)  Gans-Georg Gadamer
B)  Pol Rikyor
C)  Yurgen Xabermas
D)  Martin Haydegger
 To'g'ri javob: A) Gans-Georg Gadamer
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    54 Izoh:  Gadamer «Haqiqat va metod» asarida tushunish va talqin qilish nazariyasini — germenevtikani 
rivojlantirgan.
7.  Dunyo mamlakatlari va xalqlarining iqtisodiy, siyosiy va madaniy jihatdan tobora o'zaro bog'lanib 
borishi qanday ataladi?
A)  Feodallashuv
B)  Industrializatsiya
C)  Izolyatsionizm
D)  Globallashuv
 To'g'ri javob: D) Globallashuv✔
Izoh:  Globallashuv jahon miqyosida integratsiyaning kuchayishi va o'zaro bog'liqlikning ortishidir.
8.  Shaxsning jamiyat me'yorlari va qadriyatlarini o'zlashtirish jarayoni qanday ataladi?
A)  Migratsiya
B)  Globallashuv
C)  Sotsializatsiya
D)  Urbanizatsiya
 To'g'ri javob: C) Sotsializatsiya
✔
Izoh:  Sotsializatsiya insonning jamiyat a'zosi sifatida shakllanishi, ijtimoiy tajribani o'zlashtirishidir.
9.  «Ega bo'lish yoki bo'lish?» asarida iste'molchilik va borliq yo'nalishlarini qarama-qarshi qo'ygan 
mutafakkir kim?
A)  Albert Kamyu
B)  Gerbert Markuze
C)  Karl Yaspers
D)  Erix Fromm
 To'g'ri javob: D) Erix Fromm
✔
Izoh:  Erix Fromm «ega bo'lish» va «bo'lish» kabi ikki xil hayot yo'nalishini tahlil qilgan.
10.  Fales borliqning asosi (arxe) deb nimani hisoblagan?
A)  Havoni
B)  Olovni
C)  Sonni
D)  Suvni
 To'g'ri javob: D) Suvni
✔
Izoh:  Fales barcha narsalarning asosi suv ekanini ta'kidlagan.
11.  Feyerbax materializmi qanday nom bilan ataladi?
A)  Mexanistik materializm
B)  Antropologik materializm
C)  Stixiyali materializm
D)  Dialektik materializm
 To'g'ri javob: B) Antropologik materializm
✔
Izoh:  Feyerbax insonni falsafaning markaziga qo'ygani uchun uning ta'limoti antropologik materializm deb 
ataladi.
12.  Turli qarash, e'tiqod va madaniyatlarga hurmat bilan munosabatda bo'lish qanday ataladi?
A)  Fanatizm
B)  Nigilizm
C)  Konformizm
D)  Bag'rikenglik (tolerantlik)
 To'g'ri javob: D) Bag'rikenglik (tolerantlik)
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    55 Izoh:  Bag'rikenglik o'zgalarning fikri, dini va turmush tarziga hurmat va sabr bilan munosabatda bo'lishdir.
13.  Buddizm asoschisi kim?
A)  Lao-szi
B)  Maxavira
C)  Siddxartha Gautama
D)  Konfutsiy
 To'g'ri javob: C) Siddxartha Gautama✔
Izoh:  Buddizmga Siddxartha Gautama asos solgan, u «Budda» — «Nurlangan» nomi bilan mashhur.
14.  Inson hayotining ma'nosi va o'limga munosabat masalasi falsafaning qaysi sohasida asosiy o'rin 
tutadi?
A)  Natural falsafa
B)  Formal mantiq
C)  Fan falsafasi
D)  Falsafiy antropologiya va ekzistensializm
 To'g'ri javob: D) Falsafiy antropologiya va ekzistensializm
✔
Izoh:  Hayot ma'nosi, o'lim va o'lmaslik muammolari ayniqsa falsafiy antropologiya va ekzistensializmda 
markaziy o'rin tutadi.
15.  Stoitsizm maktabining asoschisi kim?
A)  Antisfen
B)  Zenon Kitionlik
C)  Epikur
D)  Plotin
 To'g'ri javob: B) Zenon Kitionlik
✔
Izoh:  Stoitsizmga miloddan avvalgi III asrda Zenon Kitionlik asos solgan.
16.  Fenomenologiya falsafiy oqimining asoschisi kim?
A)  Lyudvig Vitgenshteyn
B)  Martin Haydegger
C)  Edmund Gusserl
D)  Anri Bergson
 To'g'ri javob: C) Edmund Gusserl
✔
Izoh:  Edmund Gusserl ong hodisalarini bevosita tavsiflash usuli sifatida fenomenologiyaga asos solgan.
17.  «Ijodiy evolyutsiya» asarining muallifi bo'lgan fransuz faylasufi kim?
A)  Jan-Pol Sartr
B)  Mishel Fuko
C)  Ogyust Kont
D)  Anri Bergson
 To'g'ri javob: D) Anri Bergson
✔
Izoh:  Anri Bergson hayotning asosi «hayotiy turtki» ekanini va intuitsiyaning bilishdagi rolini ta'kidlagan.
18.  Pozitivizm falsafasining asoschisi kim?
A)  Ernst Max
B)  Gerbert Spenser
C)  Jon Styuart Mill
D)  Ogyust Kont
 To'g'ri javob: D) Ogyust Kont
✔
Izoh:  Ogyust Kont «Pozitiv falsafa kursi» asari bilan pozitivizmga asos solgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    56 19.  «Tarixni anglash» asarida sivilizatsiyalar nazariyasini ishlab chiqqan ingliz tarixchisi kim?
A)  Frensis Fukuyama
B)  Semyuel Xantington
C)  Osvald Shpengler
D)  Arnold Toynbi
 To'g'ri javob: D) Arnold Toynbi✔
Izoh:  Arnold Toynbi sivilizatsiyalar rivojini «da'vat va javob» tamoyili orqali tushuntirgan.
20.  Aristotelning shogirdi bo'lgan mashhur hukmdor kim?
A)  Yuliy Sezar
B)  Doro I
C)  Iskandar Zulqarnayn (Makedonskiy)
D)  Perikl
 To'g'ri javob: C) Iskandar Zulqarnayn (Makedonskiy)
✔
Izoh:  Aristotel yosh Iskandar Makedonskiyga ustozlik qilgan.
21.  Kant axloqining oliy, shartsiz qonuni qanday ataladi?
A)  Ijtimoiy shartnoma
B)  Kategorik imperativ
C)  Oltin o'rtalik
D)  Foydalilik tamoyili
 To'g'ri javob: B) Kategorik imperativ
✔
Izoh:  Kategorik imperativ: shunday harakat qilki, xatti-harakating qoidasi umumiy qonun bo'la olsin.
22.  Epikur hayotning maqsadi deb nimani hisoblagan?
A)  Shon-shuhratni
B)  Boylikni
C)  Hokimiyatni
D)  Ruhiy osoyishtalik va azobsizlikni
 To'g'ri javob: D) Ruhiy osoyishtalik va azobsizlikni
✔
Izoh:  Epikur baxtni azobning yo'qligi va ruhiy xotirjamlik (ataraksiya) deb tushungan.
23.  Jamiyat hayotining asosiy sohalari qaysilar?
A)  Shahar, qishloq, oila, maktab
B)  Ilmiy, diniy, harbiy, sport
C)  Iqtisodiy, ijtimoiy, siyosiy, ma'naviy
D)  Moddiy, tabiiy, kosmik, biologik
 To'g'ri javob: C) Iqtisodiy, ijtimoiy, siyosiy, ma'naviy
✔
Izoh:  Jamiyat hayoti odatda iqtisodiy, ijtimoiy, siyosiy va ma'naviy sohalarga ajratiladi.
24.  Hayot, tibbiyot va biologiyaning axloqiy muammolarini o'rganuvchi soha qanday ataladi?
A)  Antropometriya
B)  Biofizika
C)  Bioetika
D)  Ekologiya
 To'g'ri javob: C) Bioetika
✔
Izoh:  Bioetika evtanaziya, transplantatsiya, genetik muhandislik kabi masalalarning axloqiy jihatlarini 
o'rganadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    57 25.  Barcha qadriyatlarni, me'yor va ideallarni inkor etuvchi qarash qanday ataladi?
A)  Nigilizm
B)  Gumanizm
C)  Altruizm
D)  Stoitsizm
 To'g'ri javob: A) Nigilizm✔
Izoh:  Nigilizm (lotincha «nihil» — hech narsa) umumqabul qilingan qadriyatlarni inkor etadi.
26.  Pragmatizm oqimining asoschisi deb kim hisoblanadi?
A)  Uilyam Ostin
B)  Bertran Rassel
C)  Charlz Pirs
D)  Jon Dyui
 To'g'ri javob: C) Charlz Pirs
✔
Izoh:  Amerikalik faylasuf Charlz Pirs pragmatizm tamoyillarini birinchi bo'lib ta'riflagan.
27.  «Inson aqli haqida tajriba» asarining muallifi kim?
A)  Jorj Berkli
B)  Jon Lokk
C)  Frensis Bekon
D)  Devid Yum
 To'g'ri javob: B) Jon Lokk
✔
Izoh:  Jon Lokk bu asarida empirizm tamoyillarini asoslab, barcha bilim tajribadan kelib chiqishini ko'rsatgan.
28.  Inson — biologik va ijtimoiy xususiyatlar birligi sifatida qanday ta'riflanadi?
A)  Sof ruhiy mavjudot
B)  Faqat biologik mavjudot
C)  Biosotsial mavjudot
D)  Faqat ijtimoiy mexanizm
 To'g'ri javob: C) Biosotsial mavjudot
✔
Izoh:  Inson tabiiy (biologik) va ijtimoiy jihatlarni o'zida birlashtirgan biosotsial mavjudotdir.
29.  B. Spinozaning asosiy asari qanday nomlanadi?
A)  «Ijtimoiy shartnoma»
B)  «Teoditseya»
C)  «Leviafan»
D)  «Etika»
 To'g'ri javob: D) «Etika»
✔
Izoh:  Spinoza «Geometrik tartibda isbotlangan etika» asarida yagona substansiya haqidagi ta'limotini bayon 
qilgan.
30.  Bekon ilmiy bilishning asosiy usuli deb qaysi metodni hisoblagan?
A)  Dialektikani
B)  Induksiyani
C)  Intuitsiyani
D)  Deduksiyani
 To'g'ri javob: B) Induksiyani
✔
Izoh:  Bekon tajriba va kuzatishlardan umumiy xulosalarga boruvchi induksiyani asosiy usul deb bilgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    58 O'zbekistonning eng yangi tarixi • 1-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Mustaqil O'zbekistonning birinchi bo'lib qonun bilan tasdiqlangan davlat ramzi qaysi?
A)  Davlat madhiyasi
B)  Davlat bayrog'i
C)  Davlat muhri
D)  Davlat gerbi
 To'g'ri javob: B) Davlat bayrog'i✔
Izoh:  Bayroq 1991-yil noyabrda, gerb 1992-yil iyulda, madhiya 1992-yil dekabrda tasdiqlangan.
2.  2018-yilda BMT Bosh Assambleyasi O'zbekiston tashabbusi bilan qanday nomli rezolyutsiyani qabul
qilgan?
A)  «Ma'rifat va diniy bag'rikenglik»
B)  «Okeanlarni muhofaza qilish»
C)  «Iqlim o'zgarishiga qarshi kurash»
D)  «Yadro qurolini tarqatmaslik»
 To'g'ri javob: A) «Ma'rifat va diniy bag'rikenglik»
✔
Izoh:  «Ma'rifat va diniy bag'rikenglik» rezolyutsiyasi 2018-yil dekabrida BMT Bosh Assambleyasi tomonidan 
qabul qilingan.
3.  Erkin iqtisodiy zonalarni tashkil etishdan asosiy maqsad nima?
A)  Tashqi savdoni to'xtatish
B)  Davlat korxonalarini yopish
C)  Imtiyozlar orqali investitsiyalarni jalb etish
D)  Soliqlarni oshirish
 To'g'ri javob: C) Imtiyozlar orqali investitsiyalarni jalb etish
✔
Izoh:  Erkin iqtisodiy zonalarda soliq va bojxona imtiyozlari berilib, xorijiy va mahalliy investitsiyalar jalb 
qilinadi.
4.  1959–1983-yillarda O'zbekiston Kompartiyasi MK birinchi kotibi kim bo'lgan?
A)  Islom Karimov
B)  Rafiq Nishonov
C)  Sharof Rashidov
D)  Inomjon Usmonxo'jayev
 To'g'ri javob: C) Sharof Rashidov
✔
Izoh:  Sharof Rashidov 1959-yildan 1983-yilgacha respublika partiya tashkilotiga rahbarlik qilgan.
5.  2011-yilda O'zbekiston ishtirokida qurilgan Hayraton — Mozori Sharif temir yo'li qaysi davlat 
hududida joylashgan?
A)  Eron
B)  Afg'oniston
C)  Tojikiston
D)  Turkmaniston
 To'g'ri javob: B) Afg'oniston
✔
Izoh:  Hayraton — Mozori Sharif temir yo'li O'zbekiston temir yo'lchilari tomonidan Afg'oniston hududida 
qurilgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    59 6.  Davlat bayrog'idagi asosiy uch rang yuqoridan pastga qanday tartibda joylashgan?
A)  Oq, ko'k, yashil
B)  Ko'k, yashil, oq
C)  Yashil, oq, ko'k
D)  Ko'k, oq, yashil
 To'g'ri javob: D) Ko'k, oq, yashil✔
Izoh:  Bayroq yuqoridan pastga ko'k, oq va yashil rangli uch yo'ldan iborat, ular qizil chiziqlar bilan ajratilgan.
7.  2024-yilda imzolangan hukumatlararo bitim qaysi temir yo'l loyihasiga taalluqli?
A)  Buxoro — Ashxobod — Boku
B)  Termiz — Dushanbe — Kobul
C)  Xitoy — Qirg'iziston — O'zbekiston
D)  Toshkent — Olma-ota — Urumchi
 To'g'ri javob: C) Xitoy — Qirg'iziston — O'zbekiston
✔
Izoh:  2024-yilda Xitoy, Qirg'iziston va O'zbekiston temir yo'l qurilishi bo'yicha hukumatlararo bitim imzolagan.
8.  O'zbekiston Davlat madhiyasi so'zlari muallifi kim?
A)  Muhammad Yusuf
B)  G'afur G'ulom
C)  Erkin Vohidov
D)  Abdulla Oripov
 To'g'ri javob: D) Abdulla Oripov
✔
Izoh:  Madhiya matnini O'zbekiston xalq shoiri Abdulla Oripov yozgan.
9.  Mustaqillik masalasi bo'yicha umumxalq referendumi qachon o'tkazilgan?
A)  1991-yil 31-avgustda
B)  1991-yil 29-dekabrda
C)  1992-yil 2-martda
D)  1991-yil 17-martda
 To'g'ri javob: B) 1991-yil 29-dekabrda
✔
Izoh:  1991-yil 29-dekabrda o'tkazilgan referendumda fuqarolarning mutlaq ko'pchiligi davlat mustaqilligini 
ma'qulladi.
10.  Bayroqdagi o'n ikki yulduz rasmiy izohda nima bilan bog'lanadi?
A)  Qadimiy o'n ikki burjli quyosh taqvimi bilan
B)  O'n ikki siyosiy partiya bilan
C)  Konstitutsiyaning o'n ikki bobi bilan
D)  Respublikadagi o'n ikki viloyat bilan
 To'g'ri javob: A) Qadimiy o'n ikki burjli quyosh taqvimi bilan
✔
Izoh:  Rasmiy izohga ko'ra 12 yulduz ajdodlarimiz qo'llagan o'n ikki burjli quyosh yili taqvimi an'anasini 
ifodalaydi.
11.  «Yangi uy qurmay turib, eskisini buzmang» degan fikr islohotlarning qaysi tamoyilini ifodalaydi?
A)  Iqtisodning siyosatdan ustunligi
B)  Kuchli ijtimoiy siyosat
C)  Bosqichma-bosqichlik
D)  Qonun ustuvorligi
 To'g'ri javob: C) Bosqichma-bosqichlik
✔
Izoh:  Bu fikr eski tizimni yangisi tayyor bo'lmasdan buzmaslik, ya'ni bosqichma-bosqich o'tishni anglatadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    60 12.  1997-yilda Buxoro viloyatida qanday yirik korxona ishga tushirilgan?
A)  Shakar zavodi
B)  Metallurgiya kombinati
C)  Avtomobil zavodi
D)  Neftni qayta ishlash zavodi
 To'g'ri javob: D) Neftni qayta ishlash zavodi✔
Izoh:  Buxoro neftni qayta ishlash zavodi 1997-yilda ishga tushirilib, yoqilg'i mustaqilligiga hissa qo'shgan.
13.  O'zbekiston Mustaqil Davlatlar Hamdo'stligiga qachon qo'shilgan?
A)  1991-yil 8-dekabrda
B)  1992-yil 2-martda
C)  1991-yil 31-avgustda
D)  1991-yil 21-dekabrda
 To'g'ri javob: D) 1991-yil 21-dekabrda
✔
Izoh:  1991-yil 21-dekabrda Olma-Otada imzolangan deklaratsiya bilan O'zbekiston MDH ta'sischilaridan biriga
aylandi.
14.  O'zbekiston Turkiy tilli davlatlar hamkorlik kengashiga qaysi yilda to'laqonli a'zo bo'lgan?
A)  2009-yilda
B)  2019-yilda
C)  2022-yilda
D)  2001-yilda
 To'g'ri javob: B) 2019-yilda
✔
Izoh:  O'zbekiston 2019-yilda Bokuda bo'lib o'tgan sammitda Turkiy kengashning to'laqonli a'zosi bo'lgan.
15.  2021-yilda O'zbekiston Yevropa Ittifoqining qaysi savdo imtiyozlari tizimidan foydalanuvchi 
davlatga aylangan?
A)  Yevrozona tizimi
B)  GSP+ tizimi
C)  Yagona bozor tizimi
D)  Shengen tizimi
 To'g'ri javob: B) GSP+ tizimi
✔
Izoh:  2021-yilda O'zbekiston GSP+ tizimi benefitsiari bo'lib, ko'plab tovarlarni Yevropa Ittifoqiga bojsiz eksport
qilish imkoniga ega bo'lgan.
16.  Milliy valyuta — so'm qachon muomalaga kiritilgan?
A)  1991-yil 1-sentabrda
B)  1993-yil 15-noyabrda
C)  1995-yil 1-yanvarda
D)  1994-yil 1-iyulda
 To'g'ri javob: D) 1994-yil 1-iyulda
✔
Izoh:  1994-yil 1-iyuldan doimiy milliy valyuta — so'm muomalaga kiritilgan.
17.  Asaka avtomobil zavodi qaysi viloyatda joylashgan?
A)  Andijon viloyatida
B)  Farg'ona viloyatida
C)  Namangan viloyatida
D)  Toshkent viloyatida
 To'g'ri javob: A) Andijon viloyatida
✔
Izoh:  Asaka shahri Andijon viloyatida joylashgan bo'lib, mamlakat avtomobilsozligining markazidir.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    61 18.  O'zbekiston 1992-yilda a'zo bo'lgan, shtab-kvartirasi Tehronda joylashgan mintaqaviy tashkilot 
qaysi?
A)  Shanxay hamkorlik tashkiloti
B)  Osiyo taraqqiyot banki
C)  Turkiy davlatlar tashkiloti
D)  Iqtisodiy hamkorlik tashkiloti (EKO)
 To'g'ri javob: D) Iqtisodiy hamkorlik tashkiloti (EKO)✔
Izoh:  Iqtisodiy hamkorlik tashkiloti shtab-kvartirasi Tehronda bo'lib, O'zbekiston unga 1992-yilda a'zo bo'lgan.
19.  2022-yil sentabrida ShHT davlat rahbarlari kengashining sammiti qaysi shaharda bo'lib o'tgan?
A)  Ostonada
B)  Samarqandda
C)  Toshkentda
D)  Dushanbeda
 To'g'ri javob: B) Samarqandda
✔
Izoh:  O'zbekistonning ShHTdagi raisligi 2022-yil sentabrida Samarqand sammiti bilan yakunlangan.
20.  Valyuta siyosatini liberallashtirish va so'mni erkin konvertatsiya qilish qachondan boshlangan?
A)  2017-yil 5-sentabrdan
B)  1994-yil 1-iyuldan
C)  2008-yil 1-yanvardan
D)  2020-yil 1-yanvardan
 To'g'ri javob: A) 2017-yil 5-sentabrdan
✔
Izoh:  2017-yil 5-sentabrdan valyutani erkin sotib olish va sotish imkoniyati yaratilgan.
21.  2006-yilda imzolangan Markaziy Osiyoda yadro qurolidan xoli zona to'g'risidagi shartnoma qaysi 
shaharda imzolangan?
A)  Bishkekda
B)  Ashxobodda
C)  Toshkentda
D)  Semipalatinskda (Semeyda)
 To'g'ri javob: D) Semipalatinskda (Semeyda)
✔
Izoh:  Shartnoma 2006-yil sentabrida sobiq yadro sinov poligoni joylashgan Semipalatinsk shahrida 
imzolangan.
22.  1990-yillarda Ko'kdumaloq koni o'zlashtirilishi va yangi neftni qayta ishlash quvvatlari qurilishi 
qanday natija bergan?
A)  Yoqilg'i mustaqilligiga erishilgan
B)  Paxta eksporti to'xtagan
C)  Don mustaqilligiga erishilgan
D)  Oltin qazib olish boshlangan
 To'g'ri javob: A) Yoqilg'i mustaqilligiga erishilgan
✔
Izoh:  Neft va gaz kondensati ishlab chiqarishning oshishi yoqilg'i mustaqilligini ta'minlagan.
23.  Davlat bayrog'idagi yashil rang nimaning ramzi?
A)  Hayotiy kuch va qon
B)  Tinchlik va poklik
C)  Mangu osmon va suv
D)  Tabiat yangilanishi va hosildorlik
 To'g'ri javob: D) Tabiat yangilanishi va hosildorlik
✔
Izoh:  Yashil rang tabiatning yangilanishi va hosildorlik ramzi sifatida izohlanadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    62 24.  2017-yildan keyin paxta yetishtirishdan tayyor mahsulotgacha bo'lgan zanjirni bir subyektda 
birlashtirgan tizim qanday ataladi?
A)  Davlat buyurtmasi tizimi
B)  Paxta-to'qimachilik klasteri
C)  Kolxoz-sovxoz tizimi
D)  Shirkat xo'jaligi
 To'g'ri javob: B) Paxta-to'qimachilik klasteri✔
Izoh:  Klasterlar paxta yetishtirish, qayta ishlash va tayyor mahsulot ishlab chiqarishni yagona tizimga 
birlashtirgan.
25.  Tashqi siyosat konsepsiyasiga ko'ra O'zbekiston hududida nimalarga yo'l qo'yilmaydi?
A)  Xorijiy elchixonalar ochilishiga
B)  Xorijiy harbiy baza va obyektlar joylashtirilishiga
C)  Xalqaro konferensiyalar o'tkazilishiga
D)  Xorijiy investitsiyalar kiritilishiga
 To'g'ri javob: B) Xorijiy harbiy baza va obyektlar joylashtirilishiga
✔
Izoh:  Konsepsiyada mamlakat hududida xorijiy harbiy bazalar va obyektlar joylashtirilmasligi belgilangan.
26.  1991-yilda SSSR Prezidenti lavozimida kim bo'lgan?
A)  Yu. V. Andropov
B)  L. I. Brejnev
C)  M. S. Gorbachyov
D)  B. N. Yeltsin
 To'g'ri javob: C) M. S. Gorbachyov
✔
Izoh:  M. S. Gorbachyov 1990–1991-yillarda SSSRning yagona Prezidenti bo'lgan.
27.  Navoiy erkin industrial-iqtisodiy zonasi qachon tashkil etilgan?
A)  2008-yilda
B)  2017-yilda
C)  2001-yilda
D)  1996-yilda
 To'g'ri javob: A) 2008-yilda
✔
Izoh:  Navoiy erkin industrial-iqtisodiy zonasi 2008-yilda yuqori texnologiyali ishlab chiqarishni rivojlantirish 
uchun tuzilgan.
28.  Mustaqillik yillarida davlat mulkini xususiylashtirish jarayonini boshqargan organ qaysi?
A)  Davlat mulk qo'mitasi
B)  Markaziy saylov komissiyasi
C)  Bosh prokuratura
D)  Fanlar akademiyasi
 To'g'ri javob: A) Davlat mulk qo'mitasi
✔
Izoh:  Davlat mulkini boshqarish va xususiylashtirishni Davlat mulk qo'mitasi amalga oshirgan.
29.  O'zbekiston kabi ikki karra quruqlik bilan o'ralgan yana bir davlat qaysi?
A)  Shveytsariya
B)  Bolivia
C)  Mo'g'uliston
D)  Lixtenshteyn
 To'g'ri javob: D) Lixtenshteyn
✔
Izoh:  Dunyoda ikki karra quruqlik bilan o'ralgan faqat ikki davlat bor: O'zbekiston va Lixtenshteyn.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    63 30.  1990-yil 24-martda I. A. Karimovni O'zbekiston SSR Prezidenti etib qaysi organ sayladi?
A)  O'zbekiston SSR Oliy Kengashi
B)  SSSR Xalq deputatlari s'ezdi
C)  Umumxalq to'g'ridan-to'g'ri saylovi
D)  Respublika Vazirlar Kengashi
 To'g'ri javob: A) O'zbekiston SSR Oliy Kengashi✔
Izoh:  1990-yilda Prezident Oliy Kengash sessiyasida saylangan; umumxalq saylovi esa 1991-yil 29-dekabrda 
bo'lgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    64 O'zbekistonning eng yangi tarixi • 2-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  2020-yildan taniqli shoir va yozuvchilar nomi bilan tashkil etilgan ixtisoslashtirilgan maktablar 
qanday ataladi?
A)  Prezident maktablari
B)  Sport maktablari
C)  Musiqa maktablari
D)  Ijod maktablari
 To'g'ri javob: D) Ijod maktablari✔
Izoh:  Ijod maktablari adabiyot va san'atga qiziquvchi iqtidorli yoshlarni tarbiyalash uchun tashkil etilgan.
2.  Sh. M. Mirziyoyev Prezident bo'lishidan oldin qaysi lavozimda uzoq yillar ishlagan?
A)  Tashqi ishlar vaziri
B)  Bosh vazir
C)  Toshkent shahar hokimi
D)  Senat Raisi
 To'g'ri javob: B) Bosh vazir
✔
Izoh:  Sh. M. Mirziyoyev 2003–2016-yillarda O'zbekiston Bosh vaziri lavozimida ishlagan.
3.  Qoraqalpog'iston Respublikasining poytaxti qaysi shahar?
A)  To'rtko'l
B)  Nukus
C)  Xiva
D)  Urganch
 To'g'ri javob: B) Nukus
✔
Izoh:  Qoraqalpog'iston Respublikasi O'zbekiston tarkibidagi respublika bo'lib, poytaxti Nukus shahri.
4.  Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali qaysi manzilda faoliyat yuritadi?
A)  lex.uz
B)  gov.uz
C)  my.gov.uz
D)  stat.uz
 To'g'ri javob: C) my.gov.uz
✔
Izoh:  my.gov.uz portali orqali fuqarolar va tadbirkorlar davlat xizmatlaridan onlayn foydalanadi.
5.  Oliy Majlis Qonunchilik palatasiga aralash saylov tizimi asosidagi ilk saylov qachon o'tkazilgan?
A)  2019-yil 22-dekabrda
B)  2024-yil 27-oktabrda
C)  2023-yil 9-iyulda
D)  2021-yil 24-oktabrda
 To'g'ri javob: B) 2024-yil 27-oktabrda
✔
Izoh:  2024-yil 27-oktabrda Qonunchilik palatasiga saylov majoritar va proporsional tizimlarni birlashtirgan 
holda o'tkazilgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    65 6.  Konstitutsiyaga ko'ra O'zbekistonda fuqarolik qanday tartibda belgilangan?
A)  Faqat mahalliy ro'yxat asosida
B)  Har bir viloyatda alohida fuqarolik
C)  Ikki fuqarolik majburiy
D)  Butun hududda yagona fuqarolik
 To'g'ri javob: D) Butun hududda yagona fuqarolik✔
Izoh:  O'zbekiston Respublikasining butun hududida yagona fuqarolik o'rnatilgan.
7.  2008-yilda nashr etilgan I. A. Karimovning ma'naviyatga bag'ishlangan asari qaysi?
A)  «Yuksak ma'naviyat — yengilmas kuch»
B)  «Tarixiy xotirasiz kelajak yo'q»
C)  «O'zbekiston mustaqillikka erishish ostonasida»
D)  «Yangi O'zbekiston strategiyasi»
 To'g'ri javob: A) «Yuksak ma'naviyat — yengilmas kuch»
✔
Izoh:  «Yuksak ma'naviyat — yengilmas kuch» asari 2008-yilda nashr etilgan.
8.  Temuriylar tarixi davlat muzeyi qachon ochilgan?
A)  2007-yilda
B)  2002-yilda
C)  1993-yilda
D)  1996-yilda
 To'g'ri javob: D) 1996-yilda
✔
Izoh:  Temuriylar tarixi davlat muzeyi Amir Temur yubileyi munosabati bilan 1996-yilda Toshkentda ochilgan.
9.  Tadbirkor va ishbilarmonlar manfaatlarini ifodalovchi partiya sifatida 2003-yilda tuzilgan partiya 
qaysi?
A)  O'zbekiston Liberal-demokratik partiyasi
B)  O'zbekiston Xalq demokratik partiyasi
C)  «Milliy tiklanish» partiyasi
D)  O'zbekiston Ekologik partiyasi
 To'g'ri javob: A) O'zbekiston Liberal-demokratik partiyasi
✔
Izoh:  O'zLiDeP 2003-yilda tadbirkorlar va ishbilarmonlar harakati sifatida tashkil topgan.
10.  2020-yilda qabul qilingan raqamli iqtisodiyot va elektron hukumatni rivojlantirish strategiyasi 
qanday nomlanadi?
A)  «O'zbekiston — 2030»
B)  «Elektron O'zbekiston — 2025»
C)  «Raqamli O'zbekiston — 2030»
D)  «IT strategiyasi — 2020»
 To'g'ri javob: C) «Raqamli O'zbekiston — 2030»
✔
Izoh:  «Raqamli O'zbekiston — 2030» strategiyasi raqamli infratuzilma va xizmatlarni rivojlantirishga 
qaratilgan.
11.  Konstitutsiyaga ko'ra davlat hokimiyati qanday tarmoqlarga bo'linadi?
A)  Markaziy, mahalliy va jamoat
B)  Vakillik, nazorat va maslahat
C)  Qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud
D)  Siyosiy, iqtisodiy va harbiy
 To'g'ri javob: C) Qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud
✔
Izoh:  Hokimiyatlar bo'linishi tamoyiliga ko'ra davlat hokimiyati qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud 
tarmoqlariga ajratiladi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    66 12.  YuNESKO nomoddiy madaniy merosi ro'yxatiga kiritilgan Surxondaryo viloyatidagi madaniy 
makon qaysi?
A)  Boysun tumanining madaniy makoni
B)  Termiz tumanining madaniy makoni
C)  Sherobod tumanining madaniy makoni
D)  Denov tumanining madaniy makoni
 To'g'ri javob: A) Boysun tumanining madaniy makoni✔
Izoh:  Boysun madaniy makoni qadimiy urf-odat va marosimlari bilan YuNESKO ro'yxatiga kiritilgan.
13.  2017-yilda davlat xizmatlarini «yagona darcha» tamoyili asosida ko'rsatish uchun qanday 
tuzilmalar tashkil etilgan?
A)  Xalq qabulxonalari
B)  Kichik sanoat zonalari
C)  Mahalla guzarlari
D)  Davlat xizmatlari markazlari
 To'g'ri javob: D) Davlat xizmatlari markazlari
✔
Izoh:  Davlat xizmatlari agentligi va uning hududiy markazlari fuqarolarga xizmatlarni bir joyda ko'rsatadi.
14.  1998-yilda tavalludining 1200 yilligi nishonlangan buyuk astronom kim?
A)  Mirzo Ulug'bek
B)  Abu Rayhon Beruniy
C)  Abu Ali ibn Sino
D)  Ahmad al-Farg'oniy
 To'g'ri javob: D) Ahmad al-Farg'oniy
✔
Izoh:  1998-yilda Ahmad al-Farg'oniy tavalludining 1200 yilligi nishonlangan.
15.  Oliy Majlis qabul qilgan va Senat ma'qullagan qonun kim tomonidan imzolanadi?
A)  Adliya vaziri
B)  Prezident
C)  Senat Raisi
D)  Bosh vazir
 To'g'ri javob: B) Prezident
✔
Izoh:  Qonunlar Prezident tomonidan imzolanib, rasmiy e'lon qilinganidan keyin kuchga kiradi.
16.  2017–2021-yillarda O'zbekistonni rivojlantirishning beshta ustuvor yo'nalishi bo'yicha qabul 
qilingan dastur qanday nomlanadi?
A)  Kadrlar tayyorlash milliy dasturi
B)  Taraqqiyot strategiyasi
C)  Harakatlar strategiyasi
D)  «O'zbekiston — 2030» strategiyasi
 To'g'ri javob: C) Harakatlar strategiyasi
✔
Izoh:  Harakatlar strategiyasi 2017-yil fevralida qabul qilinib, 2017–2021-yillarni qamrab olgan.
17.  Qatag'on qurbonlari xotirasiga bag'ishlangan Toshkentdagi yodgorlik majmuasi qanday 
nomlanadi?
A)  «Ezgulik arkasi»
B)  «Motamsaro ona»
C)  «Shahidlar xotirasi»
D)  «Mustaqillik maydoni»
 To'g'ri javob: C) «Shahidlar xotirasi»
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    67 Izoh:  «Shahidlar xotirasi» yodgorlik majmuasi va muzeyi qatag'on qurbonlari xotirasini abadiylashtirish uchun 
barpo etilgan.
18.  Konstitutsiyaga ko'ra bir shaxs ketma-ket necha muddatdan ortiq Prezident bo'lishi mumkin 
emas?
A)  To'rt muddatdan
B)  Bir muddatdan
C)  Uch muddatdan
D)  Ikki muddatdan
 To'g'ri javob: D) Ikki muddatdan✔
Izoh:  Konstitutsiyaga ko'ra bir shaxs ketma-ket ikki muddatdan ortiq Prezident bo'la olmaydi.
19.  Viloyat, tuman va shaharlarda mahalliy vakillik organi qanday nomlanadi?
A)  Xalq deputatlari kengashi
B)  Mahalla qo'mitasi
C)  Fuqarolar yig'ini
D)  Jo'qorg'i Kenges
 To'g'ri javob: A) Xalq deputatlari kengashi
✔
Izoh:  Joylarda davlat hokimiyatining vakillik organlari — xalq deputatlari viloyat, tuman va shahar 
kengashlaridir.
20.  Konstitutsiyaga ko'ra O'zbekistonda davlat tili qaysi til?
A)  O'zbek va rus tillari
B)  Qoraqalpoq tili
C)  Rus tili
D)  O'zbek tili
 To'g'ri javob: D) O'zbek tili
✔
Izoh:  Konstitutsiyada O'zbekiston Respublikasining davlat tili o'zbek tili ekani belgilangan.
21.  2021-yil qanday nom bilan e'lon qilingan?
A)  Xalq bilan muloqot va inson manfaatlari yili
B)  Yoshlar va biznesni qo'llab-quvvatlash yili
C)  Ilm, ma'rifat va raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish yili
D)  Yoshlarni qo'llab-quvvatlash va aholi salomatligini mustahkamlash yili
 To'g'ri javob: D) Yoshlarni qo'llab-quvvatlash va aholi salomatligini mustahkamlash yili
✔
Izoh:  2021-yil yoshlar va aholi salomatligiga e'tibor qaratilgan yil sifatida e'lon qilingan.
22.  O'zbek tili bayrami kuni qaysi sanada nishonlanadi?
A)  8-dekabrda
B)  1-oktabrda
C)  21-oktabrda
D)  21-martda
 To'g'ri javob: C) 21-oktabrda
✔
Izoh:  1989-yil 21-oktabrda davlat tili haqidagi qonun qabul qilingani sababli 2019-yildan bu kun O'zbek tili 
bayrami kuni deb belgilangan.
23.  Usmon Mushafi Toshkentning qaysi majmuasida saqlanadi?
A)  Zangiota majmuasida
B)  Shahidlar xotirasi majmuasida
C)  Kukeldosh madrasasida
D)  Hazrati Imom majmuasida
 To'g'ri javob: D) Hazrati Imom majmuasida
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    68 Izoh:  Qadimiy Qur'on qo'lyozmasi — Usmon Mushafi Hazrati Imom majmuasidagi Muyi Muborak 
madrasasida saqlanadi.
24.  Taraqqiyot strategiyasi nechta maqsadni o'z ichiga oladi?
A)  100 ta
B)  30 ta
C)  75 ta
D)  50 ta
 To'g'ri javob: A) 100 ta✔
Izoh:  2022–2026-yillarga mo'ljallangan Taraqqiyot strategiyasi yetti yo'nalish bo'yicha yuzta maqsadni 
qamrab oladi.
25.  2017-yilda «Kamolot» yoshlar ijtimoiy harakati negizida qanday tashkilot tuzilgan?
A)  Yoshlar ishlari agentligi
B)  «Nuroniy» jamg'armasi
C)  Yoshlar parlamenti
D)  O'zbekiston yoshlar ittifoqi
 To'g'ri javob: D) O'zbekiston yoshlar ittifoqi
✔
Izoh:  2017-yil 30-iyunda «Kamolot» negizida O'zbekiston yoshlar ittifoqi tashkil etilgan.
26.  2019-yilda yoshlarni ma'naviy-ma'rifiy qo'llab-quvvatlash uchun ilgari surilgan tashabbuslar 
qanday ataladi?
A)  Uch ustuvor vazifa
B)  O'n qadam dasturi
C)  Yetti tamoyil
D)  Besh muhim tashabbus
 To'g'ri javob: D) Besh muhim tashabbus
✔
Izoh:  Besh muhim tashabbus musiqa va san'at, sport, kompyuter texnologiyalari, kitobxonlik va xotin-qizlar 
bandligiga qaratilgan.
27.  2023-yilgi Konstitutsiyaga ko'ra Prezident necha yil muddatga saylanadi?
A)  7 yil
B)  6 yil
C)  4 yil
D)  5 yil
 To'g'ri javob: A) 7 yil
✔
Izoh:  Yangi tahrirdagi Konstitutsiyada Prezidentning vakolat muddati yetti yil etib belgilangan.
28.  2008-yildan qamoqqa olishga sanksiya berish huquqi qaysi organga o'tkazilgan?
A)  Ichki ishlar organlariga
B)  Sudlarga
C)  Prokuraturaga
D)  Adliya vazirligiga
 To'g'ri javob: B) Sudlarga
✔
Izoh:  2008-yil 1-yanvardan qamoqqa olishga ruxsat berish vakolati prokurordan sudga o'tkazilgan (Xabeas 
korpus instituti).
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    69 29.  O'zbekiston futbol terma jamoasi tarixda ilk bor qaysi jahon chempionati final bosqichiga 
yo'llanma olgan?
A)  2014-yilgi
B)  2026-yilgi
C)  2018-yilgi
D)  2022-yilgi
 To'g'ri javob: B) 2026-yilgi✔
Izoh:  O'zbekiston terma jamoasi 2025-yilda saralash bosqichida 2026-yilgi jahon chempionatiga ilk bor 
yo'llanma olgan.
30.  2014-yilda YuNESKO nomoddiy madaniy merosi ro'yxatiga kiritilgan o'zbek xalq og'zaki ijodi janri 
qaysi?
A)  Askiya
B)  Terma
C)  Lapar
D)  Yalla
 To'g'ri javob: A) Askiya
✔
Izoh:  So'z o'yiniga asoslangan askiya san'ati 2014-yilda YuNESKO ro'yxatiga kiritilgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    70 O'zbekistonning eng yangi tarixi • 3-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  O'tish davri pul birligi — so'm-kupon qachon muomalaga chiqarilgan?
A)  1992-yil 2-martda
B)  1994-yil 1-iyulda
C)  1993-yil 15-noyabrda
D)  1991-yil 31-avgustda
 To'g'ri javob: C) 1993-yil 15-noyabrda✔
Izoh:  Rubl zonasidan chiqish jarayonida 1993-yil 15-noyabrda vaqtinchalik so'm-kupon joriy etilgan.
2.  «Davlat tasarrufidan chiqarish» tushunchasi nimani anglatadi?
A)  Davlat budjetini markazlashtirishni
B)  Mulkni davlat bevosita boshqaruvidan chiqarib, boshqa shakllarga o'tkazishni
C)  Xususiy korxonalarni milliylashtirishni
D)  Davlat korxonalariga subsidiya berishni
 To'g'ri javob: B) Mulkni davlat bevosita boshqaruvidan chiqarib, boshqa shakllarga o'tkazishni
✔
Izoh:  Davlat tasarrufidan chiqarishda mulk aksiyadorlik, jamoa, xususiy kabi shakllarga o'tkazilgan.
3.  1991-yil 8-dekabrdagi Belovej kelishuvini qaysi respublikalar rahbarlari imzolagan?
A)  Rossiya, Qozog'iston va O'zbekiston
B)  Ukraina, Belarus va Moldova
C)  Rossiya, Ukraina va Qozog'iston
D)  Rossiya, Ukraina va Belarus
 To'g'ri javob: D) Rossiya, Ukraina va Belarus
✔
Izoh:  Belovej kelishuvi SSSR tugaganini qayd etib, uch slavyan respublikasi tomonidan imzolangan.
4.  Markaziy Osiyoda yadro qurolidan xoli zona yaratish tashabbusi dastlab qayerda ilgari surilgan?
A)  ShHT sammitida
B)  MDH sammitida
C)  YeXHT kengashida
D)  BMT Bosh Assambleyasi sessiyasida
 To'g'ri javob: D) BMT Bosh Assambleyasi sessiyasida
✔
Izoh:  I. A. Karimov 1993-yilda BMT Bosh Assambleyasi sessiyasida bu tashabbusni ilgari surgan.
5.  1991-yil 29-dekabrda referendum bilan bir kunda qanday tadbir bo'lib o'tdi?
A)  Birinchi umumxalq Prezident saylovi
B)  Konstitutsiyaning qabul qilinishi
C)  Oliy Majlisga ilk saylov
D)  Milliy valyutaning joriy etilishi
 To'g'ri javob: A) Birinchi umumxalq Prezident saylovi
✔
Izoh:  Shu kuni muqobillik asosida birinchi umumxalq Prezident saylovi o'tkazilib, I. A. Karimov Prezident etib 
saylandi.
6.  1990-yillarda g'alla ekin maydonlarini kengaytirish orqali qanday maqsadga erishilgan?
A)  Yoqilg'i importiga
B)  Mehnat migratsiyasiga
C)  Don mustaqilligiga
D)  Paxta yakkahokimligiga
 To'g'ri javob: C) Don mustaqilligiga
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    71 Izoh:  G'alla maydonlarining kengaytirilishi natijasida 1990-yillar oxirida don mustaqilligi ta'minlangan.
7.  ShHT Mintaqaviy aksilterror tuzilmasining ijroiya qo'mitasi qaysi shaharda joylashgan?
A)  Ostonada
B)  Pekinda
C)  Toshkentda
D)  Moskvada
 To'g'ri javob: C) Toshkentda✔
Izoh:  ShHT Mintaqaviy aksilterror tuzilmasi (MATT) ijroiya qo'mitasi Toshkent shahrida faoliyat yuritadi.
8.  Davlat korxonalarini aksiyadorlik jamiyatlariga aylantirish iqtisodiyotdagi qaysi jarayon shakli 
hisoblanadi?
A)  Natural ayirboshlash
B)  Kollektivlashtirish
C)  Milliylashtirish
D)  Davlat tasarrufidan chiqarish
 To'g'ri javob: D) Davlat tasarrufidan chiqarish
✔
Izoh:  Davlat korxonalarini aksiyadorlik jamiyatlariga aylantirish davlat tasarrufidan chiqarishning keng 
tarqalgan shakli bo'lgan.
9.  Besh tamoyildan biri bo'lgan «iqtisodning siyosatdan ustunligi» nimani anglatadi?
A)  Tashqi savdoni to'xtatishni
B)  Iqtisodiyotni partiyaga bo'ysundirishni
C)  Davlat budjetini qisqartirishni
D)  Iqtisodiyotni mafkuradan xoli qilishni
 To'g'ri javob: D) Iqtisodiyotni mafkuradan xoli qilishni
✔
Izoh:  Bu tamoyil iqtisodiy munosabatlarni mafkuraviy qarashlardan holi qilishni (deideologizatsiya) bildiradi.
10.  SSSR Prezidenti M. S. Gorbachyov qachon iste'foga chiqqan?
A)  1991-yil 25-dekabrda
B)  1991-yil 21-avgustda
C)  1992-yil 2-yanvarda
D)  1990-yil 15-martda
 To'g'ri javob: A) 1991-yil 25-dekabrda
✔
Izoh:  M. S. Gorbachyov 1991-yil 25-dekabrda iste'foga chiqqach, SSSR amalda tugadi.
11.  Sh. M. Mirziyoyev BMT Bosh Assambleyasi minbaridan ilk bor qaysi yili nutq so'zlagan?
A)  2016-yilda
B)  2017-yilda
C)  2021-yilda
D)  2019-yilda
 To'g'ri javob: B) 2017-yilda
✔
Izoh:  Sh. M. Mirziyoyev 2017-yil sentabrida BMT Bosh Assambleyasining 72-sessiyasida nutq so'zlagan.
12.  Davlat gerbidagi Humo qushi nimaning ramzi sifatida talqin etiladi?
A)  Harbiy qudrat
B)  Savdo-sotiq
C)  Ilm-fan taraqqiyoti
D)  Baxt va erksevarlik
 To'g'ri javob: D) Baxt va erksevarlik
✔
Izoh:  Xalqimiz tasavvurida Humo baxt qushi bo'lib, gerbda baxt va erksevarlik ramzi sifatida berilgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    72 13.  Fermer xo'jaliklariga qishloq xo'jaligi yerlari qanday asosda beriladi?
A)  Bir yillik foydalanishga
B)  Bepul xususiy mulk sifatida
C)  Uzoq muddatli ijara asosida
D)  Faqat kim oshdi savdosida sotib
 To'g'ri javob: C) Uzoq muddatli ijara asosida✔
Izoh:  Qishloq xo'jaligi yerlari fermer xo'jaliklariga uzoq muddatli ijara asosida ajratiladi.
14.  O'zbekiston tashqi siyosatining umumiy xususiyati qanday tavsiflanadi?
A)  Faqat harbiy ittifoqqa asoslangan
B)  Yopiq va bir tomonlama
C)  Ochiq, pragmatik va ko'p vektorli
D)  Faqat diniy omilga asoslangan
 To'g'ri javob: C) Ochiq, pragmatik va ko'p vektorli
✔
Izoh:  O'zbekiston milliy manfaatlardan kelib chiqib, turli davlatlar va tashkilotlar bilan teng huquqli hamkorlik 
qiladi.
15.  O'zbekiston Birlashgan Millatlar Tashkilotiga qachon a'zo bo'lgan?
A)  1993-yil 30-yanvarda
B)  1991-yil 21-dekabrda
C)  1992-yil 8-dekabrda
D)  1992-yil 2-martda
 To'g'ri javob: D) 1992-yil 2-martda
✔
Izoh:  O'zbekiston 1992-yil 2-martda BMT Bosh Assambleyasi qarori bilan tashkilotga to'laqonli a'zo bo'lgan.
16.  Sovet davrida O'zbekiston qishloq xo'jaligida bitta ekinning haddan ortiq ustunligi qanday 
atalgan?
A)  Fermerlashtirish
B)  Klasterlashtirish
C)  Don mustaqilligi
D)  Paxta yakkahokimligi
 To'g'ri javob: D) Paxta yakkahokimligi
✔
Izoh:  Paxta yakkahokimligi ekin maydonlarining asosiy qismi g'o'zaga ajratilishi va boshqa tarmoqlarning 
cheklanishini anglatgan.
17.  2023-yil mayida «Markaziy Osiyo — Xitoy» formatidagi birinchi sammit qaysi shaharda 
o'tkazilgan?
A)  Shanxayda
B)  Sian shahrida
C)  Pekinda
D)  Samarqandda
 To'g'ri javob: B) Sian shahrida
✔
Izoh:  «Markaziy Osiyo — Xitoy» formatidagi birinchi sammit 2023-yil mayida Xitoyning Sian shahrida bo'lib 
o'tgan.
18.  Shanxay hamkorlik tashkilotiga qaysi format asos bo'lgan?
A)  «Turkiy kengash»
B)  «Markaziy Osiyo + Xitoy»
C)  «Shanxay beshligi»
D)  «C5+1»
 To'g'ri javob: C) «Shanxay beshligi»
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    73 Izoh:  1996-yildan faoliyat yuritgan «Shanxay beshligi»ga 2001-yilda O'zbekiston qo'shilib, ShHT tuzilgan.
19.  Xususiylashtirish deganda nima tushuniladi?
A)  Korxonalarni tugatib yuborish
B)  Xususiy mulkni davlatga o'tkazish
C)  Davlat mulkini xususiy mulkka o'tkazish
D)  Mulkni jamoa xo'jaligiga berish
 To'g'ri javob: C) Davlat mulkini xususiy mulkka o'tkazish✔
Izoh:  Xususiylashtirish — davlat mulkini fuqarolar va nodavlat yuridik shaxslar mulkiga o'tkazish jarayoni.
20.  O'zbek tiliga davlat tili maqomini bergan qonun qachon qabul qilingan?
A)  1990-yil 20-iyunda
B)  1991-yil 18-noyabrda
C)  1992-yil 8-dekabrda
D)  1989-yil 21-oktabrda
 To'g'ri javob: D) 1989-yil 21-oktabrda
✔
Izoh:  «Davlat tili haqida»gi qonun 1989-yil 21-oktabrda qabul qilingan va o'zbek tiliga davlat tili maqomini 
bergan.
21.  1990-yillarda kam ta'minlangan oilalarga ijtimoiy yordam ko'rsatish vakolati qaysi institutga 
berilgan?
A)  Kasaba uyushmalariga
B)  Mahalla fuqarolar yig'iniga
C)  Tijorat banklariga
D)  Siyosiy partiyalarga
 To'g'ri javob: B) Mahalla fuqarolar yig'iniga
✔
Izoh:  1994-yildan kam ta'minlangan oilalarga moddiy yordam mahallalar orqali tayinlana boshlagan.
22.  MDH Ijroiya qo'mitasi qaysi shaharda joylashgan?
A)  Minskda
B)  Moskvada
C)  Toshkentda
D)  Olma-otada
 To'g'ri javob: A) Minskda
✔
Izoh:  Mustaqil Davlatlar Hamdo'stligining Ijroiya qo'mitasi Belarus poytaxti Minsk shahrida joylashgan.
23.  Davlat bayrog'idagi ingichka qizil chiziqlar nimani ifodalaydi?
A)  Vujudimizdagi hayotiy kuchni
B)  Ona tabiat yangilanishini
C)  Tinchlik va poklikni
D)  Mangu osmon va suvni
 To'g'ri javob: A) Vujudimizdagi hayotiy kuchni
✔
Izoh:  Ranglar orasidagi qizil chiziqlar vujudimizda jo'shib turgan hayotiy kuch ramzi sifatida belgilangan.
24.  SSSR qaysi yil oxirida tarqalib ketgan?
A)  1992-yil
B)  1991-yil
C)  1989-yil
D)  1990-yil
 To'g'ri javob: B) 1991-yil
✔
Izoh:  1991-yil dekabrida ittifoq respublikalari mustaqil davlatlarga aylanib, SSSR o'z faoliyatini to'xtatgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    74 25.  2021-yilda BMT Bosh Assambleyasi Orolbo'yi mintaqasini qanday hudud deb e'lon qilgan?
A)  Harbiy harakatlardan xoli hudud
B)  Ekologik innovatsiyalar va texnologiyalar hududi
C)  Xalqaro qo'riqxona hududi
D)  Erkin savdo hududi
 To'g'ri javob: B) Ekologik innovatsiyalar va texnologiyalar hududi✔
Izoh:  2021-yilda BMT Bosh Assambleyasi Orolbo'yini ekologik innovatsiyalar va texnologiyalar hududi deb 
e'lon qilgan.
26.  I. A. Karimov O'zbekiston Kompartiyasi MK birinchi kotibi etib qachon saylangan?
A)  1991-yil avgustida
B)  1990-yil martida
C)  1989-yil iyunida
D)  1988-yil yanvarida
 To'g'ri javob: C) 1989-yil iyunida
✔
Izoh:  I. A. Karimov 1989-yil 23-iyunda O'zbekiston Kompartiyasi Markaziy Komitetining birinchi kotibi etib 
saylangan.
27.  Mamlakatda pul-kredit siyosatini ishlab chiqish va milliy valyutani emissiya qilish qaysi organ 
vakolatiga kiradi?
A)  Iqtisodiyot vazirligi
B)  Soliq qo'mitasi
C)  Moliya vazirligi
D)  Markaziy bank
 To'g'ri javob: D) Markaziy bank
✔
Izoh:  Markaziy bank pul-kredit siyosatini yuritadi va milliy valyuta emissiyasini amalga oshiradi.
28.  Markaziy Osiyo davlatlari va AQSh o'rtasidagi «C5+1» formatining ilk vazirlar uchrashuvi qayerda 
bo'lib o'tgan?
A)  Samarqandda
B)  Ostonada
C)  Toshkentda
D)  Vashingtonda
 To'g'ri javob: A) Samarqandda
✔
Izoh:  «C5+1» formatidagi tashqi ishlar vazirlarining ilk uchrashuvi 2015-yil noyabrida Samarqandda 
o'tkazilgan.
29.  O'zbekiston Respublikasi Oliy Kengashi davlat mustaqilligini qachon e'lon qildi?
A)  1991-yil 1-sentabrda
B)  1990-yil 20-iyunda
C)  1991-yil 31-avgustda
D)  1991-yil 29-dekabrda
 To'g'ri javob: C) 1991-yil 31-avgustda
✔
Izoh:  Oliy Kengashning navbatdan tashqari sessiyasi 1991-yil 31-avgustda O'zbekistonning davlat 
mustaqilligini e'lon qildi.
30.  O'zbekistonning yangi tahrirdagi Soliq kodeksi qachon kuchga kirgan?
A)  2017-yil 1-sentabrda
B)  1997-yil 1-yanvarda
C)  2008-yil 1-yanvarda
D)  2020-yil 1-yanvarda
 To'g'ri javob: D) 2020-yil 1-yanvarda
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    75 Izoh:  Soliq yukini kamaytirish va soddalashtirishga qaratilgan yangi Soliq kodeksi 2020-yil 1-yanvardan amal 
qila boshlagan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    76 O'zbekistonning eng yangi tarixi • 4-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Qonunlarning aniq va bir xilda ijro etilishi ustidan nazoratni qaysi organ amalga oshiradi?
A)  Markaziy bank
B)  Hisob palatasi
C)  Prokuratura
D)  Oliy sud
 To'g'ri javob: C) Prokuratura✔
Izoh:  Prokuratura organlari qonunlar ijrosi ustidan nazoratni amalga oshiradi.
2.  1997-yilgi tizimga ko'ra 9 yillik maktabdan so'ng o'quvchilar qayerda ta'lim olishgan?
A)  Faqat harbiy bilim yurtida
B)  Akademik litsey yoki kasb-hunar kollejida
C)  Magistraturada
D)  Faqat oliy ta'lim muassasasida
 To'g'ri javob: B) Akademik litsey yoki kasb-hunar kollejida
✔
Izoh:  9-sinfdan keyin o'quvchilar uch yillik akademik litsey yoki kasb-hunar kollejida o'qishni davom ettirgan.
3.  «Kecha va kunduz» romani muallifi bo'lgan qatag'on qurboni shoir va adib kim?
A)  G'afur G'ulom
B)  Abdulhamid Cho'lpon
C)  Usmon Nosir
D)  Abdulla Qodiriy
 To'g'ri javob: B) Abdulhamid Cho'lpon
✔
Izoh:  Cho'lpon «Kecha va kunduz» romani muallifi bo'lib, 1938-yilda qatag'on qurboni bo'lgan.
4.  Lotin yozuviga asoslangan o'zbek alifbosini joriy etish to'g'risidagi qonun qachon qabul qilingan?
A)  1997-yil 29-avgustda
B)  1992-yil 8-dekabrda
C)  1989-yil 21-oktabrda
D)  1993-yil 2-sentabrda
 To'g'ri javob: D) 1993-yil 2-sentabrda
✔
Izoh:  Lotin yozuviga asoslangan o'zbek alifbosini joriy etish to'g'risidagi qonun 1993-yil 2-sentabrda qabul 
qilingan.
5.  Islohotlar davrida oliy ta'limda qaysi ta'lim shakllari qayta tiklangan?
A)  Faqat kunduzgi ta'lim
B)  Faqat masofaviy ta'lim
C)  Majburiy harbiy ta'lim
D)  Sirtqi va kechki ta'lim
 To'g'ri javob: D) Sirtqi va kechki ta'lim
✔
Izoh:  Islohotlar davrida oliy ta'limda ishlab chiqarishdan ajralmagan holda o'qish uchun sirtqi va kechki ta'lim 
tiklangan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    77 6.  14-yanvar O'zbekistonda qanday kun sifatida nishonlanadi?
A)  Mustaqillik kuni
B)  Xotira va qadrlash kuni
C)  Vatan himoyachilari kuni
D)  Konstitutsiya kuni
 To'g'ri javob: C) Vatan himoyachilari kuni✔
Izoh:  Qurolli Kuchlar tashkil topgan sana — 14-yanvar Vatan himoyachilari kuni sifatida nishonlanadi.
7.  Fuqarolar o'z hududi uchun loyihalarni taklif qilib, ular uchun ovoz beradigan tizim qanday 
nomlanadi?
A)  Davlat buyurtmasi
B)  Investitsiya dasturi
C)  Soliq imtiyozi
D)  Tashabbusli budjet
 To'g'ri javob: D) Tashabbusli budjet
✔
Izoh:  Tashabbusli budjet orqali mahalliy budjet mablag'larining bir qismi fuqarolar ovozi asosida taqsimlanadi.
8.  Oliy Majlis va Vazirlar Mahkamasining rasmiy nashri bo'lgan gazeta qaysi?
A)  «Toshkent haqiqati»
B)  «Hurriyat»
C)  «Ma'rifat»
D)  «Xalq so'zi»
 To'g'ri javob: D) «Xalq so'zi»
✔
Izoh:  «Xalq so'zi» gazetasi 1991-yildan Oliy Majlis va Vazirlar Mahkamasining nashri sifatida chiqadi.
9.  Iqtidorli o'quvchilar uchun tanlov asosida qabul qilinadigan va 2019-yildan tashkil etila boshlagan 
maktablar qaysi?
A)  Akademik litseylar
B)  Internat-maktablar
C)  Prezident maktablari
D)  Kasb-hunar kollejlari
 To'g'ri javob: C) Prezident maktablari
✔
Izoh:  Prezident maktablari 2019-yildan aniq va tabiiy fanlarni chuqur o'qitish yo'nalishida faoliyat boshlagan.
10.  Axborot texnologiyalari sohasidagi kompaniyalarga imtiyozlar beruvchi texnopark qanday 
nomlanadi?
A)  Yashil makon
B)  Navoiy EIIZ
C)  IT Park
D)  Toshkent City
 To'g'ri javob: C) IT Park
✔
Izoh:  IT Park rezidentlari soliq imtiyozlaridan foydalanadi va IT xizmatlari eksportini rivojlantiradi.
11.  Oliy Majlis qaysi palatalardan iborat?
A)  Quyi palata va Davlat kengashi
B)  Qonunchilik palatasi va Senat
C)  Xalq palatasi va Vakillar palatasi
D)  Deputatlar palatasi va Kengash
 To'g'ri javob: B) Qonunchilik palatasi va Senat
✔
Izoh:  Ikki palatali Oliy Majlis quyi palata — Qonunchilik palatasi va yuqori palata — Senatdan iborat.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    78 12.  Konstitutsiyaga ko'ra Qurolli Kuchlar Oliy Bosh Qo'mondoni kim?
A)  Senat Raisi
B)  Prezident
C)  Bosh vazir
D)  Mudofaa vaziri
 To'g'ri javob: B) Prezident✔
Izoh:  Prezident O'zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining Oliy Bosh Qo'mondoni hisoblanadi.
13.  Qonunlarning Konstitutsiyaga muvofiqligini tekshiruvchi organ qaysi?
A)  Bosh prokuratura
B)  Oliy sud
C)  Adliya vazirligi
D)  Konstitutsiyaviy sud
 To'g'ri javob: D) Konstitutsiyaviy sud
✔
Izoh:  Konstitutsiyaviy sud qonun va boshqa hujjatlarning Konstitutsiyaga muvofiqligini ko'rib chiqadi.
14.  Fuqarolarning diniy e'tiqod erkinligini kafolatlovchi qonun qanday nomlanadi?
A)  «Fuqarolarning murojaatlari to'g'risida»
B)  «Ommaviy axborot vositalari to'g'risida»
C)  «Vijdon erkinligi va diniy tashkilotlar to'g'risida»
D)  «Jamoat birlashmalari to'g'risida»
 To'g'ri javob: C) «Vijdon erkinligi va diniy tashkilotlar to'g'risida»
✔
Izoh:  Ushbu qonun vijdon erkinligi, din va davlatning ajratilganligi hamda diniy tashkilotlar faoliyatini tartibga 
soladi.
15.  Saylovlarni tashkil etish va o'tkazishga mas'ul organ qaysi?
A)  Markaziy saylov komissiyasi
B)  Adliya vazirligi
C)  Vazirlar Mahkamasi
D)  Konstitutsiyaviy sud
 To'g'ri javob: A) Markaziy saylov komissiyasi
✔
Izoh:  Markaziy saylov komissiyasi Prezident va Oliy Majlis saylovlarini hamda referendumlarni tashkil etadi.
16.  «O'zbegim» qasidasi muallifi kim?
A)  Abdulla Oripov
B)  Erkin Vohidov
C)  Muhammad Yusuf
D)  Halima Xudoyberdiyeva
 To'g'ri javob: B) Erkin Vohidov
✔
Izoh:  «O'zbegim» qasidasi O'zbekiston xalq shoiri Erkin Vohidov qalamiga mansub.
17.  Sh. M. Mirziyoyev birinchi marta O'zbekiston Prezidenti etib qachon saylangan?
A)  2016-yil 8-sentabrda
B)  2017-yil 7-fevralda
C)  2015-yil 29-martda
D)  2016-yil 4-dekabrda
 To'g'ri javob: D) 2016-yil 4-dekabrda
✔
Izoh:  2016-yil 4-dekabrdagi saylovda Sh. M. Mirziyoyev O'zbekiston Prezidenti etib saylangan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    79 18.  Qoraqalpog'iston Respublikasining oliy vakillik organi qanday nomlanadi?
A)  Milliy Majlis
B)  Xalq Kengashi
C)  Oliy Majlis
D)  Jo'qorg'i Kenges
 To'g'ri javob: D) Jo'qorg'i Kenges✔
Izoh:  Qoraqalpog'iston Respublikasining oliy davlat vakillik organi Jo'qorg'i Kenges deb ataladi.
19.  O'zbekistonda o'lim jazosi qachondan bekor qilingan?
A)  2002-yil 27-yanvardan
B)  2008-yil 1-yanvardan
C)  1992-yil 8-dekabrdan
D)  2017-yil 1-yanvardan
 To'g'ri javob: B) 2008-yil 1-yanvardan
✔
Izoh:  O'lim jazosi 2008-yil 1-yanvardan bekor qilinib, uning o'rniga umrbod ozodlikdan mahrum qilish joriy 
etilgan.
20.  Yangi tahrirdagi «Ta'lim to'g'risida»gi qonun qaysi yilda qabul qilingan?
A)  2008-yilda
B)  1997-yilda
C)  2020-yilda
D)  2014-yilda
 To'g'ri javob: C) 2020-yilda
✔
Izoh:  Ta'lim tizimidagi islohotlarni huquqiy jihatdan mustahkamlovchi yangi qonun 2020-yilda qabul qilingan.
21.  Islohotlar davrida hokimlarning faoliyati yuzasidan qanday yangi amaliyot joriy etilgan?
A)  Saylovsiz umrbod tayinlanish
B)  Faqat yopiq yig'ilishlarda ishlash
C)  Hisobotdan to'liq ozod qilinish
D)  Mahalliy kengashlar oldida hisobot berish
 To'g'ri javob: D) Mahalliy kengashlar oldida hisobot berish
✔
Izoh:  Hokimlarning xalq deputatlari kengashlari oldida hisobot berishi jamoatchilik nazoratini kuchaytirishga 
xizmat qiladi.
22.  O'zbekistonda Yoshlar kuni qaysi sanada nishonlanadi?
A)  1-iyunda
B)  21-martda
C)  30-iyunda
D)  1-oktabrda
 To'g'ri javob: C) 30-iyunda
✔
Izoh:  O'zbekiston yoshlar ittifoqi tashkil etilgan 30-iyun Yoshlar kuni sifatida nishonlanadi.
23.  Mustaqil O'zbekistonga birinchi Olimpiya oltin medalini kim keltirgan?
A)  Artur Taymazov
B)  Lina Cheryazova
C)  Ruslan Chagayev
D)  Hasanboy Do'smatov
 To'g'ri javob: B) Lina Cheryazova
✔
Izoh:  Lina Cheryazova 1994-yilgi Lillehammer qishki Olimpiada o'yinlarida fristayl bo'yicha oltin medal qo'lga 
kiritgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    80 24.  Oliy Majlis Qonunchilik palatasi deputatlari necha yil muddatga saylanadi?
A)  4 yil
B)  3 yil
C)  7 yil
D)  5 yil
 To'g'ri javob: D) 5 yil✔
Izoh:  Qonunchilik palatasi deputatlari va Senat a'zolarining vakolat muddati besh yil.
25.  2016-yil dekabridan O'zbekiston Bosh vaziri lavozimida faoliyat yuritgan shaxs kim?
A)  Abdulla Aripov
B)  O'tkir Sultonov
C)  Shavkat Mirziyoyev
D)  Rustam Azimov
 To'g'ri javob: A) Abdulla Aripov
✔
Izoh:  Abdulla Aripov 2016-yil dekabrida Bosh vazir etib tayinlangan.
26.  Sh. M. Mirziyoyev tomonidan ilgari surilgan, ilm-fan va ta'limga tayangan yangi yuksalish davri 
g'oyasi qanday nomlanadi?
A)  Milliy tiklanish
B)  Uchinchi Renessans
C)  Oltin asr
D)  Ikkinchi Uyg'onish
 To'g'ri javob: B) Uchinchi Renessans
✔
Izoh:  Uchinchi Renessans g'oyasi ta'lim, ilm-fan va ma'rifatni taraqqiyotning asosiy omili sifatida ko'radi.
27.  2007-yilda ISESCO tomonidan qaysi shahar «Islom madaniyati poytaxti» deb e'lon qilingan?
A)  Xiva
B)  Toshkent
C)  Buxoro
D)  Samarqand
 To'g'ri javob: B) Toshkent
✔
Izoh:  Toshkent 2007-yilda ISESCO tomonidan Islom madaniyati poytaxti deb e'lon qilingan.
28.  Yangi tahrirdagi Konstitutsiyada mustahkamlangan asosiy tamoyil formulasi qaysi?
A)  «Partiya — davlat — xalq»
B)  «Iqtisod — siyosat — inson»
C)  «Davlat — jamiyat — inson»
D)  «Inson — jamiyat — davlat»
 To'g'ri javob: D) «Inson — jamiyat — davlat»
✔
Izoh:  Yangi Konstitutsiyada inson manfaatlari ustuvorligini ifodalovchi «Inson — jamiyat — davlat» tamoyili 
mustahkamlangan.
29.  Amir Temur tavalludining 660 yilligi qaysi yilda keng nishonlangan?
A)  1999-yilda
B)  1996-yilda
C)  1994-yilda
D)  2001-yilda
 To'g'ri javob: B) 1996-yilda
✔
Izoh:  1996-yil Amir Temur tavalludining 660 yilligi munosabati bilan YuNESKO miqyosida nishonlangan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    81 30.  Xorijga chiqish uchun ruxsatnoma (chiqish vizasi) talabi qachondan bekor qilingan?
A)  2017-yil 5-sentabrdan
B)  2023-yil 1-maydan
C)  2008-yil 1-yanvardan
D)  2019-yil 1-yanvardan
 To'g'ri javob: D) 2019-yil 1-yanvardan✔
Izoh:  2019-yil 1-yanvardan fuqarolarning xorijga chiqishi uchun chiqish vizasi talabi bekor qilingan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    82 O'zbekistonning eng yangi tarixi • 5-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Islohotlarning dastlabki bosqichida iqtisodiyotdagi asosiy vazifalardan biri nima bo'lgan?
A)  Rejali iqtisodni kuchaytirish
B)  Xususiy mulkni taqiqlash
C)  Makroiqtisodiy barqarorlik va inflyatsiyani jilovlash
D)  Tashqi aloqalarni cheklash
 To'g'ri javob: C) Makroiqtisodiy barqarorlik va inflyatsiyani jilovlash✔
Izoh:  Birinchi bosqichda inflyatsiyani pasaytirish, milliy valyutani mustahkamlash va iqtisodiy pasayishni 
to'xtatish ustuvor bo'lgan.
2.  Asaka zavodida dastlab qaysi avtomobil modellari ishlab chiqarilgan?
A)  Matiz, Captiva va Epica
B)  Tico, Damas va Nexia
C)  Lacetti, Malibu va Cobalt
D)  Spark, Onix va Tracker
 To'g'ri javob: B) Tico, Damas va Nexia
✔
Izoh:  Zavodda ishlab chiqarilgan ilk modellar Tico, Damas va Nexia bo'lgan.
3.  1989–1991-yillar voqealariga bag'ishlangan va 2011-yilda nashr etilgan I. A. Karimov asari qaysi?
A)  «Tarixiy xotirasiz kelajak yo'q»
B)  «Yangi O'zbekiston strategiyasi»
C)  «O'zbekiston mustaqillikka erishish ostonasida»
D)  «Yuksak ma'naviyat — yengilmas kuch»
 To'g'ri javob: C) «O'zbekiston mustaqillikka erishish ostonasida»
✔
Izoh:  «O'zbekiston mustaqillikka erishish ostonasida» kitobi 2011-yilda nashr etilib, mustaqillik arafasidagi 
jarayonlarni yoritadi.
4.  Orol dengizi muammolarini hal etish uchun Markaziy Osiyo davlatlari tomonidan tuzilgan tashkilot 
qaysi?
A)  Orolni qutqarish xalqaro jamg'armasi
B)  Osiyo ekologiya fondi
C)  Yashil iqlim jamg'armasi
D)  Xalqaro suv resurslari banki
 To'g'ri javob: A) Orolni qutqarish xalqaro jamg'armasi
✔
Izoh:  Orolni qutqarish xalqaro jamg'armasi 1993-yilda mintaqa davlatlari tomonidan tuzilgan.
5.  Markaziy Osiyo davlatlari rahbarlarining maslahat uchrashuvlarini o'tkazish tashabbusini kim ilgari 
surgan?
A)  N. A. Nazarboyev
B)  S. Japarov
C)  E. Rahmon
D)  Sh. M. Mirziyoyev
 To'g'ri javob: D) Sh. M. Mirziyoyev
✔
Izoh:  Maslahat uchrashuvlari formati O'zbekiston Prezidenti Sh. M. Mirziyoyevning 2017-yilda BMTda ilgari 
surgan tashabbusi asosida yo'lga qo'yilgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    83 6.  «Toshkent» respublika fond birjasi qachon tashkil etilgan?
A)  2001-yilda
B)  1989-yilda
C)  2010-yilda
D)  1994-yilda
 To'g'ri javob: D) 1994-yilda✔
Izoh:  «Toshkent» respublika fond birjasi 1994-yilda qimmatli qog'ozlar bozorini rivojlantirish maqsadida 
tashkil etilgan.
7.  Turkiy kengash qaysi yilda Turkiy davlatlar tashkiloti deb qayta nomlangan?
A)  2021-yilda
B)  2009-yilda
C)  2019-yilda
D)  2024-yilda
 To'g'ri javob: A) 2021-yilda
✔
Izoh:  2021-yilda Istanbul sammitida Turkiy kengash Turkiy davlatlar tashkiloti deb qayta nomlangan.
8.  1990-yillar boshida narxlarni erkinlashtirish O'zbekistonda qanday amalga oshirilgan?
A)  Umuman amalga oshirilmagan
B)  Bosqichma-bosqich
C)  Bir kunda to'liq
D)  Faqat import tovarlarida
 To'g'ri javob: B) Bosqichma-bosqich
✔
Izoh:  Aholini keskin narx o'sishidan himoya qilish uchun narxlar bosqichma-bosqich erkinlashtirilgan.
9.  1991-yilda SSSR rahbariyati respublikalar bilan imzolashga uringan hujjat qaysi?
A)  Belovej kelishuvi
B)  Olma-Ota deklaratsiyasi
C)  Yangi Ittifoq shartnomasi
D)  Mustaqillik deklaratsiyasi
 To'g'ri javob: C) Yangi Ittifoq shartnomasi
✔
Izoh:  Yangi Ittifoq shartnomasi loyihasi avgust voqealari sababli imzolanmay qolgan.
10.  Sovet davrida Orol dengizining qurishiga olib kelgan asosiy omil nima?
A)  Dengiz tubida neft qazib olinishi
B)  Mintaqada yog'ingarchilikning keskin ortishi
C)  Dengizga yangi kanallar ochilishi
D)  Amudaryo va Sirdaryo suvining sug'orishga haddan ortiq olinishi
 To'g'ri javob: D) Amudaryo va Sirdaryo suvining sug'orishga haddan ortiq olinishi
✔
Izoh:  Paxta maydonlarini kengaytirish uchun daryo suvlarining ko'p olinishi Orolga suv kelishini keskin 
kamaytirdi.
11.  «Markaziy Osiyo — Yevropa Ittifoqi» formatidagi birinchi sammit qaysi shaharda bo'lib o'tgan?
A)  Bryusselda
B)  Samarqandda
C)  Toshkentda
D)  Ostonada
 To'g'ri javob: B) Samarqandda
✔
Izoh:  Markaziy Osiyo va Yevropa Ittifoqi rahbarlarining birinchi sammiti 2025-yil aprelida Samarqandda 
o'tkazilgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    84 12.  Mustaqillikning dastlabki yillarida davlat uy-joy fondi bilan bog'liq qanday islohot o'tkazilgan?
A)  Uy-joy qurilishi to'xtatilgan
B)  Uylar davlatga qaytarib olingan
C)  Kvartiralar faqat ijaraga berilgan
D)  Uy-joylar fuqarolarga mulk qilib berilgan
 To'g'ri javob: D) Uy-joylar fuqarolarga mulk qilib berilgan✔
Izoh:  Uy-joy fondini xususiylashtirish ilk islohotlardan biri bo'lib, fuqarolar uy-joy mulkdoriga aylangan.
13.  «Davlat — bosh islohotchi» tamoyili nimani anglatadi?
A)  Davlat islohotlar tashabbuskori va muvofiqlashtiruvchisi ekanini
B)  Davlat iqtisodiyotdan butunlay chetlashishini
C)  Davlat korxonalarni to'liq milliylashtirishini
D)  Islohotlarni faqat xorijiy tashkilotlar boshqarishini
 To'g'ri javob: A) Davlat islohotlar tashabbuskori va muvofiqlashtiruvchisi ekanini
✔
Izoh:  O'tish davrida davlat islohotlar ustuvorliklarini belgilab, ularni amalga oshirishni boshqargan.
14.  1980-yillar oxirida qayta umumxalq bayrami sifatida tiklangan qadimiy bahor bayrami qaysi?
A)  Mehrjon
B)  Hosil bayrami
C)  Lola sayli
D)  Navro'z
 To'g'ri javob: D) Navro'z
✔
Izoh:  Navro'z sovet davrida cheklangan bo'lib, mustaqillik arafasida rasmiy bayram sifatida qayta tiklangan.
15.  Quyidagilardan qaysi biri bozor infratuzilmasi unsuri hisoblanadi?
A)  Mashina-traktor stansiyasi
B)  Kolxoz idorasi
C)  Tovar-xom ashyo birjasi
D)  Davlat reja qo'mitasi
 To'g'ri javob: C) Tovar-xom ashyo birjasi
✔
Izoh:  Birjalar, tijorat banklari, sug'urta kompaniyalari bozor infratuzilmasining asosiy unsurlaridir.
16.  O'zbekiston bozor iqtisodiyotiga o'tishda qaysi yo'lni tanlagan?
A)  Rejali iqtisodni saqlash yo'lini
B)  To'liq natural xo'jalik yo'lini
C)  Bosqichma-bosqich, evolyutsion yo'lni
D)  «Shok terapiyasi» yo'lini
 To'g'ri javob: C) Bosqichma-bosqich, evolyutsion yo'lni
✔
Izoh:  O'zbekiston keskin «shok terapiyasi» o'rniga islohotlarni bosqichma-bosqich amalga oshirish yo'lini 
tanlagan.
17.  O'zbekiston nechta davlat bilan chegaradosh?
A)  3 ta
B)  5 ta
C)  6 ta
D)  4 ta
 To'g'ri javob: B) 5 ta
✔
Izoh:  O'zbekiston Qozog'iston, Qirg'iziston, Tojikiston, Turkmaniston va Afg'oniston bilan chegaradosh.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    85 18.  Markaziy Osiyo davlatlari rahbarlarining ikkinchi maslahat uchrashuvi qaysi shaharda bo'lgan?
A)  Dushanbeda
B)  Ostonada
C)  Toshkentda
D)  Cho'lpon-otada
 To'g'ri javob: C) Toshkentda✔
Izoh:  Ikkinchi maslahat uchrashuvi 2019-yil noyabrida Toshkentda o'tkazilgan.
19.  1989-yil may–iyun oylarida Farg'ona viloyatida qanday voqealar yuz bergan?
A)  Yirik suv toshqini
B)  Kuchli zilzila
C)  Umumxalq referendumi
D)  Millatlararo to'qnashuvlar
 To'g'ri javob: D) Millatlararo to'qnashuvlar
✔
Izoh:  1989-yil yozida Farg'ona viloyatida millatlararo to'qnashuvlar yuz berib, ko'plab qurbonlarga sabab 
bo'lgan.
20.  1991-yilgacha O'zbekiston qaysi davlat tarkibida bo'lgan?
A)  Turkiston Avtonom Respublikasi
B)  Rossiya imperiyasi
C)  Buxoro Xalq Sovet Respublikasi
D)  Sovet Sotsialistik Respublikalar Ittifoqi
 To'g'ri javob: D) Sovet Sotsialistik Respublikalar Ittifoqi
✔
Izoh:  O'zbekiston SSR 1924-yildan 1991-yilgacha SSSR tarkibidagi ittifoqdosh respublika bo'lgan.
21.  Besh tamoyildagi «qonun ustuvorligi» tamoyili nimani bildiradi?
A)  Qonunlarni bosqichma-bosqich bekor qilishni
B)  Faqat odat huquqiga tayanishni
C)  Qonunlarning faqat ittifoq darajasida qabul qilinishini
D)  Islohotlarning mustahkam huquqiy asosda o'tkazilishini
 To'g'ri javob: D) Islohotlarning mustahkam huquqiy asosda o'tkazilishini
✔
Izoh:  Islohotlar oldindan qabul qilingan qonunlar asosida va ularga qat'iy rioya qilgan holda amalga oshirilishi 
kerak edi.
22.  O'zbekiston BMT Inson huquqlari kengashiga qaysi davr uchun ilk bor a'zo etib saylangan?
A)  2021–2023-yillar
B)  2011–2013-yillar
C)  2001–2003-yillar
D)  1995–1997-yillar
 To'g'ri javob: A) 2021–2023-yillar
✔
Izoh:  O'zbekiston 2020-yilda saylanib, 2021–2023-yillarda BMT Inson huquqlari kengashi a'zosi bo'lgan.
23.  Shanxay hamkorlik tashkiloti qaysi shaharda ta'sis etilgan?
A)  Toshkentda
B)  Moskvada
C)  Shanxayda
D)  Pekinda
 To'g'ri javob: C) Shanxayda
✔
Izoh:  Tashkilot 2001-yil iyunida Xitoyning Shanxay shahrida ta'sis etilgani uchun shunday nomlangan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    86 24.  Mustaqillik kuni umumxalq bayrami sifatida qaysi sanada nishonlanadi?
A)  31-avgustda
B)  8-dekabrda
C)  2-martda
D)  1-sentabrda
 To'g'ri javob: D) 1-sentabrda✔
Izoh:  1991-yil 31-avgustdagi qarorga ko'ra 1-sentabr Mustaqillik kuni deb belgilangan va har yili bayram 
qilinadi.
25.  O'zbekiston 1992-yilda a'zo bo'lgan xalqaro moliya institutlari qaysilar?
A)  Islom taraqqiyot banki va Arab valyuta fondi
B)  Yangi taraqqiyot banki va BRIKS fondi
C)  Yevropa markaziy banki va Osiyo infratuzilma banki
D)  Xalqaro valyuta jamg'armasi va Jahon banki
 To'g'ri javob: D) Xalqaro valyuta jamg'armasi va Jahon banki
✔
Izoh:  O'zbekiston 1992-yilda Xalqaro valyuta jamg'armasi va Jahon banki a'zoligiga qabul qilingan.
26.  Mustaqillik deklaratsiyasini qaysi organ qabul qilgan?
A)  SSSR Oliy Soveti
B)  O'zbekiston SSR Oliy Kengashi
C)  Respublika Vazirlar Kengashi
D)  Kompartiya MK plenumi
 To'g'ri javob: B) O'zbekiston SSR Oliy Kengashi
✔
Izoh:  Mustaqillik deklaratsiyasi 1990-yil 20-iyunda O'zbekiston SSR Oliy Kengashi sessiyasida qabul qilingan.
27.  O'zbekiston Yevropada xavfsizlik va hamkorlik tashkilotiga (YeXHT) qachon a'zo bo'lgan?
A)  1995-yil iyunida
B)  1992-yil yanvarida
C)  1991-yil avgustida
D)  2001-yil iyunida
 To'g'ri javob: B) 1992-yil yanvarida
✔
Izoh:  O'zbekiston 1992-yil yanvarida YeXHT (o'sha paytda YeXHK) a'zoligiga qabul qilingan.
28.  Besh tamoyildagi «kuchli ijtimoiy siyosat» nimani nazarda tutadi?
A)  Faqat sanoatni rivojlantirishni
B)  Ijtimoiy to'lovlarni bekor qilishni
C)  Aholining ijtimoiy himoyasini ta'minlashni
D)  Ish haqini muzlatishni
 To'g'ri javob: C) Aholining ijtimoiy himoyasini ta'minlashni
✔
Izoh:  O'tish davrida aholining kam ta'minlangan qatlamlarini ijtimoiy himoyalash ustuvor vazifa sifatida 
belgilangan.
29.  1991-yil 31-avgustda qabul qilingan qonun qanday nomlanadi?
A)  «Davlat mustaqilligi asoslari to'g'risida»
B)  «Davlat tili haqida»
C)  «Davlat bayrog'i to'g'risida»
D)  «Ta'lim to'g'risida»
 To'g'ri javob: A) «Davlat mustaqilligi asoslari to'g'risida»
✔
Izoh:  1991-yil 31-avgustda «O'zbekiston Respublikasining davlat mustaqilligi asoslari to'g'risida»gi qonun 
qabul qilingan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    87 30.  O'zbekiston Davlat madhiyasi musiqasini kim bastalagan?
A)  To'xtasin Jalilov
B)  Mutal Burhonov
C)  Doni Zokirov
D)  Yunus Rajabiy
 To'g'ri javob: B) Mutal Burhonov✔
Izoh:  Madhiya musiqasi bastakor Mutal Burhonov tomonidan yaratilgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    88 O'zbekistonning eng yangi tarixi • 6-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Ikki palatali parlament tuzish masalasi bo'yicha referendum qachon o'tkazilgan?
A)  2002-yil 27-yanvarda
B)  2023-yil 30-aprelda
C)  1995-yil 26-martda
D)  1991-yil 29-dekabrda
 To'g'ri javob: A) 2002-yil 27-yanvarda✔
Izoh:  2002-yil 27-yanvardagi referendumda ikki palatali parlament tuzish ma'qullangan.
2.  Kadrlar tayyorlash milliy dasturi qachon qabul qilingan?
A)  1997-yil 29-avgustda
B)  1992-yil 8-dekabrda
C)  2017-yil 7-fevralda
D)  2020-yil 23-sentabrda
 To'g'ri javob: A) 1997-yil 29-avgustda
✔
Izoh:  Kadrlar tayyorlash milliy dasturi «Ta'lim to'g'risida»gi qonun bilan birga 1997-yil 29-avgustda qabul 
qilingan.
3.  Mustaqillik yillarida sobiq Kompartiya negizida 1991-yilda tuzilgan siyosiy partiya qaysi?
A)  Xalq demokratik partiyasi
B)  «Adolat» SDP
C)  Ekologik partiyasi
D)  Liberal-demokratik partiyasi
 To'g'ri javob: A) Xalq demokratik partiyasi
✔
Izoh:  O'zbekiston Xalq demokratik partiyasi 1991-yil noyabrida tashkil etilgan.
4.  Toshkent shahrining 2200 yilligi qaysi yilda nishonlangan?
A)  2012-yilda
B)  2007-yilda
C)  2009-yilda
D)  1997-yilda
 To'g'ri javob: C) 2009-yilda
✔
Izoh:  2009-yilda poytaxt Toshkentning 2200 yilligi keng nishonlangan.
5.  YuNESKO nomoddiy madaniy merosi ro'yxatiga kiritilgan an'anaviy o'zbek-tojik mumtoz musiqa 
merosi qaysi?
A)  Katta ashula
B)  Dutor ijrochiligi
C)  Lazgi raqsi
D)  Shashmaqom
 To'g'ri javob: D) Shashmaqom
✔
Izoh:  Shashmaqom mumtoz musiqa an'anasi YuNESKO nomoddiy madaniy merosi ro'yxatiga kiritilgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    89 6.  Samarqand shahrining 2750 yilligi qaysi yilda nishonlangan?
A)  2002-yilda
B)  1997-yilda
C)  2009-yilda
D)  2007-yilda
 To'g'ri javob: D) 2007-yilda✔
Izoh:  2007-yilda Samarqand shahrining 2750 yilligi xalqaro miqyosda nishonlangan.
7.  Inson huquqlari bo'yicha vakil (ombudsman) qaysi organning vakili hisoblanadi?
A)  Bosh prokuraturaning
B)  Oliy Majlisning
C)  Vazirlar Mahkamasining
D)  Oliy sudning
 To'g'ri javob: B) Oliy Majlisning
✔
Izoh:  Ombudsman — Oliy Majlisning Inson huquqlari bo'yicha vakili bo'lib, fuqarolar huquqlari himoyasiga 
ko'maklashadi.
8.  Ishsiz va qo'llab-quvvatlashga muhtoj yoshlarni hisobga olish tizimi qanday nomlanadi?
A)  «Temir daftar»
B)  «Iste'dod daftari»
C)  «Yoshlar daftari»
D)  «Ayollar daftari»
 To'g'ri javob: C) «Yoshlar daftari»
✔
Izoh:  «Yoshlar daftari» orqali yoshlarning bandligi, ta'limi va tadbirkorligi qo'llab-quvvatlanadi.
9.  O'zbekistondan YuNESKO Butunjahon merosi ro'yxatiga birinchi bo'lib kiritilgan obyekt qaysi?
A)  Samarqand — madaniyatlar chorrahasi
B)  Shahrisabzning tarixiy markazi
C)  Xivadagi Ichan qal'a
D)  Buxoroning tarixiy markazi
 To'g'ri javob: C) Xivadagi Ichan qal'a
✔
Izoh:  Xivaning Ichan qal'a majmuasi 1990-yilda YuNESKO Butunjahon merosi ro'yxatiga kiritilgan.
10.  Qatag'on qurbonlarini yod etish kuni qaysi sanada belgilanadi?
A)  9-mayda
B)  14-yanvarda
C)  1-oktabrda
D)  31-avgustda
 To'g'ri javob: D) 31-avgustda
✔
Izoh:  2001-yildan boshlab 31-avgust Qatag'on qurbonlarini yod etish kuni sifatida belgilangan.
11.  2016-yildan keyin xorijiy sayyohlar uchun qanday yengillik keng joriy etilgan?
A)  Ko'plab davlatlar fuqarolari uchun vizasiz rejim
B)  Sayyohlar kirishini to'xtatish
C)  Kirish uchun majburiy depozit
D)  Faqat guruh bo'lib kirishga ruxsat
 To'g'ri javob: A) Ko'plab davlatlar fuqarolari uchun vizasiz rejim
✔
Izoh:  Turizmni rivojlantirish maqsadida ko'plab davlatlar fuqarolari uchun vizasiz rejim joriy etilgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    90 12.  Bir palatali Oliy Majlis necha deputatdan iborat bo'lgan?
A)  150 nafar
B)  100 nafar
C)  250 nafar
D)  300 nafar
 To'g'ri javob: C) 250 nafar✔
Izoh:  1995–2004-yillarda faoliyat yuritgan bir palatali Oliy Majlis 250 deputatdan iborat bo'lgan.
13.  O'zbekistonda Konstitutsiya kuni qaysi sanada nishonlanadi?
A)  1-sentabrda
B)  30-aprelda
C)  14-yanvarda
D)  8-dekabrda
 To'g'ri javob: D) 8-dekabrda
✔
Izoh:  Konstitutsiya 1992-yil 8-dekabrda qabul qilingani sababli bu kun Konstitutsiya kuni sifatida nishonlanadi.
14.  2022-yil qanday nom bilan e'lon qilingan?
A)  Xalq bilan muloqot va inson manfaatlari yili
B)  Insonga e'tibor va sifatli ta'lim yili
C)  Inson qadrini ulug'lash va faol mahalla yili
D)  Faol investitsiyalar va ijtimoiy rivojlanish yili
 To'g'ri javob: C) Inson qadrini ulug'lash va faol mahalla yili
✔
Izoh:  2022-yil «Inson qadrini ulug'lash va faol mahalla yili» deb nomlangan.
15.  Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi qaysi yilda tashkil etilgan?
A)  2020-yilda
B)  2008-yilda
C)  2017-yilda
D)  2023-yilda
 To'g'ri javob: A) 2020-yilda
✔
Izoh:  Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi 2020-yilda korrupsiyaning oldini olish siyosatini amalga oshirish 
uchun tuzilgan.
16.  2016-yilda YuNESKO nomoddiy madaniy merosi ro'yxatiga kiritilgan o'zbek milliy taomi bilan 
bog'liq an'ana qaysi?
A)  Palov (osh) madaniyati va an'analari
B)  Halim pishirish an'anasi
C)  Sumalak tayyorlash an'anasi
D)  Non yopish an'anasi
 To'g'ri javob: A) Palov (osh) madaniyati va an'analari
✔
Izoh:  Palov madaniyati va an'analari 2016-yilda YuNESKO nomoddiy madaniy merosi ro'yxatiga kiritilgan.
17.  2018-yildan xorijliklar uchun joriy etilgan, vizani onlayn rasmiylashtirish tizimi qanday ataladi?
A)  Investor vizasi
B)  Diplomatik viza
C)  Elektron viza
D)  Tranzit viza
 To'g'ri javob: C) Elektron viza
✔
Izoh:  Elektron viza tizimi turizmni rivojlantirish va xorijliklar kirishini soddalashtirish uchun joriy etilgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    91 18.  Ilk o'zbek dramasi hisoblangan «Padarkush» asari muallifi kim?
A)  Abdulla Qodiriy
B)  Mahmudxo'ja Behbudiy
C)  Abdurauf Fitrat
D)  Hamza Hakimzoda Niyoziy
 To'g'ri javob: B) Mahmudxo'ja Behbudiy✔
Izoh:  Jadidchilik namoyandasi Mahmudxo'ja Behbudiy «Padarkush» dramasini yozgan; mustaqillik yillarida 
jadidlar merosi keng o'rganila boshlangan.
19.  2025-yil qanday nom bilan e'lon qilingan?
A)  Inson qadrini ulug'lash va faol mahalla yili
B)  Yoshlar va biznesni qo'llab-quvvatlash yili
C)  Atrof-muhitni asrash va «yashil» iqtisodiyot yili
D)  Ilm, ma'rifat va raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish yili
 To'g'ri javob: C) Atrof-muhitni asrash va «yashil» iqtisodiyot yili
✔
Izoh:  2025-yil ekologiya va «yashil» iqtisodiyotga bag'ishlangan yil sifatida e'lon qilingan.
20.  1995-yil 26-martdagi referendumda qanday masala hal etilgan?
A)  Davlat mustaqilligini ma'qullash
B)  Prezident vakolatlarini 2000-yilgacha uzaytirish
C)  Ikki palatali parlament tuzish
D)  Yangi Konstitutsiyani qabul qilish
 To'g'ri javob: B) Prezident vakolatlarini 2000-yilgacha uzaytirish
✔
Izoh:  1995-yildagi referendumda Prezident vakolat muddatini 2000-yilgacha uzaytirish ma'qullangan.
21.  Qonunchilik palatasi qabul qilgan qonun keyin qaysi organ tomonidan ma'qullanadi?
A)  Vazirlar Mahkamasi
B)  Konstitutsiyaviy sud
C)  Markaziy saylov komissiyasi
D)  Senat
 To'g'ri javob: D) Senat
✔
Izoh:  Qonunchilik palatasi qabul qilgan qonun Senat tomonidan ma'qullanib, so'ngra Prezident imzosiga 
yuboriladi.
22.  2023-yilda qabul qilingan yangi tahrirdagi Konstitutsiya nechta moddadan iborat?
A)  170 ta
B)  140 ta
C)  128 ta
D)  155 ta
 To'g'ri javob: D) 155 ta
✔
Izoh:  Yangi tahrirdagi Konstitutsiya 155 moddadan iborat bo'lib, avvalgisidan ancha kengaytirilgan.
23.  Viloyat, tuman va shaharlarda ijro hokimiyatiga kim rahbarlik qiladi?
A)  Prokuror
B)  Hokim
C)  Mahalla raisi
D)  Bosh vazir
 To'g'ri javob: B) Hokim
✔
Izoh:  Joylarda ijro hokimiyatini tegishli hokimlar boshqaradi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    92 24.  2022–2026-yillarga mo'ljallangan strategiya qanday nomlanadi?
A)  Harakatlar strategiyasi
B)  Yangi O'zbekistonning taraqqiyot strategiyasi
C)  Milliy tiklanish dasturi
D)  Raqamli O'zbekiston strategiyasi
 To'g'ri javob: B) Yangi O'zbekistonning taraqqiyot strategiyasi✔
Izoh:  Yangi O'zbekistonning 2022–2026-yillarga mo'ljallangan taraqqiyot strategiyasi 2022-yil boshida qabul 
qilingan.
25.  2019-yil qanday nom bilan e'lon qilingan?
A)  Faol investitsiyalar va ijtimoiy rivojlanish yili
B)  Yoshlarni qo'llab-quvvatlash va aholi salomatligini mustahkamlash yili
C)  Insonga e'tibor va sifatli ta'lim yili
D)  Faol tadbirkorlik va innovatsiyalar yili
 To'g'ri javob: A) Faol investitsiyalar va ijtimoiy rivojlanish yili
✔
Izoh:  2019-yil «Faol investitsiyalar va ijtimoiy rivojlanish yili» deb nomlangan.
26.  1997-yilgi Kadrlar tayyorlash milliy dasturiga ko'ra majburiy umumiy ta'lim muddati necha yil 
bo'lgan?
A)  9 yil
B)  12 yil
C)  10 yil
D)  11 yil
 To'g'ri javob: B) 12 yil
✔
Izoh:  Dasturga ko'ra 9 yillik umumiy o'rta ta'lim va 3 yillik o'rta maxsus, kasb-hunar ta'limi majburiy bo'lgan.
27.  1992-yilgi Konstitutsiyani qaysi organ qabul qilgan?
A)  Oliy Majlis Qonunchilik palatasi
B)  Umumxalq referendumi
C)  O'zbekiston Respublikasi Oliy Kengashi
D)  Vazirlar Mahkamasi
 To'g'ri javob: C) O'zbekiston Respublikasi Oliy Kengashi
✔
Izoh:  1992-yilgi Konstitutsiya o'n ikkinchi chaqiriq Oliy Kengashining sessiyasida qabul qilingan.
28.  2017-yilda tadbirkorlar huquqlarini himoya qilish uchun qanday lavozim ta'sis etilgan?
A)  Bolalar huquqlari bo'yicha vakil
B)  Soliq maslahatchisi
C)  Tadbirkorlik subyektlari huquqlari himoyasi bo'yicha vakil (biznes-ombudsman)
D)  Iste'molchilar huquqlari bo'yicha vakil
 To'g'ri javob: C) Tadbirkorlik subyektlari huquqlari himoyasi bo'yicha vakil (biznes-ombudsman)
✔
Izoh:  2017-yilda Prezident huzurida tadbirkorlar huquqlarini himoya qiluvchi biznes-ombudsman lavozimi 
joriy etilgan.
29.  2017-yilgi sud islohoti doirasida davlat organlari ustidan fuqarolar shikoyatlarini ko'ruvchi qanday 
sudlar tashkil etilgan?
A)  Xo'jalik sudlari
B)  Harbiy sudlar
C)  Ma'muriy sudlar
D)  Hakamlik sudlari
 To'g'ri javob: C) Ma'muriy sudlar
✔
Izoh:  2017-yilda ma'muriy sudlar tashkil etilib, ommaviy-huquqiy nizolarni ko'rib chiqish vakolati berilgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    93 30.  Qaysi ikki shaharning 2500 yilligi 1997-yilda nishonlangan?
A)  Buxoro va Xiva
B)  Toshkent va Qarshi
C)  Samarqand va Termiz
D)  Marg'ilon va Shahrisabz
 To'g'ri javob: A) Buxoro va Xiva✔
Izoh:  1997-yilda Buxoro va Xiva shaharlarining 2500 yilligi YuNESKO ishtirokida nishonlangan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    94 O'zbekistonning eng yangi tarixi • 7-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  O'zbekistonning geografik joylashuvidagi o'ziga xos jihat nima?
A)  Faqat bitta davlat bilan chegaradosh
B)  Ikki okeanga to'g'ridan-to'g'ri chiqishi bor
C)  Dengizga chiqish uchun kamida ikki davlat hududini kesib o'tish kerak
D)  Kaspiy dengizi bilan tutashgan
 To'g'ri javob: C) Dengizga chiqish uchun kamida ikki davlat hududini kesib o'tish kerak✔
Izoh:  O'zbekiston ikki karra quruqlik bilan o'ralgan davlat bo'lib, dengizga chiqish uchun kamida ikki davlatni 
kesib o'tish kerak.
2.  O'zbekiston mustaqilligini birinchi bo'lib tan olgan davlat qaysi?
A)  Xitoy
B)  Rossiya
C)  AQSh
D)  Turkiya
 To'g'ri javob: D) Turkiya
✔
Izoh:  Turkiya 1991-yil dekabrida O'zbekiston mustaqilligini birinchi bo'lib rasman tan olgan.
3.  Navoiy viloyatidagi Muruntov koni qaysi foydali qazilma bilan mashhur?
A)  Osh tuzi
B)  Mis
C)  Ko'mir
D)  Oltin
 To'g'ri javob: D) Oltin
✔
Izoh:  Muruntov dunyodagi eng yirik oltin konlaridan biri bo'lib, Navoiy kon-metallurgiya kombinati tomonidan
o'zlashtiriladi.
4.  O'zbekiston Davlat bayrog'ida nechta yulduz tasvirlangan?
A)  14 ta
B)  10 ta
C)  8 ta
D)  12 ta
 To'g'ri javob: D) 12 ta
✔
Izoh:  Bayroqning ko'k qismida yangi oy (hilol) bilan birga 12 ta yulduz tasvirlangan.
5.  Termiz yaqinida O'zbekiston va Afg'onistonni bog'lovchi ko'prik qanday nomlanadi?
A)  Ipak yo'li ko'prigi
B)  Do'stlik (Hayraton) ko'prigi
C)  Tinchlik ko'prigi
D)  Amudaryo-Kobul ko'prigi
 To'g'ri javob: B) Do'stlik (Hayraton) ko'prigi
✔
Izoh:  Do'stlik ko'prigi Amudaryo orqali Termiz va Hayraton shaharlarini bog'laydi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    95 6.  O'zbekiston ilk bor xalqaro moliya bozorida suveren yevroobligatsiyalarni qachon joylashtirgan?
A)  2019-yilda
B)  1996-yilda
C)  2012-yilda
D)  2008-yilda
 To'g'ri javob: A) 2019-yilda✔
Izoh:  2019-yil boshida xalqaro kredit reytingi olingach, O'zbekiston ilk suveren yevroobligatsiyalarini 
joylashtirgan.
7.  2016-yildan keyin O'zbekiston tashqi siyosatida qaysi yo'nalish ustuvor deb belgilangan?
A)  Xalqaro tashkilotlardan chiqish
B)  Qo'shnilar bilan chegaralarni yopish
C)  Faqat Yevropa davlatlari bilan munosabatlar
D)  Markaziy Osiyodagi qo'shni davlatlar bilan munosabatlar
 To'g'ri javob: D) Markaziy Osiyodagi qo'shni davlatlar bilan munosabatlar
✔
Izoh:  Yangi tashqi siyosatda Markaziy Osiyo qo'shnilari bilan ishonch va yaxshi qo'shnichilik ustuvor yo'nalish 
etib belgilangan.
8.  O'zbekiston Shanxay hamkorlik tashkilotiga qachon qo'shilgan?
A)  2006-yil sentabrida
B)  1992-yil martida
C)  1996-yil aprelida
D)  2001-yil iyunida
 To'g'ri javob: D) 2001-yil iyunida
✔
Izoh:  2001-yil 15-iyunda O'zbekistonning qo'shilishi bilan Shanxay hamkorlik tashkiloti ta'sis etilgan.
9.  1990-yil 20-iyundagi Mustaqillik deklaratsiyasida qaysi tamoyil mustahkamlangan?
A)  Ittifoq qonunlarining so'zsiz ustunligi
B)  Markazlashgan direktiv rejalashtirish
C)  Yagona partiyaning rahbarlik roli
D)  Respublika hududida uning qonunlari ustunligi
 To'g'ri javob: D) Respublika hududida uning qonunlari ustunligi
✔
Izoh:  Deklaratsiyada O'zbekiston qonunlarining respublika hududida ustunligi va davlat suvereniteti qayd 
etilgan.
10.  I. A. Karimovdan oldin O'zbekiston Kompartiyasi MK birinchi kotibi kim edi?
A)  Rafiq Nishonov
B)  Inomjon Usmonxo'jayev
C)  Shukrullo Mirsaidov
D)  Sharof Rashidov
 To'g'ri javob: A) Rafiq Nishonov
✔
Izoh:  Rafiq Nishonov 1988–1989-yillarda birinchi kotib bo'lgan, 1989-yil iyunda bu lavozimga I. A. Karimov 
saylangan.
11.  1980-yillarda markaz tomonidan uyushtirilib, ko'plab mahalliy rahbarlarning jinoiy javobgarlikka 
tortilishiga sabab bo'lgan tergov kampaniyasi qanday nomlangan?
A)  «Sanoat partiyasi ishi»
B)  «Leningrad ishi»
C)  «Shifokorlar ishi»
D)  «Paxta ishi»
 To'g'ri javob: D) «Paxta ishi»
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    96 Izoh:  «Paxta ishi» yoki «o'zbeklar ishi» deb atalgan tergovlar paytida ko'plab kishilar asossiz ayblangan, 
keyinchalik ko'pchiligi oqlangan.
12.  Sovet davridagi ma'muriy-buyruqbozlik iqtisodiyotining asosiy belgisi nima?
A)  Xususiy mulkning ustunligi
B)  Erkin raqobat va bozor narxlari
C)  Valyutaning erkin konvertatsiyasi
D)  Markazlashgan direktiv rejalashtirish
 To'g'ri javob: D) Markazlashgan direktiv rejalashtirish✔
Izoh:  Sovet iqtisodiyotida ishlab chiqarish va narxlar markazdan direktiv rejalar asosida belgilangan.
13.  1996-yilda Asakada qaysi kompaniya bilan hamkorlikda avtomobil zavodi ishga tushirilgan?
A)  Toyota (Yaponiya)
B)  Renault (Fransiya)
C)  Volkswagen (Germaniya)
D)  Daewoo (Janubiy Koreya)
 To'g'ri javob: D) Daewoo (Janubiy Koreya)
✔
Izoh:  UzDaewooAuto qo'shma korxonasi 1996-yilda Janubiy Koreyaning Daewoo kompaniyasi bilan birga 
ishga tushirilgan.
14.  Kichik xususiylashtirish bosqichida birinchi navbatda qaysi sohalar korxonalari xususiylashtirilgan?
A)  Savdo, umumiy ovqatlanish va maishiy xizmat
B)  Temir yo'l va aviatsiya
C)  Mudofaa sanoati
D)  Og'ir sanoat va energetika
 To'g'ri javob: A) Savdo, umumiy ovqatlanish va maishiy xizmat
✔
Izoh:  Islohotlarning dastlabki bosqichida savdo, umumiy ovqatlanish va maishiy xizmat korxonalari 
xususiylashtirilgan.
15.  Davlat bayrog'idagi oq rang nimani anglatadi?
A)  Tabiat yangilanishini
B)  Tinchlik va poklikni
C)  Hayotiy kuchni
D)  Mangu osmonni
 To'g'ri javob: B) Tinchlik va poklikni
✔
Izoh:  Bayroqdagi oq rang tinchlik va poklik ramzi sifatida belgilangan.
16.  O'zbekiston Respublikasi Davlat gerbi qachon tasdiqlangan?
A)  1991-yil 18-noyabrda
B)  1993-yil 2-sentabrda
C)  1992-yil 10-dekabrda
D)  1992-yil 2-iyulda
 To'g'ri javob: D) 1992-yil 2-iyulda
✔
Izoh:  Davlat gerbi to'g'risidagi qonun 1992-yil 2-iyulda qabul qilingan.
17.  2016-yil iyunida ShHT sammiti qaysi shaharda o'tkazilgan?
A)  Toshkentda
B)  Ufada
C)  Samarqandda
D)  Bishkekda
 To'g'ri javob: A) Toshkentda
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    97 Izoh:  2016-yilda ShHT davlat rahbarlari kengashi Toshkentda tashkilotning 15 yilligi munosabati bilan 
yig'ilgan.
18.  Quyidagilardan qaysi biri I. A. Karimov ilgari surgan bozor iqtisodiyotiga o'tishning besh 
tamoyilidan biri?
A)  Tashqi qarzlarga tayanish
B)  Davlat — bosh islohotchi
C)  Yagona davlat mulkini saqlash
D)  Narxlarni bir kunda erkinlashtirish
 To'g'ri javob: B) Davlat — bosh islohotchi✔
Izoh:  Besh tamoyil: iqtisodning siyosatdan ustunligi, davlat — bosh islohotchi, qonun ustuvorligi, kuchli 
ijtimoiy siyosat, bosqichma-bosqich o'tish.
19.  Qoraqalpog'istonda Surg'il koni negizida barpo etilgan yirik korxona qaysi?
A)  Ustyurt gaz-kimyo majmuasi
B)  Navoiy azot zavodi
C)  Sho'rtan gaz-kimyo majmuasi
D)  Olmaliq kon-metallurgiya kombinati
 To'g'ri javob: A) Ustyurt gaz-kimyo majmuasi
✔
Izoh:  Ustyurt gaz-kimyo majmuasi 2016-yilda ishga tushirilib, polietilen va polipropilen ishlab chiqaradi.
20.  Bozor iqtisodiyotida tovar narxi asosan qanday shakllanadi?
A)  Faqat davlat buyrug'i bilan
B)  Ishlab chiqaruvchi xohishiga ko'ra
C)  Talab va taklif asosida
D)  Markaziy reja asosida
 To'g'ri javob: C) Talab va taklif asosida
✔
Izoh:  Bozor iqtisodiyotida narxlar erkin raqobat sharoitida talab va taklif nisbati orqali shakllanadi.
21.  2017-yilda qaysi qo'shni davlat poytaxti bilan Toshkent o'rtasidagi muntazam aviaqatnov uzoq 
tanaffusdan so'ng tiklangan?
A)  Dushanbe
B)  Ashxobod
C)  Bishkek
D)  Olma-ota
 To'g'ri javob: A) Dushanbe
✔
Izoh:  2017-yilda Toshkent — Dushanbe yo'nalishida muntazam aviaqatnov qayta yo'lga qo'yilgan.
22.  O'zbekiston Jahon savdo tashkilotiga a'zo bo'lish uchun dastlab qaysi yilda ariza bergan?
A)  2014-yilda
B)  1994-yilda
C)  1999-yilda
D)  2004-yilda
 To'g'ri javob: B) 1994-yilda
✔
Izoh:  O'zbekiston 1994-yilda JSTga a'zolik uchun ariza berib, kuzatuvchi maqomini olgan.
23.  Buxoro viloyatidagi qaysi kon sovet davrida o'zlashtirilgan eng yirik tabiiy gaz konlaridan biri?
A)  Gazli
B)  Olmaliq
C)  Angren
D)  Muruntov
 To'g'ri javob: A) Gazli
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    98 Izoh:  Gazli tabiiy gaz koni 1950-yillarda o'zlashtirilib, respublika gaz sanoatining asosiga aylangan.
24.  O'zbekiston Davlat gerbi markazida qaysi qush tasvirlangan?
A)  Humo
B)  Burgut
C)  Laylak
D)  Lochin
 To'g'ri javob: A) Humo✔
Izoh:  Gerb markazida qanotlarini yoygan Humo qushi tasvirlangan.
25.  O'zbekiston SSR Oliy Kengashi Mustaqillik deklaratsiyasini qachon qabul qilgan?
A)  1990-yil 20-iyunda
B)  1991-yil 31-avgustda
C)  1989-yil 21-oktabrda
D)  1990-yil 24-martda
 To'g'ri javob: A) 1990-yil 20-iyunda
✔
Izoh:  Mustaqillik deklaratsiyasi 1990-yil 20-iyunda qabul qilinib, respublika suverenitetini e'lon qildi.
26.  1992-yilda Kollektiv xavfsizlik to'g'risidagi shartnoma qaysi shaharda imzolangan?
A)  Olma-Otada
B)  Toshkentda
C)  Minskda
D)  Moskvada
 To'g'ri javob: B) Toshkentda
✔
Izoh:  Kollektiv xavfsizlik to'g'risidagi shartnoma 1992-yil mayida Toshkentda imzolangan.
27.  Davlat bayrog'idagi ko'k rang nimaning ramzi hisoblanadi?
A)  Tinchlik va poklik
B)  Hayotiy kuch va qon
C)  Tabiat va yangilanish
D)  Mangu osmon va obihayot
 To'g'ri javob: D) Mangu osmon va obihayot
✔
Izoh:  Qonunga ko'ra ko'k rang mangu osmon va obihayot ramzi sifatida izohlanadi.
28.  O'zbekiston Respublikasi Davlat bayrog'i to'g'risidagi qonun qachon qabul qilingan?
A)  1991-yil 31-avgustda
B)  1992-yil 10-dekabrda
C)  1991-yil 18-noyabrda
D)  1992-yil 2-iyulda
 To'g'ri javob: C) 1991-yil 18-noyabrda
✔
Izoh:  Davlat bayrog'i mustaqil O'zbekistonning birinchi davlat ramzi sifatida 1991-yil 18-noyabrda qonun bilan
tasdiqlangan.
29.  Angren–Pop temir yo'lidagi uzun tunnel qaysi dovon ostidan o'tadi?
A)  Taxtaqoracha dovoni
B)  Shahriston dovoni
C)  Oqbel dovoni
D)  Qamchiq dovoni
 To'g'ri javob: D) Qamchiq dovoni
✔
Izoh:  Qamchiq dovoni ostidagi tunnel Markaziy Osiyodagi eng uzun temir yo'l tunnellaridan biridir.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    99 30.  O'zbekiston va Yevropa Ittifoqi o'rtasidagi Sheriklik va hamkorlik to'g'risidagi bitim qachon 
imzolangan?
A)  2019-yilda
B)  1992-yilda
C)  2005-yilda
D)  1996-yilda
 To'g'ri javob: D) 1996-yilda✔
Izoh:  Sheriklik va hamkorlik to'g'risidagi bitim 1996-yilda imzolanib, 1999-yilda kuchga kirgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    100 O'zbekistonning eng yangi tarixi • 8-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  2022–2026-yillarga mo'ljallangan Taraqqiyot strategiyasi nechta ustuvor yo'nalishdan iborat?
A)  4 ta
B)  12 ta
C)  5 ta
D)  7 ta
 To'g'ri javob: D) 7 ta✔
Izoh:  Taraqqiyot strategiyasi yettita ustuvor yo'nalish va yuzta maqsadni o'z ichiga oladi.
2.  2023-yil qanday nom bilan e'lon qilingan?
A)  Insonga e'tibor va sifatli ta'lim yili
B)  Yoshlar va biznesni qo'llab-quvvatlash yili
C)  Inson qadrini ulug'lash va faol mahalla yili
D)  Ilm, ma'rifat va raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish yili
 To'g'ri javob: A) Insonga e'tibor va sifatli ta'lim yili
✔
Izoh:  2023-yil «Insonga e'tibor va sifatli ta'lim yili» deb e'lon qilingan.
3.  2002-yilda 2500 yilligi nishonlangan Surxondaryo viloyatidagi shahar qaysi?
A)  Termiz
B)  Sherobod
C)  Denov
D)  Boysun
 To'g'ri javob: A) Termiz
✔
Izoh:  2002-yilda Termiz shahrining 2500 yilligi xalqaro miqyosda nishonlangan.
4.  2017-yildan Prezident har yili Oliy Majlisga qanday hujjat bilan murojaat qiladi?
A)  Memorandum
B)  Murojaatnoma
C)  Deklaratsiya
D)  Manifest
 To'g'ri javob: B) Murojaatnoma
✔
Izoh:  Prezidentning Oliy Majlisga yillik Murojaatnomasida kelgusi yil uchun ustuvor vazifalar belgilanadi.
5.  2021-yilda nashr etilgan Sh. M. Mirziyoyevning islohotlar konsepsiyasini bayon etuvchi kitobi 
qaysi?
A)  «Yuksak ma'naviyat — yengilmas kuch»
B)  «Yangi O'zbekiston strategiyasi»
C)  «Tarixiy xotirasiz kelajak yo'q»
D)  «O'zbekiston mustaqillikka erishish ostonasida»
 To'g'ri javob: B) «Yangi O'zbekiston strategiyasi»
✔
Izoh:  «Yangi O'zbekiston strategiyasi» kitobi 2021-yilda nashr etilgan.
6.  2017-yildan boshlab umumta'lim maktablarida necha yillik ta'lim tizimi qayta tiklangan?
A)  11 yillik
B)  12 yillik
C)  10 yillik
D)  9 yillik
 To'g'ri javob: A) 11 yillik
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    101 Izoh:  2017-yildan maktablarda 11 yillik umumiy o'rta ta'lim tizimi qayta joriy etilgan.
7.  2020-yilda qaysi O'zbekiston shahri «Islom madaniyati poytaxti» deb e'lon qilingan?
A)  Termiz
B)  Namangan
C)  Toshkent
D)  Buxoro
 To'g'ri javob: D) Buxoro✔
Izoh:  Buxoro 2020-yil uchun Islom madaniyati poytaxti deb e'lon qilingan.
8.  «Alpomish» dostoni yaratilganining 1000 yilligi qaysi yilda nishonlangan?
A)  1994-yilda
B)  2002-yilda
C)  1999-yilda
D)  1996-yilda
 To'g'ri javob: C) 1999-yilda
✔
Izoh:  1999-yilda «Alpomish» xalq dostoni yaratilganining ming yilligi keng nishonlangan.
9.  Prezidentlikka nomzod kamida necha yoshda bo'lishi kerak?
A)  35 yosh
B)  30 yosh
C)  40 yosh
D)  25 yosh
 To'g'ri javob: A) 35 yosh
✔
Izoh:  Prezidentlikka o'ttiz besh yoshdan kichik bo'lmagan, davlat tilini yaxshi biladigan fuqaro saylanishi 
mumkin.
10.  «O'zbekiston — 2030» strategiyasi qaysi yilda qabul qilingan?
A)  2025-yilda
B)  2023-yilda
C)  2017-yilda
D)  2020-yilda
 To'g'ri javob: B) 2023-yilda
✔
Izoh:  «O'zbekiston — 2030» strategiyasi 2023-yil sentabrida tasdiqlangan.
11.  «O'zbekiston Qahramoni» unvoni qaysi yilda ta'sis etilgan?
A)  2017-yilda
B)  1991-yilda
C)  1994-yilda
D)  2001-yilda
 To'g'ri javob: C) 1994-yilda
✔
Izoh:  «O'zbekiston Qahramoni» oliy unvoni 1994-yilda ta'sis etilgan.
12.  2018-yil qanday nom bilan e'lon qilingan?
A)  Xalq bilan muloqot va inson manfaatlari yili
B)  Faol tadbirkorlik, innovatsion g'oyalar va texnologiyalarni qo'llab-quvvatlash yili
C)  Ilm, ma'rifat va raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish yili
D)  Inson qadrini ulug'lash va faol mahalla yili
 To'g'ri javob: B) Faol tadbirkorlik, innovatsion g'oyalar va texnologiyalarni qo'llab-quvvatlash yili
✔
Izoh:  2018-yil tadbirkorlik va innovatsiyalarni qo'llab-quvvatlashga bag'ishlangan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    102 13.  1992-yilda qabul qilingan Konstitutsiya dastlab nechta moddadan iborat bo'lgan?
A)  100 ta
B)  155 ta
C)  128 ta
D)  136 ta
 To'g'ri javob: C) 128 ta✔
Izoh:  1992-yilgi Konstitutsiya 6 bo'lim, 26 bob va 128 moddadan iborat bo'lgan.
14.  Mahalla qanday institut hisoblanadi?
A)  Fuqarolarning o'zini o'zi boshqarish organi
B)  Davlat ijro hokimiyati organi
C)  Sud hokimiyati organi
D)  Siyosiy partiya bo'limi
 To'g'ri javob: A) Fuqarolarning o'zini o'zi boshqarish organi
✔
Izoh:  Mahalla fuqarolar yig'ini o'zini o'zi boshqarish organi bo'lib, davlat hokimiyati organlari tizimiga 
kirmaydi.
15.  Ijtimoiy himoyaga muhtoj oilalarni hisobga olish va ularga yordam ko'rsatish tizimi qanday 
nomlanadi?
A)  «Temir daftar»
B)  «Ayollar daftari»
C)  «Oltin kitob»
D)  «Yoshlar daftari»
 To'g'ri javob: A) «Temir daftar»
✔
Izoh:  «Temir daftar» kam ta'minlangan va ijtimoiy yordamga muhtoj oilalarni ro'yxatga olish tizimi sifatida 
joriy etilgan.
16.  Ijro etuvchi hokimiyatni amalga oshiruvchi organ qaysi?
A)  Vazirlar Mahkamasi
B)  Konstitutsiyaviy sud
C)  Oliy sud
D)  Oliy Majlis Senati
 To'g'ri javob: A) Vazirlar Mahkamasi
✔
Izoh:  Vazirlar Mahkamasi O'zbekiston Respublikasi hukumati bo'lib, ijro etuvchi hokimiyatni amalga oshiradi.
17.  2017-yilda sudyalarni tanlash va lavozimga tavsiya etish uchun qanday organ tuzilgan?
A)  Huquqiy maslahat palatasi
B)  Sud-tergov qo'mitasi
C)  Sudyalar oliy kengashi
D)  Adliya kollegiyasi
 To'g'ri javob: C) Sudyalar oliy kengashi
✔
Izoh:  Sudyalar oliy kengashi sud hokimiyati mustaqilligini ta'minlash maqsadida 2017-yilda tashkil etilgan.
18.  Oliy Majlis Qonunchilik palatasi necha deputatdan iborat?
A)  100 nafar
B)  120 nafar
C)  250 nafar
D)  150 nafar
 To'g'ri javob: D) 150 nafar
✔
Izoh:  Qonunchilik palatasi saylanadigan 150 nafar deputatdan tashkil topadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    103 19.  2020-yil qanday nom bilan e'lon qilingan?
A)  Atrof-muhitni asrash va «yashil» iqtisodiyot yili
B)  Inson qadrini ulug'lash va faol mahalla yili
C)  Ilm, ma'rifat va raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish yili
D)  Faol investitsiyalar va ijtimoiy rivojlanish yili
 To'g'ri javob: C) Ilm, ma'rifat va raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish yili✔
Izoh:  2020-yil ilm-fan, ma'rifat va raqamli iqtisodiyotni rivojlantirishga bag'ishlangan.
20.  2002-yilgi referendumda ikki palatali parlamentdan tashqari yana qaysi masala ma'qullangan?
A)  O'lim jazosini bekor qilish
B)  Lotin alifbosiga o'tish
C)  Prezident vakolat muddatini 7 yilga uzaytirish
D)  Davlat tilini o'zgartirish
 To'g'ri javob: C) Prezident vakolat muddatini 7 yilga uzaytirish
✔
Izoh:  2002-yil 27-yanvardagi referendumda Prezidentning vakolat muddatini besh yildan yetti yilga uzaytirish 
ham ma'qullangan.
21.  Respublikada turli millatlar vakillarining tili va madaniyatini rivojlantirishga xizmat qiluvchi jamoat
birlashmalari qanday ataladi?
A)  Kasaba uyushmalari
B)  Milliy madaniy markazlar
C)  Siyosiy partiyalar
D)  Mahalla fuqarolar yig'inlari
 To'g'ri javob: B) Milliy madaniy markazlar
✔
Izoh:  O'zbekistonda yuzdan ortiq milliy madaniy markazlar millatlararo totuvlikni mustahkamlashga xizmat 
qiladi.
22.  Toshkentda Amir Temur haykali qaysi yilda o'rnatilgan?
A)  1996-yilda
B)  1993-yilda
C)  1991-yilda
D)  2001-yilda
 To'g'ri javob: B) 1993-yilda
✔
Izoh:  Amir Temur haykali 1993-yilda Toshkent markazidagi xiyobonda o'rnatilgan.
23.  O'zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari qachon tashkil etilgan?
A)  1992-yil 8-dekabrda
B)  1993-yil 9-mayda
C)  1991-yil 31-avgustda
D)  1992-yil 14-yanvarda
 To'g'ri javob: D) 1992-yil 14-yanvarda
✔
Izoh:  1992-yil 14-yanvarda respublika hududidagi harbiy qismlar O'zbekiston yurisdiksiyasiga olinib, Qurolli 
Kuchlar tuzilgan.
24.  Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi qaysi shaharda joylashgan?
A)  Qarshida
B)  Buxoroda
C)  Samarqandda
D)  Toshkentda
 To'g'ri javob: C) Samarqandda
✔
Izoh:  Imom Buxoriy maqbarasi Samarqand viloyatida joylashgani sababli markaz ham Samarqandda tashkil 
etilgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    104 25.  2019-yilda O'zbekiston ekologik harakati negizida tuzilgan partiya qaysi?
A)  O'zbekiston Ekologik partiyasi
B)  «Adolat» sotsial-demokratik partiyasi
C)  Xalq demokratik partiyasi
D)  «Milliy tiklanish» demokratik partiyasi
 To'g'ri javob: A) O'zbekiston Ekologik partiyasi✔
Izoh:  Ekologik partiya 2019-yil boshida O'zbekiston ekologik harakati asosida tashkil etilgan.
26.  Quyidagilardan qaysi biri Harakatlar strategiyasining ustuvor yo'nalishlaridan biri?
A)  Rejali iqtisodiyotni tiklash
B)  Xususiy sektorni qisqartirish
C)  Qonun ustuvorligini ta'minlash va sud-huquq tizimini isloh qilish
D)  Tashqi aloqalarni cheklash
 To'g'ri javob: C) Qonun ustuvorligini ta'minlash va sud-huquq tizimini isloh qilish
✔
Izoh:  Sud-huquq tizimini isloh qilish Harakatlar strategiyasining besh yo'nalishidan biri bo'lgan.
27.  2016-yilda fuqarolar murojaatlarini qabul qilish uchun ishga tushirilgan onlayn tizim qanday 
nomlanadi?
A)  Elektron raqamli imzo tizimi
B)  Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali
C)  Prezidentning virtual qabulxonasi
D)  Davlat xaridlari portali
 To'g'ri javob: C) Prezidentning virtual qabulxonasi
✔
Izoh:  Prezidentning virtual qabulxonasi 2016-yil sentabrida ishga tushirilib, fuqarolar bilan muloqotning yangi 
shakliga aylangan.
28.  «Abulfayzxon» dramasi muallifi bo'lgan jadid mutafakkiri kim?
A)  Mahmudxo'ja Behbudiy
B)  Munavvar qori Abdurashidxonov
C)  Abdulla Avloniy
D)  Abdurauf Fitrat
 To'g'ri javob: D) Abdurauf Fitrat
✔
Izoh:  Abdurauf Fitrat «Abulfayzxon» tarixiy dramasini yozgan, u ham qatag'on qurbonlaridan biri.
29.  Respublika baynalmilal madaniyat markazi qachon tashkil etilgan?
A)  2005-yilda
B)  1992-yilda
C)  2017-yilda
D)  1989-yilda
 To'g'ri javob: B) 1992-yilda
✔
Izoh:  1992-yilda tuzilgan markaz turli millatlarning milliy madaniy markazlari faoliyatini muvofiqlashtiradi.
30.  O'zbekiston tarkibida nechta viloyat mavjud?
A)  12 ta
B)  11 ta
C)  13 ta
D)  14 ta
 To'g'ri javob: A) 12 ta
✔
Izoh:  O'zbekiston tarkibiga Qoraqalpog'iston Respublikasi, 12 viloyat va Toshkent shahri kiradi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    105 O'zbekistonning eng yangi tarixi • 9-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  «Trans-Afg'on» temir yo'l loyihasi O'zbekistonni qaysi davlat portlariga chiqarishni ko'zda tutadi?
A)  Hindiston
B)  Eron
C)  Pokiston
D)  Turkiya
 To'g'ri javob: C) Pokiston✔
Izoh:  Loyiha Termiz — Mozori Sharif — Kobul — Peshovar yo'nalishi orqali Pokiston dengiz portlariga 
chiqishni nazarda tutadi.
2.  1980-yillar oxirida O'zbekistonda paydo bo'lgan norasmiy ijtimoiy-siyosiy harakat qaysi?
A)  «Mahalla» jamg'armasi
B)  «Birlik» xalq harakati
C)  «Nuroniy» jamg'armasi
D)  «Kamolot» yoshlar harakati
 To'g'ri javob: B) «Birlik» xalq harakati
✔
Izoh:  «Birlik» xalq harakati 1980-yillar oxirida tuzilib, til va ekologiya masalalarini ko'targan.
3.  O'zbekistonning birinchi Prezidenti I. A. Karimov qachon vafot etgan?
A)  2017-yil 1-sentabrda
B)  2016-yil 4-dekabrda
C)  2016-yil 2-sentabrda
D)  2015-yil 29-martda
 To'g'ri javob: C) 2016-yil 2-sentabrda
✔
Izoh:  I. A. Karimov 2016-yil 2-sentabrda vafot etgan va Samarqandda dafn qilingan.
4.  2021-yil iyulida Toshkentda qanday xalqaro konferensiya o'tkazilgan?
A)  «Markaziy va Janubiy Osiyo: mintaqaviy o'zaro bog'liqlik»
B)  «Tinch okeani hamkorligi»
C)  «Arktika resurslari»
D)  «Kaspiy mintaqasi xavfsizligi»
 To'g'ri javob: A) «Markaziy va Janubiy Osiyo: mintaqaviy o'zaro bog'liqlik»
✔
Izoh:  2021-yil iyulida Toshkentda Markaziy va Janubiy Osiyoni bog'lashga bag'ishlangan xalqaro konferensiya 
bo'lib o'tgan.
5.  O'zbekiston Yevroosiyo iqtisodiy ittifoqida qaysi yildan kuzatuvchi maqomiga ega?
A)  2023-yildan
B)  2020-yildan
C)  2010-yildan
D)  2015-yildan
 To'g'ri javob: B) 2020-yildan
✔
Izoh:  O'zbekiston 2020-yil dekabrida Yevroosiyo iqtisodiy ittifoqida kuzatuvchi davlat maqomini olgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    106 6.  2018-yil martida Toshkentda qaysi davlat bo'yicha xalqaro konferensiya o'tkazilgan?
A)  Suriya
B)  Iroq
C)  Afg'oniston
D)  Yaman
 To'g'ri javob: C) Afg'oniston✔
Izoh:  2018-yil martida Toshkentda Afg'oniston bo'yicha yuqori darajadagi xalqaro konferensiya o'tkazilib, 
tinchlik jarayonini qo'llab-quvvatlash muhokama qilingan.
7.  2008-yildan Asaka avtomobil zavodi qaysi kompaniya bilan hamkorlikda faoliyat yuritgan?
A)  MAN Truck
B)  Isuzu Motors
C)  Hyundai Motor
D)  General Motors
 To'g'ri javob: D) General Motors
✔
Izoh:  2008-yildan zavod General Motors bilan hamkorlikda GM Uzbekistan nomi bilan ishlagan.
8.  O'zbekistonda neft va gaz sohasini boshqaruvchi milliy kompaniya qaysi?
A)  «O'zbekenergo»
B)  «O'zavtosanoat»
C)  «O'zbekiston temir yo'llari»
D)  «O'zbekneftgaz»
 To'g'ri javob: D) «O'zbekneftgaz»
✔
Izoh:  «O'zbekneftgaz» neft va gaz qazib olish hamda qayta ishlash sohasiga mas'ul milliy kompaniyadir.
9.  2011-yilda Toshkent–Samarqand yo'nalishida qanday poyezd qatnovi yo'lga qo'yilgan?
A)  «Registon» elektr poyezdi
B)  «Afrosiyob» tezyurar poyezdi
C)  «Nasaf» yuk poyezdi
D)  «Sharq» yo'lovchi poyezdi
 To'g'ri javob: B) «Afrosiyob» tezyurar poyezdi
✔
Izoh:  2011-yilda Ispaniyada ishlab chiqarilgan «Afrosiyob» tezyurar poyezdi Toshkent–Samarqand 
yo'nalishida qatnay boshlagan.
10.  O'zbekiston Respublikasi Davlat madhiyasi qachon tasdiqlangan?
A)  1992-yil 10-dekabrda
B)  1992-yil 2-iyulda
C)  1991-yil 18-noyabrda
D)  1992-yil 8-dekabrda
 To'g'ri javob: A) 1992-yil 10-dekabrda
✔
Izoh:  Davlat madhiyasi to'g'risidagi qonun 1992-yil 10-dekabrda qabul qilingan.
11.  O'zbekiston tashqi siyosati konsepsiyasiga ko'ra qanday tamoyil belgilangan?
A)  Harbiy ittifoqlarga majburiy a'zolik
B)  Qo'shni davlatlar bilan aloqani cheklash
C)  Harbiy-siyosiy bloklarga qo'shilmaslik
D)  Faqat bitta davlat bilan hamkorlik
 To'g'ri javob: C) Harbiy-siyosiy bloklarga qo'shilmaslik
✔
Izoh:  Tashqi siyosat konsepsiyasida harbiy-siyosiy bloklarga qo'shilmaslik tamoyili mustahkamlangan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    107 12.  Markaziy bank inflyatsion targetlash rejimida qanday asosiy maqsadni ko'zlaydi?
A)  Eksportni taqiqlashni
B)  Narxlar barqarorligini ta'minlashni
C)  Valyuta kursini qat'iy belgilashni
D)  Davlat budjetini moliyalashni
 To'g'ri javob: B) Narxlar barqarorligini ta'minlashni✔
Izoh:  Inflyatsion targetlashda Markaziy bank inflyatsiyani belgilangan darajada ushlab turishni asosiy maqsad 
qiladi.
13.  O'zbekiston MDHga qaysi shaharda imzolangan deklaratsiya asosida qo'shilgan?
A)  Toshkent
B)  Moskva
C)  Minsk
D)  Olma-Ota
 To'g'ri javob: D) Olma-Ota
✔
Izoh:  MDH kengaytirilgan tarkibda 1991-yil 21-dekabrdagi Olma-Ota deklaratsiyasi bilan rasmiylashtirildi.
14.  1991-yil dekabridagi Prezident saylovida I. A. Karimovning muqobil nomzodi kim bo'lgan?
A)  Muhammad Solih
B)  Abdulla Oripov
C)  Erkin Vohidov
D)  Rafiq Nishonov
 To'g'ri javob: A) Muhammad Solih
✔
Izoh:  1991-yilgi saylovda «Erk» partiyasidan Muhammad Solih muqobil nomzod sifatida qatnashgan.
15.  2016-yilda ishga tushirilgan Angren–Pop temir yo'li qaysi hududni respublika temir yo'l tarmog'iga
bevosita bog'lagan?
A)  Qoraqalpog'istonni
B)  Farg'ona vodiysini
C)  Xorazm viloyatini
D)  Surxondaryo viloyatini
 To'g'ri javob: B) Farg'ona vodiysini
✔
Izoh:  Angren–Pop temir yo'li Farg'ona vodiysini qo'shni davlat hududidan o'tmasdan mamlakatning boshqa 
qismlari bilan bog'lagan.
16.  1991-yil 17-martda qanday referendum o'tkazilgan edi?
A)  Konstitutsiya loyihasi bo'yicha referendum
B)  SSSRni saqlab qolish bo'yicha umumittifoq referendumi
C)  O'zbekiston mustaqilligi bo'yicha referendum
D)  Ikki palatali parlament bo'yicha referendum
 To'g'ri javob: B) SSSRni saqlab qolish bo'yicha umumittifoq referendumi
✔
Izoh:  1991-yil martida yangilangan ittifoqni saqlab qolish masalasida umumittifoq referendumi o'tkazilgan.
17.  Markaziy Osiyo davlatlari rahbarlarining birinchi maslahat uchrashuvi qachon va qayerda 
o'tkazilgan?
A)  2021-yilda Ashxobodda
B)  2019-yilda Toshkentda
C)  2016-yilda Dushanbeda
D)  2018-yilda Ostonada
 To'g'ri javob: D) 2018-yilda Ostonada
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    108 Izoh:  Sh. M. Mirziyoyev tashabbusi bilan birinchi maslahat uchrashuvi 2018-yil martida Ostonada bo'lib 
o'tgan.
18.  Islohotlar davomida qishloq xo'jaligida yetakchi tovar ishlab chiqaruvchiga aylangan xo'jalik shakli
qaysi?
A)  Fermer xo'jaligi
B)  Mashina-traktor stansiyasi
C)  Sovxoz
D)  Kolxoz
 To'g'ri javob: A) Fermer xo'jaligi✔
Izoh:  Fermer xo'jaliklari qishloq xo'jaligida asosiy tovar ishlab chiqaruvchi subyektga aylangan.
19.  1991-yilda tashkil etilgan, tashqi iqtisodiy faoliyatga xizmat ko'rsatuvchi davlat banki qaysi?
A)  Ipoteka-bank
B)  O'zbekiston Milliy banki
C)  Xalq banki
D)  Agrobank
 To'g'ri javob: B) O'zbekiston Milliy banki
✔
Izoh:  Tashqi iqtisodiy faoliyat milliy banki 1991-yilda tashkil topgan va xalqaro hisob-kitoblarga xizmat qiladi.
20.  2018-yilda BMT shafeligida Orolbo'yi uchun qanday jamg'arma tuzilgan?
A)  Yashil iqlim fondi
B)  Inson xavfsizligi bo'yicha ko'p tomonlama sheriklik trast fondi
C)  Xalqaro valyuta jamg'armasi
D)  Jahon oziq-ovqat dasturi
 To'g'ri javob: B) Inson xavfsizligi bo'yicha ko'p tomonlama sheriklik trast fondi
✔
Izoh:  Ko'p tomonlama sheriklik trast fondi Orolbo'yi aholisining hayot sharoitini yaxshilashga yo'naltirilgan.
21.  2022-yil noyabrida Turkiy davlatlar tashkilotining sammiti qaysi shaharda o'tkazilgan?
A)  Istanbulda
B)  Bokuda
C)  Samarqandda
D)  Ostonada
 To'g'ri javob: C) Samarqandda
✔
Izoh:  Turkiy davlatlar tashkilotining 2022-yilgi sammiti Samarqandda bo'lib o'tgan.
22.  1991-yil 31-avgustdagi qarorlarga ko'ra O'zbekiston SSR qanday nom oldi?
A)  O'zbekiston Xalq Respublikasi
B)  O'zbekiston Federativ Respublikasi
C)  Turkiston Respublikasi
D)  O'zbekiston Respublikasi
 To'g'ri javob: D) O'zbekiston Respublikasi
✔
Izoh:  Mustaqillik e'lon qilinishi bilan O'zbekiston SSR O'zbekiston Respublikasi deb atala boshladi.
23.  1991-yil 29-dekabrdagi referendumda fuqarolar nimani ma'qulladi?
A)  Oliy Kengash e'lon qilgan davlat mustaqilligini
B)  Milliy valyuta joriy etilishini
C)  Yangi Konstitutsiya loyihasini
D)  Ikki palatali parlamentni
 To'g'ri javob: A) Oliy Kengash e'lon qilgan davlat mustaqilligini
✔
Izoh:  Referendumda Oliy Kengash tomonidan e'lon qilingan davlat mustaqilligini ma'qullash masalasi 
qo'yilgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    109 24.  Davlat gerbi bug'doy boshoqlari bilan birga qaysi o'simlik tasviri bilan o'ralgan?
A)  Ochilgan g'o'za chanoqlari
B)  Tok barglari
C)  Anor shoxlari
D)  Uzum boshlari
 To'g'ri javob: A) Ochilgan g'o'za chanoqlari✔
Izoh:  Gerb o'ng tomondan bug'doy boshoqlari, chap tomondan ochilgan paxta chanoqli g'o'za shoxlari bilan 
o'ralgan.
25.  1993–1994-yillarda milliy valyutaning joriy etilishi nimaga imkon bergan?
A)  Tashqi savdoni to'xtatishga
B)  Mustaqil pul-kredit siyosati yuritishga
C)  Narxlarni markazdan belgilashga
D)  Rubl zonasida qolishga
 To'g'ri javob: B) Mustaqil pul-kredit siyosati yuritishga
✔
Izoh:  Milliy valyuta rubl zonasidan chiqib, mustaqil moliyaviy va pul-kredit siyosatini yuritish imkonini bergan.
26.  O'zbekistonda Prezidentlik lavozimi qachon ta'sis etilgan?
A)  1991-yil 31-avgustda
B)  1992-yil 8-dekabrda
C)  1990-yil 24-martda
D)  1991-yil 29-dekabrda
 To'g'ri javob: C) 1990-yil 24-martda
✔
Izoh:  1990-yil 24-martda Oliy Kengash sessiyasida Prezidentlik lavozimi joriy etilib, I. A. Karimov Prezident etib
saylangan.
27.  Xalqaro «Paxta kampaniyasi» koalitsiyasi O'zbekiston paxtasiga nisbatan boykotni qachon 
tugatgan?
A)  2008-yilda
B)  2016-yilda
C)  2012-yilda
D)  2022-yilda
 To'g'ri javob: D) 2022-yilda
✔
Izoh:  Paxta terimida tizimli majburiy mehnatga barham berilgani e'tirof etilib, boykot 2022-yilda tugatilgan.
28.  1990-yillar oxirida jamoa xo'jaliklari (kolxozlar) asosan qanday xo'jaliklarga aylantirilgan?
A)  Mashina-traktor stansiyalariga
B)  Davlat korporatsiyalariga
C)  Sovxozlarga
D)  Qishloq xo'jaligi kooperativlariga (shirkatlarga)
 To'g'ri javob: D) Qishloq xo'jaligi kooperativlariga (shirkatlarga)
✔
Izoh:  Kolxozlar shirkat xo'jaliklariga aylantirilgan, keyinchalik ularning negizida fermer xo'jaliklari tashkil 
etilgan.
29.  O'zbekistonning qaysi viloyati Afg'oniston bilan chegaradosh?
A)  Buxoro
B)  Surxondaryo
C)  Navoiy
D)  Qashqadaryo
 To'g'ri javob: B) Surxondaryo
✔
Izoh:  Afg'oniston bilan chegara Amudaryo bo'ylab Surxondaryo viloyati hududidan o'tadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    110 30.  BMT tomonidan doimiy betaraflik maqomi e'tirof etilgan, O'zbekiston bilan chegaradosh davlat 
qaysi?
A)  Qozog'iston
B)  Turkmaniston
C)  Tojikiston
D)  Qirg'iziston
 To'g'ri javob: B) Turkmaniston✔
Izoh:  Turkmanistonning doimiy betarafligi 1995-yilda BMT Bosh Assambleyasi tomonidan e'tirof etilgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    111 O'zbekistonning eng yangi tarixi • 10-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Mustaqil O'zbekiston parlamenti — Oliy Majlisga birinchi saylov qachon o'tkazilgan?
A)  1991-yil dekabrida
B)  1999-yil dekabrida
C)  1994-yil dekabrida
D)  2004-yil dekabrida
 To'g'ri javob: C) 1994-yil dekabrida✔
Izoh:  Oliy Majlisga ilk saylov 1994-yil dekabrida ko'ppartiyaviylik asosida o'tkazilgan.
2.  2017-yilgi sud-huquq islohoti natijasida Oliy xo'jalik sudi qaysi organ bilan birlashtirildi?
A)  Oliy sud
B)  Adliya vazirligi
C)  Bosh prokuratura
D)  Konstitutsiyaviy sud
 To'g'ri javob: A) Oliy sud
✔
Izoh:  2017-yilda Oliy sud va Oliy xo'jalik sudi birlashtirilib, yagona oliy sud organi tashkil etilgan.
3.  Vazirlar Mahkamasiga kim rahbarlik qiladi?
A)  Bosh vazir
B)  Davlat maslahatchisi
C)  Senat Raisi
D)  Qonunchilik palatasi Spikeri
 To'g'ri javob: A) Bosh vazir
✔
Izoh:  Vazirlar Mahkamasi faoliyatiga Bosh vazir rahbarlik qiladi.
4.  Oliy Majlis qaysi hokimiyat tarmog'ini amalga oshiradi?
A)  Nazorat-taftish hokimiyatini
B)  Sud hokimiyatini
C)  Ijro etuvchi hokimiyatni
D)  Qonun chiqaruvchi hokimiyatni
 To'g'ri javob: D) Qonun chiqaruvchi hokimiyatni
✔
Izoh:  Oliy Majlis oliy davlat vakillik organi bo'lib, qonun chiqaruvchi hokimiyatni amalga oshiradi.
5.  O'zbekistonda fuqarolar necha yoshdan saylash huquqiga ega?
A)  18 yoshdan
B)  16 yoshdan
C)  21 yoshdan
D)  25 yoshdan
 To'g'ri javob: A) 18 yoshdan
✔
Izoh:  O'n sakkiz yoshga to'lgan fuqarolar saylash huquqiga ega.
6.  O'qituvchi va murabbiylar kuni qaysi sanada nishonlanadi?
A)  21-oktabrda
B)  1-sentabrda
C)  8-dekabrda
D)  1-oktabrda
 To'g'ri javob: D) 1-oktabrda
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    112 Izoh:  Har yili 1-oktabr O'qituvchi va murabbiylar kuni sifatida bayram qilinadi.
7.  2024-yil qanday nom bilan e'lon qilingan?
A)  Yoshlar va biznesni qo'llab-quvvatlash yili
B)  Faol tadbirkorlik va innovatsiyalar yili
C)  Insonga e'tibor va sifatli ta'lim yili
D)  Yoshlarni qo'llab-quvvatlash va aholi salomatligini mustahkamlash yili
 To'g'ri javob: A) Yoshlar va biznesni qo'llab-quvvatlash yili✔
Izoh:  2024-yil «Yoshlar va biznesni qo'llab-quvvatlash yili» deb nomlangan.
8.  2017-yil qanday nom bilan e'lon qilingan?
A)  Insonga e'tibor va sifatli ta'lim yili
B)  Faol investitsiyalar va ijtimoiy rivojlanish yili
C)  Yoshlar va biznesni qo'llab-quvvatlash yili
D)  Xalq bilan muloqot va inson manfaatlari yili
 To'g'ri javob: D) Xalq bilan muloqot va inson manfaatlari yili
✔
Izoh:  2017-yil «Xalq bilan muloqot va inson manfaatlari yili» deb e'lon qilingan.
9.  Islohotlar davrida oliy ta'lim muassasalariga qanday huquq bosqichma-bosqich berila boshlangan?
A)  Xalqaro aloqalardan voz kechish
B)  O'quv dasturlarini bekor qilish
C)  Talabalar qabulini to'xtatish
D)  Akademik va moliyaviy mustaqillik
 To'g'ri javob: D) Akademik va moliyaviy mustaqillik
✔
Izoh:  Oliy ta'lim muassasalariga o'quv jarayoni va moliyaviy faoliyatda mustaqillik berilishi islohotlarning 
muhim yo'nalishi bo'lgan.
10.  O'zbekistonda davlat boshlig'i kim hisoblanadi?
A)  Oliy sud Raisi
B)  Prezident
C)  Bosh vazir
D)  Senat Raisi
 To'g'ri javob: B) Prezident
✔
Izoh:  Konstitutsiyaga ko'ra O'zbekiston Respublikasi Prezidenti davlat boshlig'idir.
11.  Imom Termiziy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi qaysi shaharda faoliyat yuritadi?
A)  Toshkentda
B)  Urganchda
C)  Samarqandda
D)  Termizda
 To'g'ri javob: D) Termizda
✔
Izoh:  Hadis ilmi allomasi Imom Termiziy nomidagi markaz Surxondaryo viloyatining Termiz shahrida 
joylashgan.
12.  2019-yilda yoshlarni dasturlashga o'rgatish maqsadida boshlangan loyiha qanday nomlanadi?
A)  «Kod maktabi»
B)  «Raqamli avlod»
C)  «IT yoshlar»
D)  «Bir million dasturchi»
 To'g'ri javob: D) «Bir million dasturchi»
✔
Izoh:  «Bir million o'zbek dasturchilari» loyihasi 2019-yilda yoshlarni dasturlashga bepul o'qitish uchun 
boshlangan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    113 13.  Yangi tahrirdagi Konstitutsiya qachon kuchga kirgan?
A)  2023-yil 30-aprelda
B)  2023-yil 8-dekabrda
C)  2023-yil 1-mayda
D)  2024-yil 1-yanvarda
 To'g'ri javob: C) 2023-yil 1-mayda✔
Izoh:  Referendum natijalari asosida yangi tahrirdagi Konstitutsiya 2023-yil 1-maydan kuchga kirgan.
14.  2020-yilda davlat siyosatida rasman e'tirof etilib, uni qisqartirish vazifasi qo'yilgan ijtimoiy 
muammo qaysi?
A)  Aholining kamayishi
B)  Ortiqcha ishlab chiqarish
C)  Savodsizlik
D)  Kambag'allik
 To'g'ri javob: D) Kambag'allik
✔
Izoh:  2020-yilgi Murojaatnomada kambag'allik mavjudligi tan olinib, uni qisqartirish davlat siyosatining 
vazifasi etib belgilangan.
15.  Yangi tahrirdagi Konstitutsiya bo'yicha referendum qachon o'tkazilgan?
A)  2022-yil 8-dekabrda
B)  2023-yil 30-aprelda
C)  2023-yil 1-mayda
D)  2023-yil 9-iyulda
 To'g'ri javob: B) 2023-yil 30-aprelda
✔
Izoh:  Umumxalq referendumi 2023-yil 30-aprelda o'tkazilib, yangi tahrirdagi Konstitutsiya qabul qilingan.
16.  Tokio (2020) va Parij (2024) Olimpiadalarida ikki marta chempion bo'lgan o'zbek bokschisi kim?
A)  Bahodir Jalolov
B)  Shahobiddin Zoirov
C)  Hasanboy Do'smatov
D)  Ruslan Chagayev
 To'g'ri javob: A) Bahodir Jalolov
✔
Izoh:  Bahodir Jalolov o'ta og'ir vazn toifasida ketma-ket ikki Olimpiadada oltin medal olgan.
17.  Mirzo Ulug'bek tavalludining 600 yilligi qaysi yilda nishonlangan?
A)  1994-yilda
B)  1991-yilda
C)  1998-yilda
D)  1996-yilda
 To'g'ri javob: A) 1994-yilda
✔
Izoh:  1994-yilda Mirzo Ulug'bek tavalludining 600 yilligi xalqaro miqyosda nishonlangan.
18.  Qatag'on qurboni bo'lgan, «O'tkan kunlar» romani muallifi kim?
A)  Abdulhamid Cho'lpon
B)  Abdurauf Fitrat
C)  Oybek
D)  Abdulla Qodiriy
 To'g'ri javob: D) Abdulla Qodiriy
✔
Izoh:  Abdulla Qodiriy 1938-yilda qatag'on qilingan; uning «O'tkan kunlar» romani o'zbek romanchiligining ilk 
namunasidir.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    114 19.  Harakatlar strategiyasi nechta ustuvor yo'nalishdan iborat bo'lgan?
A)  5 ta
B)  10 ta
C)  3 ta
D)  7 ta
 To'g'ri javob: A) 5 ta✔
Izoh:  Strategiya davlat qurilishi, sud-huquq, iqtisodiyot, ijtimoiy soha hamda xavfsizlik va tashqi siyosat 
yo'nalishlarini qamragan.
20.  2023-yilgi Konstitutsiyada O'zbekiston qanday davlat deb belgilangan?
A)  Parlamentar, diniy va markazlashgan
B)  Unitar, monarxiya, diniy va federativ
C)  Konfederativ, harbiy va sotsialistik
D)  Suveren, demokratik, huquqiy, ijtimoiy va dunyoviy
 To'g'ri javob: D) Suveren, demokratik, huquqiy, ijtimoiy va dunyoviy
✔
Izoh:  Yangi tahrirdagi Konstitutsiyaning birinchi moddasida O'zbekiston suveren, demokratik, huquqiy, 
ijtimoiy va dunyoviy davlat deb belgilangan.
21.  Imom al-Buxoriy tavalludining 1225 yilligi qaysi yilda nishonlangan?
A)  1994-yilda
B)  1996-yilda
C)  2001-yilda
D)  1998-yilda
 To'g'ri javob: D) 1998-yilda
✔
Izoh:  1998-yilda Imom al-Buxoriy tavalludining 1225 yilligi nishonlanib, Samarqand yaqinidagi maqbara qayta 
qurilgan.
22.  1992-yilgi Konstitutsiyaga ko'ra O'zbekiston iqtisodiyotining negizini nima tashkil etadi?
A)  Faqat kooperativ mulk
B)  Faqat davlat mulki
C)  Xilma-xil shakllardagi mulk
D)  Jamoa xo'jaliklari mulki
 To'g'ri javob: C) Xilma-xil shakllardagi mulk
✔
Izoh:  Konstitutsiyada bozor munosabatlariga asoslangan iqtisodiyot negizini xilma-xil mulk shakllari tashkil 
etishi belgilangan.
23.  Yoshlarga oid davlat siyosatini amalga oshiruvchi Yoshlar ishlari agentligi qaysi yilda tashkil 
etilgan?
A)  2017-yilda
B)  2023-yilda
C)  2001-yilda
D)  2020-yilda
 To'g'ri javob: D) 2020-yilda
✔
Izoh:  Yoshlar ishlari agentligi 2020-yilda yoshlar siyosatini yagona tizimda yuritish maqsadida tuzilgan.
24.  Mahallada hokim yordamchisi, yoshlar yetakchisi, xotin-qizlar faoli kabi mutasaddilardan iborat 
tizim qanday nomlanadi?
A)  «Mahalla beshligi»
B)  «Mahalla yettiligi»
C)  «Fuqarolar kengashi»
D)  «Nuroniylar guruhi»
 To'g'ri javob: B) «Mahalla yettiligi»
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    115 Izoh:  «Mahalla yettiligi» mahalladagi muammolarni joyida hal etish uchun mas'ul xodimlarni birlashtiradi.
25.  Yordamga muhtoj xotin-qizlarni ro'yxatga olib, ularni qo'llab-quvvatlash tizimi qanday ataladi?
A)  «Mehr daftari»
B)  «Temir daftar»
C)  «Ayollar daftari»
D)  «Yoshlar daftari»
 To'g'ri javob: C) «Ayollar daftari»✔
Izoh:  «Ayollar daftari» ishsiz va yordamga muhtoj xotin-qizlarni qo'llab-quvvatlashga qaratilgan.
26.  1997-yildan Samarqandda o'tkazib kelinayotgan xalqaro musiqa festivali qanday nomlanadi?
A)  «Ipak yo'li ohanglari»
B)  «Navro'z sadosi»
C)  «Maqom sadolari»
D)  «Sharq taronalari»
 To'g'ri javob: D) «Sharq taronalari»
✔
Izoh:  «Sharq taronalari» xalqaro musiqa festivali 1997-yildan Registon maydonida o'tkaziladi.
27.  9-may O'zbekistonda qanday nom bilan nishonlanadi?
A)  Vatan himoyachilari kuni
B)  Xotira va qadrlash kuni
C)  G'alaba va shon-sharaf kuni
D)  Qatag'on qurbonlarini yod etish kuni
 To'g'ri javob: B) Xotira va qadrlash kuni
✔
Izoh:  1999-yildan 9-may Xotira va qadrlash kuni sifatida nishonlanadi.
28.  Har bir tuman va shaharda fuqarolar murojaatlarini bevosita qabul qiluvchi tuzilmalar qanday 
ataladi?
A)  Prezidentning Xalq qabulxonalari
B)  Mahalla fuqarolar yig'inlari
C)  Hokimlik devonxonalari
D)  Davlat xizmatlari markazlari
 To'g'ri javob: A) Prezidentning Xalq qabulxonalari
✔
Izoh:  2017-yilda har bir tuman va shaharda Prezidentning Xalq qabulxonalari tashkil etilgan.
29.  1999-yilda tavalludining 800 yilligi nishonlangan tarixiy shaxs kim?
A)  Amir Temur
B)  Najmiddin Kubro
C)  Bobur Mirzo
D)  Jaloliddin Manguberdi
 To'g'ri javob: D) Jaloliddin Manguberdi
✔
Izoh:  1999-yilda Xorazmshoh Jaloliddin Manguberdi tavalludining 800 yilligi nishonlangan.
30.  2017-yilda tashabbus qilingan O'zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi qaysi shaharda barpo 
etilgan?
A)  Buxoroda
B)  Samarqandda
C)  Termizda
D)  Toshkentda
 To'g'ri javob: D) Toshkentda
✔
Izoh:  Islom sivilizatsiyasi markazi Toshkentdagi Hazrati Imom majmuasi yonida barpo etilgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    116 Iqtisodiyot nazariyasi • 1-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Ma'muriy-buyruqbozlik iqtisodiyotida resurslar qanday taqsimlanadi?
A)  Iste'molchilar ovozi bilan
B)  Markaziy davlat rejasi asosida
C)  Urf-odat va an'analar asosida
D)  Erkin bozor narxlari asosida
 To'g'ri javob: B) Markaziy davlat rejasi asosida✔
Izoh:  Buyruqbozlik tizimida nima, qancha va kim uchun ishlab chiqarishni markaziy organlar rejalashtiradi.
2.  Oligopoliyaning asosiy xususiyati nima?
A)  Bozorda bir nechta yirik firma bo'lib, ularning qarorlari o'zaro bog'liq
B)  Bozorga kirish va chiqish mutlaqo erkin
C)  Bozorda minglab mayda firmalar bir xil tovar sotadi
D)  Bozorda bitta xaridor mavjud
 To'g'ri javob: A) Bozorda bir nechta yirik firma bo'lib, ularning qarorlari o'zaro bog'liq
✔
Izoh:  Oligopoliyada har bir firma narx va hajm haqida qaror qabul qilishda raqiblarning javobini hisobga oladi.
3.  10 birlik ishlab chiqarishda umumiy xarajat 500, 11 birlikda esa 540 ga teng. 11-birlikning chekli 
xarajati qancha?
A)  45
B)  540
C)  40
D)  49
 To'g'ri javob: C) 40
✔
Izoh:  MC = 540 - 500 = 40.
4.  Ishlab chiqarishning klassik to'rt omiliga qaysi qator to'g'ri kiradi?
A)  Yer, mehnat, kapital, tadbirkorlik
B)  Eksport, import, investitsiya, iste'mol
C)  Talab, taklif, narx, raqobat
D)  Pul, bank, soliq, kredit
 To'g'ri javob: A) Yer, mehnat, kapital, tadbirkorlik
✔
Izoh:  An'anaviy iqtisodiy nazariyada ishlab chiqarish omillari yer, mehnat, kapital va tadbirkorlik qobiliyatidir.
5.  Iqtisodiy adabiyotda giperinflyatsiya odatda qanday ta'riflanadi?
A)  Narxlarning yiliga 2-3% o'sishi
B)  Narxlarning oyiga 50% dan ortiq o'sishi
C)  Narxlarning umumiy pasayishi
D)  Narxlarning yiliga 5-10% o'sishi
 To'g'ri javob: B) Narxlarning oyiga 50% dan ortiq o'sishi
✔
Izoh:  Klassik ta'rifga ko'ra (F. Keygan), oylik inflyatsiya 50% dan oshsa, bu giperinflyatsiya hisoblanadi.
6.  «Iqtisodiyot» (oykonomiya) atamasini birinchi bo'lib qo'llagan qadimgi yunon mutafakkiri kim?
A)  Pifagor
B)  Ksenofont
C)  Arximed
D)  Gerodot
 To'g'ri javob: B) Ksenofont
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    117 Izoh:  Ksenofont o'zining «Oykonomikos» asarida uy xo'jaligini boshqarish san'ati sifatida bu atamani 
ishlatgan.
7.  Iqtisodiy tsiklning fazalari qaysi qatorda to'g'ri tartibda berilgan?
A)  Cho'qqi, tanazzul, tub nuqta, jonlanish
B)  Tanazzul, cho'qqi, jonlanish, tub nuqta
C)  Jonlanish, tub nuqta, cho'qqi, tanazzul
D)  Tub nuqta, tanazzul, cho'qqi, jonlanish
 To'g'ri javob: A) Cho'qqi, tanazzul, tub nuqta, jonlanish✔
Izoh:  Iqtisodiy faollik cho'qqidan pasayib (tanazzul), eng past nuqtaga yetadi, so'ng yana o'sadi (jonlanish).
8.  Iqtisodiy tizimlarning asosiy turlari qaysi qatorda to'g'ri ko'rsatilgan?
A)  Agrar, sanoat, xizmat va axborot
B)  Mikro, makro, mezo va mega
C)  Ichki, tashqi, mintaqaviy va global
D)  An'anaviy, buyruqbozlik, bozor va aralash
 To'g'ri javob: D) An'anaviy, buyruqbozlik, bozor va aralash
✔
Izoh:  Resurslarni taqsimlash usuliga ko'ra an'anaviy, ma'muriy-buyruqbozlik, bozor va aralash iqtisodiyot 
ajratiladi.
9.  Ishlab chiqarish imkoniyatlari egri chizig'i nimani ko'rsatadi?
A)  Tovar narxi bilan uning talab miqdori o'rtasidagi bog'liqlikni
B)  Firma xarajatlarining ishlab chiqarish hajmiga qarab o'zgarishini
C)  Resurslar to'liq ishlatilganda ikki tovarning maksimal mumkin bo'lgan uyg'unliklarini
D)  Inflyatsiya va ishsizlik o'rtasidagi teskari aloqani
 To'g'ri javob: C) Resurslar to'liq ishlatilganda ikki tovarning maksimal mumkin bo'lgan 
✔
uyg'unliklarini
Izoh:  Bu egri chiziq mavjud resurs va texnologiyada ishlab chiqarish mumkin bo'lgan eng ko'p miqdorlarni 
ifodalaydi.
10.  Xarajatlar (taklif) inflyatsiyasiga qaysi omil olib keladi?
A)  Neft va xomashyo narxlarining keskin oshishi
B)  Iste'molchilar daromadining oshishi
C)  Eksportga talabning ortishi
D)  Davlat xaridlarining ko'payishi
 To'g'ri javob: A) Neft va xomashyo narxlarining keskin oshishi
✔
Izoh:  Ishlab chiqarish xarajatlari oshsa, yalpi taklif qisqarib, narxlar ko'tariladi.
11.  Chekli xarajat egri chizig'i o'rtacha umumiy xarajat egri chizig'ini qaysi nuqtada kesib o'tadi?
A)  Koordinata boshida
B)  ATC ning maksimum nuqtasida
C)  ATC ning minimum nuqtasida
D)  Hech qachon kesishmaydi
 To'g'ri javob: C) ATC ning minimum nuqtasida
✔
Izoh:  MC ATC dan past bo'lsa ATC kamayadi, yuqori bo'lsa oshadi, shuning uchun ular ATC minimumida 
kesishadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    118 12.  Monopolistik raqobatga xos belgi qaysi?
A)  Ikki firma narxlarni kelishib belgilaydi
B)  Faqat bitta firma butun bozorni egallaydi
C)  Ko'p firmalar farqlangan (differensiallashgan) mahsulot sotadi
D)  Mahsulot mutlaqo bir xil va reklama yo'q
 To'g'ri javob: C) Ko'p firmalar farqlangan (differensiallashgan) mahsulot sotadi✔
Izoh:  Monopolistik raqobatda kafe, kiyim do'konlari kabi ko'p firmalar o'z mahsulotini boshqalardan farqlaydi.
13.  «Xalqlar boyligining tabiati va sabablari haqida tadqiqot» (1776) asarining muallifi kim?
A)  Jon Meynard Keyns
B)  David Rikardo
C)  Alfred Marshall
D)  Adam Smit
 To'g'ri javob: D) Adam Smit
✔
Izoh:  Bu asar Adam Smitga tegishli bo'lib, klassik siyosiy iqtisodning asosiy kitobi hisoblanadi.
14.  Iste'molga chekli moyillik 0,8 bo'lsa, xarajatlar multiplikatori qancha?
A)  5
B)  0,8
C)  8
D)  1,25
 To'g'ri javob: A) 5
✔
Izoh:  Multiplikator = 1 / (1 - MPC) = 1 / 0,2 = 5.
15.  YaIMning farovonlik ko'rsatkichi sifatidagi kamchiliklaridan biri qaysi?
A)  Investitsiyalar hisobga olinmaydi
B)  Davlat xaridlari hisobga olinmaydi
C)  Pirovard xizmatlar hisobga olinmaydi
D)  Uy xo'jaligidagi to'lanmaydigan mehnat hisobga olinmaydi
 To'g'ri javob: D) Uy xo'jaligidagi to'lanmaydigan mehnat hisobga olinmaydi
✔
Izoh:  Uyda ovqat tayyorlash yoki bola tarbiyasi kabi bozordan tashqari faoliyat YaIMda aks etmaydi.
16.  Kamayib boruvchi qaytim (unumdorlik) qonuni nimani ifodalaydi?
A)  Ishchilar soni oshsa, umumiy mahsulot darhol kamayadi
B)  Narx oshsa, firmaning foydasi kamayadi
C)  Bitta omil ko'paytirilib, qolganlari o'zgarmasa, uning chekli mahsuloti oxir-oqibat kamayadi
D)  Hamma omillar oshirilsa, mahsulot hajmi kamayadi
 To'g'ri javob: C) Bitta omil ko'paytirilib, qolganlari o'zgarmasa, uning chekli mahsuloti oxir-oqibat 
✔
kamayadi
Izoh:  Cheklangan doimiy omillarga ko'proq o'zgaruvchan omil qo'shilsa, har bir qo'shimcha birlik kamroq 
qo'shimcha natija beradi.
17.  Uzoq muddatda mukammal raqobatli tarmoqdagi firmaning iqtisodiy foydasi qanday bo'ladi?
A)  Nolga teng
B)  Doimo manfiy
C)  Monopol foydaga teng
D)  Doimo musbat va yuqori
 To'g'ri javob: A) Nolga teng
✔
Izoh:  Foyda bo'lsa yangi firmalar kirib, narxni minimal ATC darajasigacha tushiradi va iqtisodiy foyda 
yo'qoladi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    119 18.  Quyidagilardan qaysi biri joriy yil YaIMiga kiritiladi?
A)  Shu yili qurilgan yangi turar-joy uyi
B)  Birjada aksiyalarni sotib olish
C)  O'tgan yili ishlab chiqarilgan avtomobilni qayta sotish
D)  Davlat tomonidan to'langan pensiya
 To'g'ri javob: A) Shu yili qurilgan yangi turar-joy uyi✔
Izoh:  Yangi uy joriy yilda yaratilgan pirovard mahsulot bo'lib, investitsiya sifatida YaIMga kiradi.
19.  Iste'molga chekli moyillik 0,6 bo'lsa, jamg'arishga chekli moyillik (MPS) qancha?
A)  1,6
B)  0,4
C)  2,5
D)  0,6
 To'g'ri javob: B) 0,4
✔
Izoh:  MPC + MPS = 1, demak MPS = 1 - 0,6 = 0,4.
20.  Pareto bo'yicha samarali holat qanday holat?
A)  Kimningdir ahvolini yomonlashtirmay boshqasinikini yaxshilab bo'lmaydigan holat
B)  Ishsizlik butunlay yo'q bo'lgan holat
C)  Davlat hamma narxlarni belgilagan holat
D)  Hamma daromadlar teng taqsimlangan holat
 To'g'ri javob: A) Kimningdir ahvolini yomonlashtirmay boshqasinikini yaxshilab bo'lmaydigan holat
✔
Izoh:  Pareto samaradorligida resurslarni qayta taqsimlab, hech kimga zarar yetkazmay kimnidir yutuqqa 
chiqarish mumkin emas.
21.  Qisqa muddatda raqobatlashgan firma qachon ishlab chiqarishni to'xtatishi kerak?
A)  Narx chekli xarajatga teng bo'lsa
B)  Narx o'rtacha o'zgaruvchan xarajat minimumidan past bo'lsa
C)  Iqtisodiy foyda nolga teng bo'lsa
D)  Narx o'rtacha umumiy xarajatdan biroz past bo'lsa
 To'g'ri javob: B) Narx o'rtacha o'zgaruvchan xarajat minimumidan past bo'lsa
✔
Izoh:  P < min AVC bo'lsa, firma hatto o'zgaruvchan xarajatlarni ham qoplay olmaydi va to'xtash zararni 
kamaytiradi.
22.  Sof monopoliyaning belgilari qaysi qatorda berilgan?
A)  Ko'p xaridor va ko'p sotuvchi, mukammal axborot
B)  Yagona sotuvchi, yaqin o'rinbosari yo'q mahsulot, kirish to'siqlari
C)  Ko'p sotuvchi, bir xil mahsulot, erkin kirish
D)  Bir nechta firma, farqlangan mahsulot, erkin kirish
 To'g'ri javob: B) Yagona sotuvchi, yaqin o'rinbosari yo'q mahsulot, kirish to'siqlari
✔
Izoh:  Monopolist bozordagi yagona ishlab chiqaruvchi bo'lib, kirish to'siqlari raqobatchilarning paydo 
bo'lishiga yo'l qo'ymaydi.
23.  Xarajatlar usulida YaIM qaysi formula bilan hisoblanadi?
A)  C + I + G + Xn
B)  C + S + T
C)  W + R + i + P
D)  M + V - P
 To'g'ri javob: A) C + I + G + Xn
✔
Izoh:  YaIM = iste'mol + investitsiya + davlat xaridlari + sof eksport (eksport - import).
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    120 24.  Antimonopol (raqobat) siyosatining asosiy maqsadi nima?
A)  Hamma narxlarni davlat tomonidan belgilash
B)  Importni butunlay taqiqlash
C)  Yirik firmalarga soliq imtiyozlari berish
D)  Bozorda raqobatni himoya qilish va monopol suiiste'mollarni cheklash
 To'g'ri javob: D) Bozorda raqobatni himoya qilish va monopol suiiste'mollarni cheklash✔
Izoh:  Raqobat siyosati kartel kelishuvlari va hukmron mavqeni suiiste'mol qilishga qarshi qaratilgan.
25.  Omillar va ularning daromadlari qaysi qatorda to'g'ri moslashtirilgan?
A)  Yer - foyda, mehnat - foiz, kapital - renta
B)  Yer - ish haqi, mehnat - foyda, kapital - renta
C)  Yer - foiz, mehnat - renta, kapital - ish haqi
D)  Yer - renta, mehnat - ish haqi, kapital - foiz
 To'g'ri javob: D) Yer - renta, mehnat - ish haqi, kapital - foiz
✔
Izoh:  Yer egasi renta, ishchi ish haqi, kapital egasi foiz, tadbirkor esa foyda oladi.
26.  Bandlar soni 18 mln, ishsizlar soni 2 mln kishi. Ishsizlik darajasi qancha?
A)  11,1%
B)  9%
C)  20%
D)  10%
 To'g'ri javob: D) 10%
✔
Izoh:  Ishchi kuchi = 18 + 2 = 20 mln; ishsizlik darajasi = 2 / 20 · 100% = 10%.
27.  Deduksiya usuli qanday fikrlash yo'nalishiga asoslanadi?
A)  Umumiy nazariy qoidadan xususiy xulosalarga qarab
B)  Statistik ma'lumotlardan grafiklarga qarab
C)  Kelajakdagi holatdan hozirgi holatga qarab
D)  Alohida faktlardan umumiy nazariyaga qarab
 To'g'ri javob: A) Umumiy nazariy qoidadan xususiy xulosalarga qarab
✔
Izoh:  Deduksiyada umumiy qoida yoki farazdan kelib chiqib, aniq holatlar uchun xulosa chiqariladi.
28.  Quyidagi fikrlardan qaysi biri pozitiv xarakterga ega?
A)  Ish haqi hozirgidan ancha yuqori bo'lishi zarur
B)  Mahsulot narxi pasaysa, uni sotib olish miqdori ortadi
C)  Kambag'allikni qisqartirish eng muhim vazifa bo'lishi kerak
D)  Hukumat soliqlarni adolatliroq taqsimlashi lozim
 To'g'ri javob: B) Mahsulot narxi pasaysa, uni sotib olish miqdori ortadi
✔
Izoh:  Pozitiv fikr tekshirib ko'rish mumkin bo'lgan sababiy bog'liqlikni bayon qiladi, baho bermaydi.
29.  Firma 300 birlik mahsulotni 20 so'mdan sotdi, umumiy xarajatlari 4500 so'm. Firmaning foydasi 
qancha?
A)  6000 so'm
B)  1000 so'm
C)  1500 so'm
D)  4500 so'm
 To'g'ri javob: C) 1500 so'm
✔
Izoh:  Tushum = 20 · 300 = 6000; foyda = 6000 - 4500 = 1500 so'm.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    121 30.  Iste'mol 500, investitsiya 150, davlat xaridlari 200, eksport 100, import 120 (mlrd so'm). YaIM 
qancha?
A)  830 mlrd so'm
B)  850 mlrd so'm
C)  1070 mlrd so'm
D)  950 mlrd so'm
 To'g'ri javob: A) 830 mlrd so'm✔
Izoh:  YaIM = 500 + 150 + 200 + (100 - 120) = 830 mlrd so'm.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    122 Iqtisodiyot nazariyasi • 2-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Quyidagilardan qaysi biri pulning funksiyasi hisoblanmaydi?
A)  Qiymat o'lchovi bo'lish
B)  Jamg'arish vositasi bo'lish
C)  Ishlab chiqarish omili bo'lish
D)  Ayirboshlash vositasi bo'lish
 To'g'ri javob: C) Ishlab chiqarish omili bo'lish✔
Izoh:  Pul ayirboshlash, qiymat o'lchovi, jamg'arish va to'lov vositasi vazifalarini bajaradi, lekin ishlab chiqarish 
omili emas.
2.  Markaziy bank ochiq bozorda davlat qimmatli qog'ozlarini sotsa, pul massasi qanday o'zgaradi?
A)  Ortadi
B)  Ikki baravar ortadi
C)  Kamayadi
D)  O'zgarmaydi
 To'g'ri javob: C) Kamayadi
✔
Izoh:  Qimmatli qog'oz xaridorlari to'lagan pul muomaladan chiqib, Markaziy bankka qaytadi.
3.  Past sifatli (inferior) tovar uchun daromad oshsa, unga talab qanday o'zgaradi?
A)  Talab ortadi
B)  Talab o'zgarmaydi
C)  Talab kamayadi
D)  Talab avval ortib, keyin cheksiz o'sadi
 To'g'ri javob: C) Talab kamayadi
✔
Izoh:  Daromad oshganda iste'molchilar past sifatli tovar o'rniga sifatliroq tovarlarga o'tadi.
4.  Bozor foiz stavkalari oshsa, avval chiqarilgan qat'iy kuponli obligatsiyalar narxi qanday o'zgaradi?
A)  Nominal qiymatdan ikki baravar oshadi
B)  O'zgarmaydi
C)  Pasayadi
D)  Oshadi
 To'g'ri javob: C) Pasayadi
✔
Izoh:  Yangi obligatsiyalar yuqoriroq daromad bergani uchun eski obligatsiyalar arzonroq bo'lgandagina 
sotiladi.
5.  Inflyatsiyani jilovlash uchun qo'llaniladigan qisqartiruvchi fiskal siyosatga qaysi chora mos keladi?
A)  Soliqlarni kamaytirish
B)  Davlat xarajatlarini oshirish
C)  Transfert to'lovlarni ko'paytirish
D)  Soliqlarni oshirish va davlat xarajatlarini kamaytirish
 To'g'ri javob: D) Soliqlarni oshirish va davlat xarajatlarini kamaytirish
✔
Izoh:  Qisqartiruvchi siyosat yalpi talabni kamaytirib, narxlar o'sishini sekinlashtiradi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    123 6.  Talab Qd = 100 - 2P, taklif Qs = -20 + 4P. Narx P = 10 da belgilansa, taqchillik hajmi qancha?
A)  60
B)  40
C)  80
D)  20
 To'g'ri javob: A) 60✔
Izoh:  P = 10 da Qd = 80, Qs = 20, taqchillik = 80 - 20 = 60.
7.  Asosiy kapitalga nima kiradi?
A)  Tayyor mahsulot zaxiralari
B)  Ishchilarga to'lanadigan oylik maosh
C)  Ko'p ishlab chiqarish sikllarida ishlatiladigan binolar va mashinalar
D)  Bir siklda to'liq sarflanadigan xomashyo
 To'g'ri javob: C) Ko'p ishlab chiqarish sikllarida ishlatiladigan binolar va mashinalar
✔
Izoh:  Asosiy kapital o'z qiymatini mahsulotga asta-sekin, ko'p yillar davomida o'tkazadi.
8.  Mukammal raqobatli mahsulot bozorida mehnatning chekli daromad mahsuloti (MRP) qanday 
hisoblanadi?
A)  Ish haqini ishchilar soniga ko'paytirib
B)  Mehnatning chekli mahsulotini mahsulot narxiga ko'paytirib
C)  Mahsulot narxidan ish haqini ayirib
D)  Umumiy mahsulotni ishchilar soniga bo'lib
 To'g'ri javob: B) Mehnatning chekli mahsulotini mahsulot narxiga ko'paytirib
✔
Izoh:  MRP = MP · P, ya'ni qo'shimcha ishchi keltiradigan qo'shimcha tushum.
9.  Benzin narxi sezilarli oshdi. Benzin va avtomobil to'ldiruvchi tovarlar bo'lsa, avtomobilga talab 
qanday o'zgaradi?
A)  O'zgarmaydi
B)  Avval keskin ortadi
C)  Kamayadi
D)  Ortadi
 To'g'ri javob: C) Kamayadi
✔
Izoh:  To'ldiruvchi tovarlar birga iste'mol qilinadi, biri qimmatlashsa ikkinchisiga talab ham kamayadi.
10.  Quyidagilardan qaysi biri to'g'ri (bevosita) soliqqa misol bo'ladi?
A)  Aksiz solig'i
B)  Jismoniy shaxslar daromad solig'i
C)  Qo'shilgan qiymat solig'i
D)  Bojxona boji
 To'g'ri javob: B) Jismoniy shaxslar daromad solig'i
✔
Izoh:  To'g'ri soliq to'lovchining daromadi yoki mulkidan bevosita undiriladi.
11.  Ikki tovar o'rtasidagi kesishgan elastiklik musbat bo'lsa, bu tovarlar qanday?
A)  Past sifatli tovarlar
B)  Bir-biriga bog'liq bo'lmagan tovarlar
C)  To'ldiruvchi tovarlar
D)  O'rinbosar tovarlar
 To'g'ri javob: D) O'rinbosar tovarlar
✔
Izoh:  Bir tovar narxi oshganda ikkinchisiga talab oshsa (musbat elastiklik), ular o'rinbosardir.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    124 12.  Aylanma kapitalga qaysi misol to'g'ri keladi?
A)  Stanok va konveyer
B)  Yuk avtomobillari parki
C)  Xomashyo, yoqilg'i va materiallar
D)  Zavod binosi
 To'g'ri javob: C) Xomashyo, yoqilg'i va materiallar✔
Izoh:  Aylanma kapital bitta ishlab chiqarish siklida to'liq iste'mol qilinadi va qiymatini mahsulotga bir yo'la 
o'tkazadi.
13.  Tovarlar narxi pul birligida ifodalanganda pul qaysi funksiyani bajaradi?
A)  Kredit vositasi
B)  Jahon puli
C)  Qiymat o'lchovi
D)  Jamg'arish vositasi
 To'g'ri javob: C) Qiymat o'lchovi
✔
Izoh:  Qiymat o'lchovi sifatida pul turli tovarlarning qiymatini bir xil birlikda solishtirish imkonini beradi.
14.  Yer uchastkasi yiliga 6 mln so'm renta keltiradi, foiz stavkasi 12%. Yer narxi qancha?
A)  500 mln so'm
B)  20 mln so'm
C)  72 mln so'm
D)  50 mln so'm
 To'g'ri javob: D) 50 mln so'm
✔
Izoh:  Yer narxi = 6 / 0,12 = 50 mln so'm.
15.  Narxlar o'zgarmay, iste'molchi daromadi oshsa, byudjet chizig'i qanday o'zgaradi?
A)  Chapga parallel siljiydi
B)  Qiyaligi o'zgarib, aylanadi
C)  Parallel ravishda o'ngga (yuqoriga) siljiydi
D)  O'zgarmaydi
 To'g'ri javob: C) Parallel ravishda o'ngga (yuqoriga) siljiydi
✔
Izoh:  Narxlar nisbati o'zgarmagani sababli qiyalik saqlanadi, ko'proq daromad chiziqni tashqariga suradi.
16.  Salbiy tashqi effektni kamaytirish uchun A. Pigu taklif qilgan vosita qaysi?
A)  Mahsulot narxining yuqori chegarasini o'rnatish
B)  Bunday firmalarga subsidiya berish
C)  Pul massasini oshirish
D)  Zarar keltiruvchi faoliyatga tuzatuvchi soliq solish
 To'g'ri javob: D) Zarar keltiruvchi faoliyatga tuzatuvchi soliq solish
✔
Izoh:  Pigu solig'i firmani o'zi keltirgan ijtimoiy zararni xarajatlarida hisobga olishga majbur qiladi.
17.  Kapital omili egasi oladigan daromad qanday ataladi?
A)  Dividend solig'i
B)  Renta
C)  Foiz
D)  Ish haqi
 To'g'ri javob: C) Foiz
✔
Izoh:  Klassik yondashuvda kapital xizmati uchun to'lov foiz shaklida bo'ladi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    125 18.  Mahsulot uchun xomashyo narxi oshdi. Bu mahsulot taklifiga qanday ta'sir qiladi?
A)  Taklif ortadi, egri chiziq o'ngga siljiydi
B)  Talab kamayadi, taklif o'zgarmaydi
C)  Taklif kamayadi, egri chiziq chapga siljiydi
D)  Taklif egri chizig'i bo'ylab harakat bo'ladi
 To'g'ri javob: C) Taklif kamayadi, egri chiziq chapga siljiydi✔
Izoh:  Resurs qimmatlashsa, har bir narxda ishlab chiqarish kamroq foydali bo'ladi va taklif qisqaradi.
19.  Bozor narxi muvozanat narxidan past bo'lsa, qanday holat kuzatiladi?
A)  Taklifning keskin o'sishi
B)  Narxning o'z-o'zidan yana pasayishi
C)  Ortiqcha taklif
D)  Tovar taqchilligi
 To'g'ri javob: D) Tovar taqchilligi
✔
Izoh:  Past narxda talab miqdori taklif miqdoridan oshadi, natijada tovar yetishmaydi.
20.  Iste'molchilar tovar narxi yaqin kelajakda oshishini kutsa, hozirgi talab qanday o'zgaradi?
A)  Hech qanday o'zgarish bo'lmaydi
B)  Hozirgi talab ortadi
C)  Hozirgi taklif ortadi
D)  Hozirgi talab kamayadi
 To'g'ri javob: B) Hozirgi talab ortadi
✔
Izoh:  Narx oshishi kutilganda xaridorlar tovarni oldindan sotib olishga intiladi.
21.  «Siqib chiqarish effekti» nimani anglatadi?
A)  Yirik firmalarning kichik firmalarni bozordan chiqarishini
B)  Naqd pulning elektron pul bilan almashinishini
C)  Davlatning qarz olishi foizni oshirib, xususiy investitsiyalarni qisqartirishini
D)  Importning ichki ishlab chiqarishni siqib chiqarishini
 To'g'ri javob: C) Davlatning qarz olishi foizni oshirib, xususiy investitsiyalarni qisqartirishini
✔
Izoh:  Davlat ssuda kapitaliga talabni oshirsa, foiz stavkasi ko'tarilib, firmalar kamroq investitsiya qiladi.
22.  Lorens egri chizig'i mutlaq tenglik chizig'idan uzoqlashsa, nima ro'y bergan bo'ladi?
A)  Daromadlar tengsizligi kamaygan
B)  Aholi soni kamaygan
C)  Inflyatsiya pasaygan
D)  Daromadlar tengsizligi kuchaygan
 To'g'ri javob: D) Daromadlar tengsizligi kuchaygan
✔
Izoh:  Egri chiziq bilan tenglik chizig'i orasidagi maydon qancha katta bo'lsa, tengsizlik shuncha yuqori.
23.  4-ishchining chekli mahsuloti 10 birlik, mahsulot narxi 3000 so'm, kunlik ish haqi 25000 so'm. 
Raqobatli firma uni yollashi foydalimi?
A)  Yo'q, chunki MRP = 30000 so'm ish haqidan kichik
B)  Ha, chunki MRP = 30000 so'm ish haqidan katta
C)  Farqi yo'q, chunki MRP ish haqiga teng
D)  Yo'q, chunki MRP = 2500 so'm
 To'g'ri javob: B) Ha, chunki MRP = 30000 so'm ish haqidan katta
✔
Izoh:  MRP = 10 · 3000 = 30000 so'm, bu 25000 so'mdan ko'p, demak ishchi firmaga qo'shimcha foyda 
keltiradi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    126 24.  MPC = 0,8 bo'lsa, soliqlar 10 mlrd so'mga kamaytirilganda YaIM qanchaga oshadi?
A)  40 mlrd so'm
B)  50 mlrd so'm
C)  10 mlrd so'm
D)  8 mlrd so'm
 To'g'ri javob: A) 40 mlrd so'm✔
Izoh:  Soliq multiplikatori = MPC / (1 - MPC) = 0,8 / 0,2 = 4; ΔYaIM = 4 · 10 = 40 mlrd so'm.
25.  Loyihaning kutilayotgan yillik daromadliligi 12%, kredit foiz stavkasi 10%. Boshqa shartlar teng 
bo'lsa, investor qanday qaror qiladi?
A)  Investitsiya qiladi, chunki daromadlilik foizdan yuqori
B)  Faqat foiz 12% dan oshsa investitsiya qiladi
C)  Investitsiya qilmaydi, chunki daromadlilik foizdan past
D)  Investitsiya qilmaydi, chunki foiz musbat
 To'g'ri javob: A) Investitsiya qiladi, chunki daromadlilik foizdan yuqori
✔
Izoh:  Kutilayotgan daromadlilik qarz narxidan (10%) yuqori bo'lsa, loyiha foyda keltiradi.
26.  Markaziy bankning asosiy funksiyalaridan biri qaysi?
A)  Milliy valyuta emissiyasi va monetar siyosatni amalga oshirish
B)  Korxonalar foydasini taqsimlash
C)  Davlat byudjetini tuzish va soliqlarni yig'ish
D)  Aholiga iste'mol kreditlarini to'g'ridan-to'g'ri berish
 To'g'ri javob: A) Milliy valyuta emissiyasi va monetar siyosatni amalga oshirish
✔
Izoh:  Markaziy bank pul chiqaradi, «banklar banki» vazifasini bajaradi va pul-kredit siyosatini yuritadi.
27.  Bozor muvozanati qanday holatda yuzaga keladi?
A)  Davlat narxni belgilab qo'yganda
B)  Narx eng yuqori darajaga chiqqanda
C)  Talab miqdori taklif miqdoriga teng bo'lganda
D)  Taklif miqdori talabdan ikki baravar ko'p bo'lganda
 To'g'ri javob: C) Talab miqdori taklif miqdoriga teng bo'lganda
✔
Izoh:  Muvozanat narxida xaridorlar sotib olmoqchi bo'lgan miqdor sotuvchilar taklif qilgan miqdorga teng 
bo'ladi.
28.  Narx 5% oshganda talab miqdori 2% kamaydi. Talab elastikligi (mutlaq qiymatda) qancha?
A)  0,1; mutlaq noelastik
B)  2,5; elastik
C)  1; birlik elastik
D)  0,4; noelastik
 To'g'ri javob: D) 0,4; noelastik
✔
Izoh:  Elastiklik = 2% / 5% = 0,4 < 1, demak talab noelastik.
29.  Raqobatli mehnat bozorida foydani maksimallashtiruvchi firma qaysi shartgacha ishchi yollaydi?
A)  Umumiy mahsulot eng katta bo'lguncha
B)  Mehnatning chekli daromad mahsuloti ish haqiga tenglashguncha
C)  Ish haqi nolga tushguncha
D)  O'rtacha mahsulot maksimal bo'lguncha
 To'g'ri javob: B) Mehnatning chekli daromad mahsuloti ish haqiga tenglashguncha
✔
Izoh:  MRP = W bo'lgunga qadar har bir qo'shimcha ishchi o'z maoshidan ko'p daromad keltiradi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    127 30.  Kasaba uyushmalarining mehnat bozoridagi asosiy maqsadi nima?
A)  Mahsulot narxlarini pasaytirish
B)  Firmalarning foydasini maksimallashtirish
C)  Ishchilarning ish haqi va mehnat sharoitlarini yaxshilash
D)  Ishsizlarni ro'yxatga olish
 To'g'ri javob: C) Ishchilarning ish haqi va mehnat sharoitlarini yaxshilash✔
Izoh:  Kasaba uyushmalari jamoaviy muzokaralar orqali ishchilar manfaatini himoya qiladi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    128 Iqtisodiyot nazariyasi • 3-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Ishlab chiqarish hajmi oshgani sari o'rtacha doimiy xarajat (AFC) qanday o'zgaradi?
A)  Doimiy ravishda kamayib boradi
B)  Doimiy ravishda ortib boradi
C)  Avval kamayib, so'ng keskin ortadi
D)  O'zgarmay qoladi
 To'g'ri javob: A) Doimiy ravishda kamayib boradi✔
Izoh:  AFC = FC / Q; doimiy xarajat ko'proq birlikka taqsimlangani sari har bir birlikka kamroq to'g'ri keladi.
2.  4 ishchi jami 36 birlik mahsulot ishlab chiqaradi. Mehnatning o'rtacha mahsuloti qancha?
A)  6
B)  32
C)  144
D)  9
 To'g'ri javob: D) 9
✔
Izoh:  O'rtacha mahsulot = 36 / 4 = 9 birlik.
3.  Quyidagilardan qaysi biri odatda erkin (iqtisodiy bo'lmagan) ne'matga misol bo'ladi?
A)  Universitetdagi ta'lim xizmati
B)  Ochiq havodagi atmosfera havosi
C)  Do'kondagi ichimlik suvi
D)  Bozordagi meva-sabzavot
 To'g'ri javob: B) Ochiq havodagi atmosfera havosi
✔
Izoh:  Erkin ne'mat cheklanmagan miqdorda mavjud bo'lib, uni olish uchun resurs sarflash va narx to'lash shart
emas.
4.  Real YaIM nominal YaIMdan nimasi bilan farq qiladi?
A)  Real YaIM o'zgarmas (bazaviy yil) narxlarida hisoblanadi
B)  Real YaIM faqat qishloq xo'jaligini qamraydi
C)  Real YaIM joriy yil narxlarida hisoblanadi
D)  Real YaIMga import ham qo'shiladi
 To'g'ri javob: A) Real YaIM o'zgarmas (bazaviy yil) narxlarida hisoblanadi
✔
Izoh:  Real YaIM narxlar o'zgarishi ta'sirini chiqarib tashlaydi va haqiqiy ishlab chiqarish hajmini ko'rsatadi.
5.  Nima uchun ishlab chiqarish imkoniyatlari egri chizig'i odatda koordinata boshiga nisbatan botiq 
shaklga ega?
A)  Resurslar har qanday ishga bir xil yaroqli bo'lgani uchun
B)  Ikkala tovar narxi doimo teng bo'lgani uchun
C)  Davlat ishlab chiqarishni cheklagani uchun
D)  Muqobil xarajatlar ortib borgani uchun
 To'g'ri javob: D) Muqobil xarajatlar ortib borgani uchun
✔
Izoh:  Resurslar turli ishlarga turlicha moslashgani sababli bir tovarni ko'paytirgan sari ikkinchisidan ko'proq 
voz kechiladi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    129 6.  Iqtisodiy foyda qanday aniqlanadi?
A)  Buxgalteriya foydasiga yashirin xarajatlarni qo'shib
B)  Tushumdan faqat soliqlar ayirmasi sifatida
C)  Tushumdan aniq va yashirin xarajatlar ayirmasi sifatida
D)  Tushumdan faqat aniq xarajatlar ayirmasi sifatida
 To'g'ri javob: C) Tushumdan aniq va yashirin xarajatlar ayirmasi sifatida✔
Izoh:  Iqtisodiy foyda muqobil (yashirin) xarajatlarni ham hisobga oladi, shuning uchun u buxgalteriya 
foydasidan kichik.
7.  Potensial YaIM nima?
A)  Inflyatsiya nolga teng yildagi YaIM
B)  Joriy yilda haqiqatda ishlab chiqarilgan YaIM
C)  To'liq bandlik sharoitida ishlab chiqarilishi mumkin bo'lgan YaIM
D)  Eksportsiz hisoblangan YaIM
 To'g'ri javob: C) To'liq bandlik sharoitida ishlab chiqarilishi mumkin bo'lgan YaIM
✔
Izoh:  Potensial YaIM ishsizlik tabiiy darajada bo'lganda erishiladigan ishlab chiqarish hajmidir.
8.  Chekli xarajat (MC) nimani ko'rsatadi?
A)  Hamma doimiy xarajatlar yig'indisini
B)  Bir qo'shimcha birlik mahsulot ishlab chiqarish bilan bog'liq qo'shimcha xarajatni
C)  Bir birlik mahsulotga to'g'ri keladigan o'rtacha xarajatni
D)  Firmaning eng kam mumkin bo'lgan xarajatini
 To'g'ri javob: B) Bir qo'shimcha birlik mahsulot ishlab chiqarish bilan bog'liq qo'shimcha xarajatni
✔
Izoh:  MC = ΔTC / ΔQ, ya'ni hajm bir birlikka oshganda umumiy xarajatning o'sishi.
9.  Narx o'rtacha umumiy xarajat minimumiga teng bo'lsa, raqobatlashgan firma qanday holatda 
bo'ladi?
A)  Zararsizlik nuqtasida, iqtisodiy foyda nolga teng
B)  Monopol foyda oladi
C)  Ishlab chiqarishni darhol to'xtatishi kerak
D)  Maksimal iqtisodiy foyda oladi
 To'g'ri javob: A) Zararsizlik nuqtasida, iqtisodiy foyda nolga teng
✔
Izoh:  P = min ATC bo'lganda tushum barcha xarajatlarni, jumladan normal foydani aynan qoplaydi.
10.  Bozor iqtisodiyotining asosiy belgisi qaysi?
A)  Urf-odatlarga asoslangan taqsimot
B)  Narxlarni faqat davlat belgilashi
C)  Markazlashgan direktiv rejalashtirish
D)  Xususiy mulk va erkin raqobat
 To'g'ri javob: D) Xususiy mulk va erkin raqobat
✔
Izoh:  Bozor iqtisodiyotida xususiy mulk, tadbirkorlik erkinligi va raqobat resurslarni taqsimlashning asosi 
bo'ladi.
11.  Daromad 100 birlikka oshganda iste'mol 80 birlikka oshdi. Iste'molga chekli moyillik (MPC) 
qancha?
A)  1,25
B)  80
C)  0,8
D)  0,2
 To'g'ri javob: C) 0,8
✔
Izoh:  MPC = ΔC / ΔY = 80 / 100 = 0,8.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    130 12.  Qiyosiy ustunlik nazariyasi qaysi iqtisodchi nomi bilan bog'liq?
A)  Adam Smit
B)  David Rikardo
C)  Tomas Maltus
D)  Jan Batist Sey
 To'g'ri javob: B) David Rikardo✔
Izoh:  Rikardo mamlakatlar muqobil xarajati past bo'lgan tovarga ixtisoslashsa, savdo hammaga foyda 
berishini ko'rsatgan.
13.  Umumiy xarajatlar (TC) qanday hisoblanadi?
A)  Chekli xarajatni miqdorga bo'linmasi
B)  O'rtacha xarajatni narxga ko'paytmasi
C)  Doimiy xarajatlardan o'zgaruvchan xarajatlar ayirmasi
D)  Doimiy va o'zgaruvchan xarajatlar yig'indisi
 To'g'ri javob: D) Doimiy va o'zgaruvchan xarajatlar yig'indisi
✔
Izoh:  TC = FC + VC, ya'ni barcha doimiy va o'zgaruvchan xarajatlar yig'indisi.
14.  Tabiiy ishsizlik darajasi qaysi ishsizlik turlarini o'z ichiga oladi?
A)  Hamma ishsizlik turlarini, tsikliklini ham
B)  Tsiklik va friksion ishsizlikni
C)  Faqat tsiklik ishsizlikni
D)  Friksion va strukturaviy ishsizlikni
 To'g'ri javob: D) Friksion va strukturaviy ishsizlikni
✔
Izoh:  Tabiiy daraja tsiklik ishsizlik nolga teng bo'lgan, ya'ni to'liq bandlikka mos holatni ifodalaydi.
15.  Mehnatga layoqatli yoshdagi aholi 20 mln, ishchi kuchi 13 mln kishi. Ishchi kuchida ishtirok etish 
darajasi qancha?
A)  154%
B)  65%
C)  13%
D)  35%
 To'g'ri javob: B) 65%
✔
Izoh:  Ishtirok darajasi = 13 / 20 · 100% = 65%.
16.  Mulkchilik huquqining uch asosiy vakolati qaysi qatorda berilgan?
A)  Egalik qilish, foydalanish va tasarruf etish
B)  Sotish, sotib olish va ijaraga berish
C)  Soliq to'lash, sug'urtalash va meros qoldirish
D)  Boshqarish, nazorat qilish va hisobot berish
 To'g'ri javob: A) Egalik qilish, foydalanish va tasarruf etish
✔
Izoh:  Mulk egasi mulkka egalik qiladi, undan foydalanadi va uning taqdirini hal qiladi (tasarruf etadi).
17.  Nominal YaIM 1500 mlrd so'm, YaIM deflyatori 125. Real YaIM qancha?
A)  1875 mlrd so'm
B)  1200 mlrd so'm
C)  1250 mlrd so'm
D)  1375 mlrd so'm
 To'g'ri javob: B) 1200 mlrd so'm
✔
Izoh:  Real YaIM = nominal YaIM / deflyator · 100 = 1500 / 125 · 100 = 1200 mlrd so'm.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    131 18.  Keyns yondashuvida resurslar to'liq band bo'lmaganda yalpi taklif egri chizig'i qanday bo'ladi?
A)  Vertikal
B)  Pastga tushuvchi
C)  Doira shaklida
D)  Gorizontal
 To'g'ri javob: D) Gorizontal✔
Izoh:  Bo'sh resurslar bo'lganda ishlab chiqarishni narxlar oshmasdan ko'paytirish mumkin.
19.  Mukammal raqobatdagi firma 100 birlik mahsulotni 50 so'mdan sotadi, o'rtacha umumiy xarajat 
40 so'm. Firmaning foydasi qancha?
A)  1000 so'm
B)  5000 so'm
C)  900 so'm
D)  4000 so'm
 To'g'ri javob: A) 1000 so'm
✔
Izoh:  Foyda = (P - ATC) · Q = (50 - 40) · 100 = 1000 so'm.
20.  Iqtisodiy qonun deganda nima tushuniladi?
A)  Vazirlikning soliqlar bo'yicha yo'riqnomasi
B)  Iqtisodiy hodisalar o'rtasidagi barqaror, takrorlanuvchi sababiy bog'liqlik
C)  Bir martalik tasodifiy bozor hodisasi
D)  Parlament tomonidan qabul qilingan iqtisodiy hujjat
 To'g'ri javob: B) Iqtisodiy hodisalar o'rtasidagi barqaror, takrorlanuvchi sababiy bog'liqlik
✔
Izoh:  Iqtisodiy qonun ob'ektiv xarakterga ega bo'lib, hodisalar orasidagi muhim va takrorlanuvchi aloqani 
ifodalaydi.
21.  Quyidagilardan qaysi biri o'zgaruvchan xarajatga misol bo'ladi?
A)  Uskunalar uchun sug'urta badali
B)  Rahbariyatning qat'iy maoshi
C)  Mahsulot uchun sarflangan xomashyo
D)  Ofis binosining oylik ijara haqi
 To'g'ri javob: C) Mahsulot uchun sarflangan xomashyo
✔
Izoh:  Xomashyo sarfi ishlab chiqarilgan mahsulot miqdoriga qarab ortadi yoki kamayadi.
22.  Iste'mol narxlari indeksi bir yilda 120 dan 132 ga oshdi. Inflyatsiya darajasi qancha?
A)  20%
B)  12%
C)  10%
D)  32%
 To'g'ri javob: C) 10%
✔
Izoh:  Inflyatsiya = (132 - 120) / 120 · 100% = 10%.
23.  «Ekonomiks» atamasini keng ilmiy muomalaga kiritgan ingliz iqtisodchisi kim?
A)  Jon Styuart Mill
B)  Uilyam Petti
C)  Alfred Marshall
D)  Tomas Maltus
 To'g'ri javob: C) Alfred Marshall
✔
Izoh:  Alfred Marshallning 1890-yilda chiqqan «Ekonomiks tamoyillari» asari bu atamani ommalashtirgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    132 24.  Talaba ishlash o'rniga kunduzgi o'qishni tanladi. Ishlaganda u oyiga 3 mln so'm olar edi. Uning 
o'qish uchun voz kechgan daromadi (yashirin xarajati) oyiga qancha?
A)  1,5 mln so'm
B)  6 mln so'm
C)  3 mln so'm
D)  Nolga teng
 To'g'ri javob: C) 3 mln so'm✔
Izoh:  Voz kechilgan ish haqi - o'qishning muqobil (yashirin) xarajati, ya'ni oyiga 3 mln so'm.
25.  Sof ichki mahsulot (SIM) qanday hisoblanadi?
A)  YaIMdan importni ayirib
B)  YaIMdan soliqlarni ayirib
C)  YaIMdan amortizatsiya ayirib
D)  YaIMga amortizatsiya qo'shib
 To'g'ri javob: C) YaIMdan amortizatsiya ayirib
✔
Izoh:  SIM = YaIM - amortizatsiya, ya'ni yil davomida eskirgan kapital o'rni qoplangandan keyingi mahsulot.
26.  Merkantilistlar boylikning asosiy manbai deb nimani hisoblaganlar?
A)  Erkin raqobat va xususiy mulkni
B)  Tashqi savdo va oltin-kumush to'planishini
C)  Qishloq xo'jaligidagi mehnatni
D)  Sanoatdagi texnika taraqqiyotini
 To'g'ri javob: B) Tashqi savdo va oltin-kumush to'planishini
✔
Izoh:  Merkantilizm boylikni pul (oltin-kumush) bilan tenglashtirib, eksportni importdan ortiq bo'lishiga 
intilgan.
27.  Barcha omillar 2 baravar oshirilganda mahsulot ham aynan 2 baravar oshdi. Bu qanday masshtab 
samarasi?
A)  O'suvchi masshtab samarasi
B)  Kamayuvchi chekli naflilik
C)  Kamayuvchi masshtab samarasi
D)  O'zgarmas masshtab samarasi
 To'g'ri javob: D) O'zgarmas masshtab samarasi
✔
Izoh:  Mahsulot omillar bilan bir xil sur'atda o'sganda uzoq muddatli o'rtacha xarajat o'zgarmaydi.
28.  Ishchi kuchi 15 mln kishi, ishsizlar 1,2 mln kishi. Ishsizlik darajasi qancha?
A)  18%
B)  6%
C)  12%
D)  8%
 To'g'ri javob: D) 8%
✔
Izoh:  Ishsizlik darajasi = 1,2 / 15 · 100% = 8%.
29.  Iqtisodiyotning asosiy muammosi nimadan iborat?
A)  Pul massasining doimiy ravishda o'sib borishidan
B)  Cheklangan resurslar va cheksiz ehtiyojlar o'rtasidagi ziddiyatdan
C)  Tashqi savdo balansining salbiy bo'lishidan
D)  Davlat byudjetida taqchillik paydo bo'lishidan
 To'g'ri javob: B) Cheklangan resurslar va cheksiz ehtiyojlar o'rtasidagi ziddiyatdan
✔
Izoh:  Resurslar cheklangan, ehtiyojlar esa cheksiz bo'lgani uchun jamiyat doimo tanlov qilishga majbur 
bo'ladi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    133 30.  Mukammal raqobatga nisbatan monopoliya bozorida odatda qanday holat kuzatiladi?
A)  Narx ham, hajm ham bir xil
B)  Narx pastroq, ishlab chiqarish hajmi ko'proq
C)  Narx pastroq, hajm kamroq
D)  Narx yuqoriroq, ishlab chiqarish hajmi kamroq
 To'g'ri javob: D) Narx yuqoriroq, ishlab chiqarish hajmi kamroq✔
Izoh:  Monopolist MR = MC sharti bo'yicha hajmni cheklab, narxni chekli xarajatdan yuqori belgilaydi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    134 Iqtisodiyot nazariyasi • 4-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Chekli naflilikning kamayib borish qonuni nimani bildiradi?
A)  Daromad oshsa naflilik o'zgarmaydi
B)  Umumiy naflilik doimo kamayib boradi
C)  Tovar narxi oshgani sari naflilik ortadi
D)  Iste'mol qilingan har bir qo'shimcha birlikning nafliligi kamayib boradi
 To'g'ri javob: D) Iste'mol qilingan har bir qo'shimcha birlikning nafliligi kamayib boradi✔
Izoh:  Bir tovarni ko'proq iste'mol qilgan sari har bir navbatdagi birlik kamroq qoniqish beradi.
2.  Nominal foiz stavkasi 15%, kutilayotgan inflyatsiya 10%. Real foiz stavkasi taxminan qancha?
A)  25%
B)  5%
C)  1,5%
D)  10%
 To'g'ri javob: B) 5%
✔
Izoh:  Fisher tenglamasiga ko'ra real foiz ≈ nominal foiz - inflyatsiya = 15% - 10% = 5%.
3.  Iqtisodiyot nazariyasida ishlab chiqarish omili sifatidagi kapital (jismoniy kapital) nima?
A)  Faqat bankdagi naqd pul
B)  Davlatning valyuta zaxiralari
C)  Aholining iste'mol tovarlari
D)  Ishlab chiqarishda foydalaniladigan bino, mashina va uskunalar
 To'g'ri javob: D) Ishlab chiqarishda foydalaniladigan bino, mashina va uskunalar
✔
Izoh:  Jismoniy kapital - inson yaratgan va boshqa tovarlarni ishlab chiqarishda ishlatiladigan vositalar.
4.  Narx 100 dan 80 so'mga tushdi, talab miqdori 200 dan 260 donaga oshdi. Boshlang'ich qiymatlarga 
nisbatan talab elastikligi (mutlaq qiymatda) qancha?
A)  0,67
B)  3
C)  1,2
D)  1,5
 To'g'ri javob: D) 1,5
✔
Izoh:  Narx 20% kamaydi, miqdor 30% oshdi; elastiklik = 30 / 20 = 1,5.
5.  Inflyatsion targetlash rejimining mohiyati nima?
A)  Davlat hamma narxlarni qat'iy belgilaydi
B)  Valyuta kursi oltinga bog'lab qo'yiladi
C)  Markaziy bank inflyatsiya bo'yicha ochiq maqsadni e'lon qilib, unga erishishga intiladi
D)  Pul massasi har yili bir xil miqdorda chiqariladi
 To'g'ri javob: C) Markaziy bank inflyatsiya bo'yicha ochiq maqsadni e'lon qilib, unga erishishga 
✔
intiladi
Izoh:  Bu rejimda Markaziy bank asosan foiz stavkasi orqali inflyatsiyani e'lon qilingan maqsadga 
yaqinlashtiradi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    135 6.  Davlat ishlab chiqaruvchilarga subsidiya bersa, taklif qanday o'zgaradi?
A)  Taklif ortadi, egri chiziq o'ngga siljiydi
B)  Faqat talab kamayadi
C)  Taklif kamayadi, egri chiziq chapga siljiydi
D)  Taklif egri chizig'i vertikal bo'lib qoladi
 To'g'ri javob: A) Taklif ortadi, egri chiziq o'ngga siljiydi✔
Izoh:  Subsidiya ishlab chiqarish xarajatini kamaytiradi va har bir narxda ko'proq taklif qilishga undaydi.
7.  M2 pul agregati M1 dan nimasi bilan farq qiladi?
A)  M2 ga faqat aksiyalar kiradi
B)  M2 ga M1 dan tashqari jamg'arma va muddatli depozitlar ham kiradi
C)  M2 faqat naqd puldan iborat
D)  M2 M1 dan kichikroq agregat
 To'g'ri javob: B) M2 ga M1 dan tashqari jamg'arma va muddatli depozitlar ham kiradi
✔
Izoh:  Har bir keyingi agregat oldingisini o'z ichiga olib, kamroq likvid aktivlarni qo'shadi.
8.  Boshqa shartlar o'zgarmaganda foiz stavkasi oshsa, investitsiyalar hajmi qanday o'zgaradi?
A)  Ortadi
B)  Kamayadi
C)  Ikki baravar ortadi
D)  O'zgarmaydi
 To'g'ri javob: B) Kamayadi
✔
Izoh:  Yuqori foizda kamroq loyihalar qarz xarajatini qoplaydi, shuning uchun investitsiyalar qisqaradi.
9.  Bank omonati yillik 18% nominal foiz beradi, inflyatsiya 10%. Omonatning real daromadliligi 
taxminan qancha?
A)  8%
B)  10%
C)  28%
D)  1,8%
 To'g'ri javob: A) 8%
✔
Izoh:  Real foiz ≈ nominal foiz - inflyatsiya = 18% - 10% = 8%.
10.  Ekspansion (rag'batlantiruvchi) fiskal siyosatga qaysi chora kiradi?
A)  Davlat xarajatlarini oshirish yoki soliqlarni kamaytirish
B)  Majburiy zaxira normasini oshirish
C)  Davlat obligatsiyalarini sotish
D)  Soliqlarni oshirish va xarajatlarni qisqartirish
 To'g'ri javob: A) Davlat xarajatlarini oshirish yoki soliqlarni kamaytirish
✔
Izoh:  Bunday choralar yalpi talabni oshirib, tanazzul davrida ishlab chiqarishni rag'batlantiradi.
11.  Talab Qd = 100 - 2P, taklif Qs = -20 + 4P. Muvozanat narxi qancha?
A)  20
B)  30
C)  10
D)  40
 To'g'ri javob: A) 20
✔
Izoh:  100 - 2P = -20 + 4P bo'lsa, 120 = 6P va P = 20 bo'ladi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    136 12.  Mutlaq noelastik talab egri chizig'i grafikda qanday ko'rinishda bo'ladi?
A)  Vertikal to'g'ri chiziq
B)  Gorizontal to'g'ri chiziq
C)  Pastga tushuvchi egri chiziq
D)  Yuqoriga ko'tariluvchi chiziq
 To'g'ri javob: A) Vertikal to'g'ri chiziq✔
Izoh:  Mutlaq noelastik talabda narx qanday bo'lmasin, talab miqdori o'zgarmaydi, ya'ni chiziq vertikal.
13.  Narxi oshganda talab miqdori ortadigan, talab qonuniga istisno bo'lgan tovar qanday ataladi?
A)  Normal tovar
B)  Giffen tovari
C)  To'ldiruvchi tovar
D)  Jamoat ne'mati
 To'g'ri javob: B) Giffen tovari
✔
Izoh:  Giffen tovarida daromad effekti kuchli bo'lib, narx oshganda unga talab ortadi.
14.  Mehnat omilining narxi oshib, kapital nisbatan arzonlashsa, firma odatda qanday yo'l tutadi?
A)  Ko'proq ishchi yollaydi
B)  Ishlab chiqarish texnologiyasini o'zgartirmaydi
C)  Mehnatni qisman kapital bilan almashtiradi
D)  Kapitaldan butunlay voz kechadi
 To'g'ri javob: C) Mehnatni qisman kapital bilan almashtiradi
✔
Izoh:  Omillar o'rtasida o'rinbosarlik effekti tufayli firma nisbatan arzon omildan ko'proq foydalanadi.
15.  Ishlab chiqarish texnologiyasi takomillashsa, taklif qanday o'zgaradi?
A)  Taklif kamayadi, egri chiziq chapga siljiydi
B)  Taklif ortadi, egri chiziq o'ngga siljiydi
C)  Taklif o'zgarmaydi
D)  Faqat talab ortadi
 To'g'ri javob: B) Taklif ortadi, egri chiziq o'ngga siljiydi
✔
Izoh:  Yangi texnologiya xarajatlarni kamaytiradi va har bir narxda ko'proq ishlab chiqarish imkonini beradi.
16.  Yer taklifi o'zgarmas (noelastik) bo'lganda yerga talab oshsa, nima bo'ladi?
A)  Renta oshadi, foydalaniladigan yer miqdori o'zgarmaydi
B)  Hech narsa o'zgarmaydi
C)  Renta ham, yer miqdori ham ortadi
D)  Renta kamayadi, yer miqdori ortadi
 To'g'ri javob: A) Renta oshadi, foydalaniladigan yer miqdori o'zgarmaydi
✔
Izoh:  Vertikal taklif chizig'ida talab o'sishi faqat narxni (rentani) oshiradi.
17.  Markaziy bank ochiq bozorda davlat obligatsiyalarini sotib olsa, nima bo'ladi?
A)  Banklar zaxiralari va pul massasi ortadi
B)  Majburiy zaxira normasi oshadi
C)  Foiz stavkalari oshadi
D)  Pul massasi qisqaradi
 To'g'ri javob: A) Banklar zaxiralari va pul massasi ortadi
✔
Izoh:  Markaziy bank obligatsiya uchun to'lagan pul bank tizimiga kirib, kredit berish imkonini kengaytiradi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    137 18.  Bozor talabi individual talablardan qanday hosil qilinadi?
A)  Eng katta individual talabni tanlash orqali
B)  Individual talablarni o'zaro ko'paytirish orqali
C)  Har bir narxdagi individual talab miqdorlarini qo'shish orqali
D)  Individual talab narxlarini qo'shish orqali
 To'g'ri javob: C) Har bir narxdagi individual talab miqdorlarini qo'shish orqali✔
Izoh:  Bozor talabi har bir narx darajasida barcha xaridorlar talab miqdorlarining yig'indisidir (gorizontal 
yig'indi).
19.  Iste'molchi ortiqchaligi (iste'molchi yutug'i) nima?
A)  Davlat to'laydigan iste'mol subsidiyasi
B)  Sotuvchi narxi bilan tannarx o'rtasidagi farq
C)  Iste'molchi to'lashga tayyor narx bilan haqiqiy narx o'rtasidagi farq
D)  Iste'molchi daromadining jamg'arilgan qismi
 To'g'ri javob: C) Iste'molchi to'lashga tayyor narx bilan haqiqiy narx o'rtasidagi farq
✔
Izoh:  Xaridor to'lashga tayyor bo'lgan summa haqiqiy narxdan qancha ko'p bo'lsa, shuncha yutuq oladi.
20.  Yillik foiz stavkasi 10% bo'lsa, bir yildan keyin olinadigan 110 mln so'mning bugungi 
(diskontlangan) qiymati qancha?
A)  99 mln so'm
B)  110 mln so'm
C)  100 mln so'm
D)  121 mln so'm
 To'g'ri javob: C) 100 mln so'm
✔
Izoh:  PV = 110 / (1 + 0,10) = 100 mln so'm.
21.  Monetar va fiskal siyosatni odatda kimlar amalga oshiradi?
A)  Monetar siyosatni hukumat, fiskal siyosatni tijorat banklari
B)  Ikkalasini ham faqat tijorat banklari
C)  Monetar siyosatni Markaziy bank, fiskal siyosatni hukumat
D)  Ikkalasini ham faqat birja
 To'g'ri javob: C) Monetar siyosatni Markaziy bank, fiskal siyosatni hukumat
✔
Izoh:  Markaziy bank pul taklifi va foiz stavkalarini, hukumat esa byudjet xarajatlari va soliqlarni boshqaradi.
22.  Ish haqining asosiy ikki shakli qaysi?
A)  Vaqtbay va ishbay
B)  To'g'ri va egri
C)  Asosiy va aylanma
D)  Nominal va real
 To'g'ri javob: A) Vaqtbay va ishbay
✔
Izoh:  Vaqtbay ish haqi ishlangan vaqtga, ishbay ish haqi esa ishlab chiqarilgan mahsulot miqdoriga qarab 
to'lanadi.
23.  Yillik foiz stavkasi 10% bo'lsa, ikki yildan keyin olinadigan 121 mln so'mning bugungi qiymati 
qancha?
A)  110 mln so'm
B)  96,8 mln so'm
C)  100 mln so'm
D)  101 mln so'm
 To'g'ri javob: C) 100 mln so'm
✔
Izoh:  PV = 121 / (1,1)² = 121 / 1,21 = 100 mln so'm.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    138 24.  Talabning daromad bo'yicha elastikligi manfiy bo'lsa, bu qanday tovar?
A)  To'ldiruvchi tovar
B)  Hashamatli tovar
C)  Past sifatli (inferior) tovar
D)  Normal zaruriy tovar
 To'g'ri javob: C) Past sifatli (inferior) tovar✔
Izoh:  Manfiy daromad elastikligi daromad oshganda talab kamayishini bildiradi, bu past sifatli tovarga xos.
25.  Progressiv soliq tizimida nima kuzatiladi?
A)  Daromad oshgani sari stavka pasayadi
B)  Hamma daromadlarga bir xil stavka qo'llanadi
C)  Daromad oshgani sari soliq stavkasi ham oshadi
D)  Soliq faqat kam daromadlilardan olinadi
 To'g'ri javob: C) Daromad oshgani sari soliq stavkasi ham oshadi
✔
Izoh:  Progressiv soliqda yuqori daromadlar yuqoriroq foizda soliqqa tortiladi.
26.  Fisher tenglamasi MV = PQ da M = 200, V = 5, Q = 500. Narx darajasi P qancha?
A)  0,5
B)  2000
C)  2
D)  5
 To'g'ri javob: C) 2
✔
Izoh:  P = MV / Q = 200 · 5 / 500 = 2.
27.  Nima uchun ishlab chiqarish omillariga talab «hosilaviy talab» deb ataladi?
A)  U uy xo'jaliklarining bo'sh vaqtiga bo'lgan talabidir
B)  U faqat davlat buyurtmasidan kelib chiqadi
C)  U faqat omil narxiga bog'liq bo'lib, boshqa narsaga bog'liq emas
D)  U omil yordamida ishlab chiqariladigan tayyor mahsulotga talabdan kelib chiqadi
 To'g'ri javob: D) U omil yordamida ishlab chiqariladigan tayyor mahsulotga talabdan kelib chiqadi
✔
Izoh:  Firmalar omillarni o'zi uchun emas, ular bilan yaratiladigan mahsulot sotilgani uchun yollaydi.
28.  Markaziy bank asosiy foiz stavkasini oshirsa, odatda nima kuzatiladi?
A)  Inflyatsiya keskin tezlashadi
B)  Kreditlar qimmatlashib, inflyatsiya bosimi pasayadi
C)  Tijorat banklari foizlarni pasaytiradi
D)  Kreditlar arzonlashib, pul massasi oshadi
 To'g'ri javob: B) Kreditlar qimmatlashib, inflyatsiya bosimi pasayadi
✔
Izoh:  Yuqori stavka qarz olishni qimmatlashtiradi, xarajatlarni kamaytiradi va narxlar o'sishini sekinlashtiradi.
29.  8 ishchi bir kunda 1200 dona mahsulot ishlab chiqardi. Bir ishchiga to'g'ri keladigan mehnat 
unumdorligi qancha?
A)  1208 dona
B)  96 dona
C)  120 dona
D)  150 dona
 To'g'ri javob: D) 150 dona
✔
Izoh:  Mehnat unumdorligi = 1200 / 8 = 150 dona.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    139 30.  Davlat byudjeti daromadlari 200 trln, xarajatlari 230 trln so'm. Byudjet holati qanday?
A)  30 trln so'm profitsit
B)  30 trln so'm taqchillik
C)  430 trln so'm taqchillik
D)  Byudjet muvozanatda
 To'g'ri javob: B) 30 trln so'm taqchillik✔
Izoh:  Saldo = 200 - 230 = -30 trln so'm, ya'ni taqchillik.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    140 Iqtisodiyot nazariyasi • 5-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Monopolistik raqobatda uzoq muddatda firmaning iqtisodiy foydasi qanday bo'ladi?
A)  Monopoliyanikidan katta bo'ladi
B)  Nolga intiladi
C)  Doimiy ravishda yuqori bo'ladi
D)  Har doim manfiy bo'ladi
 To'g'ri javob: B) Nolga intiladi✔
Izoh:  Bozorga kirish erkin bo'lgani uchun yangi raqiblar foydani yo'qqa chiqaradi.
2.  Mas'uliyati cheklangan jamiyat (MChJ) ishtirokchilari jamiyat majburiyatlari bo'yicha qanday javob 
beradi?
A)  Faqat eng katta ulushli ishtirokchi javob beradi
B)  O'zlarining butun shaxsiy mol-mulki bilan
C)  Umuman javob bermaydi, davlat javob beradi
D)  O'z ulushlari qiymati doirasida
 To'g'ri javob: D) O'z ulushlari qiymati doirasida
✔
Izoh:  MChJ da ishtirokchilar zarar xavfini ustav fondiga qo'shgan hissasi bilan cheklaydi.
3.  Fermer barcha resurslari bilan 100 t bug'doy yoki 50 t paxta yetishtira oladi (muqobil xarajat 
o'zgarmas). 1 t paxtaning muqobil xarajati qancha?
A)  0,5 t bug'doy
B)  1 t bug'doy
C)  2 t bug'doy
D)  50 t bug'doy
 To'g'ri javob: C) 2 t bug'doy
✔
Izoh:  50 t paxta uchun 100 t bug'doydan voz kechiladi, demak 1 t paxta = 100/50 = 2 t bug'doy.
4.  Quyidagilardan qaysi biri YaIMga kirmaydi?
A)  Ishlatilgan avtomobilning qayta sotilishi
B)  Yangi kompyuter ishlab chiqarilishi
C)  Sartaroshning xizmati
D)  Davlat tomonidan yangi maktab qurilishi
 To'g'ri javob: A) Ishlatilgan avtomobilning qayta sotilishi
✔
Izoh:  Ishlatilgan tovar avval ishlab chiqarilgan yil YaIMida hisobga olingan, qayta sotish yangi mahsulot 
yaratmaydi.
5.  Makroiqtisodiy ma'noda «investitsiya» deganda nima tushuniladi?
A)  Aholining bankka qo'ygan omonatlari
B)  Yangi kapital tovarlar (uskuna, bino) va zaxiralar o'sishiga xarajatlar
C)  Aksiya va obligatsiyalar sotib olish
D)  Oltin quymalarni sotib olish
 To'g'ri javob: B) Yangi kapital tovarlar (uskuna, bino) va zaxiralar o'sishiga xarajatlar
✔
Izoh:  YaIM hisobida investitsiya real kapital yaratishga sarflangan xarajatdir, moliyaviy aktivlar xaridi emas.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    141 6.  Faqat ikki firma faoliyat yuritadigan bozor tuzilmasi qanday ataladi?
A)  Monopolistik raqobat
B)  Duopoliya
C)  Monopsoniya
D)  Mukammal raqobat
 To'g'ri javob: B) Duopoliya✔
Izoh:  Duopoliya oligopoliyaning xususiy holati bo'lib, bozorda ikkita sotuvchi bo'ladi.
7.  Iqtisodiyot tarmoqlari tuzilishi o'zgarib, ishchilar malakasi yangi ish o'rinlariga mos kelmay 
qolgandagi ishsizlik qaysi?
A)  Tsiklik ishsizlik
B)  Mavsumiy ishsizlik
C)  Friksion ishsizlik
D)  Strukturaviy ishsizlik
 To'g'ri javob: D) Strukturaviy ishsizlik
✔
Izoh:  Strukturaviy ishsizlikda ish o'rinlari mavjud, lekin ishsizlarning kasbi yoki joylashuvi ularga mos emas.
8.  Iqtisodiyot nazariyasida «normal foyda» qaysi holatga mos keladi?
A)  Buxgalteriya foydasi nolga teng bo'lgan holatga
B)  Iqtisodiy foyda nolga teng bo'lgan holatga
C)  Tushum xarajatlardan ikki baravar ko'p bo'lgan holatga
D)  Firma eng katta zarar ko'rgan holatga
 To'g'ri javob: B) Iqtisodiy foyda nolga teng bo'lgan holatga
✔
Izoh:  Normal foyda tadbirkorni shu sohada ushlab turish uchun yetarli daromad bo'lib, u yashirin xarajatlar 
tarkibiga kiradi.
9.  Bozorni o'z-o'zidan tartibga soluvchi «ko'rinmas qo'l» g'oyasi kimga tegishli?
A)  Karl Marksga
B)  Milton Fridmenga
C)  Adam Smitga
D)  Fransua Kenega
 To'g'ri javob: C) Adam Smitga
✔
Izoh:  Adam Smit shaxsiy manfaatga intilish bozor orqali jamiyat manfaatiga xizmat qilishini «ko'rinmas qo'l» 
deb atagan.
10.  Klassik nazariyada tovarning ikki xususiyati qaysi?
A)  Iste'mol qiymati va qiymat (ayirboshlash qiymati)
B)  Narx va soliq
C)  Talab va taklif
D)  Tannarx va foyda
 To'g'ri javob: A) Iste'mol qiymati va qiymat (ayirboshlash qiymati)
✔
Izoh:  Tovar ehtiyojni qondiradi (iste'mol qiymati) va boshqa tovarlarga almashinadi (ayirboshlash qiymati).
11.  Ishchining yaxshiroq ish izlab, bir ishdan boshqasiga o'tish davridagi ishsizligi qanday ataladi?
A)  Strukturaviy ishsizlik
B)  Yashirin ishsizlik
C)  Friksion ishsizlik
D)  Tsiklik ishsizlik
 To'g'ri javob: C) Friksion ishsizlik
✔
Izoh:  Friksion ishsizlik ish qidirish va ish joyini almashtirish uchun ketadigan vaqt bilan bog'liq.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    142 12.  Mukammal raqobat sharoitida firma uchun qaysi tenglik bajariladi?
A)  Chekli tushum nolga teng
B)  Narx chekli tushumga teng (P = MR)
C)  Narx o'rtacha doimiy xarajatga teng
D)  Narx chekli tushumdan katta (P > MR)
 To'g'ri javob: B) Narx chekli tushumga teng (P = MR)✔
Izoh:  Firma bozor narxini qabul qiladi, shuning uchun har bir qo'shimcha birlik aynan narxga teng tushum 
keltiradi.
13.  Firmaning tushumi 1000, aniq xarajatlari 600, yashirin xarajatlari 300. Iqtisodiy foyda qancha?
A)  100
B)  400
C)  300
D)  700
 To'g'ri javob: A) 100
✔
Izoh:  Iqtisodiy foyda = 1000 - 600 - 300 = 100.
14.  Iqtisodiy tahlilda «ceteris paribus» sharti nimani anglatadi?
A)  Hamma omillar bir vaqtda o'zgargan holda
B)  Boshqa shartlar o'zgarmagan holda
C)  Davlat aralashuvi to'liq bo'lgan holda
D)  Faqat uzoq muddatli davr ko'rilgan holda
 To'g'ri javob: B) Boshqa shartlar o'zgarmagan holda
✔
Izoh:  Bu shart bitta omil ta'sirini alohida o'rganish uchun qolgan omillarni o'zgarmas deb olishni bildiradi.
15.  Tabiiy monopoliya qanday sharoitda vujudga keladi?
A)  Bozorda ko'plab kichik firmalar raqobatlashganda
B)  Davlat hamma firmalarga litsenziya bergan sharoitda
C)  Masshtab samarasi tufayli bitta firma butun bozorni arzonroq ta'minlay olganda
D)  Mahsulotning o'rinbosarlari juda ko'p bo'lganda
 To'g'ri javob: C) Masshtab samarasi tufayli bitta firma butun bozorni arzonroq ta'minlay olganda
✔
Izoh:  Suv, gaz yoki elektr tarmoqlarida yagona tarmoq orqali ta'minlash o'rtacha xarajatni eng past darajada 
ushlaydi.
16.  Monopolist uchun chekli tushum (MR) va narx (P) o'rtasidagi munosabat qanday?
A)  MR narxga teng
B)  MR narxdan katta
C)  MR har doim nolga teng
D)  MR narxdan kichik
 To'g'ri javob: D) MR narxdan kichik
✔
Izoh:  Ko'proq sotish uchun monopolist barcha birliklar narxini pasaytirishi kerak, shu sababli MR < P.
17.  YaIM deflyatorining iste'mol narxlari indeksidan muhim farqi nimada?
A)  Deflyator faqat oziq-ovqat narxlarini o'lchaydi
B)  Deflyator mamlakatda ishlab chiqarilgan hamma pirovard tovarlarni qamraydi
C)  Deflyator qat'iy iste'mol savatiga asoslanadi
D)  Deflyator faqat import tovarlar narxini o'lchaydi
 To'g'ri javob: B) Deflyator mamlakatda ishlab chiqarilgan hamma pirovard tovarlarni qamraydi
✔
Izoh:  INI iste'mol savatiga (importni ham) asoslanadi, deflyator esa ichki ishlab chiqarilgan barcha mahsulotni 
o'z ichiga oladi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    143 18.  Yalpi ichki mahsulot (YaIM) nima?
A)  Davlat byudjetiga bir yilda tushgan soliqlar summasi
B)  Mamlakat fuqarolari xorijda ishlab chiqargan mahsulotlar qiymati
C)  Mamlakat hududida bir yilda ishlab chiqarilgan pirovard tovar va xizmatlarning bozor qiymati
D)  Mamlakatda sotilgan hamma oraliq mahsulotlar qiymati
 To'g'ri javob: C) Mamlakat hududida bir yilda ishlab chiqarilgan pirovard tovar va xizmatlarning ✔
bozor qiymati
Izoh:  YaIM hududiy tamoyil asosida hisoblanadi va faqat pirovard mahsulotlarni o'z ichiga oladi.
19.  Natural xo'jalik qanday xo'jalik hisoblanadi?
A)  Mahsulot faqat bozorda sotish uchun yaratiladi
B)  Mahsulot ishlab chiqaruvchining o'z iste'moli uchun yaratiladi
C)  Mahsulot faqat eksport uchun yaratiladi
D)  Mahsulot davlat buyurtmasi asosida yaratiladi
 To'g'ri javob: B) Mahsulot ishlab chiqaruvchining o'z iste'moli uchun yaratiladi
✔
Izoh:  Natural xo'jalikda ishlab chiqarilgan mahsulot ayirboshlanmaydi, xo'jalik ichida iste'mol qilinadi.
20.  Resurslarning ehtiyojlarga nisbatan yetishmasligi iqtisodiyotda qanday ataladi?
A)  Monopoliya
B)  Inflyatsiya
C)  Ortiqcha ishlab chiqarish
D)  Cheklanganlik (kamyoblik)
 To'g'ri javob: D) Cheklanganlik (kamyoblik)
✔
Izoh:  Kamyoblik - mavjud resurslar barcha ehtiyojlarni qondirishga yetmasligi, bu iqtisodiy tanlovning sababi.
21.  3 ishchi 30 birlik, 4 ishchi esa 36 birlik mahsulot ishlab chiqaradi. 4-ishchining chekli mahsuloti 
qancha?
A)  10
B)  36
C)  9
D)  6
 To'g'ri javob: D) 6
✔
Izoh:  Chekli mahsulot = 36 - 30 = 6 birlik.
22.  Stagflyatsiya qanday holat?
A)  Ishlab chiqarish turg'unligi yoki pasayishi bilan yuqori inflyatsiyaning birga kelishi
B)  Tez iqtisodiy o'sish va past inflyatsiya
C)  Past ishsizlik va deflyatsiya
D)  Faqat valyuta kursining tushishi
 To'g'ri javob: A) Ishlab chiqarish turg'unligi yoki pasayishi bilan yuqori inflyatsiyaning birga kelishi
✔
Izoh:  Stagflyatsiyada iqtisodiyot qisqaradi, ishsizlik oshadi, ayni paytda narxlar ham ko'tariladi.
23.  Nima uchun oraliq mahsulotlar YaIM hisobiga alohida kiritilmaydi?
A)  Ular faqat eksport qilingani uchun
B)  Ular soliqqa tortilmagani uchun
C)  Takroriy hisobning oldini olish uchun
D)  Ularning narxi juda past bo'lgani uchun
 To'g'ri javob: C) Takroriy hisobning oldini olish uchun
✔
Izoh:  Oraliq mahsulot qiymati pirovard mahsulot narxida allaqachon mavjud, uni qayta qo'shish YaIMni 
oshirib ko'rsatadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    144 24.  Marjinalizm (chekli tahlil) yo'nalishi asosan nimani tahlil qiladi?
A)  Pul muomalasi qonunlarini
B)  Faqat tarixiy-institutsional o'zgarishlarni
C)  Davlat byudjeti tuzilishini
D)  Chekli (qo'shimcha) kattaliklarni, masalan, chekli naflilikni
 To'g'ri javob: D) Chekli (qo'shimcha) kattaliklarni, masalan, chekli naflilikni✔
Izoh:  Marjinalistlar qaror qabul qilishda qo'shimcha birlikdan olinadigan naf va xarajatga e'tibor qaratgan.
25.  Haqiqiy ishsizlik 8%, tabiiy daraja 5%, Oukun koeffitsienti 2,5. YaIMning potensialdan orqada 
qolishi taxminan qancha?
A)  13%
B)  2,5%
C)  3%
D)  7,5%
 To'g'ri javob: D) 7,5%
✔
Izoh:  Oukun qonuniga ko'ra YaIM uzilishi = 2,5 · (8% - 5%) = 7,5%.
26.  Iqtisodiy modelda ekzogen o'zgaruvchi qanday o'zgaruvchi?
A)  Qiymati model tashqarisidan beriladigan o'zgaruvchi
B)  Hech qachon o'zgarmaydigan o'zgarmas son
C)  Faqat vaqtga bog'liq tasodifiy son
D)  Qiymati model ichida aniqlanadigan o'zgaruvchi
 To'g'ri javob: A) Qiymati model tashqarisidan beriladigan o'zgaruvchi
✔
Izoh:  Ekzogen o'zgaruvchi modelga tashqaridan kiritiladi, endogen o'zgaruvchi esa model yordamida topiladi.
27.  Daromadlar usulida YaIM hisoblanganda qaysi daromadlar qo'shiladi?
A)  Ish haqi, renta, foiz, foyda, shuningdek amortizatsiya va egri soliqlar
B)  Faqat davlat xizmatchilarining ish haqi
C)  Pensiya va stipendiyalar
D)  Aksiyalarni qayta sotishdan olingan daromadlar
 To'g'ri javob: A) Ish haqi, renta, foiz, foyda, shuningdek amortizatsiya va egri soliqlar
✔
Izoh:  Bu usulda ishlab chiqarishda yaratilgan barcha omil daromadlari va ishlab chiqarishga oid boshqa 
elementlar jamlanadi.
28.  Monopolist uchun talab P = 100 - Q, chekli xarajat MC = 20 (o'zgarmas). Foydani 
maksimallashtiruvchi narx qancha?
A)  80
B)  40
C)  20
D)  60
 To'g'ri javob: D) 60
✔
Izoh:  MR = 100 - 2Q; 100 - 2Q = 20 dan Q = 40, narx P = 100 - 40 = 60.
29.  Iqtisodiy samaradorlik nimani anglatadi?
A)  Mavjud resurslardan maksimal natija olishni
B)  Ishlab chiqarishni har qanday narxda ko'paytirishni
C)  Hamma resurslarni faqat bitta tarmoqqa yo'naltirishni
D)  Mahsulot narxini doimiy oshirib borishni
 To'g'ri javob: A) Mavjud resurslardan maksimal natija olishni
✔
Izoh:  Samaradorlik - berilgan resurslar bilan eng ko'p natija yoki berilgan natijaga eng kam xarajat bilan 
erishish.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    145 30.  Ishlab chiqarish imkoniyatlari egri chizig'idan tashqaridagi nuqta nimani bildiradi?
A)  Iqtisodiyotdagi eng samarali ishlab chiqarish holatini
B)  Mavjud resurslar va texnologiya bilan erishib bo'lmaydigan hajmni
C)  Ikki tovarni teng miqdorda ishlab chiqarish holatini
D)  Resurslarning bir qismi ishlatilmay qolgan holatni
 To'g'ri javob: B) Mavjud resurslar va texnologiya bilan erishib bo'lmaydigan hajmni✔
Izoh:  Tashqi nuqtaga hozirgi resurslar bilan yetib bo'lmaydi, buning uchun resurs yoki texnologiya o'sishi 
kerak.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    146 Iqtisodiyot nazariyasi • 6-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Talab elastik bo'lsa, narx oshishi sotuvchining umumiy tushumiga qanday ta'sir qiladi?
A)  Tushum ikki baravar ortadi
B)  Umumiy tushum kamayadi
C)  Umumiy tushum ortadi
D)  Umumiy tushum o'zgarmaydi
 To'g'ri javob: B) Umumiy tushum kamayadi✔
Izoh:  Elastik talabda miqdor narxga nisbatan kuchliroq kamayadi, shuning uchun narx x miqdor ko'paytmasi 
pasayadi.
2.  Daromadning funksional taqsimoti nimani ko'rsatadi?
A)  Milliy daromadning ishlab chiqarish omillari o'rtasida taqsimlanishini
B)  Daromadning yosh guruhlari o'rtasida taqsimlanishini
C)  Daromadning valyutalar o'rtasida taqsimlanishini
D)  Daromadning shaharlar o'rtasida taqsimlanishini
 To'g'ri javob: A) Milliy daromadning ishlab chiqarish omillari o'rtasida taqsimlanishini
✔
Izoh:  Funksional taqsimot daromadni ish haqi, renta, foiz va foyda ulushlariga ajratadi.
3.  Ali kitob uchun 50 ming so'mgacha to'lashga tayyor edi, lekin uni 35 ming so'mga sotib oldi. Uning 
iste'molchi ortiqchaligi qancha?
A)  15 ming so'm
B)  85 ming so'm
C)  35 ming so'm
D)  50 ming so'm
 To'g'ri javob: A) 15 ming so'm
✔
Izoh:  Iste'molchi ortiqchaligi = 50 - 35 = 15 ming so'm.
4.  Quyidagilardan qaysi biri firmaning mehnatga talabini oshiradi?
A)  Tayyor mahsulotga talabning kamayishi
B)  Ishchilar mehnat unumdorligining oshishi
C)  Mehnatni almashtiruvchi texnika arzonlashuvi
D)  Ishlab chiqarilayotgan mahsulot narxining pasayishi
 To'g'ri javob: B) Ishchilar mehnat unumdorligining oshishi
✔
Izoh:  Unumdorlik oshsa, har bir ishchining MRP si ko'tariladi va firma ko'proq ishchi yollaydi.
5.  Yer taklifining umumiy hajmi odatda qanday tavsiflanadi?
A)  Talabga mutlaqo teng
B)  Narx oshishi bilan tez ortadi
C)  Mutlaq elastik, taklif chizig'i gorizontal
D)  Mutlaq noelastik, taklif chizig'i vertikal
 To'g'ri javob: D) Mutlaq noelastik, taklif chizig'i vertikal
✔
Izoh:  Yerning umumiy miqdori tabiat tomonidan berilgan va renta oshgani bilan ko'paymaydi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    147 6.  Foiz stavkasi pasaysa (renta o'zgarmasa), yer narxi qanday o'zgaradi?
A)  Kamayadi
B)  Nolga tushadi
C)  Oshadi
D)  O'zgarmaydi
 To'g'ri javob: C) Oshadi✔
Izoh:  Yer narxi renta / foiz formulasi bilan aniqlanadi, maxraj kamaysa narx ortadi.
7.  Odatda taklif elastikligi vaqt o'tishi bilan qanday o'zgaradi?
A)  Har doim nolga teng bo'ladi
B)  Uzoq muddatda noelastikroq bo'ladi
C)  Vaqtga umuman bog'liq emas
D)  Uzoq muddatda elastikroq bo'ladi
 To'g'ri javob: D) Uzoq muddatda elastikroq bo'ladi
✔
Izoh:  Uzoq muddatda firmalar quvvatlarni kengaytirib, yangi firmalar kirib keladi, shuning uchun taklif ko'proq
moslashadi.
8.  Davlat byudjeti daromadlarining asosiy manbai odatda nima?
A)  Xorijiy grantlar
B)  Davlat kreditlari bo'yicha foizlar
C)  Muzey chiptalari sotuvi
D)  Soliqlar
 To'g'ri javob: D) Soliqlar
✔
Izoh:  Aksariyat mamlakatlarda byudjet tushumlarining eng katta qismini soliq to'lovlari tashkil etadi.
9.  Jini koeffitsienti 0 ga teng bo'lsa, bu nimani bildiradi?
A)  Daromadlar to'liq teng taqsimlangan
B)  Ishsizlik nolga teng
C)  Hamma daromad bitta odamda to'plangan
D)  Daromadlar umuman yo'q
 To'g'ri javob: A) Daromadlar to'liq teng taqsimlangan
✔
Izoh:  Jini koeffitsienti 0 dan (mutlaq tenglik) 1 gacha (mutlaq tengsizlik) o'zgaradi.
10.  Raqobatli mehnat bozorida minimal ish haqi muvozanat darajasidan yuqori belgilansa, nima 
kuzatilishi mumkin?
A)  Mehnat taklifi talabdan oshib, ishsizlik yuzaga keladi
B)  Ishchi kuchi taqchilligi yuzaga keladi
C)  Bozor muvozanati o'zgarmaydi
D)  Bandlik albatta oshadi
 To'g'ri javob: A) Mehnat taklifi talabdan oshib, ishsizlik yuzaga keladi
✔
Izoh:  Yuqori ish haqida ko'proq odam ishlashni xohlaydi, firmalar esa kamroq ishchi yollaydi.
11.  Tijorat banklarining asosiy faoliyati nima?
A)  Majburiy zaxira normasini belgilash
B)  Davlat byudjetini ijro etish
C)  Depozitlar jalb qilish va kreditlar berish
D)  Milliy valyutani emissiya qilish
 To'g'ri javob: C) Depozitlar jalb qilish va kreditlar berish
✔
Izoh:  Tijorat banki omonatlarni yig'ib, ularni qarz oluvchilarga foiz evaziga kreditga beradi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    148 12.  Qahva narxi keskin oshdi. Choy qahvaga o'rinbosar bo'lsa, choy bozorida nima bo'ladi?
A)  Choy taklifi kamayadi
B)  Choyga talab ortadi
C)  Choyga talab kamayadi
D)  Choyga talab o'zgarmaydi
 To'g'ri javob: B) Choyga talab ortadi✔
Izoh:  O'rinbosar tovar qimmatlashsa, xaridorlar uning o'rnini bosuvchi tovarni ko'proq sotib oladi.
13.  Davlat narxning yuqori chegarasini muvozanat narxidan past darajada belgilasa, nima yuz beradi?
A)  Taklif keskin ortadi
B)  Tovar ortiqchaligi vujudga keladi
C)  Tovar taqchilligi vujudga keladi
D)  Muvozanat o'zgarmaydi
 To'g'ri javob: C) Tovar taqchilligi vujudga keladi
✔
Izoh:  Narx shipi muvozanatdan past bo'lsa, talab miqdori ortadi, taklif miqdori qisqaradi va taqchillik paydo 
bo'ladi.
14.  Majburiy zaxira normasi 10% bo'lsa, oddiy pul (bank) multiplikatori qancha?
A)  100
B)  10
C)  0,1
D)  1,1
 To'g'ri javob: B) 10
✔
Izoh:  Pul multiplikatori = 1 / r = 1 / 0,10 = 10.
15.  Quyidagilardan qaysi biri egri (bilvosita) soliq hisoblanadi?
A)  Foyda solig'i
B)  Jismoniy shaxslar daromad solig'i
C)  Mol-mulk solig'i
D)  Qo'shilgan qiymat solig'i
 To'g'ri javob: D) Qo'shilgan qiymat solig'i
✔
Izoh:  Egri soliq tovar narxiga qo'shiladi va amalda iste'molchi tomonidan to'lanadi.
16.  Mehnatga talab Ld = 100 - 2W, mehnat taklifi Ls = 3W - 50. Muvozanat ish haqi va bandlik qancha?
A)  W = 30, L = 40
B)  W = 40, L = 20
C)  W = 20, L = 60
D)  W = 25, L = 50
 To'g'ri javob: A) W = 30, L = 40
✔
Izoh:  100 - 2W = 3W - 50 dan 5W = 150, W = 30; L = 100 - 60 = 40.
17.  M0 pul agregati odatda nimani o'z ichiga oladi?
A)  Muomaladagi naqd pulni
B)  Xorijiy valyuta zaxiralarini
C)  Muddatli depozitlarni
D)  Davlat obligatsiyalarini
 To'g'ri javob: A) Muomaladagi naqd pulni
✔
Izoh:  M0 eng tor agregat bo'lib, banklardan tashqaridagi naqd pullardan iborat.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    149 18.  Differensial renta nima sababli vujudga keladi?
A)  Yer uchastkalarining unumdorligi va joylashuvidagi farqlar tufayli
B)  Hamma yerlar bir xil unumdor bo'lgani uchun
C)  Yer taklifi elastik bo'lgani uchun
D)  Davlat yer solig'ini bekor qilgani uchun
 To'g'ri javob: A) Yer uchastkalarining unumdorligi va joylashuvidagi farqlar tufayli✔
Izoh:  Unumdorroq yoki bozorga yaqinroq yer bir xil xarajatda ko'proq daromad beradi va qo'shimcha renta 
keltiradi.
19.  Bank operatsiyalarida kredit berish qaysi turdagi operatsiya hisoblanadi?
A)  Komissiya operatsiyasi
B)  Emissiya operatsiyasi
C)  Aktiv operatsiya
D)  Passiv operatsiya
 To'g'ri javob: C) Aktiv operatsiya
✔
Izoh:  Aktiv operatsiyalarda bank jalb qilingan mablag'larni joylashtiradi, passivda esa mablag' jalb qiladi.
20.  Ishlab chiqaruvchilarga har bir birlik uchun soliq joriy qilinsa, bozorda odatda nima bo'ladi?
A)  Taklif kamayadi, narx oshadi, miqdor kamayadi
B)  Taklif ortadi, narx pasayadi, miqdor oshadi
C)  Talab ortadi, narx oshadi, miqdor oshadi
D)  Muvozanat umuman o'zgarmaydi
 To'g'ri javob: A) Taklif kamayadi, narx oshadi, miqdor kamayadi
✔
Izoh:  Soliq xarajatni oshiradi, taklif chizig'i yuqoriga siljiydi, natijada narx ko'tarilib, sotuv kamayadi.
21.  Befarqlik egri chizig'i nimani ko'rsatadi?
A)  Iste'molchi sotib olishi mumkin bo'lgan hamma to'plamlarni
B)  Firmaning ishlab chiqarish imkoniyatlarini
C)  Iste'molchiga bir xil naflilik beradigan tovar to'plamlarini
D)  Ikki tovar narxlari nisbatini
 To'g'ri javob: C) Iste'molchiga bir xil naflilik beradigan tovar to'plamlarini
✔
Izoh:  Befarqlik egri chizig'idagi har qanday nuqta iste'molchi uchun teng darajada afzal.
22.  Taklif o'zgarmagan holda talab oshsa, muvozanat narx va miqdor qanday o'zgaradi?
A)  Narx kamayadi, miqdor oshadi
B)  Narx ham, miqdor ham oshadi
C)  Narx oshadi, miqdor kamayadi
D)  Narx ham, miqdor ham kamayadi
 To'g'ri javob: B) Narx ham, miqdor ham oshadi
✔
Izoh:  Talab egri chizig'i o'ngga siljiganda u taklif chizig'ini yuqoriroq narx va kattaroq miqdorda kesadi.
23.  Ikki tovar o'rtasidagi kesishgan elastiklik manfiy bo'lsa, bu tovarlar qanday?
A)  O'rinbosar tovarlar
B)  To'ldiruvchi tovarlar
C)  Bog'liq bo'lmagan tovarlar
D)  Giffen tovarlari
 To'g'ri javob: B) To'ldiruvchi tovarlar
✔
Izoh:  Bir tovar qimmatlashganda ikkinchisiga talab kamaysa, ular birga iste'mol qilinadigan to'ldiruvchilardir.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    150 24.  Keyns bo'yicha pulga talab motivlari qaysi qatorda to'g'ri berilgan?
A)  Soliq, kredit va subsidiya motivlari
B)  Ishlab chiqarish, taqsimot va ayirboshlash motivlari
C)  Bitim, ehtiyotkorlik va spekulyativ motivlar
D)  Iste'mol, investitsiya va eksport motivlari
 To'g'ri javob: C) Bitim, ehtiyotkorlik va spekulyativ motivlar✔
Izoh:  Odamlar pulni kundalik xaridlar, kutilmagan xarajatlar va moliyaviy aktivlar bilan bog'liq imkoniyatlar 
uchun saqlaydi.
25.  Fiskal (byudjet-soliq) siyosat qaysi vositalar orqali amalga oshiriladi?
A)  Foiz stavkasi va majburiy zaxiralar
B)  Valyuta interventsiyalari
C)  Davlat xarajatlari va soliqlar
D)  Ochiq bozor operatsiyalari
 To'g'ri javob: C) Davlat xarajatlari va soliqlar
✔
Izoh:  Fiskal siyosatni hukumat byudjet xarajatlari va soliq stavkalarini o'zgartirish orqali yuritadi.
26.  Ish haqi oshganda o'rinbosarlik effekti ishchi xatti-harakatiga qanday ta'sir qiladi?
A)  Ish soatlariga hech qanday ta'sir qilmaydi
B)  Bo'sh vaqt qimmatlashib, ko'proq ishlashga undaydi
C)  Ishchi butunlay ishlashni to'xtatadi
D)  Bo'sh vaqt arzonlashib, kamroq ishlashga undaydi
 To'g'ri javob: B) Bo'sh vaqt qimmatlashib, ko'proq ishlashga undaydi
✔
Izoh:  Bir soat bo'sh vaqtning muqobil xarajati (yo'qotilgan ish haqi) oshadi, shuning uchun ishchi ko'proq 
ishlaydi.
27.  Talab o'zgarmagan holda taklif oshsa, muvozanat qanday o'zgaradi?
A)  Narx oshadi, miqdor oshadi
B)  Narx oshadi, miqdor kamayadi
C)  Narx pasayadi, miqdor oshadi
D)  Narx pasayadi, miqdor kamayadi
 To'g'ri javob: C) Narx pasayadi, miqdor oshadi
✔
Izoh:  Taklif o'ngga siljiganda muvozanat past narx va katta miqdorga ko'chadi.
28.  Milliy valyuta qadrsizlansa (kurs pasaysa), eksportga qanday ta'sir qiladi?
A)  Eksport qimmatlashib, qisqaradi
B)  Eksport butunlay to'xtaydi
C)  Eksport tovarlari chet elliklar uchun arzonlashib, eksport rag'batlanadi
D)  Eksportga hech qanday ta'sir qilmaydi
 To'g'ri javob: C) Eksport tovarlari chet elliklar uchun arzonlashib, eksport rag'batlanadi
✔
Izoh:  Xorijiy valyutada ifodalangan narx pasayadi, natijada mahalliy tovarlar raqobatbardoshroq bo'ladi.
29.  Laffer egri chizig'i qaysi ko'rsatkichlar bog'liqligini ifodalaydi?
A)  Inflyatsiya va ishsizlik
B)  Foiz stavkasi va investitsiya
C)  Narx va talab miqdori
D)  Soliq stavkasi va byudjet soliq tushumlari
 To'g'ri javob: D) Soliq stavkasi va byudjet soliq tushumlari
✔
Izoh:  Laffer fikricha, stavka ma'lum darajadan oshsa, soliq bazasi qisqarib, tushumlar kamayadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    151 30.  Investitsiya loyihasi qachon iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiq hisoblanadi?
A)  Loyiha uzoq muddat davom etganda
B)  Sof diskontlangan qiymat (NPV) musbat bo'lganda
C)  Foiz stavkasi loyiha daromadliligidan yuqori bo'lganda
D)  Boshlang'ich xarajatlar katta bo'lganda
 To'g'ri javob: B) Sof diskontlangan qiymat (NPV) musbat bo'lganda✔
Izoh:  NPV > 0 bo'lsa, kelajakdagi daromadlarning bugungi qiymati xarajatlardan ko'p bo'ladi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    152 Iqtisodiyot nazariyasi • 7-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Kutilmagan inflyatsiya qaysi guruhga foyda keltiradi?
A)  Qat'iy foizda kredit bergan banklarga
B)  Qat'iy foiz stavkasida qarz olganlarga
C)  Naqd pul jamg'arib yurganlarga
D)  Qat'iy pensiya oluvchilarga
 To'g'ri javob: B) Qat'iy foiz stavkasida qarz olganlarga✔
Izoh:  Qarzdorlar qarzni qadrsizlangan pul bilan qaytaradi, shuning uchun real qarz yuki kamayadi.
2.  Mamlakat YaIMi 900 trln so'm, aholisi 36 mln kishi. Aholi jon boshiga YaIM qancha?
A)  250 mln so'm
B)  3,6 mln so'm
C)  25 mln so'm
D)  32,4 mln so'm
 To'g'ri javob: C) 25 mln so'm
✔
Izoh:  Jon boshiga YaIM = 900 trln / 36 mln = 25 mln so'm.
3.  Qaytarib bo'lmaydigan (sunk) xarajatlar qaror qabul qilishda qanday hisobga olinishi kerak?
A)  Faqat foyda bo'lganda qo'shib hisoblanadi
B)  Eng muhim omil sifatida birinchi o'rinda
C)  Chekli xarajatga qo'shib hisoblanadi
D)  Kelajakdagi qarorlarga ta'sir qilmasligi kerak
 To'g'ri javob: D) Kelajakdagi qarorlarga ta'sir qilmasligi kerak
✔
Izoh:  Bunday xarajatlar har qanday tanlovda qaytarib olinmaydi, shuning uchun ratsional qarorda ular 
e'tiborga olinmaydi.
4.  An'anaviy iqtisodiyotda asosiy iqtisodiy savollar nimaga asoslanib hal qilinadi?
A)  Davlatning besh yillik rejalariga
B)  Xalqaro tashkilotlar tavsiyalariga
C)  Urf-odatlar va avloddan avlodga o'tgan an'analarga
D)  Birja kotirovkalari va bozor narxlariga
 To'g'ri javob: C) Urf-odatlar va avloddan avlodga o'tgan an'analarga
✔
Izoh:  An'anaviy tizimda ishlab chiqarish va taqsimot asrlar davomida shakllangan odatlar bilan belgilanadi.
5.  Iste'mol narxlari indeksi (INI) nimaning narxi o'zgarishini o'lchaydi?
A)  Faqat eksport qilinadigan tovarlarning
B)  Hamma kapital tovarlarning
C)  Faqat davlat xaridlarining
D)  Tipik iste'mol savatidagi tovar va xizmatlarning
 To'g'ri javob: D) Tipik iste'mol savatidagi tovar va xizmatlarning
✔
Izoh:  INI qat'iy belgilangan iste'mol savati qiymatining bazaviy davrga nisbatan o'zgarishini ko'rsatadi.
6.  Aksiyadorlik jamiyatining asosiy xususiyati nima?
A)  Ustav kapitali aksiyalarga bo'linadi va egalar aksiyalar doirasida javob beradi
B)  Firma foydasi faqat xodimlar o'rtasida teng taqsimlanadi
C)  Firma faqat davlat byudjeti hisobidan moliyalanadi
D)  Firma bitta shaxsga tegishli bo'lib, u butun mol-mulki bilan javob beradi
 To'g'ri javob: A) Ustav kapitali aksiyalarga bo'linadi va egalar aksiyalar doirasida javob beradi
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    153 Izoh:  Aksiyadorlar kompaniya majburiyatlari bo'yicha faqat o'z aksiyalari qiymati doirasida tavakkal qiladi.
7.  Investitsiyalar 20 mlrd so'mga oshdi, MPC = 0,75. Multiplikator samarasi bilan YaIM qanchaga 
oshadi?
A)  26,7 mlrd so'm
B)  80 mlrd so'm
C)  15 mlrd so'm
D)  60 mlrd so'm
 To'g'ri javob: B) 80 mlrd so'm✔
Izoh:  Multiplikator = 1 / (1 - 0,75) = 4; ΔYaIM = 4 · 20 = 80 mlrd so'm.
8.  Yalpi talab egri chizig'i qanday qiyalikka ega?
A)  Manfiy, chapdan o'ngga pasayuvchi
B)  Musbat, chapdan o'ngga ko'tariluvchi
C)  Gorizontal
D)  Vertikal
 To'g'ri javob: A) Manfiy, chapdan o'ngga pasayuvchi
✔
Izoh:  Narx darajasi pasayganda real boyliklar ko'payadi va foiz kamayadi, natijada yalpi xarajatlar ortadi.
9.  Pozitiv iqtisodiy tahlilning mohiyati nimada?
A)  Faqat davlat siyosatini axloqiy jihatdan baholash
B)  Iqtisodiy hodisalarni qanday bo'lsa, shundayligicha tavsiflash
C)  Kelajakdagi narxlarni aniq bashorat qilish
D)  Iqtisodiyot qanday bo'lishi kerakligi haqida tavsiya berish
 To'g'ri javob: B) Iqtisodiy hodisalarni qanday bo'lsa, shundayligicha tavsiflash
✔
Izoh:  Pozitiv tahlil faktlarga asoslanib «nima bor» degan savolga javob beradi, qiymat mulohazalarini o'z 
ichiga olmaydi.
10.  Tahlil (analiz) usulining mohiyati nimada?
A)  Hodisani boshqa davlat bilan solishtirishda
B)  Qismlarni yagona butunga birlashtirishda
C)  Faqat raqamlarni o'rtacha qiymatga keltirishda
D)  O'rganilayotgan butunni tarkibiy qismlarga ajratishda
 To'g'ri javob: D) O'rganilayotgan butunni tarkibiy qismlarga ajratishda
✔
Izoh:  Tahlil butunni qismlarga bo'lib o'rganadi, sintez esa qismlarni yaxlit tizimga birlashtiradi.
11.  Tovar xo'jaligining asosiy belgisi nima?
A)  Hamma resurslar davlatga tegishli bo'ladi
B)  Mahsulot faqat oila ichida iste'mol qilinadi
C)  Mahsulot ayirboshlash va sotish uchun ishlab chiqariladi
D)  Pul muomalasi umuman mavjud emas
 To'g'ri javob: C) Mahsulot ayirboshlash va sotish uchun ishlab chiqariladi
✔
Izoh:  Tovar xo'jaligida mehnat mahsuli bozorda ayirboshlash maqsadida yaratiladi.
12.  Har qanday bozor tuzilmasida firma foydani maksimallashtirishning umumiy sharti qaysi?
A)  P = AFC
B)  TR = TC
C)  MR = MC
D)  ATC = AVC
 To'g'ri javob: C) MR = MC
✔
Izoh:  Chekli tushum chekli xarajatga teng bo'lgan hajmda qo'shimcha birlik foydani endi oshirmaydi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    154 13.  Firmaning tushumi 1000, aniq xarajatlari 600, yashirin xarajatlari 300. Buxgalteriya foydasi 
qancha?
A)  100
B)  400
C)  700
D)  1000
 To'g'ri javob: B) 400✔
Izoh:  Buxgalteriya foydasi = 1000 - 600 = 400 (yashirin xarajatlar hisobga olinmaydi).
14.  Bozorda faqat bitta xaridor bo'lgan holat qanday ataladi?
A)  Monopsoniya
B)  Monopoliya
C)  Oligopoliya
D)  Duopoliya
 To'g'ri javob: A) Monopsoniya
✔
Izoh:  Monopsoniyada yagona xaridor narx yoki ish haqiga ta'sir o'tkaza oladi.
15.  Induksiya usuli qanday fikrlash yo'nalishiga asoslanadi?
A)  Hozirgi holatdan o'tmishga qarab
B)  Alohida faktlardan umumiy xulosaga qarab
C)  Umumiy qoidadan alohida holatlarga qarab
D)  Butunni qismlarga ajratishdan sintezga qarab
 To'g'ri javob: B) Alohida faktlardan umumiy xulosaga qarab
✔
Izoh:  Induksiyada ko'plab xususiy kuzatuvlar umumlashtirilib, umumiy qonuniyat chiqariladi.
16.  Fiziokratlar maktabi (F. Kene) boylikning manbai deb qaysi sohani ko'rsatgan?
A)  Qishloq xo'jaligini
B)  Hunarmandchilikni
C)  Tashqi savdoni
D)  Bank faoliyatini
 To'g'ri javob: A) Qishloq xo'jaligini
✔
Izoh:  Fiziokratlar fikricha, faqat yer (qishloq xo'jaligi) sof mahsulot yaratadi.
17.  Paxta 100, undan olingan ip 250, mato 400, tayyor kiyim 700 ming so'mga sotildi. Qo'shilgan 
qiymat usuli bo'yicha YaIMga qancha qo'shiladi?
A)  700 ming so'm
B)  1350 ming so'm
C)  1450 ming so'm
D)  600 ming so'm
 To'g'ri javob: A) 700 ming so'm
✔
Izoh:  Qo'shilgan qiymatlar yig'indisi 100 + 150 + 150 + 300 = 700, ya'ni pirovard mahsulot narxiga teng.
18.  Uzoq muddatli davrda ishlab chiqarish omillari qanday bo'ladi?
A)  Hamma omillar o'zgaruvchan bo'ladi
B)  Hamma omillar doimiy bo'ladi
C)  Faqat mehnat o'zgaruvchan bo'ladi
D)  Faqat kapital o'zgaruvchan bo'ladi
 To'g'ri javob: A) Hamma omillar o'zgaruvchan bo'ladi
✔
Izoh:  Uzoq muddatda firma barcha resurslar, jumladan, zavod hajmini ham o'zgartira oladi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    155 19.  O'zgaruvchan xarajatlar 600 so'm, ishlab chiqarish hajmi 40 birlik. O'rtacha o'zgaruvchan xarajat 
(AVC) qancha?
A)  25 so'm
B)  640 so'm
C)  15 so'm
D)  24 so'm
 To'g'ri javob: C) 15 so'm✔
Izoh:  AVC = VC / Q = 600 / 40 = 15 so'm.
20.  Barcha omillar 2 baravar oshirilganda mahsulot 2 baravardan kamroq oshdi. Bu qanday masshtab 
samarasi?
A)  O'zgarmas masshtab samarasi
B)  Kamayuvchi masshtab samarasi
C)  Manfiy chekli xarajat
D)  O'suvchi masshtab samarasi
 To'g'ri javob: B) Kamayuvchi masshtab samarasi
✔
Izoh:  Natija xarajatlarga nisbatan sekinroq o'sgani sababli o'rtacha xarajatlar oshadi - bu kamayuvchi samara.
21.  C = 300, I = 100, G = 120, sof eksport Xn = -20 (trln so'm). YaIM qancha?
A)  520 trln so'm
B)  540 trln so'm
C)  480 trln so'm
D)  500 trln so'm
 To'g'ri javob: D) 500 trln so'm
✔
Izoh:  YaIM = 300 + 100 + 120 - 20 = 500 trln so'm.
22.  Ish topishdan umidini uzib, ish qidirishni to'xtatgan kishilar rasmiy statistikada qanday 
hisoblanadi?
A)  Bandlar sifatida hisoblanadi
B)  Ishsizlar sifatida hisoblanadi
C)  Ishchi kuchi tarkibidan chiqib, ishsizlar qatoriga kiritilmaydi
D)  Friksion ishsizlarga qo'shiladi
 To'g'ri javob: C) Ishchi kuchi tarkibidan chiqib, ishsizlar qatoriga kiritilmaydi
✔
Izoh:  Bunday «tushkunlikka tushgan» shaxslar faol ish izlamagani uchun rasmiy ishsizlik darajasiga kirmaydi.
23.  Mukammal raqobatdagi firma narxga nisbatan qanday rol o'ynaydi?
A)  Narxni diskriminatsiya qiluvchi
B)  Narxni qabul qiluvchi
C)  Narx yetakchisi
D)  Narxni belgilovchi
 To'g'ri javob: B) Narxni qabul qiluvchi
✔
Izoh:  Firma bozorning juda kichik qismi bo'lgani uchun narxga ta'sir qila olmaydi.
24.  Klassik siyosiy iqtisod maktabining yetakchi vakillari kimlar?
A)  Adam Smit va David Rikardo
B)  Torsteyn Veblen va Jon Kommons
C)  Jon Keyns va Elvin Xansen
D)  Milton Fridmen va Anna Shvarts
 To'g'ri javob: A) Adam Smit va David Rikardo
✔
Izoh:  Smit va Rikardo qiymatning mehnat nazariyasi va erkin bozor g'oyalarini rivojlantirgan klassiklardir.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    156 25.  Mikroiqtisodiyot asosan nimani o'rganadi?
A)  Markaziy bankning pul-kredit siyosatini
B)  Jahon xo'jaligi va xalqaro valyuta munosabatlarini
C)  Milliy iqtisodiyotning umumlashgan ko'rsatkichlarini
D)  Alohida iste'molchi, firma va tarmoqlarning xatti-harakatini
 To'g'ri javob: D) Alohida iste'molchi, firma va tarmoqlarning xatti-harakatini✔
Izoh:  Mikroiqtisodiyot alohida iqtisodiy subyektlar - uy xo'jaliklari, firmalar va ayrim bozorlarni tahlil qiladi.
26.  Nominal YaIM 1200, real YaIM 1000 (mlrd so'm). YaIM deflyatori qancha?
A)  200
B)  83
C)  12
D)  120
 To'g'ri javob: D) 120
✔
Izoh:  Deflyator = nominal YaIM / real YaIM · 100 = 1200 / 1000 · 100 = 120.
27.  Ilmiy abstraksiya usuli nimani nazarda tutadi?
A)  Faqat statistik ma'lumotlarni to'plash va jadvalga solishni
B)  Ikkinchi darajali jihatlardan chalg'ib, asosiy mohiyatni ajratishni
C)  Hodisani laboratoriyada sun'iy takrorlashni
D)  Tarixiy voqealarni xronologik tartibda bayon qilishni
 To'g'ri javob: B) Ikkinchi darajali jihatlardan chalg'ib, asosiy mohiyatni ajratishni
✔
Izoh:  Abstraksiyada tadqiqotchi muhim bo'lmagan omillarni chetga surib, hodisaning asosiy qonuniyatini 
ochadi.
28.  Nuqta ishlab chiqarish imkoniyatlari egri chizig'ining ichida joylashgan bo'lsa, bu nimani 
anglatadi?
A)  Ishlab chiqarish texnologiyasi tubdan yaxshilangan
B)  Iqtisodiyot o'z imkoniyatlaridan oshib ketgan
C)  Bu uyg'unlikka erishish umuman mumkin emas
D)  Resurslar to'liq yoki samarali ishlatilmayapti
 To'g'ri javob: D) Resurslar to'liq yoki samarali ishlatilmayapti
✔
Izoh:  Egri chiziq ichidagi nuqta resurslarning bir qismi bo'sh turganini yoki samarasiz foydalanilayotganini 
bildiradi.
29.  Narx diskriminatsiyasi nima?
A)  Bir xil tovarni turli xaridorlarga turli narxda sotish
B)  Narxni davlat tomonidan tartibga solish
C)  Tovarni tannarxdan past narxda sotish
D)  Hamma tovarlarga bir xil narx belgilash
 To'g'ri javob: A) Bir xil tovarni turli xaridorlarga turli narxda sotish
✔
Izoh:  Narx diskriminatsiyasida farqlar xarajatlar bilan emas, xaridorlarning to'lashga tayyorligi bilan bog'liq 
bo'ladi.
30.  «70 qoidasi»ga ko'ra, yillik inflyatsiya 7% bo'lsa, narxlar taxminan necha yilda ikki baravar oshadi?
A)  7 yilda
B)  14 yilda
C)  10 yilda
D)  49 yilda
 To'g'ri javob: C) 10 yilda
✔
Izoh:  Ikki baravar oshish vaqti ≈ 70 / o'sish sur'ati = 70 / 7 = 10 yil.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    157 Iqtisodiyot nazariyasi • 8-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Bankka 100 mln so'm yangi depozit qo'yildi, majburiy zaxira normasi 20%. Bank tizimi kreditlar 
orqali yaratishi mumkin bo'lgan maksimal qo'shimcha pul qancha?
A)  80 mln so'm
B)  400 mln so'm
C)  500 mln so'm
D)  120 mln so'm
 To'g'ri javob: B) 400 mln so'm✔
Izoh:  Ortiqcha zaxira 80 mln, multiplikator 1 / 0,2 = 5, yangi pul = 80 · 5 = 400 mln so'm.
2.  Zavodning havoni ifloslantirishi iqtisodiyotda qanday ataladi?
A)  Ijobiy tashqi effekt
B)  Jamoat ne'mati
C)  Narx diskriminatsiyasi
D)  Salbiy tashqi effekt (eksternaliya)
 To'g'ri javob: D) Salbiy tashqi effekt (eksternaliya)
✔
Izoh:  Bunda zarar uchinchi shaxslarga tushadi, lekin u firmaning xarajatlarida aks etmaydi.
3.  Ssuda kapitali bozorida «narx» vazifasini nima bajaradi?
A)  Soliq stavkasi
B)  Aksiya dividendi
C)  Valyuta kursi
D)  Foiz stavkasi
 To'g'ri javob: D) Foiz stavkasi
✔
Izoh:  Foiz stavkasi qarz mablag'laridan vaqtincha foydalanish uchun to'lanadigan narxdir.
4.  Ekspansion (yumshoq) monetar siyosatga qaysi chora mos keladi?
A)  Davlat obligatsiyalarini sotish
B)  Asosiy foiz stavkasini pasaytirish
C)  Majburiy zaxira normasini oshirish
D)  Soliqlarni oshirish
 To'g'ri javob: B) Asosiy foiz stavkasini pasaytirish
✔
Izoh:  Stavka pasaytirilsa kreditlar arzonlashadi, investitsiya va iste'mol rag'batlantiriladi.
5.  Davlat byudjeti taqchilligi qanday holat?
A)  Davlat qarzi to'liq to'langan holat
B)  Byudjet daromadi va xarajati teng bo'lgan holat
C)  Byudjet daromadlari xarajatlardan oshgan holat
D)  Byudjet xarajatlari daromadlardan oshgan holat
 To'g'ri javob: D) Byudjet xarajatlari daromadlardan oshgan holat
✔
Izoh:  Taqchillik xarajatlar daromadlardan ko'p bo'lganda yuzaga keladi va odatda qarz bilan qoplanadi.
6.  Real ish haqi nimani ifodalaydi?
A)  Mukofot va ustamalar yig'indisini
B)  Ishchiga pul ko'rinishida berilgan summani
C)  Soliqlar to'lanishidan oldingi ish haqini
D)  Nominal ish haqining xarid qobiliyatini
 To'g'ri javob: D) Nominal ish haqining xarid qobiliyatini
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    158 Izoh:  Real ish haqi nominal ish haqiga qancha tovar va xizmat sotib olish mumkinligini ko'rsatadi.
7.  Mehnat bozorida monopsoniya bo'lsa, raqobatli bozorga nisbatan odatda nima kuzatiladi?
A)  Ish haqi ham, bandlik ham pastroq
B)  Ish haqi ham, bandlik ham yuqoriroq
C)  Ish haqi yuqori, bandlik past
D)  Ish haqi past, bandlik yuqori
 To'g'ri javob: A) Ish haqi ham, bandlik ham pastroq✔
Izoh:  Yagona yollovchi ish haqini past ushlab turish uchun kamroq ishchi yollaydi.
8.  Tadbirkorni avvalo innovator - yangi kombinatsiyalarni joriy etuvchi shaxs sifatida ta'riflagan 
iqtisodchi kim?
A)  Tomas Maltus
B)  Adam Smit
C)  Jozef Shumpeter
D)  Leon Valras
 To'g'ri javob: C) Jozef Shumpeter
✔
Izoh:  Shumpeter tadbirkorlik foydasini yangi mahsulot, texnologiya va bozorlarni joriy etish bilan bog'lagan.
9.  Talab Qd = 120 - 3P, taklif Qs = 2P. Muvozanat miqdori qancha?
A)  24
B)  72
C)  60
D)  48
 To'g'ri javob: D) 48
✔
Izoh:  120 - 3P = 2P dan P = 24, Q = 2·24 = 48.
10.  Davlat qarzining ichki va tashqi turlarga bo'linishi nimaga asoslanadi?
A)  Kreditorlar mamlakat rezidentlari yoki xorijliklar ekanligiga
B)  Qarz naqd yoki naqdsiz berilganiga
C)  Qarz qaysi vazirlik tomonidan olinganiga
D)  Qarzning qisqa yoki uzoq muddatli ekanligiga
 To'g'ri javob: A) Kreditorlar mamlakat rezidentlari yoki xorijliklar ekanligiga
✔
Izoh:  Ichki qarz mamlakat ichidagi kreditorlar oldida, tashqi qarz esa xorijiy kreditorlar oldidagi majburiyatdir.
11.  Klassik nazariyada ijara haqi tarkibiga renta bilan birga yana nima kiradi?
A)  Ijarachining ish haqi
B)  Davlatning bojxona to'lovlari
C)  Bankning komissiya to'lovi
D)  Yerga kiritilgan kapital uchun foiz va amortizatsiya
 To'g'ri javob: D) Yerga kiritilgan kapital uchun foiz va amortizatsiya
✔
Izoh:  Ijara haqi sof yer rentasi hamda yerga qilingan kapital qo'yilmalar (inshootlar, melioratsiya) uchun 
to'lovni qamraydi.
12.  Majburiy zaxira normasi oshirilsa, pul taklifi qanday o'zgaradi?
A)  O'zgarmaydi
B)  Kamayadi
C)  Cheksiz ortadi
D)  Ortadi
 To'g'ri javob: B) Kamayadi
✔
Izoh:  Yuqori norma banklar kredit uchun ishlata oladigan mablag'ni va pul multiplikatorini kamaytiradi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    159 13.  Talab Qd = 100 - 2P, taklif Qs = -20 + 4P. Muvozanat miqdori qancha?
A)  60
B)  40
C)  80
D)  20
 To'g'ri javob: A) 60✔
Izoh:  Muvozanat narxi P = 20, demak Q = 100 - 2·20 = 60 (taklif bo'yicha ham -20 + 80 = 60).
14.  Bir birlik tovarning umumiy nafliligi 10, ikki birlikniki 18, uch birlikniki 24 ga teng. Uchinchi 
birlikning chekli nafliligi qancha?
A)  14
B)  24
C)  6
D)  8
 To'g'ri javob: C) 6
✔
Izoh:  Chekli naflilik = 24 - 18 = 6.
15.  Regressiv soliqqa xos xususiyat qaysi?
A)  Daromad oshgani sari soliq ulushi ortadi
B)  Soliq faqat yuqori daromaddan olinadi
C)  Hamma uchun ulush bir xil bo'ladi
D)  Daromad oshgani sari soliqning daromaddagi ulushi kamayadi
 To'g'ri javob: D) Daromad oshgani sari soliqning daromaddagi ulushi kamayadi
✔
Izoh:  Regressiv soliq kam daromadlilar uchun nisbatan og'irroq yuk bo'ladi.
16.  Normal tovar uchun iste'molchilar daromadi oshsa, talab qanday o'zgaradi?
A)  Talab kamayadi, egri chiziq chapga siljiydi
B)  Talab o'zgarmaydi
C)  Talab ortadi, egri chiziq o'ngga siljiydi
D)  Faqat taklif ortadi
 To'g'ri javob: C) Talab ortadi, egri chiziq o'ngga siljiydi
✔
Izoh:  Normal tovarga talab daromad bilan bir yo'nalishda o'zgaradi.
17.  Quyidagilardan qaysi biri talab egri chizig'ining siljishiga olib keladi?
A)  Shu tovarning o'z narxi oshishi
B)  Iste'molchilar daromadining oshishi
C)  Shu tovarning o'z narxi pasayishi
D)  Ishlab chiqarish texnologiyasi yaxshilanishi
 To'g'ri javob: B) Iste'molchilar daromadining oshishi
✔
Izoh:  Daromad narxdan tashqari omil bo'lib, har bir narxdagi talab miqdorini o'zgartiradi va egri chiziqni 
siljitadi.
18.  Ikki tovar uchun iste'molchi muvozanati sharti qaysi?
A)  Px = Py
B)  MUx / Px = MUy / Py
C)  MUx / MUy = Py / Px
D)  MUx = MUy
 To'g'ri javob: B) MUx / Px = MUy / Py
✔
Izoh:  Har bir tovarga sarflangan oxirgi so'm bir xil chekli naflilik bersa, iste'molchi naflilikni maksimallashtiradi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    160 19.  Markaziy bankning valyuta interventsiyasi nima?
A)  Soliq stavkalarini o'zgartirish
B)  Tijorat banklariga majburiy zaxira normasini belgilash
C)  Davlat byudjetiga to'g'ridan-to'g'ri kredit berish
D)  Valyuta kursiga ta'sir qilish uchun xorijiy valyutani sotish yoki sotib olish
 To'g'ri javob: D) Valyuta kursiga ta'sir qilish uchun xorijiy valyutani sotish yoki sotib olish✔
Izoh:  Interventsiya orqali Markaziy bank valyuta bozoridagi talab va taklif muvozanatiga ta'sir o'tkazadi.
20.  Quyidagi tovarlardan qaysi biriga talab odatda eng noelastik bo'ladi?
A)  Restorandagi kechki ovqat
B)  Chet elga turistik sayohat
C)  Brendli kiyim
D)  Osh tuzi
 To'g'ri javob: D) Osh tuzi
✔
Izoh:  Tuz zaruriy tovar, o'rinbosari kam va byudjetdagi ulushi kichik, shu sababli talab narxga sust ta'sirlanadi.
21.  Lorens egri chizig'i nimani ko'rsatadi?
A)  Inflyatsiya va ishsizlik bog'liqligini
B)  Narx va talab miqdori bog'liqligini
C)  Soliq stavkasi va byudjet tushumi bog'liqligini
D)  Aholi o'rtasida daromad taqsimotining notengligini
 To'g'ri javob: D) Aholi o'rtasida daromad taqsimotining notengligini
✔
Izoh:  Egri chiziq aholining jamg'arilgan ulushi qancha daromad ulushiga ega ekanini ko'rsatadi.
22.  Qo'shimcha ishchining chekli mahsuloti 5 birlik, mahsulot narxi 8 ming so'm. Uning chekli 
daromad mahsuloti qancha?
A)  1,6 ming so'm
B)  40 ming so'm
C)  13 ming so'm
D)  3 ming so'm
 To'g'ri javob: B) 40 ming so'm
✔
Izoh:  MRP = MP · P = 5 · 8 = 40 ming so'm.
23.  Talab noelastik bo'lsa, narx oshishi umumiy tushumga qanday ta'sir qiladi?
A)  Tushum nolga tushadi
B)  Umumiy tushum o'zgarmaydi
C)  Umumiy tushum ortadi
D)  Umumiy tushum kamayadi
 To'g'ri javob: C) Umumiy tushum ortadi
✔
Izoh:  Noelastik talabda miqdor narxga nisbatan sustroq kamayadi, natijada tushum ko'payadi.
24.  Tadbirkorlik qobiliyati omilining daromadi qanday ataladi?
A)  Renta
B)  Ish haqi
C)  Foyda
D)  Foiz
 To'g'ri javob: C) Foyda
✔
Izoh:  Tadbirkor resurslarni birlashtirib, tavakkal qilgani va yangilik kiritgani uchun foyda oladi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    161 25.  Daromad 10% oshganda tovarga talab 5% oshdi. Daromad bo'yicha elastiklik qancha va tovar 
qanday?
A)  5; mutlaq elastik tovar
B)  2; hashamatli tovar
C)  -0,5; past sifatli tovar
D)  0,5; normal zaruriy tovar
 To'g'ri javob: D) 0,5; normal zaruriy tovar✔
Izoh:  Elastiklik = 5% / 10% = 0,5. U musbat va 1 dan kichik, demak normal zaruriy tovar.
26.  MPC = 0,9 bo'lsa, davlat xarajatlari 5 mlrd so'mga oshirilganda YaIM qanchaga oshadi?
A)  5,6 mlrd so'm
B)  50 mlrd so'm
C)  9 mlrd so'm
D)  45 mlrd so'm
 To'g'ri javob: B) 50 mlrd so'm
✔
Izoh:  Davlat xarajatlari multiplikatori = 1 / (1 - 0,9) = 10; ΔYaIM = 10 · 5 = 50 mlrd so'm.
27.  Fiat (qog'oz) pulning qiymati nimaga asoslanadi?
A)  Kumush zaxirasi bilan to'liq ta'minlanganligiga
B)  Qog'ozning tannarxiga
C)  Davlat qonuni va unga bo'lgan ishonchga
D)  Tarkibidagi oltin miqdoriga
 To'g'ri javob: C) Davlat qonuni va unga bo'lgan ishonchga
✔
Izoh:  Fiat pulning ichki qiymati deyarli yo'q, u qonuniy to'lov vositasi sifatida qabul qilingani uchun 
qadrlanadi.
28.  Ish haqi juda yuqori darajaga yetganda mehnat taklifi egri chizig'i nima uchun orqaga qayrilishi 
mumkin?
A)  O'rinbosarlik effekti daromad effektidan kuchli bo'lgani uchun
B)  Davlat minimal ish haqini bekor qilgani uchun
C)  Firmalar mehnatga talabni oshirgani uchun
D)  Daromad effekti o'rinbosarlik effektidan kuchli bo'lgani uchun
 To'g'ri javob: D) Daromad effekti o'rinbosarlik effektidan kuchli bo'lgani uchun
✔
Izoh:  Yuqori daromadli ishchi ko'proq bo'sh vaqtni tanlashi mumkin, shuning uchun ish soatlari kamayadi.
29.  Mehnatning kapital bilan qurollanganligi qanday hisoblanadi?
A)  Ishchilar sonini kapital hajmiga ko'paytirib
B)  Mahsulotni ishchilar soniga bo'lib
C)  Kapital hajmini ishchilar soniga bo'lib
D)  Ish haqini foiz stavkasiga bo'lib
 To'g'ri javob: C) Kapital hajmini ishchilar soniga bo'lib
✔
Izoh:  Kapital bilan qurollanganlik (K/L) bir ishchiga qancha kapital to'g'ri kelishini ko'rsatadi.
30.  Qimmat bo'lgani uchun obro' belgisi sifatida xarid qilinadigan tovarlarga talabning o'ziga xosligi 
qanday ataladi?
A)  Veblen effekti
B)  Giffen paradoksi
C)  Sey qonuni
D)  Engel qonuni
 To'g'ri javob: A) Veblen effekti
✔
Izoh:  Veblen effektida yuqori narx tovarning nufuzini oshiradi va unga talabni kuchaytiradi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    162 Iqtisodiyot nazariyasi • 9-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Ish qidirmayotgan kunduzgi ta'lim talabasi qaysi toifaga kiradi?
A)  Bandlarga
B)  Ishchi kuchi tarkibiga kirmaydiganlarga
C)  Friksion ishsizlarga
D)  Ishsizlarga
 To'g'ri javob: B) Ishchi kuchi tarkibiga kirmaydiganlarga✔
Izoh:  Ishsiz deb faol ish qidirayotganlar hisoblanadi; ish izlamayotgan talaba ishchi kuchidan tashqarida.
2.  Iqtisodiy model deganda nima tushuniladi?
A)  Faqat davlat qabul qilgan qonunlar majmui
B)  Bozordagi tovarlarning to'liq ro'yxati
C)  Iqtisodiy jarayonning soddalashtirilgan rasmiy tasviri
D)  Iqtisodiyotning hamma tafsilotlarini to'liq aks ettirish
 To'g'ri javob: C) Iqtisodiy jarayonning soddalashtirilgan rasmiy tasviri
✔
Izoh:  Model muhim bog'liqliklarni ajratib ko'rsatish uchun voqelikni ataylab soddalashtiradi.
3.  Aralash iqtisodiyot qanday tizim?
A)  Pul ishlatilmaydigan ayirboshlash tizimi
B)  Faqat urf-odatlarga tayanadigan tizim
C)  Bozor mexanizmi davlat tomonidan tartibga solish bilan uyg'unlashgan tizim
D)  Faqat davlat mulkiga asoslangan tizim
 To'g'ri javob: C) Bozor mexanizmi davlat tomonidan tartibga solish bilan uyg'unlashgan tizim
✔
Izoh:  Aralash iqtisodiyotda bozor resurslarni taqsimlaydi, davlat esa bozor kamchiliklarini tuzatishda 
qatnashadi.
4.  Talab inflyatsiyasining asosiy sababi nima?
A)  Ishlab chiqarish texnologiyasining yaxshilanishi
B)  Xomashyo va energiya narxining oshishi
C)  Aholi jamg'armalarining keskin oshishi
D)  Yalpi talabning ishlab chiqarish imkoniyatlaridan ortiqligi
 To'g'ri javob: D) Yalpi talabning ishlab chiqarish imkoniyatlaridan ortiqligi
✔
Izoh:  Pul va xarajatlar ko'payib, tovarlar yetishmay qolganda narxlar ko'tariladi.
5.  Kutilmagan yuqori inflyatsiyadan odatda kim ko'proq yutqazadi?
A)  Narxi tez oshayotgan tovar sotuvchilari
B)  Qat'iy belgilangan daromad oluvchilar va kreditorlar
C)  Qat'iy foizli kredit olgan qarzdorlar
D)  Ko'chmas mulk egalari
 To'g'ri javob: B) Qat'iy belgilangan daromad oluvchilar va kreditorlar
✔
Izoh:  Qat'iy pul daromadining xarid qobiliyati pasayadi, kreditorlarga esa qadrsizlangan pul qaytariladi.
6.  Inflyatsiya nima?
A)  Narxlar umumiy darajasining barqaror o'sishi
B)  Ishlab chiqarish hajmining qisqarishi
C)  Milliy valyuta kursining mustahkamlanishi
D)  Bitta tovar narxining mavsumiy oshishi
 To'g'ri javob: A) Narxlar umumiy darajasining barqaror o'sishi
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    163 Izoh:  Inflyatsiya ayrim narxlarning emas, umumiy narx darajasining davomli oshishidir.
7.  Quyidagilardan qaysi biri narxsiz raqobat usuliga kiradi?
A)  Mahsulot sifatini oshirish va reklama
B)  Mahsulotni tannarxdan arzon sotish
C)  Narxni kartel bilan kelishish
D)  Narxni raqiblardan pastroq belgilash
 To'g'ri javob: A) Mahsulot sifatini oshirish va reklama✔
Izoh:  Narxsiz raqobatda firmalar sifat, dizayn, servis va reklama orqali xaridorlarni jalb qiladi.
8.  Buxgalteriya foydasi qanday aniqlanadi?
A)  Tushumdan aniq (tashqi) xarajatlar ayirmasi sifatida
B)  Narxni chekli xarajatga ko'paytirish orqali
C)  Yashirin xarajatlardan aniq xarajatlar ayirmasi sifatida
D)  Tushumdan aniq va yashirin xarajatlar ayirmasi sifatida
 To'g'ri javob: A) Tushumdan aniq (tashqi) xarajatlar ayirmasi sifatida
✔
Izoh:  Buxgalteriya foydasi faqat haqiqatda to'langan (aniq) xarajatlarni hisobga oladi.
9.  Iqtisodiyot nazariyasida qisqa muddatli davr qanday ta'riflanadi?
A)  Hamma omillar o'zgaruvchan bo'lgan davr
B)  Firma faqat zarar ko'radigan davr
C)  Kamida bitta ishlab chiqarish omili o'zgarmas bo'lgan davr
D)  Aynan bir yildan kam bo'lgan davr
 To'g'ri javob: C) Kamida bitta ishlab chiqarish omili o'zgarmas bo'lgan davr
✔
Izoh:  Qisqa muddat kalendar vaqt bilan emas, ba'zi omillarni (masalan, zavod quvvatini) o'zgartirib bo'lmasligi
bilan belgilanadi.
10.  Ishlab chiqarish imkoniyatlari egri chizig'i tashqariga (o'ngga) siljishiga nima sabab bo'ladi?
A)  Texnologik taraqqiyot yoki resurslar miqdorining ortishi
B)  Ikki tovardan birining narxi ko'tarilishi
C)  Ishsizlik darajasining sezilarli oshishi
D)  Iste'molchilar didining o'zgarishi
 To'g'ri javob: A) Texnologik taraqqiyot yoki resurslar miqdorining ortishi
✔
Izoh:  Yangi texnologiya yoki qo'shimcha resurslar iqtisodiyotning ishlab chiqarish salohiyatini kengaytiradi.
11.  Qisqa muddatli Fillips egri chizig'i nimani ko'rsatadi?
A)  Daromad taqsimotining notengligini
B)  Soliq stavkasi va byudjet tushumi bog'liqligini
C)  YaIM va eksport bog'liqligini
D)  Inflyatsiya va ishsizlik o'rtasidagi teskari bog'liqlikni
 To'g'ri javob: D) Inflyatsiya va ishsizlik o'rtasidagi teskari bog'liqlikni
✔
Izoh:  Qisqa muddatda past ishsizlik odatda yuqoriroq inflyatsiya bilan birga kuzatiladi.
12.  Mukammal raqobatli bozorning belgilari qaysi qatorda to'g'ri ko'rsatilgan?
A)  Bir nechta yirik firma, o'zaro bog'liq qarorlar
B)  Bitta sotuvchi, o'rinbosarsiz mahsulot, kirish to'siqlari
C)  Ko'p sotuvchi, bir xil mahsulot, bozorga erkin kirish
D)  Ko'p sotuvchi, farqlangan mahsulot, reklama
 To'g'ri javob: C) Ko'p sotuvchi, bir xil mahsulot, bozorga erkin kirish
✔
Izoh:  Mukammal raqobatda hech bir firma narxga ta'sir qila olmaydi, mahsulot bir jinsli va kirish-chiqish erkin.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    164 13.  Ehtiyojlar ierarxiyasi (piramidasi) nazariyasining muallifi kim?
A)  Vilfredo Pareto
B)  Adam Smit
C)  Karl Menger
D)  Abraham Maslou
 To'g'ri javob: D) Abraham Maslou✔
Izoh:  Maslou ehtiyojlarni fiziologik ehtiyojlardan o'zini namoyon qilishgacha bo'lgan pog'onalarga ajratgan.
14.  Mehnat taqsimoti va ixtisoslashuvning asosiy iqtisodiy natijasi nima?
A)  Ayirboshlash zaruratining yo'qolishi
B)  Mehnat unumdorligining oshishi
C)  Ishchilar sonining qisqarishi
D)  Tovarlar narxining albatta oshishi
 To'g'ri javob: B) Mehnat unumdorligining oshishi
✔
Izoh:  Ixtisoslashuv ko'nikmani oshiradi va vaqtni tejaydi, natijada unumdorlik ortadi.
15.  Bozorda ikki firma bo'lib, har birining ulushi 50%. Herfindal-Hirshman indeksi (HHI) qancha?
A)  100
B)  2500
C)  10000
D)  5000
 To'g'ri javob: D) 5000
✔
Izoh:  HHI = 50² + 50² = 2500 + 2500 = 5000.
16.  «Muqobil xarajat» (alternativ qiymat) tushunchasi nimani bildiradi?
A)  Mahsulotni ishlab chiqarishga ketgan hamma pul xarajatlarini
B)  Tanlov qilinganda voz kechilgan eng yaxshi muqobil imkoniyat qiymatini
C)  Bozor narxi bilan mahsulot tannarxi o'rtasidagi farqni
D)  Davlat tomonidan belgilangan tovarning eng past narxini
 To'g'ri javob: B) Tanlov qilinganda voz kechilgan eng yaxshi muqobil imkoniyat qiymatini
✔
Izoh:  Muqobil xarajat - bir variantni tanlaganda qurbon qilingan eng yaxshi muqobil variantning qiymati.
17.  Nominal YaIM 12% oshdi, YaIM deflyatori 5% oshdi. Real YaIM taxminan qanchaga oshdi?
A)  Taxminan 17%
B)  Taxminan 2,4%
C)  Taxminan 5%
D)  Taxminan 7%
 To'g'ri javob: D) Taxminan 7%
✔
Izoh:  Real o'sish ≈ nominal o'sish - narxlar o'sishi = 12% - 5% = 7%.
18.  Monopolistning talab funksiyasi P = 100 - Q. Q = 30 birlik sotilganda umumiy tushum qancha?
A)  70
B)  2100
C)  3000
D)  900
 To'g'ri javob: B) 2100
✔
Izoh:  P = 100 - 30 = 70; TR = 70 · 30 = 2100.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    165 19.  Doimiy (fiksirlangan) xarajatlar qanday xarajatlar?
A)  Ishlab chiqarish hajmiga bog'liq bo'lmagan xarajatlar
B)  Ishlab chiqarish hajmi bilan birga o'zgaradigan xarajatlar
C)  Faqat xomashyoga sarflangan xarajatlar
D)  Bir birlik mahsulotga to'g'ri keladigan qo'shimcha xarajat
 To'g'ri javob: A) Ishlab chiqarish hajmiga bog'liq bo'lmagan xarajatlar✔
Izoh:  Doimiy xarajatlar (masalan, bino ijarasi) qisqa muddatda mahsulot hajmidan qat'i nazar to'lanadi.
20.  Real YaIM 500 dan 530 mlrd so'mga oshdi. Iqtisodiy o'sish sur'ati qancha?
A)  6%
B)  30%
C)  3%
D)  5,3%
 To'g'ri javob: A) 6%
✔
Izoh:  O'sish sur'ati = (530 - 500) / 500 · 100% = 6%.
21.  Yalpi milliy daromad (YaMD) YaIMdan qanday farq qiladi?
A)  YaIMga transfert to'lovlari qo'shiladi
B)  YaIMdan amortizatsiya ayiriladi
C)  YaIMga chetdan olingan sof omil daromadlari qo'shiladi
D)  YaIMdan egri soliqlar ayiriladi
 To'g'ri javob: C) YaIMga chetdan olingan sof omil daromadlari qo'shiladi
✔
Izoh:  YaMD rezidentlar daromadiga asoslanadi: YaMD = YaIM + xorijdan olingan sof omil daromadlari.
22.  Iqtisodiyot nazariyasida «ratsional xatti-harakat» qanday tushuniladi?
A)  Subyekt faqat davlat ko'rsatmasi bo'yicha harakat qiladi
B)  Subyekt doimo boshqalarning manfaatini birinchi o'ringa qo'yadi
C)  Subyekt tanlov qilmasdan tasodifiy harakat qiladi
D)  Subyekt cheklovlar sharoitida o'z manfaatini maksimallashtirishga intiladi
 To'g'ri javob: D) Subyekt cheklovlar sharoitida o'z manfaatini maksimallashtirishga intiladi
✔
Izoh:  Ratsional subyekt mavjud imkoniyatlar ichidan o'zi uchun eng foydali variantni tanlaydi.
23.  Ikki o'zgaruvchidan biri oshganda ikkinchisi ham oshsa, ular orasidagi bog'liqlik qanday ataladi?
A)  Teskari (manfiy) bog'liqlik
B)  Doimiy (o'zgarmas) bog'liqlik
C)  Mustaqil (bog'liqsiz) holat
D)  To'g'ri (musbat) bog'liqlik
 To'g'ri javob: D) To'g'ri (musbat) bog'liqlik
✔
Izoh:  Musbat bog'liqlikda o'zgaruvchilar bir yo'nalishda o'zgaradi, grafik o'ngga ko'tariladi.
24.  Monetarizm yo'nalishining asoschisi deb kim tan olinadi?
A)  Jon Meynard Keyns
B)  Milton Fridmen
C)  Alfred Marshall
D)  Karl Marks
 To'g'ri javob: B) Milton Fridmen
✔
Izoh:  Fridmen pul massasi barqaror o'sishi iqtisodiy barqarorlikning asosiy sharti ekanini ilgari surgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    166 25.  Firmaning doimiy xarajatlari 200, o'zgaruvchan xarajatlari 300, ishlab chiqarish hajmi 50 birlik. 
O'rtacha umumiy xarajat (ATC) qancha?
A)  4
B)  10
C)  6
D)  500
 To'g'ri javob: B) 10✔
Izoh:  ATC = (200 + 300) / 50 = 500 / 50 = 10.
26.  Quyidagi fikrlardan qaysi biri normativ (me'yoriy) xarakterga ega?
A)  Davlat kam ta'minlangan oilalarga yordamni oshirishi kerak
B)  Narx oshganda tovarga talab miqdori kamayadi
C)  O'tgan yili mamlakatda ishsizlik darajasi pasaygan
D)  Foiz stavkasi oshsa, kreditlar hajmi qisqaradi
 To'g'ri javob: A) Davlat kam ta'minlangan oilalarga yordamni oshirishi kerak
✔
Izoh:  Normativ fikr «qanday bo'lishi kerak» degan baholashni ifodalaydi va uni faktlar bilan tekshirib 
bo'lmaydi.
27.  O'suvchi masshtab samarasi bo'lganda uzoq muddatli o'rtacha xarajat qanday o'zgaradi?
A)  Ishlab chiqarish hajmi oshgani sari oshadi
B)  Hajmga bog'liq bo'lmay o'zgarmaydi
C)  Ishlab chiqarish hajmi oshgani sari kamayadi
D)  Nolga tushib qoladi
 To'g'ri javob: C) Ishlab chiqarish hajmi oshgani sari kamayadi
✔
Izoh:  Hajm oshganda ixtisoslashuv va yirik uskunalar tufayli birlik mahsulot xarajati pasayadi.
28.  Firmalarning narx va ishlab chiqarish hajmi bo'yicha ochiq kelishuvi qanday ataladi?
A)  Kartel
B)  Konglomerat
C)  Franchayzing
D)  Kooperativ
 To'g'ri javob: A) Kartel
✔
Izoh:  Kartel a'zolari monopoliyaga o'xshab harakat qilish uchun narx va kvotalarni kelishib oladi (masalan, 
OPEC).
29.  Pensiya, stipendiya va nafaqalar YaIMga qanday ta'sir qiladi?
A)  Iste'mol xarajati sifatida ikki marta kiradi
B)  Investitsiya sifatida YaIMga kiradi
C)  Davlat xaridlari sifatida YaIMga kiradi
D)  YaIMga kirmaydi, chunki ular transfert to'lovlari
 To'g'ri javob: D) YaIMga kirmaydi, chunki ular transfert to'lovlari
✔
Izoh:  Transfert to'lovlari evaziga tovar yoki xizmat yaratilmaydi, ular faqat daromadni qayta taqsimlaydi.
30.  Paxta 100 ming so'mga sotilib, undan tayyorlangan ip 250 ming so'mga sotildi. Ip ishlab chiqarish 
bosqichida qo'shilgan qiymat qancha?
A)  100 ming so'm
B)  350 ming so'm
C)  150 ming so'm
D)  250 ming so'm
 To'g'ri javob: C) 150 ming so'm
✔
Izoh:  Qo'shilgan qiymat = sotish qiymati - oraliq xarajat = 250 - 100 = 150 ming so'm.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    167 Iqtisodiyot nazariyasi • 10-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Tovarning o'rinbosarlari qancha ko'p bo'lsa, unga talab qanday bo'ladi?
A)  Elastikroq
B)  Mutlaq noelastik
C)  Narxga umuman bog'liq bo'lmaydi
D)  Noelastikroq
 To'g'ri javob: A) Elastikroq✔
Izoh:  O'rinbosarlar ko'p bo'lsa, narx oshganda xaridorlar osongina boshqa tovarga o'tadi.
2.  Iste'molchi daromadi 100 ming so'm, X tovar narxi 10 ming, Y tovar narxi 20 ming so'm. U faqat Y 
tovar sotib olsa, eng ko'pi bilan nechta oladi?
A)  20
B)  2
C)  5
D)  10
 To'g'ri javob: C) 5
✔
Izoh:  Byudjet chizig'ida Y ning maksimal miqdori = 100 / 20 = 5 birlik.
3.  Talab egri chizig'i bo'ylab harakatlanishga (siljishga emas) nima sabab bo'ladi?
A)  Iste'molchilar daromadining o'zgarishi
B)  Tovarning o'z narxi o'zgarishi
C)  O'rinbosar tovar narxining o'zgarishi
D)  Iste'molchilar didining o'zgarishi
 To'g'ri javob: B) Tovarning o'z narxi o'zgarishi
✔
Izoh:  Tovarning o'z narxi o'zgarsa, talab miqdori o'zgaradi va nuqta egri chiziq bo'ylab harakatlanadi.
4.  Ishlab chiqaruvchi ortiqchaligi nima?
A)  Bozor narxi bilan sotuvchi qabul qiladigan minimal narx o'rtasidagi farq
B)  Davlatga to'langan soliqlar summasi
C)  Firmaning hamma xarajatlari yig'indisi
D)  Xaridorning to'lashga tayyor narxi bilan bozor narxi farqi
 To'g'ri javob: A) Bozor narxi bilan sotuvchi qabul qiladigan minimal narx o'rtasidagi farq
✔
Izoh:  Sotuvchi minimal rozi bo'ladigan narxdan yuqori narxda sotsa, farq uning yutug'i bo'ladi.
5.  Talab Qd = 50 - P, taklif Qs = 2P - 10. Muvozanat narx va miqdor qancha?
A)  P = 20, Q = 30
B)  P = 30, Q = 20
C)  P = 15, Q = 35
D)  P = 25, Q = 25
 To'g'ri javob: A) P = 20, Q = 30
✔
Izoh:  50 - P = 2P - 10 dan 3P = 60, P = 20; Q = 50 - 20 = 30.
6.  Yillik renta 10 mln so'm, bank foiz stavkasi 5%. Yer uchastkasining taxminiy narxi qancha?
A)  50 mln so'm
B)  500 mln so'm
C)  200 mln so'm
D)  10,5 mln so'm
 To'g'ri javob: C) 200 mln so'm
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    168 Izoh:  Yer narxi = renta / foiz stavkasi = 10 / 0,05 = 200 mln so'm.
7.  Quyidagilardan qaysi biri avtomatik (o'rnatilgan) stabilizator hisoblanadi?
A)  Parlament qabul qilgan yangi qurilish dasturi
B)  Progressiv daromad solig'i va ishsizlik nafaqalari
C)  Majburiy zaxira normasini o'zgartirish
D)  Markaziy bankning valyuta interventsiyasi
 To'g'ri javob: B) Progressiv daromad solig'i va ishsizlik nafaqalari✔
Izoh:  Bu vositalar hukumatning alohida qarorisiz tanazzulda talabni qo'llab, yuksalishda uni jilovlaydi.
8.  Kreditning asosiy tamoyillari qaysi qatorda berilgan?
A)  Faqat davlat kafolati bilan berilishi
B)  Tekinlik, qaytarmaslik va majburiylik
C)  Qaytarishlilik, muddatlilik va to'lovlilik
D)  Bepullik, muddatsizlik va ixtiyoriylik
 To'g'ri javob: C) Qaytarishlilik, muddatlilik va to'lovlilik
✔
Izoh:  Kredit belgilangan muddatda, foiz to'lagan holda qaytariladigan qarzdir.
9.  Aksiya va obligatsiyaning asosiy farqi nimada?
A)  Aksiya kompaniyadagi mulk ulushi, obligatsiya esa qarz majburiyati
B)  Aksiya qarz majburiyati, obligatsiya esa mulk ulushi
C)  Ikkalasi ham faqat davlat tomonidan chiqariladi
D)  Obligatsiya egasi kompaniyani boshqaradi
 To'g'ri javob: A) Aksiya kompaniyadagi mulk ulushi, obligatsiya esa qarz majburiyati
✔
Izoh:  Aksiyador dividend oladi va kompaniya egalaridan biri bo'ladi, obligatsiya egasi esa kreditor sifatida foiz 
oladi.
10.  Narxning quyi chegarasi muvozanatdan yuqori o'rnatilsa, bozorda nima kuzatiladi?
A)  Talabning o'sishi
B)  Muvozanatning saqlanishi
C)  Tovar taqchilligi
D)  Ortiqcha taklif
 To'g'ri javob: D) Ortiqcha taklif
✔
Izoh:  Narx tagligi muvozanatdan yuqori bo'lsa, taklif miqdori talab miqdoridan oshadi.
11.  «Inson kapitali» deganda nima tushuniladi?
A)  Firmaning bino va uskunalari
B)  Ta'lim, malaka va sog'liqqa qilingan investitsiyalar natijasidagi qobiliyatlar
C)  Bank depozitlaridagi pul mablag'lari
D)  Davlatga tegishli yer resurslari
 To'g'ri javob: B) Ta'lim, malaka va sog'liqqa qilingan investitsiyalar natijasidagi qobiliyatlar
✔
Izoh:  Inson kapitali kishining bilim va ko'nikmalari bo'lib, u kelajakda yuqoriroq daromad olishga imkon 
beradi.
12.  Byudjet taqchilligi 30 trln so'm, YaIM 1000 trln so'm. Taqchillik YaIMga nisbatan necha foizni 
tashkil etadi?
A)  3%
B)  33%
C)  30%
D)  0,3%
 To'g'ri javob: A) 3%
✔
Izoh:  30 / 1000 · 100% = 3%.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    169 13.  Mutlaq elastik talab egri chizig'i grafikda qanday ko'rinadi?
A)  Vertikal to'g'ri chiziq
B)  Gorizontal to'g'ri chiziq
C)  Giperbola shaklidagi egri chiziq
D)  Koordinata boshidan chiqqan nur
 To'g'ri javob: B) Gorizontal to'g'ri chiziq✔
Izoh:  Mutlaq elastik talabda narxning ozgina oshishi ham talabni nolga tushiradi, chiziq gorizontal bo'ladi.
14.  Jamoat ne'matining asosiy xususiyatlari qaysi?
A)  Faqat xususiy firmalar tomonidan ishlab chiqarilishi
B)  Iste'molda raqobatsizlik va iste'moldan chetlatib bo'lmaslik
C)  Faqat bir kishi tomonidan iste'mol qilinishi
D)  Faqat bozorda yuqori narxda sotilishi
 To'g'ri javob: B) Iste'molda raqobatsizlik va iste'moldan chetlatib bo'lmaslik
✔
Izoh:  Milliy mudofaa kabi ne'matdan hamma birga foydalanadi va to'lamaganlarni chetlatish qiyin, shuning 
uchun uni davlat ta'minlaydi.
15.  Narx 10% oshganda talab miqdori 20% kamaydi. Talabning narx bo'yicha elastikligi (mutlaq 
qiymatda) qancha va u qanday talab?
A)  0,5; noelastik talab
B)  1; birlik elastik talab
C)  2; elastik talab
D)  20; mutlaq elastik talab
 To'g'ri javob: C) 2; elastik talab
✔
Izoh:  Elastiklik = 20% / 10% = 2. Koeffitsient 1 dan katta bo'lgani uchun talab elastik.
16.  Ssuda kapitali bozorida kapital taklifining asosiy manbai nima?
A)  Uy xo'jaliklari va firmalarning jamg'armalari
B)  Firmalarning amortizatsiya xarajatlari ro'yxati
C)  Markaziy bankning valyuta zaxiralari
D)  Davlatning soliq tushumlari
 To'g'ri javob: A) Uy xo'jaliklari va firmalarning jamg'armalari
✔
Izoh:  Jamg'arilgan mablag'lar banklar va moliya bozori orqali investorlarga qarzga beriladi.
17.  Og'ir va xavfli sharoitdagi ishlar uchun yuqoriroq ish haqi to'lanishi qanday tafovut deb ataladi?
A)  Inflyatsion tafovut
B)  Kompensatsion (tenglashtiruvchi) tafovut
C)  Mavsumiy tafovut
D)  Diskriminatsion tafovut
 To'g'ri javob: B) Kompensatsion (tenglashtiruvchi) tafovut
✔
Izoh:  Yoqimsiz mehnat sharoitlarini qoplash uchun ish beruvchilar qo'shimcha haq to'lashga majbur bo'ladi.
18.  Mehnat bozorida mehnatga talabni va mehnat taklifini kimlar shakllantiradi?
A)  Talabni ham, taklifni ham faqat davlat
B)  Talabni ishchilar, taklifni firmalar
C)  Talabni firmalar, taklifni uy xo'jaliklari (ishchilar)
D)  Talabni banklar, taklifni sug'urta kompaniyalari
 To'g'ri javob: C) Talabni firmalar, taklifni uy xo'jaliklari (ishchilar)
✔
Izoh:  Firmalar ishchi kuchini yollaydi, uy xo'jaliklari esa o'z mehnat xizmatlarini taklif qiladi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    170 19.  Pul miqdoriy nazariyasiga ko'ra V va Q o'zgarmas bo'lsa, pul massasining 2 baravar oshishi nimaga
olib keladi?
A)  Narx darajasi ham taxminan 2 baravar oshadi
B)  Real YaIM 2 baravar oshadi
C)  Aylanish tezligi 2 baravar oshadi
D)  Narx darajasi 2 baravar pasayadi
 To'g'ri javob: A) Narx darajasi ham taxminan 2 baravar oshadi✔
Izoh:  MV = PQ tenglamasida M oshib, V va Q o'zgarmasa, P ham proporsional ravishda oshadi.
20.  Taklif qonuniga ko'ra (boshqa shartlar o'zgarmaganda) tovar narxi oshsa nima bo'ladi?
A)  Taklif miqdori kamayadi
B)  Talab miqdori ortadi
C)  Taklif egri chizig'i chapga siljiydi
D)  Taklif miqdori ortadi
 To'g'ri javob: D) Taklif miqdori ortadi
✔
Izoh:  Yuqori narx ishlab chiqarishni foydaliroq qiladi, shuning uchun sotuvchilar ko'proq taklif qiladi.
21.  100 mln so'm yillik 10% murakkab foiz bilan 2 yilga qo'yildi. Muddat oxirida summa qancha 
bo'ladi?
A)  200 mln so'm
B)  121 mln so'm
C)  110 mln so'm
D)  120 mln so'm
 To'g'ri javob: B) 121 mln so'm
✔
Izoh:  FV = 100 · 1,1 · 1,1 = 121 mln so'm (murakkab foizda foizga ham foiz hisoblanadi).
22.  Talab birlik elastik bo'lsa, narx biroz o'zgarganda umumiy tushum qanday o'zgaradi?
A)  Keskin ortadi
B)  Deyarli o'zgarmaydi
C)  Keskin kamayadi
D)  Nolga tenglashadi
 To'g'ri javob: B) Deyarli o'zgarmaydi
✔
Izoh:  Birlik elastiklikda narx va miqdor bir xil foizda qarama-qarshi o'zgaradi, tushum o'zgarmaydi.
23.  Quyidagi aktivlardan qaysi biri eng yuqori likvidlikka ega?
A)  Naqd pul
B)  Muddatli bank depozit
C)  Uzoq muddatli obligatsiya
D)  Ko'chmas mulk
 To'g'ri javob: A) Naqd pul
✔
Izoh:  Naqd pul hech qanday yo'qotishsiz va darhol to'lov uchun ishlatilishi mumkin.
24.  Nominal YaIM (PQ) 1000 mlrd so'm, pul massasi 250 mlrd so'm. Pulning aylanish tezligi qancha?
A)  0,25
B)  1250
C)  4
D)  750
 To'g'ri javob: C) 4
✔
Izoh:  V = PQ / M = 1000 / 250 = 4 marta.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    171 25.  Daromad miqdoridan qat'i nazar bir xil stavka qo'llanadigan soliq qanday ataladi?
A)  Progressiv soliq
B)  Egri soliq
C)  Regressiv soliq
D)  Proporsional soliq
 To'g'ri javob: D) Proporsional soliq✔
Izoh:  Proporsional (tekis) soliqda stavka barcha daromad darajalari uchun bir xil bo'ladi.
26.  Amortizatsiya nima?
A)  Asosiy kapital eskirishi qiymatining mahsulot tannarxiga asta-sekin o'tkazilishi
B)  Kreditni muddatidan oldin to'lash
C)  Davlat tomonidan beriladigan subsidiya
D)  Aylanma kapitalni bir yo'la sotish
 To'g'ri javob: A) Asosiy kapital eskirishi qiymatining mahsulot tannarxiga asta-sekin o'tkazilishi
✔
Izoh:  Amortizatsiya ajratmalari eskirgan asosiy fondlarni qayta tiklash uchun mablag' to'playdi.
27.  Asosiy kapitalning ma'naviy eskirishi nima bilan bog'liq?
A)  Xomashyo narxining pasayishi
B)  Texnika taraqqiyoti natijasida arzonroq yoki samaraliroq uskunalar paydo bo'lishi
C)  Mashinaning noto'g'ri ishlatilishi
D)  Uskunaning jismonan yeyilishi
 To'g'ri javob: B) Texnika taraqqiyoti natijasida arzonroq yoki samaraliroq uskunalar paydo bo'lishi
✔
Izoh:  Ma'naviy eskirishda uskuna hali ishlasa ham, yangi texnologiyalar tufayli qadrsizlanadi.
28.  Bankka 50 mln so'm depozit qo'yildi, majburiy zaxira normasi 15%. Bu bank maksimal qancha 
kredit bera oladi?
A)  333 mln so'm
B)  7,5 mln so'm
C)  50 mln so'm
D)  42,5 mln so'm
 To'g'ri javob: D) 42,5 mln so'm
✔
Izoh:  Zaxira = 50 · 0,15 = 7,5 mln; kredit uchun 50 - 7,5 = 42,5 mln so'm qoladi.
29.  Nominal ish haqi 10% oshdi, narxlar darajasi esa 6% oshdi. Real ish haqi taxminan qanchaga 
o'zgardi?
A)  Taxminan 16% oshdi
B)  Taxminan 6% kamaydi
C)  O'zgarmadi
D)  Taxminan 4% oshdi
 To'g'ri javob: D) Taxminan 4% oshdi
✔
Izoh:  Real ish haqining o'zgarishi taxminan nominal o'sish minus inflyatsiya: 10% - 6% = 4%.
30.  Mashhur futbolchi boshqa kasbda ishlaganda oladigan maoshdan ancha ko'p daromad oladi. Bu 
ortiqcha qism qanday ataladi?
A)  Normal foyda
B)  Amortizatsiya
C)  Transfer to'lov
D)  Iqtisodiy renta
 To'g'ri javob: D) Iqtisodiy renta
✔
Izoh:  Iqtisodiy renta - omilni shu sohada ushlab qolish uchun zarur bo'lgan minimal to'lovdan ortiq daromad.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    172 Oliy matematika • 1-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  y = (-2x - 3)^5 funksiyaning x = 1 nuqtadagi hosilasini toping.
A)  3125
B)  -6249
C)  -6252
D)  -6250
 To'g'ri javob: D) -6250✔
Izoh:  Murakkab funksiya hosilasi: y' = 5·(-2x - 3)^4·(-2). x = 1 da y' = -6250.
2.  A(6; 4; -6) va B(0; 2; -2) nuqtalarni tutashtiruvchi kesma o'rtasining koordinatalarini toping.
A)  (-3; -1; 2)
B)  (4; 3; -4)
C)  (6; 6; -8)
D)  (3; 3; -4)
 To'g'ri javob: D) (3; 3; -4)
✔
Izoh:  Kesma o'rtasi: x = (x1 + x2)/2, y = (y1 + y2)/2, z = (z1 + z2)/2. Natija M(3; 3; -4).
3.  a = (4; 2; 0) va b = (4; 3; 0) vektorlarga qurilgan uchburchak yuzini toping.
A)  4/3
B)  2
C)  22
D)  4
 To'g'ri javob: B) 2
✔
Izoh:  Uchburchak yuzi S = |a×b|/2. a×b = (0; 0; 4), |a×b| = 4, demak S = 2.
4.  y = x^2 + 2x - 6 funksiyaning [-2; 3] kesmadagi eng kichik qiymatini toping.
A)  9
B)  -8
C)  -7
D)  -6
 To'g'ri javob: C) -7
✔
Izoh:  y' = 2x + 2 = 0 dan x = -1   [-2; 3]. y(-1) = -7, oxirlardagi qiymatlar -6 va 9 undan katta.	
∈
5.  y'' + 10y' + 25y = 0 differensial tenglamaning umumiy yechimini toping.
A)  y = C1·cos(5x) + C2·sin(5x)
B)  y = C1·e^(-5x) + C2·e^(10x)
C)  y = (C1 + C2·x)e^(-10x)
D)  y = (C1 + C2·x)e^(-5x)
 To'g'ri javob: D) y = (C1 + C2·x)e^(-5x)	
✔
Izoh:  Xarakteristik tenglama (k + 5)^2 = 0 karrali ildiz k = -5 beradi, shuning uchun y = (C1 + C2·x)e^(-5x).
6.  y = (-4x - 1)/(3x - 1) bo'lsa, y'(2) ni toping.
A)  -4/3
B)  1/25
C)  7/25
D)  18/25
 To'g'ri javob: C) 7/25
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    173 Izoh:  (u/v)' = (u'v - uv')/v^2 = 7/(3x - 1)^2. x = 2 da y' = 7/25.
7.  Σ (n = 1 dan ∞ gacha) 1/((n + 4)(n + 5)) qatorning yig'indisini toping.
A)  1/30
B)  1/6
C)  2/5
D)  1/5
 To'g'ri javob: D) 1/5✔
Izoh:  Bo'laklarga ajratamiz: 1/(n + 4) - 1/(n + 5). Teleskopik yig'indida faqat birinchi had 1/5 qoladi.
8.  y = x^2 - 3x - 1 egri chiziqqa abssissasi x0 = 2 bo'lgan nuqtada o'tkazilgan urinma tenglamasini 
toping.
A)  y = -3x - 5
B)  y = x - 3
C)  y = 3x - 9
D)  y = x - 5
 To'g'ri javob: D) y = x - 5
✔
Izoh:  y0 = -3, y'(x0) = 2·2 + (-3) = 1. Urinma: y = y0 + y'(x0)(x - x0), ya'ni y = x - 5.
9.  y = x^2 + 2x - 5 funksiyaning [-4; 2] kesmadagi eng katta qiymatini toping.
A)  3
B)  -6
C)  4
D)  -5
 To'g'ri javob: A) 3
✔
Izoh:  Kritik nuqta x = -1 da y = -6 (minimum). Kesma oxirlarida y(-4) = 3, y(2) = 3; eng kattasi 3.
10.  Σ (n = 0 dan ∞ gacha) 3·(1/5)^n qatorning yig'indisini toping.
A)  5/2
B)  15
C)  3/4
D)  15/4
 To'g'ri javob: D) 15/4
✔
Izoh:  Cheksiz kamayuvchi geometrik progressiya: S = b1/(1 - q) = 3/(1 - 1/5) = 15/4.
11.  M(-4; -4) nuqtadan -8x + 15y - 2 = 0 to'g'ri chiziqqacha masofani toping.
A)  28/17
B)  30/17
C)  30
D)  30/289
 To'g'ri javob: B) 30/17
✔
Izoh:  d = |Ax0 + By0 + C|/sqrt(A^2 + B^2) = 30/sqrt(289) = 30/17.
12.  M(4; 3; -4) nuqtadan 4x + 4y + 7z + 7 = 0 tekislikkacha masofani toping.
A)  7
B)  0
C)  7/81
D)  7/9
 To'g'ri javob: D) 7/9
✔
Izoh:  d = |Ax0 + By0 + Cz0 + D|/sqrt(A^2 + B^2 + C^2) = 7/sqrt(81) = 7/9.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    174 13.  f(x) = (x + 3)·e^(3x) funksiya uchun f'(0) ni toping.
A)  3
B)  10
C)  6
D)  9
 To'g'ri javob: B) 10✔
Izoh:  Ko'paytma hosilasi: f'(x) = e^(3x) + 3·(x + 3)·e^(3x). x = 0 da f'(0) = 1 + 9 = 10.
14.  Σ (n = 1 dan ∞ gacha) 1/((n + 2)(n + 3)) qatorning yig'indisini toping.
A)  1/4
B)  1/12
C)  1/3
D)  2/3
 To'g'ri javob: C) 1/3
✔
Izoh:  Bo'laklarga ajratamiz: 1/(n + 2) - 1/(n + 3). Teleskopik yig'indida faqat birinchi had 1/3 qoladi.
15.  y' = -3y tenglamaning y(0) = 2 shartni qanoatlantiruvchi yechimini toping.
A)  y = e^(-3x) + 2
B)  y = 3e^(-2x)
C)  y = 2e^(-3x)
D)  y = 2e^(-x/3)
 To'g'ri javob: C) y = 2e^(-3x)
✔
Izoh:  O'zgaruvchilarni ajratamiz: dy/y = -3dx, y = C·e^(-3x). y(0) = C = 2, demak y = 2e^(-3x).
16.  a = (-2; 2; 3), b = (3; 3; -1), c = (-2; 3; -1) vektorlarga qurilgan piramida (tetraedr) hajmini toping.
A)  55
B)  55/6
C)  55/2
D)  55/3
 To'g'ri javob: B) 55/6
✔
Izoh:  Aralash ko'paytma (a, b, c) = 55. Tetraedr hajmi V = |(a, b, c)|/6 = 55/6.
17.  a = (-1; 2; 2), b = (0; 0; -1), c = (-1; 0; -1) vektorlarga qurilgan piramida (tetraedr) hajmini toping.
A)  1/3
B)  2/3
C)  1
D)  2
 To'g'ri javob: A) 1/3
✔
Izoh:  Aralash ko'paytma (a, b, c) = 2. Tetraedr hajmi V = |(a, b, c)|/6 = 1/3.
18.  Σ (n = 0 dan ∞ gacha) 2·(1/4)^n qatorning yig'indisini toping.
A)  2/3
B)  8/3
C)  8
D)  8/5
 To'g'ri javob: B) 8/3
✔
Izoh:  Cheksiz kamayuvchi geometrik progressiya: S = b1/(1 - q) = 2/(1 - 1/4) = 8/3.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    175 19.  y'' + (y')^4 - x^5·y = 0 differensial tenglamaning tartibini aniqlang.
A)  3
B)  1
C)  4
D)  2
 To'g'ri javob: D) 2✔
Izoh:  Eng yuqori hosila y'' bo'lgani uchun tenglama ikkinchi tartibli; (y')^4 dagi daraja tartibga ta'sir qilmaydi.
20.  y = ln(4x^2 + 3) bo'lsa, y'(2) ni hisoblang.
A)  16
B)  1/19
C)  8/19
D)  16/19
 To'g'ri javob: D) 16/19
✔
Izoh:  (ln u)' = u'/u: y' = 8x/(4x^2 + 3). x = 2 da y' = 16/19.
21.  M(-2; 4; -3) nuqtadan -2x - 2y + z - 6 = 0 tekislikkacha masofani toping.
A)  13
B)  13/9
C)  13/3
D)  7/3
 To'g'ri javob: C) 13/3
✔
Izoh:  d = |Ax0 + By0 + Cz0 + D|/sqrt(A^2 + B^2 + C^2) = 13/sqrt(9) = 13/3.
22.  A(1; 7; 0) va B(-3; 7; 2) nuqtalarni tutashtiruvchi kesma o'rtasining koordinatalarini toping.
A)  (-2; 14; 2)
B)  (-2; 0; 1)
C)  (0; 7; 1)
D)  (-1; 7; 1)
 To'g'ri javob: D) (-1; 7; 1)
✔
Izoh:  Kesma o'rtasi: x = (x1 + x2)/2, y = (y1 + y2)/2, z = (z1 + z2)/2. Natija M(-1; 7; 1).
23.  y'' + 8y' + 16y = 0 differensial tenglamaning umumiy yechimini toping.
A)  y = (C1 + C2·x)e^(-4x)
B)  y = C1·e^(-4x) + C2·e^(8x)
C)  y = C1·cos(4x) + C2·sin(4x)
D)  y = (C1 + C2·x)e^(-8x)
 To'g'ri javob: A) y = (C1 + C2·x)e^(-4x)
✔
Izoh:  Xarakteristik tenglama (k + 4)^2 = 0 karrali ildiz k = -4 beradi, shuning uchun y = (C1 + C2·x)e^(-4x).
24.  (-2; -2; -1) vektorning moduli nechaga teng?
A)  sqrt(26)
B)  9
C)  3
D)  sqrt(11)
 To'g'ri javob: C) 3
✔
Izoh:  |a| = sqrt(x^2 + y^2 + z^2) = sqrt(4 + 4 + 1) = 3.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    176 25.  y = x^3 - 3x funksiyaning lokal maksimum qiymatini toping.
A)  -1
B)  2
C)  3
D)  0
 To'g'ri javob: B) 2✔
Izoh:  y' = 3x^2 - 3 = 0 dan x = ±1. x = -1 da y' ishorasi + dan - ga o'zgaradi, y(-1) = 2.
26.  Quyidagi qatorlardan qaysi biri yaqinlashuvchi?
A)  Σ n/(n + 1)
B)  Σ 1/sqrt(n)
C)  Σ 1/n
D)  Σ 1/n^2
 To'g'ri javob: D) Σ 1/n^2
✔
Izoh:  Σ 1/n^p qator p > 1 da yaqinlashadi; 1/n^2 da p = 2. Qolganlari uzoqlashadi.
27.  y = ln(2x^2 + 9) bo'lsa, y'(1) ni hisoblang.
A)  4
B)  4/11
C)  2/11
D)  1/11
 To'g'ri javob: B) 4/11
✔
Izoh:  (ln u)' = u'/u: y' = 4x/(2x^2 + 9). x = 1 da y' = 4/11.
28.  y = x^3 + 9x^2 + 5x + 6 egri chiziq burilish (egilish) nuqtasining abssissasini toping.
A)  -9
B)  -3
C)  -5/3
D)  -9/2
 To'g'ri javob: B) -3
✔
Izoh:  y'' = 6x + 18 = 0 dan x = -3; bu nuqtadan o'tishda y'' ishorasini o'zgartiradi.
29.  A(2; 1) va B(-2; 5) nuqtalardan o'tuvchi to'g'ri chiziq tenglamasini toping.
A)  y = -x + 3
B)  y = 3x - 1
C)  y = 3
D)  y = -x - 1
 To'g'ri javob: A) y = -x + 3
✔
Izoh:  Burchak koeffitsiyenti k = (y2 - y1)/(x2 - x1) = -1, so'ng b = y1 - k·x1 = 3. Demak y = -x + 3.
30.  ln(1 - 3x) funksiyaning Makloren qatorida x^3 oldidagi koeffitsiyentni toping.
A)  -27/4
B)  -9/2
C)  -9
D)  -27
 To'g'ri javob: C) -9
✔
Izoh:  ln(1 + t) = t - t^2/2 + t^3/3 - ..., t = -3x. x^3 oldidagi koeffitsiyent -9.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    177 Oliy matematika • 2-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  f(x) = (x - 5)/(x^2 + 7x + 6) funksiyaning uzilish nuqtalarini toping.
A)  x = -6 va x = -1
B)  x = 5
C)  faqat x = -6
D)  faqat x = -1
 To'g'ri javob: A) x = -6 va x = -1✔
Izoh:  Maxraj (x + 6)(x + 1) ga teng va x = -6, x = -1 da nolga aylanadi; bu nuqtalarda surat nolga teng emas.
2.  lim x→0 ln(1 + 2x)/(8x) ni hisoblang.
A)  1/4
B)  4
C)  0
D)  16
 To'g'ri javob: A) 1/4
✔
Izoh:  x→0 da ln(1 + t) ~ t, demak limit (2x)/(8x) = 1/4.
3.  ∫_0^(π/6) sin(6x) dx integralni hisoblang.
A)  1/6
B)  6
C)  1/3
D)  0
 To'g'ri javob: C) 1/3
✔
Izoh:  Boshlang'ich -(1/6)cos(6x). Natija -(1/6)(cos π - cos 0) = 2/6 = 1/3.
4.  f(x) = (x + 2)/(x^2 - 3x + 2) funksiyaning uzilish nuqtalarini toping.
A)  faqat x = 1
B)  x = 1 va x = 2
C)  faqat x = 2
D)  x = -2
 To'g'ri javob: B) x = 1 va x = 2
✔
Izoh:  Maxraj (x - 1)(x - 2) ga teng va x = 1, x = 2 da nolga aylanadi; bu nuqtalarda surat nolga teng emas.
5.  lim x→∞ (1 + 4/x)^(3x) limitni toping.
A)  e^(4/3)
B)  e^7
C)  e^12
D)  1
 To'g'ri javob: C) e^12
✔
Izoh:  (1 + 4/x)^(x/4) → e, shuning uchun (1 + 4/x)^(3x) → e^(4·3) = e^12.
6.  Xosmas integralni hisoblang: ∫_1^∞ 2dx/x^3.
A)  2/3
B)  1/2
C)  uzoqlashadi (∞)
D)  1
 To'g'ri javob: D) 1
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    178 Izoh:  ∫_1^∞ dx/x^p = 1/(p - 1) (p > 1). Bu yerda p = 3, natija 2/(3 - 1) = 1.
7.  Determinantni hisoblang: det [[2, 3, 2], [2, -1, -1], [-1, 4, 1]].
A)  -2
B)  18
C)  17
D)  19
 To'g'ri javob: C) 17✔
Izoh:  Uchburchaklar (Sarrus) qoidasi yoki birinchi satr bo'yicha yoyish orqali det A = 17 kelib chiqadi.
8.  A = [[4, 5], [2, 2]] matritsa uchun A^(-1) teskari matritsaning 1-satr, 2-ustundagi elementini toping.
A)  7/2
B)  10
C)  5/2
D)  1
 To'g'ri javob: C) 5/2
✔
Izoh:  A^(-1) = (1/det A)·[[a22, -a12], [-a21, a11]], det A = -2. Demak izlangan element 5/2 ga teng.
9.  ∫ dx/sqrt(49 - x^2) integralni toping.
A)  ln|x + sqrt(x^2 + 49)| + C
B)  arcsin(x/7) + C
C)  (1/7)arctg(x/7) + C
D)  (1/7)arcsin(x/7) + C
 To'g'ri javob: B) arcsin(x/7) + C
✔
Izoh:  Jadval integrali: ∫ dx/sqrt(a^2 - x^2) = arcsin(x/a) + C, bu yerda a = 7.
10.  f(x) = (x^2 - 5x + 6)/(x - 3) (x ≠ 3), f(3) = k. k ning qanday qiymatida f(x) funksiya x = 3 nuqtada 
uzluksiz bo'ladi?
A)  1
B)  0
C)  6
D)  -2
 To'g'ri javob: A) 1
✔
Izoh:  Uzluksizlik uchun k = lim x→3 f(x) bo'lishi kerak. Qisqartirishdan so'ng limit 1 ga teng.
11.  ∫ (3x^2 + x + 2) dx aniq integralni [1; 2] oraliqda hisoblang.
A)  35/2
B)  14
C)  21/2
D)  10
 To'g'ri javob: C) 21/2
✔
Izoh:  Boshlang'ich funksiya F(x) = x^3 + (1/2)x^2 + 2x. Nyuton-Leybnits: F(2) - F(1) = 21/2.
12.  A = [[-2, 3], [-2, 4]] matritsa uchun A^(-1) teskari matritsaning 1-satr, 1-ustundagi elementini 
toping.
A)  1
B)  -8
C)  -3
D)  -2
 To'g'ri javob: D) -2
✔
Izoh:  A^(-1) = (1/det A)·[[a22, -a12], [-a21, a11]], det A = -2. Demak izlangan element -2 ga teng.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    179 13.  lim x→0 (1 - cos(7x))/(4x^2) ni hisoblang.
A)  7/8
B)  49/4
C)  49/8
D)  49/16
 To'g'ri javob: C) 49/8✔
Izoh:  1 - cos t ~ t^2/2 (t→0). Demak (7x)^2/2 : (4x^2) = 49/8.
14.  Determinantni hisoblang: det [[-1, 1, 2], [-3, 1, 4], [-3, -2, -3]].
A)  -8
B)  3
C)  -4
D)  14
 To'g'ri javob: A) -8
✔
Izoh:  Uchburchaklar (Sarrus) qoidasi yoki birinchi satr bo'yicha yoyish orqali det A = -8 kelib chiqadi.
15.  ∫ (x^2 + 4x + 1) dx aniq integralni [0; 1] oraliqda hisoblang.
A)  13/3
B)  10/3
C)  7/3
D)  5
 To'g'ri javob: B) 10/3
✔
Izoh:  Boshlang'ich funksiya F(x) = (1/3)x^3 + 2x^2 + x. Nyuton-Leybnits: F(1) - F(0) = 10/3.
16.  lim x→3 (sqrt(x + 22) - 5)/(x - 3) limitni toping.
A)  1/10
B)  1/5
C)  5/2
D)  10
 To'g'ri javob: A) 1/10
✔
Izoh:  Surat va maxrajni qo'shmaga, sqrt(x + 22) + 5 ga ko'paytiramiz: limit 1/(5 + 5) = 1/10.
17.  A = [[5, -1], [4, -2]], B = [[4, -1], [2, 4]] bo'lsa, AB ko'paytmaning 2-satr, 1-ustundagi elementini 
toping.
A)  8
B)  12
C)  26
D)  18
 To'g'ri javob: B) 12
✔
Izoh:  (AB) ning bu elementi A ning 2-satrini B ning 1-ustuniga skalyar ko'paytirishdan olinadi: 4·4 + (-2)·2 = 12.
18.  ∫ dx/(3x - 2) integralni toping.
A)  ln|3x - 2| + C
B)  -1/(3x - 2)^2 + C
C)  (1/3)ln|3x - 2| + C
D)  3ln|3x - 2| + C
 To'g'ri javob: C) (1/3)ln|3x - 2| + C
✔
Izoh:  ∫ dx/(kx + b) = (1/k)ln|kx + b| + C, k = 3. Natija (1/3)ln|3x - 2| + C.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    180 19.  ∫ sin(9x) dx aniqmas integralni toping.
A)  -(1/9)cos(9x) + C
B)  -(1/9)sin(9x) + C
C)  -cos(9x) + C
D)  9cos(9x) + C
 To'g'ri javob: A) -(1/9)cos(9x) + C✔
Izoh:  ∫ sin(kx) dx = -(1/k)cos(kx) + C, chunki (cos(kx))' = -k·sin(kx); k = 9.
20.  ∫ dx/sqrt(4 - x^2) integralni toping.
A)  (1/2)arcsin(x/2) + C
B)  ln|x + sqrt(x^2 + 4)| + C
C)  (1/2)arctg(x/2) + C
D)  arcsin(x/2) + C
 To'g'ri javob: D) arcsin(x/2) + C
✔
Izoh:  Jadval integrali: ∫ dx/sqrt(a^2 - x^2) = arcsin(x/a) + C, bu yerda a = 2.
21.  f(x) = (x^2 - 5x + 4)/(x - 1) (x ≠ 1), f(1) = k. k ning qanday qiymatida f(x) funksiya x = 1 nuqtada 
uzluksiz bo'ladi?
A)  -2
B)  -4
C)  0
D)  -3
 To'g'ri javob: D) -3
✔
Izoh:  Uzluksizlik uchun k = lim x→1 f(x) bo'lishi kerak. Qisqartirishdan so'ng limit -3 ga teng.
22.  A = [[-2, 3, 0], [4, 4, -2], [-3, 2, -3]] bo'lsa, det A nimaga teng?
A)  70
B)  24
C)  68
D)  14
 To'g'ri javob: A) 70
✔
Izoh:  Uchburchaklar (Sarrus) qoidasi yoki birinchi satr bo'yicha yoyish orqali det A = 70 kelib chiqadi.
23.  3-tartibli A matritsa uchun det A = -4. det(A^2) ni toping.
A)  -8
B)  16
C)  12
D)  -189
 To'g'ri javob: B) 16
✔
Izoh:  det(AB) = det A·det B, shuning uchun det(A^2) = (det A)^2 = 16.
24.  f(x) = (x + 2)/(x^2 + 5x + 4) funksiyaning uzilish nuqtalarini toping.
A)  faqat x = -4
B)  faqat x = -1
C)  x = -4 va x = -1
D)  x = -2
 To'g'ri javob: C) x = -4 va x = -1
✔
Izoh:  Maxraj (x + 4)(x + 1) ga teng va x = -4, x = -1 da nolga aylanadi; bu nuqtalarda surat nolga teng emas.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    181 25.  Sistemani yeching: -5x + 4y = 21, 5x + 6y = 19. y ning qiymatini toping.
A)  -200
B)  -1
C)  3
D)  4
 To'g'ri javob: D) 4✔
Izoh:  Kramer qoidasi: Δ = -50, Δy = -200, y = Δy/Δ = 4. Tekshirish: x = -1, y = 4 ikkala tenglamani 
qanoatlantiradi.
26.  lim x→0 (1 + 4x)^(1/x) limitni hisoblang.
A)  e^4
B)  e^5
C)  1
D)  e^(1/4)
 To'g'ri javob: A) e^4
✔
Izoh:  Ikkinchi ajoyib limit (1 + t)^(1/t) → e. Daraja 4x·(1/x) = 4 ga keladi, javob e^4.
27.  ∫ (6x^2 + 4x + 5) dx aniqmas integralni toping.
A)  6x^3 + 4x^2 + 5x + C
B)  12x + 4 + C
C)  2x^3 + 4x^2 + 5x + C
D)  2x^3 + 2x^2 + 5x + C
 To'g'ri javob: D) 2x^3 + 2x^2 + 5x + C
✔
Izoh:  Darajali funksiya integrali ∫ x^n dx = x^(n+1)/(n+1) + C. Har bir hadni integrallab 2x^3 + 2x^2 + 5x + C 
olamiz.
28.  ∫_0^1 x·e^x dx integralni hisoblang.
A)  1
B)  e
C)  2
D)  e - 1
 To'g'ri javob: A) 1
✔
Izoh:  Bo'laklab integrallash: ∫ x·e^x dx = (x - 1)e^x + C. Chegaralar bo'yicha (1 - 1)e^1 + 1 = 1.
29.  2-tartibli A va B matritsalar uchun det A = -2, det B = 5. det(AB) ni toping.
A)  -20
B)  3
C)  -10
D)  -7
 To'g'ri javob: C) -10
✔
Izoh:  Determinantlar xossasi: det(AB) = det A·det B = (-2)·5 = -10.
30.  [[-8, -3], [-3, -6]] matritsaning determinanti nechaga teng?
A)  6
B)  57
C)  39
D)  40
 To'g'ri javob: C) 39
✔
Izoh:  2-tartibli determinant: a11·a22 - a12·a21 = (-8)·(-6) - (-3)·(-3) = 39.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    182 Oliy matematika • 3-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  A(-6; 5; -2) va B(0; -1; 0) nuqtalarni tutashtiruvchi kesma o'rtasining koordinatalarini toping.
A)  (3; -3; 1)
B)  (-6; 4; -2)
C)  (-3; 2; -1)
D)  (-2; 2; -1)
 To'g'ri javob: C) (-3; 2; -1)✔
Izoh:  Kesma o'rtasi: x = (x1 + x2)/2, y = (y1 + y2)/2, z = (z1 + z2)/2. Natija M(-3; 2; -1).
2.  a = (2; 3; -2) va b = (-2; -1; 2) vektorlarning vektor ko'paytmasi a×b ni toping.
A)  (-4; -3; -4)
B)  (4; 0; 4)
C)  (0; 4; 4)
D)  (8; 8; -8)
 To'g'ri javob: B) (4; 0; 4)
✔
Izoh:  a×b = (a2b3 - a3b2; a3b1 - a1b3; a1b2 - a2b1) formulasidan a×b = (4; 0; 4).
3.  y = x^2 + 3 funksiyaning [-1; 2] kesmadagi eng kichik qiymatini toping.
A)  7
B)  3
C)  4
D)  2
 To'g'ri javob: B) 3
✔
Izoh:  y' = 2x = 0 dan x = 0   [-1; 2]. y(0) = 3, oxirlardagi qiymatlar 4 va 7 undan katta.	
∈
4.  y'' + 4y = 0 tenglamaning umumiy yechimini toping.
A)  y = (C1 + C2·x)e^x
B)  y = e^(2x)(C1·cos x + C2·sin x)
C)  y = C1·e^x + C2·e^(2x)
D)  y = C1·cos(2x) + C2·sin(2x)
 To'g'ri javob: D) y = C1·cos(2x) + C2·sin(2x)	
✔
Izoh:  Xarakteristik tenglama ildizlari k = 0 ± 2i kompleks. Shuning uchun y = C1·cos(2x) + C2·sin(2x).
5.  y = (2x - 3)/(3x + 1) bo'lsa, y'(0) ni toping.
A)  11
B)  -7
C)  -10
D)  2/3
 To'g'ri javob: A) 11
✔
Izoh:  (u/v)' = (u'v - uv')/v^2 = 11/(3x + 1)^2. x = 0 da y' = 11.
6.  a = (-2; 3; 1), b = (-2; 1; 1), c = (-1; 3; -1) vektorlarga qurilgan piramida (tetraedr) hajmini toping.
A)  6
B)  2
C)  1
D)  3
 To'g'ri javob: C) 1
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    183 Izoh:  Aralash ko'paytma (a, b, c) = -6. Tetraedr hajmi V = |(a, b, c)|/6 = 1.
7.  y' + 2y = 10 chiziqli tenglamaning umumiy yechimini toping.
A)  y = 5x + C·e^(-2x)
B)  y = 10 + C·e^(-2x)
C)  y = 5 + C·e^(4x)
D)  y = 5 + C·e^(-2x)
 To'g'ri javob: D) y = 5 + C·e^(-2x)✔
Izoh:  Bir jinsli qism yechimi C·e^(-2x), xususiy yechim y = const = 10/2 = 5. Natija y = 5 + C·e^(-2x).
8.  m ning qanday qiymatida a = (m; -4; -2) va b = (-2; 5; -4) vektorlar perpendikulyar bo'ladi?
A)  -4
B)  -6
C)  -12
D)  14
 To'g'ri javob: B) -6
✔
Izoh:  Perpendikulyarlik sharti a·b = 0: (-2)m + (-20) + 8 = 0, bundan m = -6.
9.  A(3; 3; -1) va B(1; 0; -7) nuqtalar orasidagi masofani toping.
A)  sqrt(57)
B)  7
C)  49
D)  11
 To'g'ri javob: B) 7
✔
Izoh:  |AB| = sqrt((1 - 3)^2 + (0 - 3)^2 + ((-7) - (-1))^2) = sqrt(49) = 7.
10.  y = ln(x^2 + 5) bo'lsa, y'(-3) ni hisoblang.
A)  1/14
B)  -3/7
C)  -3/14
D)  -6
 To'g'ri javob: B) -3/7
✔
Izoh:  (ln u)' = u'/u: y' = 2x/(x^2 + 5). x = -3 da y' = -3/7.
11.  1/(1 - 2x) funksiyaning Makloren qatorida x^2 oldidagi koeffitsiyentni toping.
A)  5
B)  8
C)  4
D)  2
 To'g'ri javob: C) 4
✔
Izoh:  1/(1 - t) = 1 + t + t^2 + ..., t = 2x. Koeffitsiyent (2)^2 = 4.
12.  y = (2x + 4)^5 funksiyaning x = 2 nuqtadagi hosilasini toping.
A)  40962
B)  40960
C)  32768
D)  20480
 To'g'ri javob: B) 40960
✔
Izoh:  Murakkab funksiya hosilasi: y' = 5·(2x + 4)^4·2. x = 2 da y' = 40960.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    184 13.  M(5; 0) nuqtadan 8x + 15y - 5 = 0 to'g'ri chiziqqacha masofani toping.
A)  35/17
B)  35/289
C)  40/17
D)  35
 To'g'ri javob: A) 35/17✔
Izoh:  d = |Ax0 + By0 + C|/sqrt(A^2 + B^2) = 35/sqrt(289) = 35/17.
14.  Σ x^n/3^n darajali qatorning yaqinlashish radiusini toping.
A)  1/3
B)  9
C)  1
D)  3
 To'g'ri javob: D) 3
✔
Izoh:  Dalamber alomati: |x|/3 < 1, ya'ni |x| < 3. Demak R = 3.
15.  y'' + 6y' + 18y = 0 tenglamaning umumiy yechimini toping.
A)  y = C1·e^(-3x) + C2·e^(3x)
B)  y = e^(3x)(C1·cos(4x) + C2·sin(4x))
C)  y = e^(-3x)(C1·cos(3x) + C2·sin(3x))
D)  y = (C1 + C2·x)e^(-3x)
 To'g'ri javob: C) y = e^(-3x)(C1·cos(3x) + C2·sin(3x))
✔
Izoh:  Xarakteristik tenglama ildizlari k = -3 ± 3i kompleks. Shuning uchun y = e^(-3x)(C1·cos(3x) + C2·sin(3x)).
16.  y = 2x^3 + 9x^2 - 24x - 5 funksiyaning kritik (statsionar) nuqtalarini toping.
A)  x = -4 va x = 1
B)  x = -4 va x = -3
C)  x = -8 va x = 2
D)  x = -24 va x = -9
 To'g'ri javob: A) x = -4 va x = 1
✔
Izoh:  y' = 6x^2 + 18x - 24 = 6(x + 4)(x - 1) = 0, demak x = -4 va x = 1.
17.  Σ (n = 0 dan ∞ gacha) 3·(3/4)^n qatorning yig'indisini toping.
A)  12/7
B)  4
C)  12
D)  9
 To'g'ri javob: C) 12
✔
Izoh:  Cheksiz kamayuvchi geometrik progressiya: S = b1/(1 - q) = 3/(1 - 3/4) = 12.
18.  1/(1 + 3x) funksiyaning Makloren qatorida x^2 oldidagi koeffitsiyentni toping.
A)  9
B)  -27
C)  -6
D)  9/2
 To'g'ri javob: A) 9
✔
Izoh:  1/(1 - t) = 1 + t + t^2 + ..., t = -3x. Koeffitsiyent (-3)^2 = 9.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    185 19.  (0; 4; -3) vektorning moduli nechaga teng?
A)  25
B)  sqrt(2)
C)  sqrt(27)
D)  5
 To'g'ri javob: D) 5✔
Izoh:  |a| = sqrt(x^2 + y^2 + z^2) = sqrt(0 + 16 + 9) = 5.
20.  y = (x - 5)/(2x - 2) bo'lsa, y'(0) ni toping.
A)  1/2
B)  -1
C)  -3
D)  2
 To'g'ri javob: D) 2
✔
Izoh:  (u/v)' = (u'v - uv')/v^2 = 8/(2x - 2)^2. x = 0 da y' = 2.
21.  m ning qanday qiymatida a = (m; 4; -2) va b = (-2; 3; -1) vektorlar perpendikulyar bo'ladi?
A)  7
B)  9
C)  14
D)  -5
 To'g'ri javob: A) 7
✔
Izoh:  Perpendikulyarlik sharti a·b = 0: (-2)m + 12 + 2 = 0, bundan m = 7.
22.  y' = -4y tenglamaning y(0) = 2 shartni qanoatlantiruvchi yechimini toping.
A)  y = 2e^(-x/4)
B)  y = 2e^(-4x)
C)  y = 4e^(-2x)
D)  y = e^(-4x) + 2
 To'g'ri javob: B) y = 2e^(-4x)
✔
Izoh:  O'zgaruvchilarni ajratamiz: dy/y = -4dx, y = C·e^(-4x). y(0) = C = 2, demak y = 2e^(-4x).
23.  y = (5x - 2)/(3x - 1) bo'lsa, y'(2) ni toping.
A)  24/25
B)  1/25
C)  5/3
D)  -11/25
 To'g'ri javob: B) 1/25
✔
Izoh:  (u/v)' = (u'v - uv')/v^2 = 1/(3x - 1)^2. x = 2 da y' = 1/25.
24.  y = 2x^3 + 12x^2 + 18x - 3 funksiyaning kritik (statsionar) nuqtalarini toping.
A)  x = -12 va x = 18
B)  x = -6 va x = -2
C)  x = -4 va x = 3
D)  x = -3 va x = -1
 To'g'ri javob: D) x = -3 va x = -1
✔
Izoh:  y' = 6x^2 + 24x + 18 = 6(x + 3)(x + 1) = 0, demak x = -3 va x = -1.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    186 25.  y'' - 3y' - 4y = 0 tenglamaning umumiy yechimini toping.
A)  y = C1·cos(4x) + C2·sin(4x)
B)  y = (C1 + C2·x)e^(-x)
C)  y = C1·e^(-x) + C2·e^(4x)
D)  y = C1·e^(-3x) + C2·e^(-4x)
 To'g'ri javob: C) y = C1·e^(-x) + C2·e^(4x)✔
Izoh:  Xarakteristik tenglama k^2 - 3k - 4 = 0 ning ildizlari k1 = -1, k2 = 4. Demak y = C1·e^(-x) + C2·e^(4x).
26.  f(x) = x^3 + 2x^2 + 3x - 3 bo'lsa, f'(3) ni toping.
A)  51
B)  36
C)  42
D)  18
 To'g'ri javob: C) 42
✔
Izoh:  f'(x) = 3x^2 + 4x + 3. x = 3 ni qo'ysak, f'(3) = 42.
27.  a = (-1; 4; -2) va b = (0; 4; 4) vektorlarga qurilgan uchburchak yuzini toping.
A)  sqrt(608)
B)  sqrt(608)/2
C)  sqrt(608)/3
D)  8
 To'g'ri javob: B) sqrt(608)/2
✔
Izoh:  Uchburchak yuzi S = |a×b|/2. a×b = (24; 4; -4), |a×b| = sqrt(608), demak S = sqrt(608)/2.
28.  y'' - 2y' - 3y = 0 tenglamaning umumiy yechimini toping.
A)  y = C1·e^(-x) + C2·e^(3x)
B)  y = C1·cos(3x) + C2·sin(3x)
C)  y = (C1 + C2·x)e^(-x)
D)  y = C1·e^(-2x) + C2·e^(-3x)
 To'g'ri javob: A) y = C1·e^(-x) + C2·e^(3x)
✔
Izoh:  Xarakteristik tenglama k^2 - 2k - 3 = 0 ning ildizlari k1 = -1, k2 = 3. Demak y = C1·e^(-x) + C2·e^(3x).
29.  y = x^3 - 6x^2 - x - 2 egri chiziq burilish (egilish) nuqtasining abssissasini toping.
A)  2
B)  1/3
C)  3
D)  6
 To'g'ri javob: A) 2
✔
Izoh:  y'' = 6x - 12 = 0 dan x = 2; bu nuqtadan o'tishda y'' ishorasini o'zgartiradi.
30.  (-6; 7; 6) vektorning moduli nechaga teng?
A)  sqrt(50)
B)  sqrt(123)
C)  121
D)  11
 To'g'ri javob: D) 11
✔
Izoh:  |a| = sqrt(x^2 + y^2 + z^2) = sqrt(36 + 49 + 36) = 11.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    187 Oliy matematika • 4-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  ∫_0^1 2x(x^2 + 1)^5 dx integralni hisoblang.
A)  31/5
B)  63/5
C)  21/2
D)  32/3
 To'g'ri javob: C) 21/2✔
Izoh:  t = x^2 + 1 almashtirish: dt = 2x dx, t 1 dan 2 gacha. ∫_1^2 t^5 dt = (2^6 - 1)/6 = 21/2.
2.  Sistemani yeching: -3x - y = -17, -3x + 2y = -11. x ning qiymatini toping.
A)  2
B)  -45
C)  7
D)  5
 To'g'ri javob: D) 5
✔
Izoh:  Kramer qoidasi: Δ = -9, Δx = -45, x = Δx/Δ = 5. Tekshirish: x = 5, y = 2 ikkala tenglamani qanoatlantiradi.
3.  Sistemadan x ning qiymatini toping: 2x + 3y + 3z = 15; x - y + 3z = 11; -x + y - z = -3.
A)  5
B)  0
C)  1
D)  4
 To'g'ri javob: B) 0
✔
Izoh:  Gauss yoki Kramer usulida yechim: x = 0, y = 1, z = 4. Uni har bir tenglamaga qo'yib tekshirish mumkin.
4.  ∫ dx/sqrt(9 - x^2) integralni toping.
A)  ln|x + sqrt(x^2 + 9)| + C
B)  arcsin(x/3) + C
C)  (1/3)arcsin(x/3) + C
D)  (1/3)arctg(x/3) + C
 To'g'ri javob: B) arcsin(x/3) + C
✔
Izoh:  Jadval integrali: ∫ dx/sqrt(a^2 - x^2) = arcsin(x/a) + C, bu yerda a = 3.
5.  lim x→0 ln(1 + 4x)/(8x) ni hisoblang.
A)  32
B)  0
C)  2
D)  1/2
 To'g'ri javob: D) 1/2
✔
Izoh:  x→0 da ln(1 + t) ~ t, demak limit (4x)/(8x) = 1/2.
6.  ∫ e^(4x + 1) dx ni toping.
A)  e^(4x + 1) + C
B)  (1/5)e^(4x + 1) + C
C)  (1/4)e^(4x + 1) + C
D)  4e^(4x + 1) + C
 To'g'ri javob: C) (1/4)e^(4x + 1) + C
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    188 Izoh:  ∫ e^(kx + b) dx = (1/k)e^(kx + b) + C. Bu yerda k = 4, natija (1/4)e^(4x + 1) + C.
7.  lim x→0 (1 - cos(4x))/(3x^2) ni hisoblang.
A)  8/3
B)  2/3
C)  4/3
D)  16/3
 To'g'ri javob: A) 8/3✔
Izoh:  1 - cos t ~ t^2/2 (t→0). Demak (4x)^2/2 : (3x^2) = 8/3.
8.  3-tartibli A kvadrat matritsa uchun det A = 2. det(2A) ni toping.
A)  4
B)  8
C)  17
D)  16
 To'g'ri javob: D) 16
✔
Izoh:  n-tartibli matritsa uchun det(kA) = k^n·det A. Bu yerda 2^3·2 = 16.
9.  lim x→0 sin(9x)/sin(7x) limitni toping.
A)  7/9
B)  63
C)  9/7
D)  1
 To'g'ri javob: C) 9/7
✔
Izoh:  Birinchi ajoyib limit sin t/t → 1 dan foydalanamiz: sin(9x) ~ 9x, natija 9/7 = 9/7.
10.  lim x→0 (e^(3x) - 1)/(5x) ni hisoblang.
A)  3/5
B)  0
C)  5/3
D)  15
 To'g'ri javob: A) 3/5
✔
Izoh:  x→0 da e^t - 1 ~ t ekvivalentligidan: (3x)/(5x) = 3/5.
11.  ∫ e^(-4x + 3) dx ni toping.
A)  -4e^(-4x + 3) + C
B)  e^(-4x + 3) + C
C)  (-1/3)e^(-4x + 3) + C
D)  (-1/4)e^(-4x + 3) + C
 To'g'ri javob: D) (-1/4)e^(-4x + 3) + C
✔
Izoh:  ∫ e^(kx + b) dx = (1/k)e^(kx + b) + C. Bu yerda k = -4, natija (-1/4)e^(-4x + 3) + C.
12.  ∫_1^(e^4) (4/x) dx integralni hisoblang.
A)  4
B)  64
C)  16
D)  4e^4
 To'g'ri javob: C) 16
✔
Izoh:  ∫ dx/x = ln|x| + C. Shuning uchun 4·(ln e^4 - ln 1) = 4·4 = 16.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    189 13.  ∫_1^(e^4) (5/x) dx integralni hisoblang.
A)  20
B)  80
C)  5e^4
D)  5
 To'g'ri javob: A) 20✔
Izoh:  ∫ dx/x = ln|x| + C. Shuning uchun 5·(ln e^4 - ln 1) = 5·4 = 20.
14.  3-tartibli A va B matritsalar uchun det A = 6, det B = -4. det(AB) ni toping.
A)  -72
B)  -24
C)  2
D)  10
 To'g'ri javob: B) -24
✔
Izoh:  Determinantlar xossasi: det(AB) = det A·det B = 6·(-4) = -24.
15.  ∫ dx/(7x + 6) integralni toping.
A)  ln|7x + 6| + C
B)  7ln|7x + 6| + C
C)  -1/(7x + 6)^2 + C
D)  (1/7)ln|7x + 6| + C
 To'g'ri javob: D) (1/7)ln|7x + 6| + C
✔
Izoh:  ∫ dx/(kx + b) = (1/k)ln|kx + b| + C, k = 7. Natija (1/7)ln|7x + 6| + C.
16.  [[-3, 9], [5, -9]] matritsaning determinanti nechaga teng?
A)  -18
B)  72
C)  66
D)  -17
 To'g'ri javob: A) -18
✔
Izoh:  2-tartibli determinant: a11·a22 - a12·a21 = (-3)·(-9) - 9·5 = -18.
17.  f(x) = (x - 1)/(x^2 + 2x - 8) funksiyaning uzilish nuqtalarini toping.
A)  faqat x = -4
B)  x = 1
C)  faqat x = 2
D)  x = -4 va x = 2
 To'g'ri javob: D) x = -4 va x = 2
✔
Izoh:  Maxraj (x + 4)(x - 2) ga teng va x = -4, x = 2 da nolga aylanadi; bu nuqtalarda surat nolga teng emas.
18.  ∫ e^(5x - 2) dx ni toping.
A)  e^(5x - 2) + C
B)  (1/5)e^(5x - 2) + C
C)  (1/6)e^(5x - 2) + C
D)  5e^(5x - 2) + C
 To'g'ri javob: B) (1/5)e^(5x - 2) + C
✔
Izoh:  ∫ e^(kx + b) dx = (1/k)e^(kx + b) + C. Bu yerda k = 5, natija (1/5)e^(5x - 2) + C.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    190 19.  y = x^2 parabola va y = 1 to'g'ri chiziq bilan chegaralangan figura yuzini toping.
A)  2/3
B)  2
C)  1/3
D)  4/3
 To'g'ri javob: D) 4/3✔
Izoh:  Chegaralar x = ±1. S = ∫_(-1)^1 (1 - x^2) dx = 4·1^3/3 = 4/3.
20.  det A ni toping, bunda A = [[9, -2], [7, 7]].
A)  78
B)  49
C)  -67
D)  77
 To'g'ri javob: D) 77
✔
Izoh:  2-tartibli determinant: a11·a22 - a12·a21 = 9·7 - (-2)·7 = 77.
21.  lim x→∞ (6x^2 - 6x - 4)/(-5x^2 - 2x - 3) limitni toping.
A)  -6/5
B)  -5/6
C)  3
D)  4/3
 To'g'ri javob: A) -6/5
✔
Izoh:  Surat va maxrajni x^2 ga bo'lamiz: yuqori darajali hadlar koeffitsiyentlari nisbati 6/(-5) = -6/5.
22.  2-tartibli A kvadrat matritsa uchun det A = 3. det(3A) ni toping.
A)  27
B)  6
C)  81
D)  9
 To'g'ri javob: A) 27
✔
Izoh:  n-tartibli matritsa uchun det(kA) = k^n·det A. Bu yerda 3^2·3 = 27.
23.  Sistemadan x + y + z yig'indini toping: x + 2y + z = 6; x - y + 3z = 12; -2x + y - 2z = -12.
A)  5
B)  7
C)  6
D)  0
 To'g'ri javob: C) 6
✔
Izoh:  Gauss yoki Kramer usulida yechim: x = 3, y = 0, z = 3. Uni har bir tenglamaga qo'yib tekshirish mumkin.
24.  Xosmas integralni hisoblang: ∫_1^∞ 3dx/x^(4/3).
A)  9/7
B)  9/4
C)  uzoqlashadi (∞)
D)  9
 To'g'ri javob: D) 9
✔
Izoh:  ∫_1^∞ dx/x^p = 1/(p - 1) (p > 1). Bu yerda p = 4/3, natija 3/(4/3 - 1) = 9.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    191 25.  lim x→0 sin(2x)/(6x) limitni toping.
A)  1/3
B)  1
C)  3
D)  12
 To'g'ri javob: A) 1/3✔
Izoh:  Birinchi ajoyib limit sin t/t → 1 dan foydalanamiz: sin(2x) ~ 2x, natija 2/6 = 1/3.
26.  lim x→∞ (4x - 2)/(2x^2 + 4x) limitni hisoblang.
A)  0
B)  1
C)  cheksiz (∞)
D)  2
 To'g'ri javob: A) 0
✔
Izoh:  Suratning darajasi (1) maxrajning darajasidan (2) kichik, shuning uchun limit 0 ga teng.
27.  A = [[-3, 3, 1], [3, -3, 4], [2, 0, 2]] bo'lsa, det A nimaga teng?
A)  30
B)  54
C)  34
D)  18
 To'g'ri javob: A) 30
✔
Izoh:  Uchburchaklar (Sarrus) qoidasi yoki birinchi satr bo'yicha yoyish orqali det A = 30 kelib chiqadi.
28.  lim x→∞ (-2x + 9)/(-x^2 + 4x - 5) limitni hisoblang.
A)  0
B)  -9/5
C)  cheksiz (∞)
D)  2
 To'g'ri javob: A) 0
✔
Izoh:  Suratning darajasi (1) maxrajning darajasidan (2) kichik, shuning uchun limit 0 ga teng.
29.  Sistemani yeching: 3x + 4y = 3, 3x - 2y = 3. y ning qiymatini toping.
A)  2
B)  -18
C)  0
D)  1
 To'g'ri javob: C) 0
✔
Izoh:  Kramer qoidasi: Δ = -18, Δy = 0, y = Δy/Δ = 0. Tekshirish: x = 1, y = 0 ikkala tenglamani qanoatlantiradi.
30.  lim x→∞ (1 - 3/x)^(3x) limitni toping.
A)  cheksiz (∞)
B)  1
C)  e^(-1)
D)  e^(-9)
 To'g'ri javob: D) e^(-9)
✔
Izoh:  (1 + (-3)/x)^(x/(-3)) → e, shuning uchun (1 + (-3)/x)^(3x) → e^((-3)·3) = e^(-9).
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    192 Oliy matematika • 5-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  A(-1; 0; 5) va B(-7; -3; 7) nuqtalar orasidagi masofani toping.
A)  11
B)  49
C)  7
D)  sqrt(57)
 To'g'ri javob: C) 7✔
Izoh:  |AB| = sqrt(((-7) - (-1))^2 + ((-3) - 0)^2 + (7 - 5)^2) = sqrt(49) = 7.
2.  x^2 + y^2 - 4x - 10y - 7 = 0 aylananing radiusini toping.
A)  sqrt(7)
B)  36
C)  6
D)  8
 To'g'ri javob: C) 6
✔
Izoh:  To'la kvadrat ajratamiz: (x - 2)^2 + (y - 5)^2 = 36, demak R = 6.
3.  y = x^2 + 2x egri chiziqqa abssissasi x0 = 1 bo'lgan nuqtada o'tkazilgan urinma tenglamasini toping.
A)  y = 4x + 3
B)  y = 6x - 3
C)  y = 4x - 1
D)  y = 3x - 1
 To'g'ri javob: C) y = 4x - 1
✔
Izoh:  y0 = 3, y'(x0) = 2·1 + 2 = 4. Urinma: y = y0 + y'(x0)(x - x0), ya'ni y = 4x - 1.
4.  y'' + 16y = 0 tenglamaning umumiy yechimini toping.
A)  y = C1·e^x + C2·e^(4x)
B)  y = C1·cos(4x) + C2·sin(4x)
C)  y = (C1 + C2·x)e^x
D)  y = e^(4x)(C1·cos x + C2·sin x)
 To'g'ri javob: B) y = C1·cos(4x) + C2·sin(4x)
✔
Izoh:  Xarakteristik tenglama ildizlari k = 0 ± 4i kompleks. Shuning uchun y = C1·cos(4x) + C2·sin(4x).
5.  y' = 6x, y(0) = -4 Koshi masalasining yechimi uchun y(2) ni toping.
A)  12
B)  20
C)  8
D)  9
 To'g'ri javob: C) 8
✔
Izoh:  Integrallaymiz: y = 3x^2 + C, y(0) = -4 dan C = -4. y(2) = 8.
6.  a = (3; 1; -2), b = (0; 2; 2), c = (2; 2; -2) vektorlarga qurilgan piramida (tetraedr) hajmini toping.
A)  6
B)  2
C)  4
D)  12
 To'g'ri javob: B) 2
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    193 Izoh:  Aralash ko'paytma (a, b, c) = -12. Tetraedr hajmi V = |(a, b, c)|/6 = 2.
7.  x^2·y^(4) - y' = e^x differensial tenglamaning tartibini aniqlang.
A)  2
B)  4
C)  1
D)  3
 To'g'ri javob: B) 4✔
Izoh:  Tenglamada to'rtinchi tartibli hosila y^(4) qatnashgani uchun uning tartibi 4 ga teng.
8.  A(-2; 5; 1) va B(4; 7; -2) nuqtalar orasidagi masofani toping.
A)  sqrt(57)
B)  11
C)  49
D)  7
 To'g'ri javob: D) 7
✔
Izoh:  |AB| = sqrt((4 - (-2))^2 + (7 - 5)^2 + ((-2) - 1)^2) = sqrt(49) = 7.
9.  y = ln(4x^2 + 5) bo'lsa, y'(3) ni hisoblang.
A)  24
B)  1/41
C)  12/41
D)  24/41
 To'g'ri javob: D) 24/41
✔
Izoh:  (ln u)' = u'/u: y' = 8x/(4x^2 + 5). x = 3 da y' = 24/41.
10.  f(x) = -2x^4 - 2x^3 - 5x^2 bo'lsa, f''(-2) ni toping.
A)  -72
B)  -30
C)  -82
D)  60
 To'g'ri javob: C) -82
✔
Izoh:  f'(x) = -8x^3 - 6x^2 - 10x, f''(x) = -24x^2 - 12x - 10. f''(-2) = -82.
11.  y'' - 7y' + 12y = 0 tenglamaning umumiy yechimini toping.
A)  y = (C1 + C2·x)e^(3x)
B)  y = C1·cos(4x) + C2·sin(4x)
C)  y = C1·e^(-7x) + C2·e^(12x)
D)  y = C1·e^(3x) + C2·e^(4x)
 To'g'ri javob: D) y = C1·e^(3x) + C2·e^(4x)
✔
Izoh:  Xarakteristik tenglama k^2 - 7k + 12 = 0 ning ildizlari k1 = 3, k2 = 4. Demak y = C1·e^(3x) + C2·e^(4x).
12.  a = (1; -5; 0) vektorning uzunligini toping.
A)  sqrt(26)
B)  sqrt(28)
C)  26
D)  sqrt(17)
 To'g'ri javob: A) sqrt(26)
✔
Izoh:  |a| = sqrt(x^2 + y^2 + z^2) = sqrt(1 + 25 + 0) = sqrt(26).
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    194 13.  A(4; 5; 4) va B(2; -1; -4) nuqtalarni tutashtiruvchi kesma o'rtasining koordinatalarini toping.
A)  (-1; -3; -4)
B)  (4; 2; 0)
C)  (6; 4; 0)
D)  (3; 2; 0)
 To'g'ri javob: D) (3; 2; 0)✔
Izoh:  Kesma o'rtasi: x = (x1 + x2)/2, y = (y1 + y2)/2, z = (z1 + z2)/2. Natija M(3; 2; 0).
14.  Nuqta s(t) = t^3 + 3t (m) qonun bo'yicha harakatlanadi. t = 2 s dagi tezlanishni toping.
A)  13 m/s^2
B)  14 m/s^2
C)  15 m/s^2
D)  12 m/s^2
 To'g'ri javob: D) 12 m/s^2
✔
Izoh:  Tezlanish yo'lning ikkinchi hosilasi: a(t) = s''(t) = 6t, a(2) = 12 m/s^2.
15.  a = (-1; -3; 3) va b = (-1; -2; 4) vektorlarning vektor ko'paytmasi a×b ni toping.
A)  (-6; 1; -1)
B)  (1; -6; -1)
C)  (-18; -7; 5)
D)  (1; 6; 12)
 To'g'ri javob: A) (-6; 1; -1)
✔
Izoh:  a×b = (a2b3 - a3b2; a3b1 - a1b3; a1b2 - a2b1) formulasidan a×b = (-6; 1; -1).
16.  m ning qanday qiymatida a = (m; 4; 4) va b = (2; 2; -3) vektorlar perpendikulyar bo'ladi?
A)  2
B)  3
C)  10
D)  -4
 To'g'ri javob: A) 2
✔
Izoh:  Perpendikulyarlik sharti a·b = 0: 2m + 8 + (-12) = 0, bundan m = 2.
17.  Qaysi qator uzoqlashuvchi (divergent)?
A)  Σ 1/sqrt(n)
B)  Σ 1/n^3
C)  Σ 1/(n^2 + 1)
D)  Σ 1/2^n
 To'g'ri javob: A) Σ 1/sqrt(n)
✔
Izoh:  Σ 1/n^p qator p ≤ 1 da uzoqlashadi; 1/sqrt(n) uchun p = 1/2.
18.  y' = -3y tenglamaning y(0) = 5 shartni qanoatlantiruvchi yechimini toping.
A)  y = 5e^(-x/3)
B)  y = e^(-3x) + 5
C)  y = 3e^(-5x)
D)  y = 5e^(-3x)
 To'g'ri javob: D) y = 5e^(-3x)
✔
Izoh:  O'zgaruvchilarni ajratamiz: dy/y = -3dx, y = C·e^(-3x). y(0) = C = 5, demak y = 5e^(-3x).
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    195 19.  f(x) = 2x^3 + 2x^2 + 6x - 7 bo'lsa, f'(0) ni toping.
A)  6
B)  8
C)  -7
D)  5
 To'g'ri javob: A) 6✔
Izoh:  f'(x) = 6x^2 + 4x + 6. x = 0 ni qo'ysak, f'(0) = 6.
20.  f(x) = -x^4 - 3x^3 + 2x^2 + x bo'lsa, f''(-1) ni toping.
A)  10
B)  9
C)  -8
D)  6
 To'g'ri javob: A) 10
✔
Izoh:  f'(x) = -4x^3 - 9x^2 + 4x + 1, f''(x) = -12x^2 - 18x + 4. f''(-1) = 10.
21.  a = (3; 6; 0) va b = (-4; -2; -1) vektorlarning skalyar ko'paytmasini toping.
A)  -63
B)  -23
C)  2
D)  -24
 To'g'ri javob: D) -24
✔
Izoh:  Skalyar ko'paytma mos koordinatalar ko'paytmalari yig'indisi: 3·(-4) + 6·(-2) + 0·(-1) = -24.
22.  y'' + 4y' + 4y = 0 differensial tenglamaning umumiy yechimini toping.
A)  y = (C1 + C2·x)e^(-2x)
B)  y = C1·cos(2x) + C2·sin(2x)
C)  y = (C1 + C2·x)e^(-4x)
D)  y = C1·e^(-2x) + C2·e^(4x)
 To'g'ri javob: A) y = (C1 + C2·x)e^(-2x)
✔
Izoh:  Xarakteristik tenglama (k + 2)^2 = 0 karrali ildiz k = -2 beradi, shuning uchun y = (C1 + C2·x)e^(-2x).
23.  Σ (n = 1 dan ∞ gacha) 1/(n(n + 1)) qatorning yig'indisini toping.
A)  1/2
B)  0
C)  1
D)  2
 To'g'ri javob: C) 1
✔
Izoh:  1/(n(n + 1)) = 1/n - 1/(n + 1). Qisqarishlardan so'ng S_n = 1 - 1/(n + 1) → 1.
24.  y = 2x^3 - 12x^2 + 18x funksiyaning kritik (statsionar) nuqtalarini toping.
A)  x = 1 va x = 3
B)  x = 12 va x = 18
C)  x = 3 va x = 4
D)  x = 2 va x = 6
 To'g'ri javob: A) x = 1 va x = 3
✔
Izoh:  y' = 6x^2 - 24x + 18 = 6(x - 1)(x - 3) = 0, demak x = 1 va x = 3.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    196 25.  Σ (n = 0 dan ∞ gacha) 6·(3/4)^n qatorning yig'indisini toping.
A)  24
B)  18
C)  8
D)  24/7
 To'g'ri javob: A) 24✔
Izoh:  Cheksiz kamayuvchi geometrik progressiya: S = b1/(1 - q) = 6/(1 - 3/4) = 24.
26.  y = x^2 + 6 funksiyaning [-3; 2] kesmadagi eng katta qiymatini toping.
A)  6
B)  10
C)  15
D)  16
 To'g'ri javob: C) 15
✔
Izoh:  Kritik nuqta x = 0 da y = 6 (minimum). Kesma oxirlarida y(-3) = 15, y(2) = 10; eng kattasi 15.
27.  y' + 3y = 12 chiziqli tenglamaning umumiy yechimini toping.
A)  y = 4 + C·e^(-3x)
B)  y = 12 + C·e^(-3x)
C)  y = 4x + C·e^(-3x)
D)  y = 4 + C·e^(6x)
 To'g'ri javob: A) y = 4 + C·e^(-3x)
✔
Izoh:  Bir jinsli qism yechimi C·e^(-3x), xususiy yechim y = const = 12/3 = 4. Natija y = 4 + C·e^(-3x).
28.  m ning qanday qiymatida a = (m; -1; 5) va b = (-1; -1; -4) vektorlar perpendikulyar bo'ladi?
A)  -17
B)  -21
C)  -18
D)  -19
 To'g'ri javob: D) -19
✔
Izoh:  Perpendikulyarlik sharti a·b = 0: (-1)m + 1 + (-20) = 0, bundan m = -19.
29.  y = x^2 + 4x + 2 egri chiziqqa abssissasi x0 = 3 bo'lgan nuqtada o'tkazilgan urinma tenglamasini 
toping.
A)  y = 10x - 7
B)  y = 23x - 7
C)  y = 10x + 23
D)  y = 12x - 13
 To'g'ri javob: A) y = 10x - 7
✔
Izoh:  y0 = 23, y'(x0) = 2·3 + 4 = 10. Urinma: y = y0 + y'(x0)(x - x0), ya'ni y = 10x - 7.
30.  Moddiy nuqta s(t) = 3t^3 - t^2 + 5t (m) qonun bo'yicha harakatlanadi. t = 2 s dagi tezlikni toping.
A)  30 m/s
B)  34 m/s
C)  37 m/s
D)  39 m/s
 To'g'ri javob: C) 37 m/s
✔
Izoh:  Tezlik yo'ldan olingan hosila: v(t) = s'(t) = 9t^2 - 2t + 5, v(2) = 37 m/s.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    197 Oliy matematika • 6-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  ∫_0^π x·sin x dx integralni hisoblang.
A)  π
B)  2
C)  2π
D)  π/2
 To'g'ri javob: A) π✔
Izoh:  Bo'laklab: ∫ x·sin x dx = -x·cos x + sin x + C. 0 dan π gacha: -π·cos π + 0 = π.
2.  A = [[3, -1], [-2, 2]], B = [[2, 1], [-2, 2]] bo'lsa, AB ko'paytmaning 2-satr, 2-ustundagi elementini 
toping.
A)  4
B)  8
C)  2
D)  6
 To'g'ri javob: C) 2
✔
Izoh:  (AB) ning bu elementi A ning 2-satrini B ning 2-ustuniga skalyar ko'paytirishdan olinadi: (-2)·1 + 2·2 = 2.
3.  ∫ (6x^2 + 2x - 4) dx aniqmas integralni toping.
A)  2x^3 + 2x^2 - 4x + C
B)  2x^3 + x^2 - 4x + C
C)  12x + 2 + C
D)  6x^3 + 2x^2 - 4x + C
 To'g'ri javob: B) 2x^3 + x^2 - 4x + C
✔
Izoh:  Darajali funksiya integrali ∫ x^n dx = x^(n+1)/(n+1) + C. Har bir hadni integrallab 2x^3 + x^2 - 4x + C 
olamiz.
4.  A = [[3, -1], [-5, 1]] matritsa uchun A^(-1) teskari matritsaning 2-satr, 2-ustundagi elementini 
toping.
A)  -6
B)  -1/2
C)  -3/2
D)  -5/2
 To'g'ri javob: C) -3/2
✔
Izoh:  A^(-1) = (1/det A)·[[a22, -a12], [-a21, a11]], det A = -2. Demak izlangan element -3/2 ga teng.
5.  A = [[-4, -5], [-3, -4]] matritsa uchun A^(-1) teskari matritsaning 2-satr, 1-ustundagi elementini 
toping.
A)  4
B)  3
C)  2
D)  5
 To'g'ri javob: B) 3
✔
Izoh:  A^(-1) = (1/det A)·[[a22, -a12], [-a21, a11]], det A = 1. Demak izlangan element 3 ga teng.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    198 6.  2-tartibli A matritsa uchun det A = -3. det(A^2) ni toping.
A)  9
B)  -6
C)  10
D)  12
 To'g'ri javob: A) 9✔
Izoh:  det(AB) = det A·det B, shuning uchun det(A^2) = (det A)^2 = 9.
7.  ∫_0^(π/2) cos x dx integralni hisoblang.
A)  0
B)  1/2
C)  1
D)  3
 To'g'ri javob: C) 1
✔
Izoh:  Boshlang'ich (1/1)sin(1x). Chegaralarni qo'yamiz: (1/1)(sin(π/2) - sin 0) = 1.
8.  lim x→3 (x^2 + 4x - 21)/(x - 3) ni hisoblang.
A)  7
B)  6
C)  0
D)  10
 To'g'ri javob: D) 10
✔
Izoh:  Surat ko'paytuvchilarga ajraladi: (x - 3)(x + 7). Qisqartirgach x + 7 ning x = 3 dagi qiymati 10.
9.  Sistemani yeching: 2x - 2y = 4, 5x - y = -2. y ning qiymatini toping.
A)  -1
B)  -4
C)  -3
D)  -24
 To'g'ri javob: C) -3
✔
Izoh:  Kramer qoidasi: Δ = 8, Δy = -24, y = Δy/Δ = -3. Tekshirish: x = -1, y = -3 ikkala tenglamani qanoatlantiradi.
10.  Sistemani yeching: x - y = -7, -2x + 3y = 17. y ning qiymatini toping.
A)  -1
B)  -4
C)  2
D)  3
 To'g'ri javob: D) 3
✔
Izoh:  Kramer qoidasi: Δ = 1, Δy = 3, y = Δy/Δ = 3. Tekshirish: x = -4, y = 3 ikkala tenglamani qanoatlantiradi.
11.  lim x→-2 (x^2 + x - 2)/(x + 2) ni hisoblang.
A)  -4
B)  0
C)  -1
D)  -3
 To'g'ri javob: D) -3
✔
Izoh:  Surat ko'paytuvchilarga ajraladi: (x + 2)(x - 1). Qisqartirgach x - 1 ning x = -2 dagi qiymati -3.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    199 12.  ∫_0^2 (3x^2 + 3) dx integralni hisoblang.
A)  13
B)  14
C)  12
D)  15
 To'g'ri javob: B) 14✔
Izoh:  Boshlang'ich funksiya F(x) = x^3 + 3x. Nyuton-Leybnits: F(2) - F(0) = 14.
13.  ∫_1^(e^4) dx/x integralni hisoblang.
A)  1
B)  4
C)  e^4
D)  16
 To'g'ri javob: B) 4
✔
Izoh:  ∫ dx/x = ln|x| + C. Shuning uchun 1·(ln e^4 - ln 1) = 1·4 = 4.
14.  lim x→0 (1 - cos(3x))/(3x^2) ni hisoblang.
A)  1/2
B)  3/4
C)  3
D)  3/2
 To'g'ri javob: D) 3/2
✔
Izoh:  1 - cos t ~ t^2/2 (t→0). Demak (3x)^2/2 : (3x^2) = 3/2.
15.  lim x→0 (1 + 2x)^(2/x) limitni hisoblang.
A)  e
B)  e^5
C)  1
D)  e^4
 To'g'ri javob: D) e^4
✔
Izoh:  Ikkinchi ajoyib limit (1 + t)^(1/t) → e. Daraja 2x·(2/x) = 4 ga keladi, javob e^4.
16.  λ ning qanday qiymatida [[λ, -2], [5, 5]] matritsaning determinanti -5 ga teng bo'ladi?
A)  0
B)  -3
C)  -2
D)  1
 To'g'ri javob: B) -3
✔
Izoh:  det = λ·5 - (-2)·5 = -5, bundan λ = (-5 + (-10))/5 = -3.
17.  f(x) = (x^2 + 6x + 8)/(x + 4) (x ≠ -4), f(-4) = k. k ning qanday qiymatida f(x) funksiya x = -4 nuqtada 
uzluksiz bo'ladi?
A)  -2
B)  -1
C)  0
D)  8
 To'g'ri javob: A) -2
✔
Izoh:  Uzluksizlik uchun k = lim x→-4 f(x) bo'lishi kerak. Qisqartirishdan so'ng limit -2 ga teng.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    200 18.  2-tartibli A kvadrat matritsa uchun det A = 4. det(2A) ni toping.
A)  32
B)  8
C)  6
D)  16
 To'g'ri javob: D) 16✔
Izoh:  n-tartibli matritsa uchun det(kA) = k^n·det A. Bu yerda 2^2·4 = 16.
19.  lim x→0 ln(1 + 8x)/(3x) ni hisoblang.
A)  24
B)  3/8
C)  8/3
D)  0
 To'g'ri javob: C) 8/3
✔
Izoh:  x→0 da ln(1 + t) ~ t, demak limit (8x)/(3x) = 8/3.
20.  ∫_0^1 2x(x^2 + 1)^3 dx integralni hisoblang.
A)  7/3
B)  4
C)  15/4
D)  5
 To'g'ri javob: C) 15/4
✔
Izoh:  t = x^2 + 1 almashtirish: dt = 2x dx, t 1 dan 2 gacha. ∫_1^2 t^3 dt = (2^4 - 1)/4 = 15/4.
21.  ∫ (-3x^2 + 6x + 1) dx aniqmas integralni toping.
A)  -x^3 + 6x^2 + x + C
B)  -3x^3 + 6x^2 + x + C
C)  -x^3 + 3x^2 + x + C
D)  -6x + 6 + C
 To'g'ri javob: C) -x^3 + 3x^2 + x + C
✔
Izoh:  Darajali funksiya integrali ∫ x^n dx = x^(n+1)/(n+1) + C. Har bir hadni integrallab -x^3 + 3x^2 + x + C 
olamiz.
22.  ∫ cos(4x) dx aniqmas integralni toping.
A)  sin(4x) + C
B)  (1/4)cos(4x) + C
C)  (1/4)sin(4x) + C
D)  4sin(4x) + C
 To'g'ri javob: C) (1/4)sin(4x) + C
✔
Izoh:  ∫ cos(kx) dx = (1/k)sin(kx) + C, k = 4.
23.  y = x^2 va y = 3x chiziqlar bilan chegaralangan figura yuzini toping.
A)  3/2
B)  9/2
C)  9
D)  27/2
 To'g'ri javob: B) 9/2
✔
Izoh:  Kesishish nuqtalari x = 0 va x = 3. S = ∫_0^3 (3x - x^2) dx = 3^3/6 = 9/2.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    201 24.  lim x→-1 (sqrt(x + 26) - 5)/(x + 1) limitni toping.
A)  10
B)  5/2
C)  1/5
D)  1/10
 To'g'ri javob: D) 1/10✔
Izoh:  Surat va maxrajni qo'shmaga, sqrt(x + 26) + 5 ga ko'paytiramiz: limit 1/(5 + 5) = 1/10.
25.  lim x→0 sin(8x)/sin(7x) limitni toping.
A)  7/8
B)  1
C)  8/7
D)  56
 To'g'ri javob: C) 8/7
✔
Izoh:  Birinchi ajoyib limit sin t/t → 1 dan foydalanamiz: sin(8x) ~ 8x, natija 8/7 = 8/7.
26.  [[1, 4, -2], [0, -3, 4], [1, 1, 2]] matritsaning rangi nechaga teng?
A)  0
B)  1
C)  2
D)  3
 To'g'ri javob: C) 2
✔
Izoh:  3-satr = 1·(1-satr) + 1·(2-satr), birinchi ikki satr esa proporsional emas. Demak det A = 0 va rang 2.
27.  ∫ (6x^2 + 6x + 4) dx aniqmas integralni toping.
A)  6x^3 + 6x^2 + 4x + C
B)  2x^3 + 6x^2 + 4x + C
C)  2x^3 + 3x^2 + 4x + C
D)  12x + 6 + C
 To'g'ri javob: C) 2x^3 + 3x^2 + 4x + C
✔
Izoh:  Darajali funksiya integrali ∫ x^n dx = x^(n+1)/(n+1) + C. Har bir hadni integrallab 2x^3 + 3x^2 + 4x + C 
olamiz.
28.  lim x→0 (e^(2x) - 1)/(4x) ni hisoblang.
A)  8
B)  1/2
C)  2
D)  0
 To'g'ri javob: B) 1/2
✔
Izoh:  x→0 da e^t - 1 ~ t ekvivalentligidan: (2x)/(4x) = 1/2.
29.  lim x→-2 (x^2 - 2x - 8)/(x + 2) ni hisoblang.
A)  0
B)  -6
C)  -5
D)  -4
 To'g'ri javob: B) -6
✔
Izoh:  Surat ko'paytuvchilarga ajraladi: (x + 2)(x - 4). Qisqartirgach x - 4 ning x = -2 dagi qiymati -6.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    202 30.  λ ning qanday qiymatida [[λ, -2], [2, 5]] matritsaning determinanti 24 ga teng bo'ladi?
A)  28/5
B)  4
C)  -23/5
D)  24/5
 To'g'ri javob: B) 4✔
Izoh:  det = λ·5 - (-2)·2 = 24, bundan λ = (24 + (-4))/5 = 4.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    203 Oliy matematika • 7-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Σ x^n/(n·2^n) qatorning yaqinlashish radiusini toping.
A)  2
B)  1
C)  3
D)  1/2
 To'g'ri javob: A) 2✔
Izoh:  R = lim |c_n/c_(n+1)| = lim 2(n + 1)/n = 2.
2.  y'' + 2y' + y = 0 differensial tenglamaning umumiy yechimini toping.
A)  y = C1·e^(-x) + C2·e^(2x)
B)  y = C1·cos x + C2·sin x
C)  y = (C1 + C2·x)e^(-2x)
D)  y = (C1 + C2·x)e^(-x)
 To'g'ri javob: D) y = (C1 + C2·x)e^(-x)
✔
Izoh:  Xarakteristik tenglama (k + 1)^2 = 0 karrali ildiz k = -1 beradi, shuning uchun y = (C1 + C2·x)e^(-x).
3.  a = (1; -1; -2), b = (2; -2; 0), c = (-1; 0; -2) vektorlarga qurilgan piramida (tetraedr) hajmini toping.
A)  4/3
B)  2
C)  2/3
D)  4
 To'g'ri javob: C) 2/3
✔
Izoh:  Aralash ko'paytma (a, b, c) = 4. Tetraedr hajmi V = |(a, b, c)|/6 = 2/3.
4.  f(x) = 3x^4 + 4x^2 + 5x bo'lsa, f''(-2) ni toping.
A)  152
B)  144
C)  -107
D)  56
 To'g'ri javob: A) 152
✔
Izoh:  f'(x) = 12x^3 + 8x + 5, f''(x) = 36x^2 + 8. f''(-2) = 152.
5.  Σ (n = 1 dan ∞ gacha) 1/(n(n + 2)) qatorning yig'indisini toping.
A)  5/4
B)  1/2
C)  1/3
D)  3/4
 To'g'ri javob: D) 3/4
✔
Izoh:  1/(n(n + 2)) = (1/2)(1/n - 1/(n + 2)). Teleskopik yig'indidan S = (1/2)(1 + ... + 1/2) = 3/4.
6.  a = (2; -1; 6) va b = (-5; -3; -4) vektorlarning skalyar ko'paytmasini toping.
A)  17
B)  -5
C)  -84
D)  -31
 To'g'ri javob: D) -31
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    204 Izoh:  Skalyar ko'paytma mos koordinatalar ko'paytmalari yig'indisi: 2·(-5) + (-1)·(-3) + 6·(-4) = -31.
7.  y'' + 3y' + 2y = 0 tenglamaning umumiy yechimini toping.
A)  y = C1·e^(-2x) + C2·e^(-x)
B)  y = C1·cos x + C2·sin x
C)  y = (C1 + C2·x)e^(-2x)
D)  y = C1·e^(3x) + C2·e^(2x)
 To'g'ri javob: A) y = C1·e^(-2x) + C2·e^(-x)✔
Izoh:  Xarakteristik tenglama k^2 + 3k + 2 = 0 ning ildizlari k1 = -2, k2 = -1. Demak y = C1·e^(-2x) + C2·e^(-x).
8.  Yaqinlashishning zaruriy sharti (umumiy had → 0) bajarilmaydigan qatorni toping.
A)  Σ 1/n
B)  Σ 1/(n·ln(n + 1))
C)  Σ 1/n^2
D)  Σ n/(2n + 1)
 To'g'ri javob: D) Σ n/(2n + 1)
✔
Izoh:  n/(2n + 1) → 1/2 ≠ 0, shuning uchun zaruriy shart buziladi va qator uzoqlashadi.
9.  f(x) = (x - 1)·e^(-3x) funksiya uchun f'(0) ni toping.
A)  3
B)  6
C)  5
D)  4
 To'g'ri javob: D) 4
✔
Izoh:  Ko'paytma hosilasi: f'(x) = e^(-3x) + (-3)·(x + (-1))·e^(-3x). x = 0 da f'(0) = 1 + 3 = 4.
10.  f(x) = (x - 5)·e^(-3x) funksiya uchun f'(0) ni toping.
A)  -3
B)  16
C)  15
D)  -8
 To'g'ri javob: B) 16
✔
Izoh:  Ko'paytma hosilasi: f'(x) = e^(-3x) + (-3)·(x + (-5))·e^(-3x). x = 0 da f'(0) = 1 + 15 = 16.
11.  y = x^2 - 5x + 3 egri chiziqqa abssissasi x0 = 3 bo'lgan nuqtada o'tkazilgan urinma tenglamasini 
toping.
A)  y = x - 3
B)  y = -3x - 6
C)  y = 3x - 12
D)  y = x - 6
 To'g'ri javob: D) y = x - 6
✔
Izoh:  y0 = -3, y'(x0) = 2·3 + (-5) = 1. Urinma: y = y0 + y'(x0)(x - x0), ya'ni y = x - 6.
12.  a = (3; 4; 3) va b = (4; 0; 2) vektorlarga qurilgan uchburchak yuzini toping.
A)  sqrt(356)
B)  sqrt(356)/2
C)  sqrt(356)/3
D)  18
 To'g'ri javob: B) sqrt(356)/2
✔
Izoh:  Uchburchak yuzi S = |a×b|/2. a×b = (8; 6; -16), |a×b| = sqrt(356), demak S = sqrt(356)/2.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    205 13.  a = (0; -3; 1) va b = (3; 1; 3) vektorlarning vektor ko'paytmasi a×b ni toping.
A)  (-8; 3; -9)
B)  (0; -3; 3)
C)  (3; -10; 9)
D)  (-10; 3; 9)
 To'g'ri javob: D) (-10; 3; 9)✔
Izoh:  a×b = (a2b3 - a3b2; a3b1 - a1b3; a1b2 - a2b1) formulasidan a×b = (-10; 3; 9).
14.  |a| ni hisoblang, bunda a = (-6; -3; 2).
A)  7
B)  sqrt(51)
C)  49
D)  sqrt(50)
 To'g'ri javob: A) 7
✔
Izoh:  |a| = sqrt(x^2 + y^2 + z^2) = sqrt(36 + 9 + 4) = 7.
15.  y = x^3 - 27x funksiyaning lokal minimum qiymatini toping.
A)  0
B)  -53
C)  3
D)  -54
 To'g'ri javob: D) -54
✔
Izoh:  y' = 3x^2 - 27 = 0 dan x = ±3. x = 3 da y' ishorasi - dan + ga o'zgaradi, y(3) = -54.
16.  Nuqta s(t) = 3t^3 + t^2 (m) qonun bo'yicha harakatlanadi. t = 1 s dagi tezlanishni toping.
A)  4 m/s^2
B)  11 m/s^2
C)  20 m/s^2
D)  18 m/s^2
 To'g'ri javob: C) 20 m/s^2
✔
Izoh:  Tezlanish yo'lning ikkinchi hosilasi: a(t) = s''(t) = 18t + 2, a(1) = 20 m/s^2.
17.  Σ 3^n·x^n/n^2 darajali qatorning yaqinlashish radiusini toping.
A)  1/9
B)  3
C)  1/3
D)  1
 To'g'ri javob: C) 1/3
✔
Izoh:  R = lim |c_n/c_(n+1)| = lim (n + 1)^2/(3n^2) = 1/3.
18.  a = (-2; 0; 3) va b = (2; 1; 3) vektorlarning vektor ko'paytmasi a×b ni toping.
A)  (12; -3; -2)
B)  (-3; 12; -2)
C)  (-4; 0; 9)
D)  (3; 0; -2)
 To'g'ri javob: B) (-3; 12; -2)
✔
Izoh:  a×b = (a2b3 - a3b2; a3b1 - a1b3; a1b2 - a2b1) formulasidan a×b = (-3; 12; -2).
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    206 19.  a = (0; 1; -3) va b = (-2; 2; 2) vektorlarga qurilgan parallelogramm yuzini toping.
A)  sqrt(108)
B)  sqrt(104)/2
C)  4
D)  sqrt(104)
 To'g'ri javob: D) sqrt(104)✔
Izoh:  Parallelogramm yuzi S = |a×b|. a×b = (8; 6; 2), demak S = sqrt(104).
20.  x^2 + y^2 - 2x + 6y + 6 = 0 aylananing markazini toping.
A)  (-3; 1)
B)  (-2; 6)
C)  (2; -3)
D)  (1; -3)
 To'g'ri javob: D) (1; -3)
✔
Izoh:  (x - 1)^2 + (y + 3)^2 = 4 ko'rinishiga keltiramiz, markaz (1; -3), radius 2.
21.  y'' + 4y' + 20y = 0 tenglamaning umumiy yechimini toping.
A)  y = (C1 + C2·x)e^(-2x)
B)  y = e^(-2x)(C1·cos(4x) + C2·sin(4x))
C)  y = C1·e^(-2x) + C2·e^(4x)
D)  y = e^(4x)(C1·cos(2x) + C2·sin(2x))
 To'g'ri javob: B) y = e^(-2x)(C1·cos(4x) + C2·sin(4x))
✔
Izoh:  Xarakteristik tenglama ildizlari k = -2 ± 4i kompleks. Shuning uchun y = e^(-2x)(C1·cos(4x) + C2·sin(4x)).
22.  y' = -4y tenglamaning y(0) = 7 shartni qanoatlantiruvchi yechimini toping.
A)  y = 4e^(-7x)
B)  y = 7e^(-4x)
C)  y = 7e^(-x/4)
D)  y = e^(-4x) + 7
 To'g'ri javob: B) y = 7e^(-4x)
✔
Izoh:  O'zgaruvchilarni ajratamiz: dy/y = -4dx, y = C·e^(-4x). y(0) = C = 7, demak y = 7e^(-4x).
23.  a = (1; 5; 6) va b = (-3; -2; 2) vektorlarning skalyar ko'paytmasini toping.
A)  -25
B)  -1
C)  9
D)  -36
 To'g'ri javob: B) -1
✔
Izoh:  Skalyar ko'paytma mos koordinatalar ko'paytmalari yig'indisi: 1·(-3) + 5·(-2) + 6·2 = -1.
24.  y = x^3 - 3x^2 + 6x - 2 egri chiziq burilish (egilish) nuqtasining abssissasini toping.
A)  3/2
B)  3
C)  1
D)  -2
 To'g'ri javob: C) 1
✔
Izoh:  y'' = 6x - 6 = 0 dan x = 1; bu nuqtadan o'tishda y'' ishorasini o'zgartiradi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    207 25.  y = x^2 + x + 1 egri chiziqqa abssissasi x0 = -3 bo'lgan nuqtada o'tkazilgan urinma tenglamasini 
toping.
A)  y = -5x + 7
B)  y = 7x - 8
C)  y = -3x - 2
D)  y = -5x - 8
 To'g'ri javob: D) y = -5x - 8✔
Izoh:  y0 = 7, y'(x0) = 2·(-3) + 1 = -5. Urinma: y = y0 + y'(x0)(x - x0), ya'ni y = -5x - 8.
26.  Qaysi qator absolyut yaqinlashadi?
A)  Σ (-1)^n/n
B)  Σ (-1)^n/n^2
C)  Σ (-1)^n·n/(n + 1)
D)  Σ (-1)^n/sqrt(n)
 To'g'ri javob: B) Σ (-1)^n/n^2
✔
Izoh:  Modullar qatori Σ 1/n^2 yaqinlashadi. Σ (-1)^n/n esa faqat shartli yaqinlashadi.
27.  y = (4x + 3)^5 funksiyaning x = -1 nuqtadagi hosilasini toping.
A)  20
B)  -1
C)  5
D)  24
 To'g'ri javob: A) 20
✔
Izoh:  Murakkab funksiya hosilasi: y' = 5·(4x + 3)^4·4. x = -1 da y' = 20.
28.  y = (-2x - 2)^5 funksiyaning x = 0 nuqtadagi hosilasini toping.
A)  -162
B)  -32
C)  -160
D)  80
 To'g'ri javob: C) -160
✔
Izoh:  Murakkab funksiya hosilasi: y' = 5·(-2x - 2)^4·(-2). x = 0 da y' = -160.
29.  A(4; -1) va B(3; -2) nuqtalardan o'tuvchi to'g'ri chiziq tenglamasini toping.
A)  y = x - 5
B)  y = -5x + 1
C)  y = x + 3
D)  y = 2x - 5
 To'g'ri javob: A) y = x - 5
✔
Izoh:  Burchak koeffitsiyenti k = (y2 - y1)/(x2 - x1) = 1, so'ng b = y1 - k·x1 = -5. Demak y = x - 5.
30.  y' + 4y = 16 chiziqli tenglamaning umumiy yechimini toping.
A)  y = 4x + C·e^(-4x)
B)  y = 4 + C·e^(8x)
C)  y = 16 + C·e^(-4x)
D)  y = 4 + C·e^(-4x)
 To'g'ri javob: D) y = 4 + C·e^(-4x)
✔
Izoh:  Bir jinsli qism yechimi C·e^(-4x), xususiy yechim y = const = 16/4 = 4. Natija y = 4 + C·e^(-4x).
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    208 Oliy matematika • 8-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  lim x→∞ (-3x^2 + 4x)/(2x^2 + 6x + 9) limitni toping.
A)  2/3
B)  -3/2
C)  0
D)  -1/2
 To'g'ri javob: B) -3/2✔
Izoh:  Surat va maxrajni x^2 ga bo'lamiz: yuqori darajali hadlar koeffitsiyentlari nisbati -3/2 = -3/2.
2.  lim x→0 (e^(8x) - 1)/(6x) ni hisoblang.
A)  48
B)  0
C)  4/3
D)  3/4
 To'g'ri javob: C) 4/3
✔
Izoh:  x→0 da e^t - 1 ~ t ekvivalentligidan: (8x)/(6x) = 4/3.
3.  A = [[-3, -3], [5, 3]], B = [[-4, -1], [4, 4]] bo'lsa, AB ko'paytmaning 2-satr, 1-ustundagi elementini 
toping.
A)  20
B)  -7
C)  -23
D)  -8
 To'g'ri javob: D) -8
✔
Izoh:  (AB) ning bu elementi A ning 2-satrini B ning 1-ustuniga skalyar ko'paytirishdan olinadi: 5·(-4) + 3·4 = -8.
4.  lim x→∞ (sqrt(x^2 - 7x + 3) - x) limitni hisoblang.
A)  -7/2
B)  -7
C)  cheksiz (∞)
D)  0
 To'g'ri javob: A) -7/2
✔
Izoh:  Qo'shma ifodaga ko'paytirib bo'lamiz: (-7x + 3)/(sqrt(x^2 + ...) + x) → -7/2 = -7/2.
5.  lim x→0 (1 - 4x)^(6/x) limitni hisoblang.
A)  e^2
B)  e^(-3/2)
C)  1
D)  e^(-24)
 To'g'ri javob: D) e^(-24)
✔
Izoh:  Ikkinchi ajoyib limit (1 + t)^(1/t) → e. Daraja -4x·(6/x) = -24 ga keladi, javob e^(-24).
6.  2-tartibli A matritsada det A = 3. det(A^(-1)) nimaga teng?
A)  9
B)  2/3
C)  1/3
D)  3
 To'g'ri javob: C) 1/3
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    209 Izoh:  A·A^(-1) = E bo'lgani uchun det A·det(A^(-1)) = 1, ya'ni det(A^(-1)) = 1/det A = 1/3.
7.  A = [[-3, 3], [-2, 1]] matritsa uchun A^(-1) teskari matritsaning 1-satr, 2-ustundagi elementini 
toping.
A)  -9
B)  2/3
C)  0
D)  -1
 To'g'ri javob: D) -1✔
Izoh:  A^(-1) = (1/det A)·[[a22, -a12], [-a21, a11]], det A = 3. Demak izlangan element -1 ga teng.
8.  A = [[2, 9], [-4, -8]] matritsaning determinantini hisoblang.
A)  -52
B)  64
C)  -14
D)  20
 To'g'ri javob: D) 20
✔
Izoh:  2-tartibli determinant: a11·a22 - a12·a21 = 2·(-8) - 9·(-4) = 20.
9.  Xosmas integralni hisoblang: ∫_1^∞ 2dx/x^(3/2).
A)  uzoqlashadi (∞)
B)  4/5
C)  4/3
D)  4
 To'g'ri javob: D) 4
✔
Izoh:  ∫_1^∞ dx/x^p = 1/(p - 1) (p > 1). Bu yerda p = 3/2, natija 2/(3/2 - 1) = 4.
10.  lim x→∞ (1 + 1/x)^(3x) limitni toping.
A)  1
B)  e^(1/3)
C)  e^3
D)  e^4
 To'g'ri javob: C) e^3
✔
Izoh:  (1 + 1/x)^(x/1) → e, shuning uchun (1 + 1/x)^(3x) → e^(1·3) = e^3.
11.  [[4, -7], [4, 5]] matritsaning determinanti nechaga teng?
A)  51
B)  49
C)  48
D)  -8
 To'g'ri javob: C) 48
✔
Izoh:  2-tartibli determinant: a11·a22 - a12·a21 = 4·5 - (-7)·4 = 48.
12.  lim x→0 (1 - cos(8x))/(3x^2) ni hisoblang.
A)  4/3
B)  32/3
C)  64/3
D)  16/3
 To'g'ri javob: B) 32/3
✔
Izoh:  1 - cos t ~ t^2/2 (t→0). Demak (8x)^2/2 : (3x^2) = 32/3.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    210 13.  ∫_0^2 x·e^x dx integralni hisoblang.
A)  2e^2 + 1
B)  2e^2
C)  e^2 + 1
D)  3e^2 - 1
 To'g'ri javob: C) e^2 + 1✔
Izoh:  Bo'laklab integrallash: ∫ x·e^x dx = (x - 1)e^x + C. Chegaralar bo'yicha (2 - 1)e^2 + 1 = e^2 + 1.
14.  ∫ (-x^2 + 3x + 5) dx aniq integralni [-1; 0] oraliqda hisoblang.
A)  4
B)  19/6
C)  25/6
D)  0
 To'g'ri javob: B) 19/6
✔
Izoh:  Boshlang'ich funksiya F(x) = -(1/3)x^3 + (3/2)x^2 + 5x. Nyuton-Leybnits: F(0) - F(-1) = 19/6.
15.  lim x→5 (x^2 - 5x)/(x - 5) ni hisoblang.
A)  10
B)  5
C)  0
D)  6
 To'g'ri javob: B) 5
✔
Izoh:  Surat ko'paytuvchilarga ajraladi: (x - 5)(x). Qisqartirgach x ning x = 5 dagi qiymati 5.
16.  ∫_0^1 2x(x^2 + 1)^2 dx integralni hisoblang.
A)  3/2
B)  8/3
C)  7/3
D)  7/2
 To'g'ri javob: C) 7/3
✔
Izoh:  t = x^2 + 1 almashtirish: dt = 2x dx, t 1 dan 2 gacha. ∫_1^2 t^2 dt = (2^3 - 1)/3 = 7/3.
17.  ∫_1^(e^2) (5/x) dx integralni hisoblang.
A)  20
B)  10
C)  5
D)  5e^2
 To'g'ri javob: B) 10
✔
Izoh:  ∫ dx/x = ln|x| + C. Shuning uchun 5·(ln e^2 - ln 1) = 5·2 = 10.
18.  Xosmas integralni hisoblang: ∫_1^∞ dx/x^3.
A)  1/2
B)  1/4
C)  uzoqlashadi (∞)
D)  1/3
 To'g'ri javob: A) 1/2
✔
Izoh:  ∫_1^∞ dx/x^p = 1/(p - 1) (p > 1). Bu yerda p = 3, natija 1/(3 - 1) = 1/2.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    211 19.  f(x) = (x^2 + 3x)/(x + 3) (x ≠ -3), f(-3) = k. k ning qanday qiymatida f(x) funksiya x = -3 nuqtada 
uzluksiz bo'ladi?
A)  -2
B)  -3
C)  -4
D)  0
 To'g'ri javob: B) -3✔
Izoh:  Uzluksizlik uchun k = lim x→-3 f(x) bo'lishi kerak. Qisqartirishdan so'ng limit -3 ga teng.
20.  y = x^2 parabola va y = 16 to'g'ri chiziq bilan chegaralangan figura yuzini toping.
A)  256/3
B)  128/3
C)  64/3
D)  128
 To'g'ri javob: A) 256/3
✔
Izoh:  Chegaralar x = ±4. S = ∫_(-4)^4 (16 - x^2) dx = 4·4^3/3 = 256/3.
21.  Sistemadan z ning qiymatini toping: -2x + 3y + 2z = 4; -x - y + 3z = -10; 3y + 2z = 10.
A)  -1
B)  3
C)  6
D)  4
 To'g'ri javob: A) -1
✔
Izoh:  Gauss yoki Kramer usulida yechim: x = 3, y = 4, z = -1. Uni har bir tenglamaga qo'yib tekshirish mumkin.
22.  Sistemani yeching: 5x + 5y = 5, -2x - 4y = -4. x ning qiymatini toping.
A)  2
B)  -10
C)  1
D)  0
 To'g'ri javob: D) 0
✔
Izoh:  Kramer qoidasi: Δ = -10, Δx = 0, x = Δx/Δ = 0. Tekshirish: x = 0, y = 1 ikkala tenglamani qanoatlantiradi.
23.  ∫_0^(π/8) cos(4x) dx integralni hisoblang.
A)  1/4
B)  0
C)  1/8
D)  4
 To'g'ri javob: A) 1/4
✔
Izoh:  Boshlang'ich (1/4)sin(4x). Chegaralarni qo'yamiz: (1/4)(sin(π/2) - sin 0) = 1/4.
24.  λ ning qanday qiymatida [[λ, -1], [3, -2]] matritsaning determinanti 9 ga teng bo'ladi?
A)  -9/2
B)  -3
C)  7
D)  -6
 To'g'ri javob: B) -3
✔
Izoh:  det = λ·(-2) - (-1)·3 = 9, bundan λ = (9 + (-3))/(-2) = -3.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    212 25.  ∫ dx/(x^2 + 49) integralni toping.
A)  7arctg(x/7) + C
B)  (1/7)arctg(x/7) + C
C)  arctg(x/7) + C
D)  (1/14)ln|(x - 7)/(x + 7)| + C
 To'g'ri javob: B) (1/7)arctg(x/7) + C✔
Izoh:  Jadval integrali: ∫ dx/(x^2 + a^2) = (1/a)arctg(x/a) + C, bu yerda a = 7.
26.  lim x→0 sin(6x)/sin(7x) limitni toping.
A)  7/6
B)  1
C)  42
D)  6/7
 To'g'ri javob: D) 6/7
✔
Izoh:  Birinchi ajoyib limit sin t/t → 1 dan foydalanamiz: sin(6x) ~ 6x, natija 6/7 = 6/7.
27.  lim x→0 (1 - cos(8x))/(x^2) ni hisoblang.
A)  4
B)  32
C)  64
D)  16
 To'g'ri javob: B) 32
✔
Izoh:  1 - cos t ~ t^2/2 (t→0). Demak (8x)^2/2 : (x^2) = 32.
28.  3-tartibli A = [[2, -2, -1], [3, 2, -3], [2, -2, 0]] matritsaning determinantini hisoblang.
A)  10
B)  26
C)  14
D)  0
 To'g'ri javob: A) 10
✔
Izoh:  Uchburchaklar (Sarrus) qoidasi yoki birinchi satr bo'yicha yoyish orqali det A = 10 kelib chiqadi.
29.  A = [[6, -8], [-8, -5]] matritsaning determinantini hisoblang.
A)  -94
B)  -88
C)  -93
D)  34
 To'g'ri javob: A) -94
✔
Izoh:  2-tartibli determinant: a11·a22 - a12·a21 = 6·(-5) - (-8)·(-8) = -94.
30.  ∫_0^(π/5) sin(5x) dx integralni hisoblang.
A)  1/5
B)  2/5
C)  5
D)  0
 To'g'ri javob: B) 2/5
✔
Izoh:  Boshlang'ich -(1/5)cos(5x). Natija -(1/5)(cos π - cos 0) = 2/5 = 2/5.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    213 Oliy matematika • 9-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  y' = -y tenglamaning y(0) = 4 shartni qanoatlantiruvchi yechimini toping.
A)  y = 1e^(-4x)
B)  y = e^(-x) + 4
C)  y = 4e^(-x)
D)  y = 4e^(-2x)
 To'g'ri javob: C) y = 4e^(-x)✔
Izoh:  O'zgaruvchilarni ajratamiz: dy/y = -1dx, y = C·e^(-x). y(0) = C = 4, demak y = 4e^(-x).
2.  f(x) = (x + 6)·e^(-3x) funksiya uchun f'(0) ni toping.
A)  -16
B)  -17
C)  -3
D)  -18
 To'g'ri javob: B) -17
✔
Izoh:  Ko'paytma hosilasi: f'(x) = e^(-3x) + (-3)·(x + 6)·e^(-3x). x = 0 da f'(0) = 1 + (-18) = -17.
3.  f(x) = 2x^3 + 2x^2 - 4x bo'lsa, f'(-2) ni toping.
A)  16
B)  12
C)  0
D)  13
 To'g'ri javob: B) 12
✔
Izoh:  f'(x) = 6x^2 + 4x - 4. x = -2 ni qo'ysak, f'(-2) = 12.
4.  1/(1 - 2x) funksiyaning Makloren qatorida x^4 oldidagi koeffitsiyentni toping.
A)  2/3
B)  16
C)  32
D)  8
 To'g'ri javob: B) 16
✔
Izoh:  1/(1 - t) = 1 + t + t^2 + ..., t = 2x. Koeffitsiyent (2)^4 = 16.
5.  y'' + 6y' + 8y = 0 tenglamaning umumiy yechimini toping.
A)  y = (C1 + C2·x)e^(-4x)
B)  y = C1·cos(2x) + C2·sin(2x)
C)  y = C1·e^(6x) + C2·e^(8x)
D)  y = C1·e^(-4x) + C2·e^(-2x)
 To'g'ri javob: D) y = C1·e^(-4x) + C2·e^(-2x)
✔
Izoh:  Xarakteristik tenglama k^2 + 6k + 8 = 0 ning ildizlari k1 = -4, k2 = -2. Demak y = C1·e^(-4x) + C2·e^(-2x).
6.  y' + y = -1 chiziqli tenglamaning umumiy yechimini toping.
A)  y = -x + C·e^(-x)
B)  y = C·e^(-x) - x^2
C)  y = -1 + C·e^(3x)
D)  y = -1 + C·e^(-x)
 To'g'ri javob: D) y = -1 + C·e^(-x)
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    214 Izoh:  Bir jinsli qism yechimi C·e^(-x), xususiy yechim y = const = -1/1 = -1. Natija y = -1 + C·e^(-x).
7.  a = (-5; 6; 6) va b = (-3; -4; 4) vektorlarning skalyar ko'paytmasini toping.
A)  -21
B)  4
C)  15
D)  -33
 To'g'ri javob: C) 15✔
Izoh:  Skalyar ko'paytma mos koordinatalar ko'paytmalari yig'indisi: (-5)·(-3) + 6·(-4) + 6·4 = 15.
8.  a = (-1; 6; -5) va b = (6; 5; -3) vektorlarning skalyar ko'paytmasini toping.
A)  0
B)  9
C)  39
D)  8
 To'g'ri javob: C) 39
✔
Izoh:  Skalyar ko'paytma mos koordinatalar ko'paytmalari yig'indisi: (-1)·6 + 6·5 + (-5)·(-3) = 39.
9.  x^2 + y^2 - 8x + 2y - 8 = 0 aylananing radiusini toping.
A)  25
B)  5
C)  7
D)  sqrt(8)
 To'g'ri javob: B) 5
✔
Izoh:  To'la kvadrat ajratamiz: (x - 4)^2 + (y + 1)^2 = 25, demak R = 5.
10.  y = x^3 - 12x + 1 funksiyaning lokal maksimum qiymatini toping.
A)  -2
B)  17
C)  1
D)  -15
 To'g'ri javob: B) 17
✔
Izoh:  y' = 3x^2 - 12 = 0 dan x = ±2. x = -2 da y' ishorasi + dan - ga o'zgaradi, y(-2) = 17.
11.  Σ x^n/(n·5^n) qatorning yaqinlashish radiusini toping.
A)  5
B)  1
C)  1/5
D)  6
 To'g'ri javob: A) 5
✔
Izoh:  R = lim |c_n/c_(n+1)| = lim 5(n + 1)/n = 5.
12.  A(3; -5) va B(-4; 30) nuqtalardan o'tuvchi to'g'ri chiziq tenglamasini toping.
A)  y = -4x + 10
B)  y = -(1/5)x + 10
C)  y = -5x - 20
D)  y = -5x + 10
 To'g'ri javob: D) y = -5x + 10
✔
Izoh:  Burchak koeffitsiyenti k = (y2 - y1)/(x2 - x1) = -5, so'ng b = y1 - k·x1 = 10. Demak y = -5x + 10.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    215 13.  f(x) = 3x^4 + 3x^3 - 5x^2 - x bo'lsa, f''(2) ni toping.
A)  180
B)  111
C)  56
D)  170
 To'g'ri javob: D) 170✔
Izoh:  f'(x) = 12x^3 + 9x^2 - 10x - 1, f''(x) = 36x^2 + 18x - 10. f''(2) = 170.
14.  y = x^3 - 3x - 3 funksiyaning lokal minimum qiymatini toping.
A)  -4
B)  -1
C)  -3
D)  -5
 To'g'ri javob: D) -5
✔
Izoh:  y' = 3x^2 - 3 = 0 dan x = ±1. x = 1 da y' ishorasi - dan + ga o'zgaradi, y(1) = -5.
15.  A(-3; -1) va B(-2; 5) nuqtalardan o'tuvchi to'g'ri chiziq tenglamasini toping.
A)  y = 6x - 19
B)  y = 6x + 17
C)  y = 7x + 17
D)  y = (1/6)x + 17
 To'g'ri javob: B) y = 6x + 17
✔
Izoh:  Burchak koeffitsiyenti k = (y2 - y1)/(x2 - x1) = 6, so'ng b = y1 - k·x1 = 17. Demak y = 6x + 17.
16.  Moddiy nuqta s(t) = t^3 + 2t^2 + 5t (m) qonun bo'yicha harakatlanadi. t = 2 s dagi tezlikni toping.
A)  21 m/s
B)  16 m/s
C)  25 m/s
D)  26 m/s
 To'g'ri javob: C) 25 m/s
✔
Izoh:  Tezlik yo'ldan olingan hosila: v(t) = s'(t) = 3t^2 + 4t + 5, v(2) = 25 m/s.
17.  e^(2x) funksiyaning Makloren qatorida x^3 oldidagi koeffitsiyentni toping.
A)  1/3
B)  8
C)  4/3
D)  8/3
 To'g'ri javob: C) 4/3
✔
Izoh:  e^t = Σ t^n/n!, t = 2x. x^3 oldidagi koeffitsiyent (2)^3/3! = 4/3.
18.  M(2; 0; 4) nuqtadan -4x + 4y + 7z + 6 = 0 tekislikkacha masofani toping.
A)  26/81
B)  26/9
C)  20/9
D)  26
 To'g'ri javob: B) 26/9
✔
Izoh:  d = |Ax0 + By0 + Cz0 + D|/sqrt(A^2 + B^2 + C^2) = 26/sqrt(81) = 26/9.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    216 19.  M(2; -2; -1) nuqtadan -4x + y + 8z + 7 = 0 tekislikkacha masofani toping.
A)  11
B)  2
C)  11/81
D)  11/9
 To'g'ri javob: D) 11/9✔
Izoh:  d = |Ax0 + By0 + Cz0 + D|/sqrt(A^2 + B^2 + C^2) = 11/sqrt(81) = 11/9.
20.  Σ (n = 0 dan ∞ gacha) 6·(1/3)^n qatorning yig'indisini toping.
A)  9/2
B)  9
C)  3
D)  18
 To'g'ri javob: B) 9
✔
Izoh:  Cheksiz kamayuvchi geometrik progressiya: S = b1/(1 - q) = 6/(1 - 1/3) = 9.
21.  y' = -6x^2, y(0) = 3 Koshi masalasining yechimi uchun y(1) ni toping.
A)  -3
B)  -2
C)  0
D)  1
 To'g'ri javob: D) 1
✔
Izoh:  Integrallaymiz: y = -2x^3 + C, y(0) = 3 dan C = 3. y(1) = 1.
22.  Nuqta s(t) = 2t^3 - 4t^2 + 4t (m) qonun bo'yicha harakatlanadi. t = 1 s dagi tezlanishni toping.
A)  12 m/s^2
B)  5 m/s^2
C)  2 m/s^2
D)  4 m/s^2
 To'g'ri javob: D) 4 m/s^2
✔
Izoh:  Tezlanish yo'lning ikkinchi hosilasi: a(t) = s''(t) = 12t - 8, a(1) = 4 m/s^2.
23.  f(x) = 5x^3 - x^2 + 6x - 6 bo'lsa, f'(1) ni toping.
A)  19
B)  10
C)  20
D)  4
 To'g'ri javob: A) 19
✔
Izoh:  f'(x) = 15x^2 - 2x + 6. x = 1 ni qo'ysak, f'(1) = 19.
24.  y = x^3 - 27x - 2 funksiyaning lokal minimum qiymatini toping.
A)  52
B)  -2
C)  3
D)  -56
 To'g'ri javob: D) -56
✔
Izoh:  y' = 3x^2 - 27 = 0 dan x = ±3. x = 3 da y' ishorasi - dan + ga o'zgaradi, y(3) = -56.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    217 25.  M(-2; -3) nuqtadan 12x - 5y - 5 = 0 to'g'ri chiziqqacha masofani toping.
A)  14/169
B)  9/13
C)  14/13
D)  14
 To'g'ri javob: C) 14/13✔
Izoh:  d = |Ax0 + By0 + C|/sqrt(A^2 + B^2) = 14/sqrt(169) = 14/13.
26.  y = 2x^3 - 15x^2 + 24x - 1 funksiyaning kritik (statsionar) nuqtalarini toping.
A)  x = 15 va x = 24
B)  x = 1 va x = 4
C)  x = 2 va x = 8
D)  x = 4 va x = 5
 To'g'ri javob: B) x = 1 va x = 4
✔
Izoh:  y' = 6x^2 - 30x + 24 = 6(x - 1)(x - 4) = 0, demak x = 1 va x = 4.
27.  x^2 + y^2 + 2x - 4y - 4 = 0 aylananing radiusini toping.
A)  2
B)  5
C)  3
D)  9
 To'g'ri javob: C) 3
✔
Izoh:  To'la kvadrat ajratamiz: (x + 1)^2 + (y - 2)^2 = 9, demak R = 3.
28.  M(-3; -5) nuqtadan -5x - 12y - 3 = 0 to'g'ri chiziqqacha masofani toping.
A)  72/169
B)  72
C)  75/13
D)  72/13
 To'g'ri javob: D) 72/13
✔
Izoh:  d = |Ax0 + By0 + C|/sqrt(A^2 + B^2) = 72/sqrt(169) = 72/13.
29.  y' = -12x^3, y(0) = 4 Koshi masalasining yechimi uchun y(2) ni toping.
A)  -92
B)  -48
C)  -44
D)  -188
 To'g'ri javob: C) -44
✔
Izoh:  Integrallaymiz: y = -3x^4 + C, y(0) = 4 dan C = 4. y(2) = -44.
30.  (y')^3 + x·y = 1 differensial tenglamaning tartibini aniqlang.
A)  4
B)  3
C)  1
D)  2
 To'g'ri javob: C) 1
✔
Izoh:  Tartib eng yuqori hosila tartibi bilan aniqlanadi; bu yerda faqat y' bor, daraja 3 bo'lsa ham tartib 1.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    218 Oliy matematika • 10-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  ∫ cos(5x) dx aniqmas integralni toping.
A)  (1/5)cos(5x) + C
B)  5sin(5x) + C
C)  (1/5)sin(5x) + C
D)  sin(5x) + C
 To'g'ri javob: C) (1/5)sin(5x) + C✔
Izoh:  ∫ cos(kx) dx = (1/k)sin(kx) + C, k = 5.
2.  ∫ (6x^2 - 4x + 6) dx aniqmas integralni toping.
A)  2x^3 - 2x^2 + 6x + C
B)  2x^3 - 4x^2 + 6x + C
C)  6x^3 - 4x^2 + 6x + C
D)  12x - 4 + C
 To'g'ri javob: A) 2x^3 - 2x^2 + 6x + C
✔
Izoh:  Darajali funksiya integrali ∫ x^n dx = x^(n+1)/(n+1) + C. Har bir hadni integrallab 2x^3 - 2x^2 + 6x + C 
olamiz.
3.  y = x^2 va y = 6x chiziqlar bilan chegaralangan figura yuzini toping.
A)  108
B)  72
C)  36
D)  6
 To'g'ri javob: C) 36
✔
Izoh:  Kesishish nuqtalari x = 0 va x = 6. S = ∫_0^6 (6x - x^2) dx = 6^3/6 = 36.
4.  ∫ e^(4x - 2) dx ni toping.
A)  e^(4x - 2) + C
B)  (1/5)e^(4x - 2) + C
C)  4e^(4x - 2) + C
D)  (1/4)e^(4x - 2) + C
 To'g'ri javob: D) (1/4)e^(4x - 2) + C
✔
Izoh:  ∫ e^(kx + b) dx = (1/k)e^(kx + b) + C. Bu yerda k = 4, natija (1/4)e^(4x - 2) + C.
5.  ∫ (-2x^2 + 4x - 2) dx aniq integralni [0; 3] oraliqda hisoblang.
A)  -4
B)  -7
C)  -6
D)  -5
 To'g'ri javob: C) -6
✔
Izoh:  Boshlang'ich funksiya F(x) = -(2/3)x^3 + 2x^2 - 2x. Nyuton-Leybnits: F(3) - F(0) = -6.
6.  A = [[1, 0, -2], [4, 3, -1], [-1, 4, 0]] bo'lsa, det A nimaga teng?
A)  -30
B)  0
C)  -33
D)  -34
 To'g'ri javob: D) -34
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    219 Izoh:  Uchburchaklar (Sarrus) qoidasi yoki birinchi satr bo'yicha yoyish orqali det A = -34 kelib chiqadi.
7.  lim x→0 (e^(8x) - 1)/(3x) ni hisoblang.
A)  0
B)  3/8
C)  8/3
D)  24
 To'g'ri javob: C) 8/3✔
Izoh:  x→0 da e^t - 1 ~ t ekvivalentligidan: (8x)/(3x) = 8/3.
8.  lim x→∞ (1 + 4/x)^(2x) limitni toping.
A)  1
B)  e^2
C)  e^8
D)  e^6
 To'g'ri javob: C) e^8
✔
Izoh:  (1 + 4/x)^(x/4) → e, shuning uchun (1 + 4/x)^(2x) → e^(4·2) = e^8.
9.  lim x→-1 (sqrt(x + 5) - 2)/(x + 1) limitni toping.
A)  4
B)  1
C)  1/4
D)  1/2
 To'g'ri javob: C) 1/4
✔
Izoh:  Surat va maxrajni qo'shmaga, sqrt(x + 5) + 2 ga ko'paytiramiz: limit 1/(2 + 2) = 1/4.
10.  ∫_1^2 (2x^2 - 4x) dx integralni hisoblang.
A)  -4/3
B)  -8/3
C)  2
D)  -4
 To'g'ri javob: A) -4/3
✔
Izoh:  Boshlang'ich funksiya F(x) = (2/3)x^3 - 2x^2. Nyuton-Leybnits: F(2) - F(1) = -4/3.
11.  λ ning qanday qiymatida [[λ, 1], [-2, -4]] matritsaning determinanti -18 ga teng bo'ladi?
A)  5
B)  -3
C)  4
D)  9/2
 To'g'ri javob: A) 5
✔
Izoh:  det = λ·(-4) - 1·(-2) = -18, bundan λ = (-18 + (-2))/(-4) = 5.
12.  lim x→5 (x^2 + 6x - 55)/(x - 5) ni hisoblang.
A)  10
B)  16
C)  0
D)  11
 To'g'ri javob: B) 16
✔
Izoh:  Surat ko'paytuvchilarga ajraladi: (x - 5)(x + 11). Qisqartirgach x + 11 ning x = 5 dagi qiymati 16.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    220 13.  ∫_0^3 x·e^x dx integralni hisoblang.
A)  3e^3
B)  2e^3 + 1
C)  3e^3 + 1
D)  e^3 - 1
 To'g'ri javob: B) 2e^3 + 1✔
Izoh:  Bo'laklab integrallash: ∫ x·e^x dx = (x - 1)e^x + C. Chegaralar bo'yicha (3 - 1)e^3 + 1 = 2e^3 + 1.
14.  lim x→∞ (sqrt(x^2 + 8x - 3) - x) limitni hisoblang.
A)  8
B)  0
C)  cheksiz (∞)
D)  4
 To'g'ri javob: D) 4
✔
Izoh:  Qo'shma ifodaga ko'paytirib bo'lamiz: (8x - 3)/(sqrt(x^2 + ...) + x) → 8/2 = 4.
15.  y = x^2 va y = 2x chiziqlar bilan chegaralangan figura yuzini toping.
A)  4/3
B)  4
C)  8/3
D)  2/3
 To'g'ri javob: A) 4/3
✔
Izoh:  Kesishish nuqtalari x = 0 va x = 2. S = ∫_0^2 (2x - x^2) dx = 2^3/6 = 4/3.
16.  A = [[4, 3], [-3, 5]], B = [[5, -4], [-2, -1]] bo'lsa, AB ko'paytmaning 2-satr, 1-ustundagi elementini 
toping.
A)  6
B)  -35
C)  -5
D)  -25
 To'g'ri javob: D) -25
✔
Izoh:  (AB) ning bu elementi A ning 2-satrini B ning 1-ustuniga skalyar ko'paytirishdan olinadi: (-3)·5 + 5·(-2) = -
25.
17.  A = [[-2, 1, -3], [0, -3, 1], [-2, 7, -5]] matritsaning rangini toping.
A)  3
B)  2
C)  1
D)  0
 To'g'ri javob: B) 2
✔
Izoh:  3-satr = 1·(1-satr) + (-2)·(2-satr), birinchi ikki satr esa proporsional emas. Demak det A = 0 va rang 2.
18.  λ ning qanday qiymatida [[λ, 2], [-2, 3]] matritsaning determinanti 10 ga teng bo'ladi?
A)  10/3
B)  2
C)  14/3
D)  -11/3
 To'g'ri javob: B) 2
✔
Izoh:  det = λ·3 - 2·(-2) = 10, bundan λ = (10 + (-4))/3 = 2.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    221 19.  lim x→∞ (sqrt(x^2 + x - 1) - x) limitni hisoblang.
A)  1/2
B)  0
C)  cheksiz (∞)
D)  1
 To'g'ri javob: A) 1/2✔
Izoh:  Qo'shma ifodaga ko'paytirib bo'lamiz: (x - 1)/(sqrt(x^2 + ...) + x) → 1/2 = 1/2.
20.  ∫_0^1 2x(x^2 + 1)^4 dx integralni hisoblang.
A)  15/4
B)  32/5
C)  31/4
D)  31/5
 To'g'ri javob: D) 31/5
✔
Izoh:  t = x^2 + 1 almashtirish: dt = 2x dx, t 1 dan 2 gacha. ∫_1^2 t^4 dt = (2^5 - 1)/5 = 31/5.
21.  2-tartibli A matritsa uchun det A = -2. det(A^2) ni toping.
A)  7
B)  5
C)  4
D)  2
 To'g'ri javob: C) 4
✔
Izoh:  det(AB) = det A·det B, shuning uchun det(A^2) = (det A)^2 = 4.
22.  ∫ dx/(5x - 6) integralni toping.
A)  5ln|5x - 6| + C
B)  -1/(5x - 6)^2 + C
C)  (1/5)ln|5x - 6| + C
D)  ln|5x - 6| + C
 To'g'ri javob: C) (1/5)ln|5x - 6| + C
✔
Izoh:  ∫ dx/(kx + b) = (1/k)ln|kx + b| + C, k = 5. Natija (1/5)ln|5x - 6| + C.
23.  lim x→∞ (sqrt(x^2 - 4x - 4) - x) limitni hisoblang.
A)  -2
B)  -4
C)  0
D)  cheksiz (∞)
 To'g'ri javob: A) -2
✔
Izoh:  Qo'shma ifodaga ko'paytirib bo'lamiz: (-4x - 4)/(sqrt(x^2 + ...) + x) → -4/2 = -2.
24.  lim x→0 (1 - x)^(5/x) limitni hisoblang.
A)  e^(-5)
B)  e^4
C)  1
D)  e^(-1/5)
 To'g'ri javob: A) e^(-5)
✔
Izoh:  Ikkinchi ajoyib limit (1 + t)^(1/t) → e. Daraja -1x·(5/x) = -5 ga keladi, javob e^(-5).
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    222 25.  lim x→0 ln(1 + 5x)/(8x) ni hisoblang.
A)  40
B)  5/8
C)  0
D)  8/5
 To'g'ri javob: B) 5/8✔
Izoh:  x→0 da ln(1 + t) ~ t, demak limit (5x)/(8x) = 5/8.
26.  A = [[4, -1], [3, -2]], B = [[-4, 0], [-2, 3]] bo'lsa, AB ko'paytmaning 2-satr, 2-ustundagi elementini 
toping.
A)  -12
B)  -6
C)  -5
D)  -4
 To'g'ri javob: B) -6
✔
Izoh:  (AB) ning bu elementi A ning 2-satrini B ning 2-ustuniga skalyar ko'paytirishdan olinadi: 3·0 + (-2)·3 = -6.
27.  Sistemadan x ning qiymatini toping: -x + y + z = -6; -x - 2y - z = 0; 2x + 2y + 2z = 0.
A)  3
B)  4
C)  2
D)  0
 To'g'ri javob: A) 3
✔
Izoh:  Gauss yoki Kramer usulida yechim: x = 3, y = 0, z = -3. Uni har bir tenglamaga qo'yib tekshirish mumkin.
28.  lim x→0 sin(7x)/sin(2x) limitni toping.
A)  7/2
B)  14
C)  1
D)  2/7
 To'g'ri javob: A) 7/2
✔
Izoh:  Birinchi ajoyib limit sin t/t → 1 dan foydalanamiz: sin(7x) ~ 7x, natija 7/2 = 7/2.
29.  rang A ni aniqlang: A = [[-2, -2, 1], [-6, -6, 3], [6, 6, -3]].
A)  1
B)  3
C)  0
D)  2
 To'g'ri javob: A) 1
✔
Izoh:  Ikkinchi va uchinchi satrlar birinchi satrga proporsional (3 va -3 marta), demak matritsa rangi 1 ga teng.
30.  Sistemadan x + y + z yig'indini toping: -2x + 2z = 0; x - 2z = 1; -2x + 2y + 3z = 1.
A)  -3
B)  -1
C)  0
D)  -2
 To'g'ri javob: B) -1
✔
Izoh:  Gauss yoki Kramer usulida yechim: x = -1, y = 1, z = -1. Uni har bir tenglamaga qo'yib tekshirish mumkin.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    223 Informatika va AT • 1-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Quyidagilardan qaysi biri pozitsion bo'lmagan sanoq sistemasi?
A)  Sakkizlik sanoq sistemasi
B)  Ikkilik sanoq sistemasi
C)  Rim sanoq sistemasi
D)  O'nlik sanoq sistemasi
 To'g'ri javob: C) Rim sanoq sistemasi✔
Izoh:  Rim sistemasida belgining qiymati uning turgan o'rniga bog'liq emas, shuning uchun u pozitsion emas.
2.  Excelda A1:A10 diapazondagi sonlar yig'indisini hisoblovchi formula qaysi?
A)  =COUNT(A1:A10)
B)  =AVERAGE(A1:A10)
C)  =MAX(A1:A10)
D)  =SUM(A1:A10)
 To'g'ri javob: D) =SUM(A1:A10)
✔
Izoh:  SUM funksiyasi diapazondagi qiymatlarni qo'shadi.
3.  PowerPointda taqdimotni boshidan namoyish qilish uchun qaysi tugma bosiladi?
A)  F1
B)  F12
C)  F5
D)  F7
 To'g'ri javob: C) F5
✔
Izoh:  F5 slayd-shouni birinchi slayddan boshlaydi; Shift + F5 joriy slayddan boshlaydi.
4.  A VA B (konyunksiya) mantiqiy amali qachon rost qiymat beradi?
A)  A va B ikkalasi rost bo'lganda
B)  Ikkalasi yolg'on bo'lganda
C)  Faqat A rost bo'lganda
D)  Kamida bittasi rost bo'lganda
 To'g'ri javob: A) A va B ikkalasi rost bo'lganda
✔
Izoh:  Konyunksiya (AND) faqat barcha operandlar rost bo'lganda rost natija beradi.
5.  Wi-Fi texnologiyasi qaysi standartlar oilasiga asoslangan?
A)  IEEE 802.11
B)  IEEE 802.3
C)  Bluetooth 5.0
D)  ISO 9001
 To'g'ri javob: A) IEEE 802.11
✔
Izoh:  Wi-Fi — IEEE 802.11 standartlari; 802.3 esa simli Ethernetga tegishli.
6.  Ikkilik sonlarni ko'paytiring: 101₂ × 11₂ = ?
A)  10001
B)  1011
C)  1110
D)  1111
 To'g'ri javob: D) 1111
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    224 Izoh:  5 × 3 = 15, ikkilikda bu 1111₂.
7.  Bulutli texnologiyalar (cloud computing) deganda nima tushuniladi?
A)  Kompyuterni simsiz quvvatlash
B)  Faqat lokal diskda saqlash
C)  Hisoblash resurslari va ma'lumotlardan Internet orqali masofadan foydalanish
D)  Faqat ob-havo ma'lumotlarini qayta ishlash
 To'g'ri javob: C) Hisoblash resurslari va ma'lumotlardan Internet orqali masofadan foydalanish✔
Izoh:  Bulut xizmatlari server, saqlash va dasturlarni tarmoq orqali talab bo'yicha taqdim etadi.
8.  O'n oltilik sanoq sistemasida 11 soni qaysi belgi bilan yoziladi?
A)  B
B)  A
C)  D
D)  C
 To'g'ri javob: A) B
✔
Izoh:  O'n oltilik sistemada A=10, B=11, C=12, D=13, E=14, F=15.
9.  FF₁₆ o'n oltilik sonining o'nlik qiymati qaysi?
A)  240
B)  256
C)  225
D)  255
 To'g'ri javob: D) 255
✔
Izoh:  O'n oltilik razryadlar 16 ning darajalariga ko'paytiriladi: FF₁₆ = 255₁₀.
10.  Paketning manzilgacha o'tgan marshrutini ko'rsatuvchi Windows buyrug'i qaysi?
A)  netstat
B)  ipconfig
C)  tracert
D)  hostname
 To'g'ri javob: C) tracert
✔
Izoh:  tracert paket o'tadigan oraliq marshrutizatorlarni ketma-ket ko'rsatadi.
11.  Microsoft Excel ish kitobining standart kengaytmasi qaysi (2007 va keyingi versiyalar)?
A)  .docx
B)  .xlsx
C)  .pptx
D)  .accdb
 To'g'ri javob: B) .xlsx
✔
Izoh:  .xlsx — Excel ish kitobining standart formati.
12.  Excelda shart bo'yicha ikki xil natijadan birini qaytaruvchi funksiya qaysi?
A)  VLOOKUP
B)  SUM
C)  TODAY
D)  IF
 To'g'ri javob: D) IF
✔
Izoh:  IF(shart; rost_bo'lsa; yolg'on_bo'lsa) shartning bajarilishiga qarab qiymat qaytaradi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    225 13.  Rim raqamlarida yozilgan MCMXC soni qaysi?
A)  1890
B)  2010
C)  1910
D)  1990
 To'g'ri javob: D) 1990✔
Izoh:  M = 1000, CM = 900, XC = 90, jami 1990.
14.  HTML da gipermurojaat (havola) qaysi teg bilan yaratiladi?
A)  <img>
B)  <h1>
C)  <a>
D)  <p>
 To'g'ri javob: C) <a>
✔
Izoh:  <a href=...> tegi boshqa sahifa yoki resursga havola hosil qiladi.
15.  OSI modelining qaysi sathida marshrutlash (IP manzillash) amalga oshiriladi?
A)  Tarmoq sathi
B)  Seans sathi
C)  Fizik sath
D)  Taqdimot sathi
 To'g'ri javob: A) Tarmoq sathi
✔
Izoh:  Tarmoq (3-) sathi paketlarni manzil bo'yicha yo'naltiradi; IP protokoli shu sathda ishlaydi.
16.  Microsoft Word 2007 va undan keyingi versiyalarida hujjatning standart kengaytmasi qaysi?
A)  .txt
B)  .docx
C)  .xlsx
D)  .pptx
 To'g'ri javob: B) .docx
✔
Izoh:  .docx — Word hujjatlarining zamonaviy formati; .xlsx Excelga, .pptx PowerPointga tegishli.
17.  Word dasturida «Format bo'yicha namuna» (Format Painter) vositasi nima qiladi?
A)  Jadvalni tartiblaydi
B)  Matnni boshqa tilga tarjima qiladi
C)  Bir matn formatini boshqa matnga ko'chiradi
D)  Rasmni bo'yaydi
 To'g'ri javob: C) Bir matn formatini boshqa matnga ko'chiradi
✔
Izoh:  Format Painter tanlangan fragment formatlash parametrlarini boshqa fragmentga qo'llaydi.
18.  Ma'lumotlarning kafolatlangan va tartibli yetkazilishini ta'minlovchi transport protokoli qaysi?
A)  TCP
B)  IP
C)  UDP
D)  ARP
 To'g'ri javob: A) TCP
✔
Izoh:  TCP ulanish o'rnatadi, yo'qolgan paketlarni qayta yuboradi va tartibni saqlaydi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    226 19.  Fayllarni tarmoq orqali uzatish uchun mo'ljallangan klassik protokol qaysi?
A)  SMTP
B)  FTP
C)  DNS
D)  ICMP
 To'g'ri javob: B) FTP✔
Izoh:  FTP (File Transfer Protocol) server va mijoz o'rtasida fayl almashish uchun ishlatiladi.
20.  Ikkilik sonlarni qo'shing: 1011₂ + 110₂ = ?
A)  10111
B)  11101
C)  10001
D)  10011
 To'g'ri javob: C) 10001
✔
Izoh:  11 + 6 = 17, ikkilikda bu 10001₂.
21.  Word dasturida matn ichidan so'z qidirish oynasini ochuvchi birikma qaysi?
A)  Ctrl + H
B)  Ctrl + G
C)  Ctrl + F
D)  Ctrl + N
 To'g'ri javob: C) Ctrl + F
✔
Izoh:  Ctrl + F qidiruv (Find/Navigatsiya) panelini ochadi.
22.  Word dasturida imlo xatosi bo'lgan so'z odatda qanday belgilanadi?
A)  Sariq fon bilan
B)  Qizil to'lqinsimon chiziq bilan
C)  Yashil to'g'ri chiziq bilan
D)  Qalin shrift bilan
 To'g'ri javob: B) Qizil to'lqinsimon chiziq bilan
✔
Izoh:  Word imlo xatolarini qizil to'lqinsimon chiziq bilan ko'rsatadi.
23.  Shahar miqyosidagi tarmoq qanday ataladi?
A)  MAN
B)  PAN
C)  LAN
D)  SAN
 To'g'ri javob: A) MAN
✔
Izoh:  MAN (Metropolitan Area Network) — shahar yoki yirik hudud tarmog'i.
24.  Excelda A1=10, A2=20, A3=30 bo'lsa, =AVERAGE(A1:A3) natijasi nechaga teng?
A)  10
B)  60
C)  30
D)  20
 To'g'ri javob: D) 20
✔
Izoh:  (10 + 20 + 30) / 3 = 20.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    227 25.  Quyidagi sonlardan qaysi biri eng katta?
A)  10000000₂
B)  125₁₀
C)  177₈
D)  7E₁₆
 To'g'ri javob: A) 10000000₂✔
Izoh:  10000000₂ = 128, 7E₁₆ = 126, 177₈ = 127; demak eng kattasi 128 ya'ni 10000000₂.
26.  Raqamli signalni analog signalga va aksincha o'zgartiruvchi qurilma qaysi?
A)  Modem
B)  Kommutator
C)  Skaner
D)  Proyektor
 To'g'ri javob: A) Modem
✔
Izoh:  Modem (modulyator-demodulyator) telefon yoki kabel liniyasi orqali ma'lumot uzatishni ta'minlaydi.
27.  Pozitsion sanoq sistemasining asosi nimani bildiradi?
A)  Sonning ishorasini
B)  Sistemada ishlatiladigan raqamlar sonini
C)  Eng katta raqamning qiymatini
D)  Sonning razryadlar sonini
 To'g'ri javob: B) Sistemada ishlatiladigan raqamlar sonini
✔
Izoh:  Masalan, o'nlik sistemaning asosi 10 — unda 10 ta raqam (0–9) ishlatiladi.
28.  2F₁₆ o'n oltilik sonining o'nlik qiymati qaysi?
A)  45
B)  53
C)  47
D)  32
 To'g'ri javob: C) 47
✔
Izoh:  O'n oltilik razryadlar 16 ning darajalariga ko'paytiriladi: 2F₁₆ = 47₁₀.
29.  Excelda $A$1 ko'rinishidagi murojaat qanday ataladi?
A)  Aralash murojaat
B)  Nisbiy murojaat
C)  Absolyut murojaat
D)  Doiraviy murojaat
 To'g'ri javob: C) Absolyut murojaat
✔
Izoh:  $ belgisi ustun va satrni qotiradi; formula nusxalanganda manzil o'zgarmaydi.
30.  Tarmoqdagi qurilmalarga IP manzilni avtomatik taqsimlovchi protokol qaysi?
A)  DNS
B)  POP3
C)  DHCP
D)  HTTP
 To'g'ri javob: C) DHCP
✔
Izoh:  DHCP server ulanayotgan qurilmaga IP manzil, niqob va shlyuzni avtomatik beradi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    228 Informatika va AT • 2-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Axborotning ruxsatsiz o'zgartirilmaganligi qaysi xususiyat bilan ifodalanadi?
A)  Yaxlitlik
B)  Anonimlik
C)  Foydalanuvchanlik
D)  Konfidensiallik
 To'g'ri javob: A) Yaxlitlik✔
Izoh:  Yaxlitlik ma'lumot to'liq va buzilmaganligini bildiradi.
2.  Antivirus dasturining asosiy vazifasi nima?
A)  Fayllarni siqish
B)  Diskni formatlash
C)  Internet tezligini oshirish
D)  Zararli dasturlarni aniqlash, bloklash va zararsizlantirish
 To'g'ri javob: D) Zararli dasturlarni aniqlash, bloklash va zararsizlantirish
✔
Izoh:  Antivirus imzolar va xulq-atvor tahlili asosida zararli dasturlarni topadi.
3.  Windows OT da faylni Savatga tushirmasdan butunlay o'chirish uchun qaysi tugmalar birikmasi 
ishlatiladi?
A)  Shift + Delete
B)  Tab + Delete
C)  Ctrl + Delete
D)  Alt + Delete
 To'g'ri javob: A) Shift + Delete
✔
Izoh:  Shift + Delete faylni Savatni chetlab o'tib o'chiradi.
4.  «Talabalar» jadvalidan bahosi 4 dan yuqori bo'lganlarni tanlovchi to'g'ri SQL so'rov qaysi?
A)  SELECT Talabalar WHERE baho > 4;
B)  GET * FROM Talabalar IF baho > 4;
C)  SELECT * FROM Talabalar WHERE baho > 4;
D)  SELECT * WHERE baho > 4 FROM Talabalar;
 To'g'ri javob: C) SELECT * FROM Talabalar WHERE baho > 4;
✔
Izoh:  To'g'ri tartib: SELECT maydonlar FROM jadval WHERE shart.
5.  Fayervol (tarmoqlararo ekran) qanday vazifani bajaradi?
A)  Viruslarni fayllardan tozalaydi
B)  Ma'lumotlarni zaxiralaydi
C)  Belgilangan qoidalar asosida tarmoq trafigini filtrlaydi
D)  Parollarni saqlaydi
 To'g'ri javob: C) Belgilangan qoidalar asosida tarmoq trafigini filtrlaydi
✔
Izoh:  Fayervol ruxsat etilmagan kirish va chiqish ulanishlarini bloklaydi.
6.  Arxivator dasturlarining asosiy vazifasi nima?
A)  Fayllarni siqib, hajmini kamaytirish
B)  Viruslarni yo'q qilish
C)  Tasvirlarni tahrirlash
D)  Diskni formatlash
 To'g'ri javob: A) Fayllarni siqib, hajmini kamaytirish
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    229 Izoh:  Arxivatorlar (WinRAR, 7-Zip) fayllarni siqib, bitta arxivga jamlaydi.
7.  Python tilida kod bloklari (masalan, if yoki for tanasi) qanday ajratiladi?
A)  begin/end so'zlari bilan
B)  Figurali qavslar bilan
C)  Nuqtali vergul bilan
D)  Chekinish (otstup) bilan
 To'g'ri javob: D) Chekinish (otstup) bilan✔
Izoh:  Pythonda blok chegarasi bir xil chekinish (odatda 4 ta probel) bilan belgilanadi.
8.  Python dasturining natijasi nima bo'ladi?
s = 0
for i in range(1, 6):
        s += i
print(s)
A)  15
B)  6
C)  21
D)  10
 To'g'ri javob: A) 15
✔
Izoh:  range(1, 6) 1 dan 5 gacha sonlarni beradi: 1+2+3+4+5 = 15.
9.  Amaliy dasturiy ta'minotga qaysi misol to'g'ri keladi?
A)  BIOS
B)  Qurilma drayveri
C)  Operatsion tizim yadrosi
D)  Matn muharriri
 To'g'ri javob: D) Matn muharriri
✔
Izoh:  Amaliy dasturlar foydalanuvchining aniq vazifalarini hal qiladi, masalan, matn tayyorlash.
10.  Rol asosida kirishni boshqarish (RBAC) tamoyili nimadan iborat?
A)  Har bir foydalanuvchi bir xil huquqqa ega bo'ladi
B)  Huquqlar foydalanuvchiga uning lavozimi (roli) orqali beriladi
C)  Huquqlar faqat parol uzunligiga qarab beriladi
D)  Kirish faqat tasodifiy tarzda ruxsat etiladi
 To'g'ri javob: B) Huquqlar foydalanuvchiga uning lavozimi (roli) orqali beriladi
✔
Izoh:  RBAC da huquqlar rollarga biriktiriladi, foydalanuvchi esa rol orqali ularni oladi.
11.  Quyidagilardan qaysi biri operatsion tizim?
A)  Microsoft Word
B)  Linux
C)  Google Chrome
D)  Adobe Photoshop
 To'g'ri javob: B) Linux
✔
Izoh:  Linux — operatsion tizim; qolganlari amaliy dasturlardir.
12.  Blok-sxemada hisoblash (amal bajarish) bloki qaysi shaklda bo'ladi?
A)  Oval
B)  Parallelogramm
C)  To'rtburchak
D)  Romb
 To'g'ri javob: C) To'rtburchak
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    230 Izoh:  Oddiy amal yoki hisoblash to'g'ri to'rtburchak ichida yoziladi.
13.  Axborotning ruxsatsiz shaxslarga oshkor bo'lmasligi qaysi xususiyat?
A)  Konfidensiallik
B)  Dolzarblik
C)  Foydalanuvchanlik
D)  Yaxlitlik
 To'g'ri javob: A) Konfidensiallik✔
Izoh:  Konfidensiallik ma'lumotni faqat vakolatli foydalanuvchilar ko'rishini ta'minlaydi.
14.  Python dasturining natijasi nima bo'ladi?
x = 10
if x > 5 and x < 8:
        print('A')
elif x == 10:
        print('B')
else:
        print('C')
A)  B
B)  AB
C)  A
D)  C
 To'g'ri javob: A) B
✔
Izoh:  10 > 5 and 10 < 8 sharti yolg'on, keyingi x == 10 sharti rost, shuning uchun «B» chiqadi.
15.  Tok o'chganda kompyuterni qisqa vaqt ta'minlab turuvchi qurilma nima?
A)  Router
B)  UPS (uzluksiz ta'minot manbai)
C)  Skaner
D)  Modem
 To'g'ri javob: B) UPS (uzluksiz ta'minot manbai)
✔
Izoh:  UPS akkumulyator yordamida ma'lumotlarni saqlash va kompyuterni to'g'ri o'chirish uchun vaqt beradi.
16.  SQL da yangi jadval yaratish buyrug'i qaysi?
A)  INSERT TABLE
B)  MAKE TABLE
C)  NEW TABLE
D)  CREATE TABLE
 To'g'ri javob: D) CREATE TABLE
✔
Izoh:  CREATE TABLE nom (maydonlar va turlar) yangi jadval tuzilmasini yaratadi.
17.  Python dasturining natijasi nima bo'ladi?
def f(n):
        if n <= 1:
                return 1
        return n * f(n - 1)
print(f(4))
A)  12
B)  10
C)  24
D)  4
 To'g'ri javob: C) 24
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    231 Izoh:  Rekursiv funksiya 4·3·2·1 ni hisoblaydi, natija 24.
18.  Drayver nima?
A)  Fayllarni siqish dasturi
B)  Tarmoq kabeli turi
C)  OT ga muayyan qurilma bilan ishlashni ta'minlovchi dastur
D)  Kompyuterni sovutuvchi qurilma
 To'g'ri javob: C) OT ga muayyan qurilma bilan ishlashni ta'minlovchi dastur✔
Izoh:  Drayver OT va qurilma (printer, videokarta va h.k.) o'rtasida vositachi dastur.
19.  Kompyuter dasturini xotiraga yuklab, ishga tushiruvchi OT komponentasi qanday ataladi?
A)  Yuklovchi (loader)
B)  Brauzer
C)  Arxivator
D)  Kompilyator
 To'g'ri javob: A) Yuklovchi (loader)
✔
Izoh:  Loader dastur kodini xotiraga joylashtirib, uni bajarishga tayyorlaydi.
20.  Linuxda joriy ishchi katalogning to'liq yo'lini chiqaruvchi buyruq qaysi?
A)  whoami
B)  pwd
C)  touch
D)  ls
 To'g'ri javob: B) pwd
✔
Izoh:  pwd (print working directory) joriy katalog yo'lini ko'rsatadi.
21.  Fayllarni shifrlab, ularni ochish uchun to'lov talab qiluvchi zararli dastur qanday ataladi?
A)  Spyware
B)  Adware
C)  To'lov dasturi (ransomware)
D)  Rootkit
 To'g'ri javob: C) To'lov dasturi (ransomware)
✔
Izoh:  Ransomware ma'lumotlarni shifrlab, kalit uchun pul talab qiladi.
22.  Python tilida foydalanuvchidan ma'lumot kiritish uchun qaysi funksiya ishlatiladi?
A)  input()
B)  print()
C)  read()
D)  scan()
 To'g'ri javob: A) input()
✔
Izoh:  input() klaviaturadan satr ko'rinishida ma'lumot o'qiydi.
23.  Chiziqli qidiruvning eng yomon holatdagi vaqt murakkabligi qanday?
A)  O(n)
B)  O(log n)
C)  O(n²)
D)  O(1)
 To'g'ri javob: A) O(n)
✔
Izoh:  Chiziqli qidiruvda eng yomon holatda barcha n ta element ko'rib chiqiladi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    232 24.  Relyatsion jadvaldagi ustun qanday ataladi?
A)  Maydon (atribut)
B)  Indeks
C)  Yozuv
D)  Kortej
 To'g'ri javob: A) Maydon (atribut)✔
Izoh:  Har bir maydon ob'ektning bitta xususiyatini (masalan, familiya) saqlaydi.
25.  Python dasturining natijasi nima bo'ladi?
print(int('101', 2))
A)  5
B)  7
C)  3
D)  101
 To'g'ri javob: A) 5
✔
Izoh:  int('101', 2) satrni ikkilik son sifatida o'qiydi: 101₂ = 5.
26.  Ko'plab qurilmalardan bir vaqtda so'rov yuborib, serverni ishdan chiqarish hujumi qaysi?
A)  Fishing
B)  DDoS hujumi
C)  SQL in'eksiya
D)  Sniffing
 To'g'ri javob: B) DDoS hujumi
✔
Izoh:  DDoS (taqsimlangan xizmatdan voz kechish) serverni ortiqcha yuklama bilan ishlamay qo'yadi.
27.  Operatsion tizimning yadrosi (kernel) nima vazifani bajaradi?
A)  Internet sahifalarini ko'rsatadi
B)  Protsesslar, xotira va qurilmalarni bevosita boshqaradi
C)  Ish stoli fon rasmini tanlaydi
D)  Faqat fayllarni arxivlaydi
 To'g'ri javob: B) Protsesslar, xotira va qurilmalarni bevosita boshqaradi
✔
Izoh:  Yadro OTning asosiy qismi bo'lib, apparat resurslarini taqsimlaydi va boshqaradi.
28.  Quyidagi fayl tizimlaridan qaysi biri Windows OT uchun asosiy hisoblanadi?
A)  NTFS
B)  ext4
C)  APFS
D)  HFS+
 To'g'ri javob: A) NTFS
✔
Izoh:  NTFS — zamonaviy Windows versiyalarining standart fayl tizimi; ext4 Linuxga, APFS macOSga tegishli.
29.  Python dasturining natijasi nima bo'ladi?
print(2 ** 3 ** 2)
A)  64
B)  36
C)  72
D)  512
 To'g'ri javob: D) 512
✔
Izoh:  Daraja amali o'ngdan chapga bajariladi: 3 ** 2 = 9, so'ng 2 ** 9 = 512.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    233 30.  Interpretator kompilyatordan nimasi bilan farq qiladi?
A)  Dasturni faqat grafik ko'rinishga o'tkazadi
B)  Bajariluvchi .exe faylni oldindan yaratadi
C)  Dasturni buyruqma-buyruq tarjima qilib, darhol bajaradi
D)  Faqat assembler tilida ishlaydi
 To'g'ri javob: C) Dasturni buyruqma-buyruq tarjima qilib, darhol bajaradi✔
Izoh:  Interpretator har bir buyruqni o'qib, tarjima qiladi va shu zahoti bajaradi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    234 Informatika va AT • 3-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Word hujjatida yangi sahifani majburiy boshlash (sahifa uzilishi) uchun qaysi birikma ishlatiladi?
A)  Ctrl + Enter
B)  Tab + Enter
C)  Shift + Enter
D)  Alt + Enter
 To'g'ri javob: A) Ctrl + Enter✔
Izoh:  Ctrl + Enter kursor joyidan yangi sahifa boshlaydi; Shift + Enter esa qator uzilishi qo'yadi.
2.  Word dasturida matnni markaz bo'yicha tekislash uchun qaysi birikma ishlatiladi?
A)  Ctrl + E
B)  Ctrl + L
C)  Ctrl + R
D)  Ctrl + J
 To'g'ri javob: A) Ctrl + E
✔
Izoh:  Ctrl + E — markaz bo'yicha, Ctrl + L — chap, Ctrl + R — o'ng, Ctrl + J — kenglik bo'yicha tekislash.
3.  Xartli formulasi qaysi ko'rinishda yoziladi?
A)  N = 2ⁱ
B)  N = i²
C)  N = 2·i
D)  N = i/2
 To'g'ri javob: A) N = 2ⁱ
✔
Izoh:  Xartli formulasiga ko'ra N ta teng ehtimolli holatni ajratish uchun i bit kerak: N = 2ⁱ.
4.  Windowsda kompyuterning IP sozlamalarini ko'rish uchun qaysi buyruq ishlatiladi?
A)  tracert
B)  ping
C)  dir
D)  ipconfig
 To'g'ri javob: D) ipconfig
✔
Izoh:  ipconfig tarmoq adapterlarining IP manzili, niqobi va shlyuzini ko'rsatadi.
5.  1A3₁₆ o'n oltilik sonining o'nlik qiymati qaysi?
A)  431
B)  419
C)  409
D)  403
 To'g'ri javob: B) 419
✔
Izoh:  O'n oltilik razryadlar 16 ning darajalariga ko'paytiriladi: 1A3₁₆ = 419₁₀.
6.  Word dasturida har bir sahifaning yuqori yoki pastki qismida takrorlanuvchi matn nima deyiladi?
A)  Kolontitul
B)  Izoh (snoska)
C)  Abzats
D)  Xatcho'p
 To'g'ri javob: A) Kolontitul
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    235 Izoh:  Kolontitullar (Header/Footer) har bir sahifada takrorlanadi, masalan, sahifa raqami.
7.  Har bir kompyuter faqat ikki qo'shnisi bilan ulanib, yopiq zanjir hosil qiladigan topologiya qaysi?
A)  Daraxt
B)  Shina
C)  Halqa
D)  Yulduz
 To'g'ri javob: C) Halqa✔
Izoh:  Halqa topologiyasida ma'lumot uzellar bo'ylab aylana bo'ylab uzatiladi.
8.  Excelda vaqt bo'yicha o'zgarishni (trendni) ko'rsatish uchun qaysi diagramma turi eng mos?
A)  Pufakchali diagramma
B)  Halqasimon diagramma
C)  Chiziqli grafik
D)  Doiraviy diagramma
 To'g'ri javob: C) Chiziqli grafik
✔
Izoh:  Chiziqli grafik qiymatlarning vaqt davomida o'zgarishini yaqqol ko'rsatadi.
9.  Excelda VLOOKUP funksiyasining vazifasi nima?
A)  Diapazondagi sonlarni qo'shish
B)  Matnni katta harflarga o'tkazish
C)  Jadvalning birinchi ustunidan qiymatni topib, shu satrdagi boshqa ustun qiymatini qaytarish
D)  Joriy sanani chiqarish
 To'g'ri javob: C) Jadvalning birinchi ustunidan qiymatni topib, shu satrdagi boshqa ustun qiymatini 
✔
qaytarish
Izoh:  VLOOKUP (ВПР) vertikal qidiruv bajaradi va topilgan satrdan ko'rsatilgan ustun qiymatini beradi.
10.  16 rangli palitrada bitta pikselning rangini kodlash uchun necha bit kerak?
A)  2 bit
B)  8 bit
C)  4 bit
D)  16 bit
 To'g'ri javob: C) 4 bit
✔
Izoh:  2⁴ = 16 bo'lgani uchun 16 ta rangni ajratishga 4 bit yetarli.
11.  Qisqa masofada qurilmalarni simsiz bog'lash uchun mo'ljallangan texnologiya qaysi?
A)  ADSL
B)  Optik tola
C)  Ethernet
D)  Bluetooth
 To'g'ri javob: D) Bluetooth
✔
Izoh:  Bluetooth bir necha metrdan o'nlab metrgacha masofada simsiz ulanish uchun ishlatiladi.
12.  1 Mbayt necha Kbaytga teng?
A)  1024 Kbayt
B)  8192 bayt
C)  512 Kbayt
D)  1024 bayt
 To'g'ri javob: A) 1024 Kbayt
✔
Izoh:  Har bir keyingi birlik oldingisidan 2¹⁰ = 1024 marta katta: 1 Mbayt = 1024 Kbayt.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    236 13.  PowerPoint taqdimotining alohida sahifasi nima deyiladi?
A)  Slayd
B)  Varaq
C)  Katak
D)  Abzats
 To'g'ri javob: A) Slayd✔
Izoh:  Taqdimot slaydlardan iborat bo'lib, har bir slaydda matn, rasm va boshqa ob'ektlar joylashadi.
14.  Elektron pochta xabarlarini jo'natish uchun asosan qaysi protokol ishlatiladi?
A)  POP3
B)  SMTP
C)  DHCP
D)  FTP
 To'g'ri javob: B) SMTP
✔
Izoh:  SMTP xatlarni jo'natadi; POP3 va IMAP esa ularni qabul qilish uchun ishlatiladi.
15.  Qaysi kabel turi yorug'lik signali orqali ma'lumot uzatadi?
A)  Koaksial kabel
B)  USB kabel
C)  Optik tolali kabel
D)  O'ralgan juftlik (vita para)
 To'g'ri javob: C) Optik tolali kabel
✔
Izoh:  Optik tola ma'lumotni yorug'lik impulslari bilan uzatadi va katta masofada yuqori tezlik beradi.
16.  Raqamli signal analog signaldan nimasi bilan farq qiladi?
A)  Faqat ovozni uzatishda ishlatiladi
B)  Vaqt bo'yicha uzluksiz o'zgaradi
C)  Cheksiz ko'p qiymatlarni qabul qiladi
D)  Chekli sondagi diskret qiymatlarni qabul qiladi
 To'g'ri javob: D) Chekli sondagi diskret qiymatlarni qabul qiladi
✔
Izoh:  Raqamli signal diskret, ya'ni chekli to'plamdagi qiymatlardan iborat; analog signal esa uzluksiz.
17.  Internetda kalit so'zlar bo'yicha ma'lumot topish xizmati qanday ataladi?
A)  Proksi server
B)  Qidiruv tizimi
C)  DNS keshi
D)  Pochta serveri
 To'g'ri javob: B) Qidiruv tizimi
✔
Izoh:  Qidiruv tizimlari (Google, Yandex va h.k.) sahifalarni indekslab, so'rovga mos natijalar beradi.
18.  Barcha kompyuterlar bitta umumiy kabelga ulangan topologiya qaysi?
A)  Halqa
B)  Yulduz
C)  Shina
D)  Daraxt
 To'g'ri javob: C) Shina
✔
Izoh:  Shina topologiyasida barcha uzellar bitta magistral kabelga parallel ulanadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    237 19.  Excelda A1=5 va B1=3 bo'lsa, =A1*B1+2 formulasi qanday natija beradi?
A)  17
B)  10
C)  25
D)  21
 To'g'ri javob: A) 17✔
Izoh:  5 × 3 = 15, unga 2 qo'shilsa 17 bo'ladi.
20.  110110₂ ikkilik sonining o'nlik qiymati nechaga teng?
A)  52
B)  46
C)  54
D)  56
 To'g'ri javob: C) 54
✔
Izoh:  Har bir razryad 2 ning darajasiga ko'paytirilib qo'shiladi: 110110₂ = 54₁₀.
21.  Excelda diapazondagi sonli qiymatga ega kataklar sonini hisoblovchi funksiya qaysi?
A)  SUM
B)  COUNT
C)  LEN
D)  IF
 To'g'ri javob: B) COUNT
✔
Izoh:  COUNT faqat sonlar yozilgan kataklarni sanaydi.
22.  IPv4 manzili necha bitdan iborat?
A)  128 bit
B)  16 bit
C)  64 bit
D)  32 bit
 To'g'ri javob: D) 32 bit
✔
Izoh:  IPv4 manzil 32 bitli bo'lib, nuqta bilan ajratilgan to'rtta oktet ko'rinishida yoziladi.
23.  Ikkilik sonlarni ayiring: 11100₂ − 1001₂ = ?
A)  10011
B)  10101
C)  10001
D)  1111
 To'g'ri javob: A) 10011
✔
Izoh:  28 − 9 = 19, ikkilikda bu 10011₂.
24.  Vektor grafikaning asosiy afzalligi nimada?
A)  Fotosuratlarni aniq ifodalaydi
B)  Har doim kam rangli bo'ladi
C)  Kattalashtirilganda sifati yo'qolmaydi
D)  Faqat piksellar bilan ishlaydi
 To'g'ri javob: C) Kattalashtirilganda sifati yo'qolmaydi
✔
Izoh:  Vektor tasvir geometrik ob'ektlar formulalari bilan beriladi, shuning uchun masshtablashda buzilmaydi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    238 25.  Ulanish o'rnatmasdan, tez, lekin kafolatsiz uzatuvchi transport protokoli qaysi?
A)  TCP
B)  HTTP
C)  UDP
D)  FTP
 To'g'ri javob: C) UDP✔
Izoh:  UDP ovozli aloqa, video oqim kabi tezlik muhim bo'lgan holatlarda qo'llanadi.
26.  1111111₂ ikkilik sonining o'nlik qiymati nechaga teng?
A)  126
B)  127
C)  255
D)  128
 To'g'ri javob: B) 127
✔
Izoh:  Har bir razryad 2 ning darajasiga ko'paytirilib qo'shiladi: 1111111₂ = 127₁₀.
27.  Excelda C1 katakdagi =A1+B1 formulasi C2 katakka nusxalansa, qanday ko'rinish oladi?
A)  =B1+C1
B)  =A1+B1
C)  =A2+B2
D)  =A1+B2
 To'g'ri javob: C) =A2+B2
✔
Izoh:  Nisbiy murojaatlar nusxalashda siljiydi: bir satr pastga ko'chirilganda satr raqamlari 1 ga oshadi.
28.  100 Mbit/s tezlikdagi kanal orqali 1 sekundda nazariy jihatdan necha Mbayt ma'lumot uzatish 
mumkin?
A)  10 Mbayt
B)  800 Mbayt
C)  100 Mbayt
D)  12,5 Mbayt
 To'g'ri javob: D) 12,5 Mbayt
✔
Izoh:  1 bayt = 8 bit, shuning uchun 100 / 8 = 12,5 Mbayt/s.
29.  45 o'nlik sonining ikkilik sanoq sistemasidagi ko'rinishi qaysi?
A)  100111
B)  101011
C)  110101
D)  101101
 To'g'ri javob: D) 101101
✔
Izoh:  45 ni ketma-ket 2 ga bo'lib, qoldiqlarni teskari tartibda yozsak 101101 hosil bo'ladi.
30.  Hujjatni barcha qurilmalarda formatini o'zgartirmasdan ko'rsatish uchun qaysi formatda saqlash 
ma'qul?
A)  PDF
B)  BMP
C)  TXT
D)  CSV
 To'g'ri javob: A) PDF
✔
Izoh:  PDF formati shrift va joylashuvni saqlagan holda har qanday qurilmada bir xil ko'rinadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    239 Informatika va AT • 4-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Mikroprotsessor qaysi avlod kompyuterlarining asosiy elementi hisoblanadi?
A)  To'rtinchi avlod
B)  Birinchi avlod
C)  Uchinchi avlod
D)  Ikkinchi avlod
 To'g'ri javob: A) To'rtinchi avlod✔
Izoh:  To'rtinchi avlod kompyuterlari katta integral sxemalar va mikroprotsessorlarga asoslangan.
2.  Quyidagilardan qaysi biri past darajali dasturlash tili hisoblanadi?
A)  Assembler
B)  Python
C)  Java
D)  C#
 To'g'ri javob: A) Assembler
✔
Izoh:  Assembler mashina buyruqlariga yaqin bo'lib, protsessor arxitekturasiga bog'liq.
3.  Python dasturining natijasi nima bo'ladi?
x = 3
y = x
x = x + 2
print(y)
A)  5
B)  Xato beradi
C)  3
D)  2
 To'g'ri javob: C) 3
✔
Izoh:  y ga 3 qiymati berilgan; keyin x o'zgargani y ga ta'sir qilmaydi.
4.  Linuxda yangi katalog yaratuvchi buyruq qaysi?
A)  rmdir
B)  pwd
C)  mkdir
D)  cat
 To'g'ri javob: C) mkdir
✔
Izoh:  mkdir (make directory) yangi katalog yaratadi.
5.  Elektron raqamli imzo (ERI) nimani ta'minlaydi?
A)  Hujjat muallifining haqiqiyligi va hujjat o'zgarmaganligini
B)  Hujjatni rangli chop etishni
C)  Hujjatning hajmini kamaytirishni
D)  Hujjatni avtomatik tarjima qilishni
 To'g'ri javob: A) Hujjat muallifining haqiqiyligi va hujjat o'zgarmaganligini
✔
Izoh:  ERI yopiq kalit bilan yaratiladi va imzolovchini hamda hujjat yaxlitligini tasdiqlaydi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    240 6.  Linux operatsion tizimida joriy katalogdagi fayllar ro'yxatini ko'rish buyrug'i qaysi?
A)  cd
B)  mkdir
C)  ls
D)  rm
 To'g'ri javob: C) ls✔
Izoh:  ls — katalog mazmunini chiqaradi; cd katalogga o'tadi, rm o'chiradi, mkdir katalog yaratadi.
7.  Foydali dastur ko'rinishida yashirinib, zararli harakat qiluvchi dastur qanday ataladi?
A)  Qurt (worm)
B)  Antivirus
C)  Fayervol
D)  Troyan
 To'g'ri javob: D) Troyan
✔
Izoh:  Troyan dasturi foydalanuvchini aldab o'rnatiladi va yashirincha zararli funksiyalarni bajaradi.
8.  Kompilyator nima qiladi?
A)  Dasturni satrma-satr bajarib boradi
B)  Butun dastur matnini mashina kodiga oldindan tarjima qiladi
C)  Dasturni Internetga joylaydi
D)  Faqat xatolarni rang bilan belgilaydi
 To'g'ri javob: B) Butun dastur matnini mashina kodiga oldindan tarjima qiladi
✔
Izoh:  Kompilyator manba kodni to'liq tarjima qilib, bajariluvchi fayl hosil qiladi.
9.  Xesh-funksiya qanday xususiyatga ega?
A)  Faylni ikki baravar kattalashtiradi
B)  Ixtiyoriy uzunlikdagi ma'lumotdan qat'iy uzunlikdagi qiymat hosil qiladi
C)  Faqat tasvirlarga qo'llanadi
D)  Ma'lumotni kalit bilan qayta tiklab beradi
 To'g'ri javob: B) Ixtiyoriy uzunlikdagi ma'lumotdan qat'iy uzunlikdagi qiymat hosil qiladi
✔
Izoh:  Xesh-funksiya (masalan, SHA-256) bir tomonlama bo'lib, yaxlitlikni tekshirishda ishlatiladi.
10.  Ma'lumotlarni zaxiralash (backup) nima uchun kerak?
A)  Kompyuter tezligini oshirish uchun
B)  Ma'lumot yo'qolganda yoki buzilganda uni qayta tiklash uchun
C)  Internet trafigini kamaytirish uchun
D)  Ekran yorqinligini sozlash uchun
 To'g'ri javob: B) Ma'lumot yo'qolganda yoki buzilganda uni qayta tiklash uchun
✔
Izoh:  Zaxira nusxa apparat nosozligi, virus yoki xato o'chirishdan keyin ma'lumotni tiklash imkonini beradi.
11.  Kompyuterning barcha asosiy qurilmalari ulanadigan asosiy plata qanday ataladi?
A)  Tarmoq kartasi
B)  Ona plata
C)  Videokarta
D)  Ovoz kartasi
 To'g'ri javob: B) Ona plata
✔
Izoh:  Ona plata (motherboard) protsessor, xotira va kengaytirish platalarini o'zaro bog'laydi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    241 12.  USB nima?
A)  Qurilmalarni ulash uchun universal ketma-ket shina interfeysi
B)  Operatsion tizim turi
C)  Dasturlash tili
D)  Grafik fayl formati
 To'g'ri javob: A) Qurilmalarni ulash uchun universal ketma-ket shina interfeysi✔
Izoh:  USB (Universal Serial Bus) tashqi qurilmalarni kompyuterga ulashning standart interfeysi.
13.  Operatsion tizim nima?
A)  Kompyuterning ichki qattiq qurilmasi
B)  Kompyuter resurslarini boshqaruvchi va foydalanuvchi bilan aloqani ta'minlovchi dasturlar 
majmuasi
C)  Faqat o'yinlar uchun mo'ljallangan dastur
D)  Faqat matn yozish uchun amaliy dastur
 To'g'ri javob: B) Kompyuter resurslarini boshqaruvchi va foydalanuvchi bilan aloqani ta'minlovchi 
✔
dasturlar majmuasi
Izoh:  OT apparat ta'minotini boshqaradi va boshqa dasturlarning ishlashi uchun muhit yaratadi.
14.  Python dasturining natijasi nima bo'ladi?
s = 'Python'
print(s[1:4])
A)  Pyt
B)  ytho
C)  tho
D)  yth
 To'g'ri javob: D) yth
✔
Izoh:  Kesim s[1:4] 1, 2, 3 indeksli belgilarni oladi: «yth» (indekslash 0 dan boshlanadi).
15.  Ochiq kodli (open source) dasturiy ta'minotning asosiy xususiyati nima?
A)  Faqat pullik litsenziya bilan tarqatiladi
B)  Dastlabki kodi ochiq bo'lib, uni o'rganish va o'zgartirish mumkin
C)  Faqat bitta kompyuterda ishlaydi
D)  Uning kodi maxfiy saqlanadi
 To'g'ri javob: B) Dastlabki kodi ochiq bo'lib, uni o'rganish va o'zgartirish mumkin
✔
Izoh:  Open source litsenziyalari kodni ko'rish, o'zgartirish va tarqatish huquqini beradi.
16.  Python dasturining natijasi nima bo'ladi?
s = 'dastur'
print(s[::-1])
A)  dastur
B)  rustda
C)  tsadur
D)  rutsad
 To'g'ri javob: D) rutsad
✔
Izoh:  s[::-1] kesimi satrni teskari tartibda qaytaradi: «rutsad».
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    242 17.  SQL tili nima uchun ishlatiladi?
A)  Veb-sahifa dizaynini yaratish uchun
B)  Tasvirlarni tahrirlash uchun
C)  Operatsion tizimni o'rnatish uchun
D)  Relyatsion ma'lumotlar bazalari bilan ishlash (so'rovlar yozish) uchun
 To'g'ri javob: D) Relyatsion ma'lumotlar bazalari bilan ishlash (so'rovlar yozish) uchun✔
Izoh:  SQL (Structured Query Language) ma'lumotlarni tanlash, qo'shish, o'zgartirish va o'chirish tili.
18.  Ochiq oynalar orasida tez almashish uchun Windowsda qaysi tugmalar birikmasi ishlatiladi?
A)  Shift + F3
B)  Ctrl + P
C)  Ctrl + Z
D)  Alt + Tab
 To'g'ri javob: D) Alt + Tab
✔
Izoh:  Alt + Tab ochiq ilovalar oynalari o'rtasida o'tishni ta'minlaydi.
19.  Quyidagi kengaytmalardan qaysi biri bajariluvchi fayllarga tegishli (Windows)?
A)  .jpg
B)  .exe
C)  .txt
D)  .mp3
 To'g'ri javob: B) .exe
✔
Izoh:  .exe — Windows OT dagi bajariluvchi dastur fayli kengaytmasi.
20.  Python dasturining natijasi nima bo'ladi?
print(bool(0), bool(5))
A)  True True
B)  False False
C)  True False
D)  False True
 To'g'ri javob: D) False True
✔
Izoh:  0 soni False, noldan farqli son esa True deb baholanadi.
21.  Eng kam imtiyozlar tamoyili (least privilege) nimani talab qiladi?
A)  Foydalanuvchiga faqat ishi uchun zarur bo'lgan minimal huquqlarni berishni
B)  Har bir foydalanuvchini administrator qilishni
C)  Ma'lumotlarni hech qachon zaxiralamaslikni
D)  Parollarni umuman ishlatmaslikni
 To'g'ri javob: A) Foydalanuvchiga faqat ishi uchun zarur bo'lgan minimal huquqlarni berishni
✔
Izoh:  Minimal huquqlar xato yoki buzilgan hisob orqali yetkaziladigan zararni cheklaydi.
22.  Funksiyaning o'z-o'zini chaqirishi qanday ataladi?
A)  Kompilyatsiya
B)  Inkapsulyatsiya
C)  Iteratsiya
D)  Rekursiya
 To'g'ri javob: D) Rekursiya
✔
Izoh:  Rekursiv funksiya masalani o'zining kichikroq nusxasiga keltirib, o'zini chaqiradi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    243 23.  Python tilida input() funksiyasi qaytaradigan qiymat qaysi turda bo'ladi?
A)  float (haqiqiy son)
B)  bool (mantiqiy)
C)  int (butun son)
D)  str (satr)
 To'g'ri javob: D) str (satr)✔
Izoh:  input() har doim satr qaytaradi; son kerak bo'lsa int() yoki float() bilan o'giriladi.
24.  Kompyuterlarning birinchi avlodi qaysi element bazasida qurilgan?
A)  Integral sxemalar
B)  Mikroprotsessorlar
C)  Tranzistorlar
D)  Elektron lampalar
 To'g'ri javob: D) Elektron lampalar
✔
Izoh:  Birinchi avlod EHMlari elektron lampalarda, ikkinchisi tranzistorlarda qurilgan.
25.  SQL da jadvaldagi yozuvlar sonini hisoblovchi funksiya qaysi?
A)  AVG()
B)  COUNT()
C)  SUM()
D)  MAX()
 To'g'ri javob: B) COUNT()
✔
Izoh:  COUNT(*) jadval yoki guruhdagi satrlar sonini qaytaradi.
26.  Avtorizatsiya nima?
A)  Ma'lumotni siqish
B)  Foydalanuvchi parolini tekshirish
C)  Kompyuterni yoqish jarayoni
D)  Tasdiqlangan foydalanuvchiga muayyan resurslarga kirish huquqini berish
 To'g'ri javob: D) Tasdiqlangan foydalanuvchiga muayyan resurslarga kirish huquqini berish
✔
Izoh:  Avtorizatsiya autentifikatsiyadan so'ng foydalanuvchi nimalarni qila olishini belgilaydi.
27.  Python dasturining natijasi nima bo'ladi?
a = [1, 2, 3]
a.append(4)
print(len(a))
A)  3
B)  4
C)  1
D)  5
 To'g'ri javob: B) 4
✔
Izoh:  append() ro'yxat oxiriga bitta element qo'shadi, uzunlik 4 bo'ladi.
28.  SQL da jadvaldan ma'lumotlarni tanlab olish uchun qaysi buyruq ishlatiladi?
A)  SELECT
B)  DELETE
C)  UPDATE
D)  INSERT
 To'g'ri javob: A) SELECT
✔
Izoh:  SELECT ... FROM ... so'rovi jadvaldan kerakli ma'lumotlarni qaytaradi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    244 29.  Python tilida qaysi ma'lumot turi butun sonlarni ifodalaydi?
A)  str
B)  int
C)  float
D)  bool
 To'g'ri javob: B) int✔
Izoh:  int — butun sonlar, float — haqiqiy sonlar, str — satrlar, bool — mantiqiy qiymatlar.
30.  Ma'lumotlar bazasini yaratish va boshqarish uchun mo'ljallangan dasturiy ta'minot qanday 
ataladi?
A)  Matn muharriri
B)  Operatsion tizim
C)  MBBT (ma'lumotlar bazasini boshqarish tizimi)
D)  Kompilyator
 To'g'ri javob: C) MBBT (ma'lumotlar bazasini boshqarish tizimi)
✔
Izoh:  MBBT (DBMS) misollari: MySQL, PostgreSQL, Microsoft Access, Oracle.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    245 Informatika va AT • 5-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Hujjatni tez saqlash uchun Office dasturlarida qaysi tugmalar birikmasi ishlatiladi?
A)  Ctrl + P
B)  Ctrl + S
C)  Ctrl + W
D)  Ctrl + O
 To'g'ri javob: B) Ctrl + S✔
Izoh:  Ctrl + S — saqlash, Ctrl + P — chop etish, Ctrl + O — ochish, Ctrl + W — oynani yopish.
2.  Word dasturida «Ommaviy jo'natma» (Mail Merge) nima uchun ishlatiladi?
A)  Bitta shablon asosida ko'plab shaxsiylashtirilgan hujjat yaratish uchun
B)  Matnni ustunlarga bo'lish uchun
C)  Rasmni fonga qo'yish uchun
D)  Hujjatni parol bilan himoyalash uchun
 To'g'ri javob: A) Bitta shablon asosida ko'plab shaxsiylashtirilgan hujjat yaratish uchun
✔
Izoh:  Mail Merge ma'lumotlar ro'yxati asosida bir xil xatni turli qabul qiluvchilar uchun tayyorlaydi.
3.  Standart ASCII kodlash jadvali nechta belgini o'z ichiga oladi?
A)  32
B)  1024
C)  128
D)  64
 To'g'ri javob: C) 128
✔
Izoh:  Standart ASCII 7 bitli bo'lib, 2⁷ = 128 ta belgini kodlaydi.
4.  Bir bino yoki tashkilot doirasidagi lokal tarmoq qanday qisqartma bilan ataladi?
A)  LAN
B)  WAN
C)  PAN
D)  MAN
 To'g'ri javob: A) LAN
✔
Izoh:  LAN (Local Area Network) — kichik hududdagi lokal tarmoq.
5.  Pochta serveridagi xatlarni bir necha qurilmada sinxron holda ko'rish imkonini beruvchi protokol 
qaysi?
A)  ARP
B)  SMTP
C)  FTP
D)  IMAP
 To'g'ri javob: D) IMAP
✔
Izoh:  IMAP xatlarni serverda saqlaydi va barcha qurilmalarda bir xil holatni ko'rsatadi.
6.  Excelda A1=7 bo'lsa, =IF(A1>5;«Ha»;«Yo'q») formulasi nimani qaytaradi?
A)  5
B)  Yo'q
C)  7
D)  Ha
 To'g'ri javob: D) Ha
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    246 Izoh:  7 > 5 sharti rost, shuning uchun IF ikkinchi argumentni — «Ha» ni qaytaradi.
7.  Barcha kompyuterlar bitta markaziy qurilmaga (kommutatorga) ulangan tarmoq topologiyasi 
qaysi?
A)  To'liq bog'langan
B)  Yulduz
C)  Halqa
D)  Shina
 To'g'ri javob: B) Yulduz✔
Izoh:  Yulduz topologiyasida har bir uzel markaziy qurilmaga alohida kabel bilan ulanadi.
8.  Excelda katta hajmdagi ma'lumotlarni guruhlab, umumlashtirilgan hisobot tuzish vositasi qaysi?
A)  Kolontitul
B)  Format Painter
C)  Imlo tekshiruvi
D)  Svodnaya jadval (PivotTable)
 To'g'ri javob: D) Svodnaya jadval (PivotTable)
✔
Izoh:  PivotTable ma'lumotlarni turli kesimlarda guruhlab, yig'indi va o'rtachalarni hisoblaydi.
9.  1024×768 o'lchamli tasvir har bir piksel uchun 8 bit rang chuqurligida necha Kbayt joy egallaydi?
A)  768 Kbayt
B)  6144 Kbayt
C)  1024 Kbayt
D)  96 Kbayt
 To'g'ri javob: A) 768 Kbayt
✔
Izoh:  1024·768 = 786432 piksel, har biri 1 bayt; 786432 / 1024 = 768 Kbayt.
10.  Axborotning kerakli vaqtda foydali bo'lishi qaysi xossasi deyiladi?
A)  To'liqlik
B)  Dolzarblik
C)  Ishonchlilik
D)  Tushunarlilik
 To'g'ri javob: B) Dolzarblik
✔
Izoh:  Dolzarblik (aktuallik) — axborotning ayni vaqtdagi vaziyatga mos va kerakli bo'lishi.
11.  OSI modeli nechta sathdan iborat?
A)  5 ta
B)  7 ta
C)  4 ta
D)  9 ta
 To'g'ri javob: B) 7 ta
✔
Izoh:  OSI modeli fizik sathdan amaliy sathgacha bo'lgan 7 ta sathdan iborat.
12.  Word dasturida sahifa yo'nalishini (kitob yoki albom) qayerda o'zgartirish mumkin?
A)  «Taqriz» bo'limidagi «Imlo» buyrug'ida
B)  «Maket» (Layout) bo'limidagi «Orientatsiya» buyrug'ida
C)  «Ko'rinish» bo'limidagi «Masshtab» buyrug'ida
D)  «Qo'yish» bo'limidagi «Rasm» buyrug'ida
 To'g'ri javob: B) «Maket» (Layout) bo'limidagi «Orientatsiya» buyrug'ida
✔
Izoh:  Sahifa orientatsiyasi Layout (Maket) yorlig'idagi Orientation buyrug'i orqali tanlanadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    247 13.  Excelda katak qiymatiga qarab uning rangini avtomatik o'zgartirish imkoniyati nima deyiladi?
A)  Ma'lumotlarni tekshirish
B)  Saralash
C)  Avtoto'ldirish
D)  Shartli formatlash
 To'g'ri javob: D) Shartli formatlash✔
Izoh:  Shartli formatlash berilgan qoidaga mos kataklarni rang, belgi va h.k. bilan ajratadi.
14.  1 XOR 1 (istisno qiluvchi YOKI) amalining natijasi nimaga teng?
A)  11
B)  0
C)  1
D)  2
 To'g'ri javob: B) 0
✔
Izoh:  XOR operandlar har xil bo'lganda 1, bir xil bo'lganda 0 beradi; 1 XOR 1 = 0.
15.  Excelda ma'lumotlarni ma'lum shart bo'yicha ko'rsatib, qolganini vaqtincha yashiruvchi vosita 
qaysi?
A)  Filtr
B)  Birlashtirish
C)  Diagramma
D)  Saralash
 To'g'ri javob: A) Filtr
✔
Izoh:  Filtr shartga mos satrlarni qoldirib, boshqalarini yashiradi; ma'lumotlar o'chirilmaydi.
16.  Excelda formula qaysi belgi bilan boshlanadi?
A)  Panjara belgisi (#)
B)  Tenglik belgisi (=)
C)  Dollar belgisi ($)
D)  Ampersand belgisi (&)
 To'g'ri javob: B) Tenglik belgisi (=)
✔
Izoh:  Excel katakka kiritilgan ifodani «=» belgisi bilan boshlansa formula sifatida hisoblaydi.
17.  Kompyuter tarmog'i nima?
A)  Bitta kompyuterdagi dasturlar to'plami
B)  Kompyuterning ichki shinasi
C)  Faqat printerlar guruhi
D)  Ma'lumot almashish uchun o'zaro ulangan kompyuterlar va qurilmalar majmuasi
 To'g'ri javob: D) Ma'lumot almashish uchun o'zaro ulangan kompyuterlar va qurilmalar majmuasi
✔
Izoh:  Tarmoq qurilmalarga resurs va ma'lumotlarni birgalikda ishlatish imkonini beradi.
18.  Domen nomlarini IP manzillarga o'giruvchi xizmat qaysi?
A)  SMTP
B)  DHCP
C)  DNS
D)  FTP
 To'g'ri javob: C) DNS
✔
Izoh:  DNS (Domain Name System) masalan, «google.com» nomini mos IP manzilga aylantiradi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    248 19.  Unicode standarti qanday maqsadda yaratilgan?
A)  Tasvirlarni piksellar bo'yicha kodlash
B)  Faqat lotin harflarini siqib saqlash
C)  Tovushni raqamli shaklga keltirish
D)  Dunyo tillaridagi yozuv belgilarini yagona tizimda kodlash
 To'g'ri javob: D) Dunyo tillaridagi yozuv belgilarini yagona tizimda kodlash✔
Izoh:  Unicode turli tillar va yozuvlar belgilarini bitta xalqaro jadvalda kodlash uchun ishlab chiqilgan.
20.  Kibernetika fanining asoschisi kim hisoblanadi?
A)  Alan Tyuring
B)  Blez Paskal
C)  Norbert Viner
D)  Charlz Bebbij
 To'g'ri javob: C) Norbert Viner
✔
Izoh:  Norbert Viner 1948-yilda «Kibernetika» kitobini nashr etib, bu fanga asos solgan.
21.  PowerPointda «Ma'ruzachi qaydlari» (Notes) nima uchun ishlatiladi?
A)  Slaydga video joylashtirish
B)  Slaydga fon rasmini qo'yish
C)  Taqdimotni parol bilan himoyalash
D)  Taqdimotchi uchun eslatma matnini yozish
 To'g'ri javob: D) Taqdimotchi uchun eslatma matnini yozish
✔
Izoh:  Notes maydonidagi matn odatda tomoshabinlarga ko'rinmaydi, faqat ma'ruzachiga yordam beradi.
22.  TCP/IP modelida nechta sath ajratiladi (klassik ko'rinishda)?
A)  7 ta
B)  3 ta
C)  4 ta
D)  6 ta
 To'g'ri javob: C) 4 ta
✔
Izoh:  Klassik TCP/IP modeli: kanal (tarmoq interfeysi), Internet, transport va amaliy sathlar.
23.  «https://www.uz.example.com/news» manzilida «https» qismi nimani ko'rsatadi?
A)  Domen nomini
B)  Fayl yo'lini
C)  Server portini
D)  Ishlatiladigan protokolni
 To'g'ri javob: D) Ishlatiladigan protokolni
✔
Izoh:  URL boshidagi qism resursga qaysi protokol orqali murojaat qilinishini bildiradi.
24.  100 o'nlik sonining ikkilik sanoq sistemasidagi ko'rinishi qaysi?
A)  1100100
B)  1100110
C)  1010100
D)  1100010
 To'g'ri javob: A) 1100100
✔
Izoh:  100 ni ketma-ket 2 ga bo'lib, qoldiqlarni teskari tartibda yozsak 1100100 hosil bo'ladi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    249 25.  HTTP protokoli uchun standart port raqami qaysi?
A)  25
B)  443
C)  80
D)  21
 To'g'ri javob: C) 80✔
Izoh:  HTTP odatda 80-portda, HTTPS esa 443-portda ishlaydi.
26.  Rastrli tasvir nimalardan tashkil topadi?
A)  Shriftlardan
B)  Geometrik figuralardan
C)  Piksellardan
D)  Formulalardan
 To'g'ri javob: C) Piksellardan
✔
Izoh:  Rastrli tasvir — har biri o'z rangiga ega piksellar to'ri.
27.  Tarmoq ulanishini va javob vaqtini tekshirish uchun ishlatiladigan buyruq qaysi?
A)  ping
B)  format
C)  mkdir
D)  copy
 To'g'ri javob: A) ping
✔
Izoh:  ping ICMP so'rovlarini yuborib, uzel javob berishini va kechikish vaqtini ko'rsatadi.
28.  Word dasturida sarlavha uslublari (Heading) asosida avtomatik nima yaratish mumkin?
A)  Jadval formulasi
B)  Gipermurojaat
C)  Diagramma
D)  Mundarija
 To'g'ri javob: D) Mundarija
✔
Izoh:  Heading uslublari qo'llangan sarlavhalardan avtomatik mundarija (Table of Contents) tuziladi.
29.  171 o'nlik sonining o'n oltilik sanoq sistemasidagi ko'rinishi qaysi?
A)  AA
B)  AC
C)  AB
D)  BA
 To'g'ri javob: C) AB
✔
Izoh:  171 ni 16 ga ketma-ket bo'lib, qoldiqlarni teskari yozsak AB₁₆ olinadi.
30.  Sakkizlik sanoq sistemasida qaysi raqam ishlatilmaydi?
A)  7
B)  5
C)  8
D)  0
 To'g'ri javob: C) 8
✔
Izoh:  Sakkizlik sistemada faqat 0 dan 7 gacha raqamlar mavjud, 8 raqami yo'q.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    250 Informatika va AT • 6-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Quyidagilardan qaysi biri kiritish qurilmasi?
A)  Printer
B)  Karnay
C)  Klaviatura
D)  Monitor
 To'g'ri javob: C) Klaviatura✔
Izoh:  Klaviatura foydalanuvchidan kompyuterga ma'lumot kiritish uchun ishlatiladi.
2.  Algoritm nima?
A)  Dastur yozilgan fayl turi
B)  Ma'lumotlarni saqlash usuli
C)  Kompyuterning ichki qurilmasi
D)  Masalani yechish uchun aniq va chekli amallar ketma-ketligi
 To'g'ri javob: D) Masalani yechish uchun aniq va chekli amallar ketma-ketligi
✔
Izoh:  Algoritm — maqsadga olib keluvchi aniq, tartiblangan va chekli qadamlar to'plami.
3.  Ko'p vazifali (multitasking) operatsion tizim qanday imkoniyat beradi?
A)  Faqat bitta dasturni ishga tushirish
B)  Kompyuterni tarmoqsiz ishlatish
C)  Bir vaqtda bir nechta dasturni ishlatish
D)  Faqat matn rejimida ishlash
 To'g'ri javob: C) Bir vaqtda bir nechta dasturni ishlatish
✔
Izoh:  Multitasking OT protsessor vaqtini dasturlar orasida taqsimlab, ularni parallel ishlatadi.
4.  Python tilida izoh (kommentariy) qaysi belgi bilan boshlanadi?
A)  Panjara (#)
B)  Foiz belgisi (%)
C)  Ikki defis (--)
D)  Ikki qiya chiziq (//)
 To'g'ri javob: A) Panjara (#)
✔
Izoh:  Pythonda # belgisidan keyingi qator qismi izoh hisoblanadi va bajarilmaydi.
5.  Python dasturining natijasi nima bo'ladi?
a = [5, 2, 9, 1]
a.sort()
print(a[1])
A)  1
B)  9
C)  2
D)  5
 To'g'ri javob: C) 2
✔
Izoh:  Saralangan ro'yxat [1, 2, 5, 9], 1-indeksdagi element 2.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    251 6.  Massiv (ro'yxat) elementlariga qanday murojaat qilinadi?
A)  Indeks (tartib raqami) orqali
B)  Fayl nomi orqali
C)  Faqat oxirgi element orqali
D)  Faqat element qiymati orqali
 To'g'ri javob: A) Indeks (tartib raqami) orqali✔
Izoh:  Massiv elementiga a[i] ko'rinishida indeks bilan murojaat qilinadi; Pythonda indeks 0 dan boshlanadi.
7.  Linux tizimida eng yuqori huquqlarga ega foydalanuvchi qanday ataladi?
A)  root
B)  guest
C)  admin1
D)  user
 To'g'ri javob: A) root
✔
Izoh:  Linux/Unix tizimlarida root — superfoydalanuvchi bo'lib, barcha amallarni bajara oladi.
8.  Shifrlash va deshifrlash uchun bitta umumiy kalit ishlatiladigan usul qanday ataladi?
A)  Simmetrik shifrlash
B)  Asimmetrik shifrlash
C)  Xeshlash
D)  Kodlash
 To'g'ri javob: A) Simmetrik shifrlash
✔
Izoh:  Simmetrik shifrlashda (masalan, AES) ikkala tomon bir xil maxfiy kalitga ega bo'ladi.
9.  Python tilida range(2, 10, 3) qanday sonlar ketma-ketligini beradi?
A)  2, 3, 4
B)  3, 6, 9
C)  2, 5, 8
D)  2, 5, 8, 11
 To'g'ri javob: C) 2, 5, 8
✔
Izoh:  range(boshlash, tugash, qadam): 2 dan boshlanadi, 3 qadam bilan, 10 dan oldin to'xtaydi.
10.  Python tilida == amali nimani bildiradi?
A)  Qoldiqli bo'lish
B)  O'zgaruvchiga qiymat berish
C)  Ikki qiymatning tengligini tekshirish
D)  Qiymatni darajaga ko'tarish
 To'g'ri javob: C) Ikki qiymatning tengligini tekshirish
✔
Izoh:  = qiymat beradi, == esa ikki qiymatni taqqoslab True yoki False qaytaradi.
11.  Parolni barcha mumkin bo'lgan variantlarni sinab topish usuli qanday ataladi?
A)  Spoofing
B)  Fishing
C)  Sniffing
D)  To'liq tanlash (brute force)
 To'g'ri javob: D) To'liq tanlash (brute force)
✔
Izoh:  Brute force hujumida barcha kombinatsiyalar ketma-ket sinab ko'riladi; uzun parol bunga qarshi turadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    252 12.  SSD diskning HDD diskdan asosiy afzalligi nima?
A)  Harakatlanuvchi mexanik qismlari yo'q va tezroq ishlaydi
B)  Magnit plastinalarda ma'lumot saqlaydi
C)  Faqat o'qish uchun ishlatiladi
D)  Har doim katta hajmga ega va arzonroq
 To'g'ri javob: A) Harakatlanuvchi mexanik qismlari yo'q va tezroq ishlaydi✔
Izoh:  SSD flesh xotiraga asoslangan, shuning uchun HDDga nisbatan tezroq va zarbaga chidamliroq.
13.  ROM (doimiy xotira) qanday xotira hisoblanadi?
A)  Faqat videokartadagi xotira
B)  Tok o'chganda tozalanadigan tezkor xotira
C)  Asosan o'qish uchun mo'ljallangan, tok o'chganda ma'lumot saqlanadi
D)  Protsessor registrlari to'plami
 To'g'ri javob: C) Asosan o'qish uchun mo'ljallangan, tok o'chganda ma'lumot saqlanadi
✔
Izoh:  ROM (Read Only Memory) energiyaga bog'liq emas va unda, masalan, boshlang'ich yuklash dasturi 
saqlanadi.
14.  Quyidagi parollardan qaysi biri eng ishonchli hisoblanadi?
A)  qwerty
B)  Tq7#mZ2!pL9x
C)  12345678
D)  parol2024
 To'g'ri javob: B) Tq7#mZ2!pL9x
✔
Izoh:  Ishonchli parol uzun bo'lib, katta-kichik harflar, raqamlar va maxsus belgilardan iborat bo'ladi.
15.  Relyatsion jadvaldagi bitta satr qanday ataladi?
A)  So'rov
B)  Maydon (atribut)
C)  Yozuv (kortej)
D)  Kalit
 To'g'ri javob: C) Yozuv (kortej)
✔
Izoh:  Satr — bitta ob'ekt haqidagi ma'lumotlar yozuvi; ustun esa maydon (atribut).
16.  Qo'shni elementlarni taqqoslab, kerak bo'lsa o'rnini almashtiruvchi saralash usuli qaysi?
A)  Tez saralash (quick sort)
B)  Birlashtirib saralash (merge sort)
C)  Pufakchali saralash (bubble sort)
D)  Binar qidiruv
 To'g'ri javob: C) Pufakchali saralash (bubble sort)
✔
Izoh:  Bubble sortda har o'tishda kattaroq element qo'shnisi bilan almashinib oxirga «suzib chiqadi».
17.  Kompyuter virusi nima?
A)  Qattiq diskning fizik shikastlanishi
B)  Monitordagi nosozlik
C)  Kompyuterning qizib ketishi
D)  O'z-o'zidan ko'payib, boshqa fayllarga zarar yetkazuvchi zararli dastur
 To'g'ri javob: D) O'z-o'zidan ko'payib, boshqa fayllarga zarar yetkazuvchi zararli dastur
✔
Izoh:  Virus boshqa dasturlarga o'z kodini yozib tarqaladi va zarar yetkazadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    253 18.  Python dasturining natijasi nima bo'ladi?
a = [3, 8, 1, 6]
print(max(a) - min(a))
A)  2
B)  7
C)  18
D)  5
 To'g'ri javob: B) 7✔
Izoh:  Eng katta element 8, eng kichigi 1, ayirmasi 7.
19.  SQL da takrorlanuvchi qiymatlarni natijadan chiqarib tashlash uchun qaysi kalit so'z ishlatiladi?
A)  LIMIT
B)  DISTINCT
C)  UNIQUE KEY
D)  HAVING
 To'g'ri javob: B) DISTINCT
✔
Izoh:  SELECT DISTINCT faqat noyob qiymatlarni qaytaradi.
20.  Grafik foydalanuvchi interfeysi (GUI) nimaga asoslanadi?
A)  Oynalar, ikonkalar, menyular va ko'rsatkichga
B)  Faqat ovozli buyruqlarga
C)  Faqat dasturlash tiliga
D)  Faqat matnli buyruqlarni kiritishga
 To'g'ri javob: A) Oynalar, ikonkalar, menyular va ko'rsatkichga
✔
Izoh:  GUI foydalanuvchiga grafik elementlar va sichqoncha orqali ishlash imkonini beradi.
21.  Monitor ekranidagi tasvir aniqligi (ruxsat etilganligi) qanday ifodalanadi?
A)  Vatt bilan
B)  Gerts bilan
C)  Bayt bilan
D)  Gorizontal va vertikal piksellar soni bilan
 To'g'ri javob: D) Gorizontal va vertikal piksellar soni bilan
✔
Izoh:  Masalan, 1920×1080 — gorizontal bo'yicha 1920, vertikal bo'yicha 1080 piksel.
22.  Protsessor tarkibidagi eng tez ishlaydigan, juda kichik hajmli xotira elementlari nima?
A)  Qattiq disk
B)  Registrlar
C)  Flesh xotira
D)  Operativ xotira
 To'g'ri javob: B) Registrlar
✔
Izoh:  Registrlar bevosita protsessor ichida joylashgan va eng yuqori tezlikka ega.
23.  Buferga nusxa olish uchun Windowsda qaysi tugmalar birikmasi ishlatiladi?
A)  Ctrl + C
B)  Ctrl + S
C)  Ctrl + X
D)  Ctrl + V
 To'g'ri javob: A) Ctrl + C
✔
Izoh:  Ctrl + C belgilangan ob'ektni buferga nusxalaydi, Ctrl + V esa uni joylashtiradi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    254 24.  SQL so'rovida natijalarni saralash uchun qaysi kalit so'z ishlatiladi?
A)  HAVING
B)  JOIN
C)  ORDER BY
D)  WHERE
 To'g'ri javob: C) ORDER BY✔
Izoh:  ORDER BY maydon ASC/DESC natijani o'sish yoki kamayish tartibida saralaydi.
25.  Bir jadvalni boshqa jadvalning birlamchi kaliti bilan bog'lovchi maydon qanday ataladi?
A)  Kompozit maydon
B)  Tashqi kalit (Foreign Key)
C)  Noyob indeks
D)  Birlamchi kalit
 To'g'ri javob: B) Tashqi kalit (Foreign Key)
✔
Izoh:  Tashqi kalit jadvallar orasidagi bog'lanishni hosil qiladi.
26.  Blok-sxemaning boshlanishi va tugashi qaysi shakl bilan belgilanadi?
A)  Olti burchak
B)  Parallelogramm
C)  Romb
D)  Oval (yumaloqlangan to'rtburchak)
 To'g'ri javob: D) Oval (yumaloqlangan to'rtburchak)
✔
Izoh:  Boshlash va tugatish bloklari oval shaklida tasvirlanadi.
27.  Markaziy protsessorning (CPU) asosiy vazifasi nima?
A)  Dastur buyruqlarini bajarish va ma'lumotlarni qayta ishlash
B)  Kompyuterni elektr bilan ta'minlash
C)  Tasvirni monitorga chiqarish
D)  Ma'lumotlarni uzoq muddat saqlash
 To'g'ri javob: A) Dastur buyruqlarini bajarish va ma'lumotlarni qayta ishlash
✔
Izoh:  CPU kompyuterning «miyasi» bo'lib, buyruqlarni o'qiydi, dekodlaydi va bajaradi.
28.  Ma'lumotlar bazasida tranzaksiya nima?
A)  Yaxlit holda bajarilishi yoki to'liq bekor qilinishi kerak bo'lgan amallar guruhi
B)  Foydalanuvchi paroli
C)  Bazaning zaxira nusxasi
D)  Jadvaldagi bitta ustun
 To'g'ri javob: A) Yaxlit holda bajarilishi yoki to'liq bekor qilinishi kerak bo'lgan amallar guruhi
✔
Izoh:  Tranzaksiya ACID tamoyillariga bo'ysunadi: yoki barcha amallar bajariladi, yoki birortasi ham 
bajarilmaydi.
29.  Ochiq va yopiq kalitlar juftidan foydalanadigan shifrlash qanday ataladi?
A)  Asimmetrik shifrlash
B)  Arxivlash
C)  Simmetrik shifrlash
D)  Steganografiya
 To'g'ri javob: A) Asimmetrik shifrlash
✔
Izoh:  Asimmetrik shifrlashda (masalan, RSA) ochiq kalit bilan shifrlangan ma'lumot yopiq kalit bilan ochiladi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    255 30.  Blok-sxemada ma'lumotlarni kiritish yoki chiqarish qaysi shakl bilan ko'rsatiladi?
A)  Romb
B)  Doira
C)  Parallelogramm
D)  Uchburchak
 To'g'ri javob: C) Parallelogramm✔
Izoh:  Kiritish/chiqarish bloki parallelogramm shaklida tasvirlanadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    256 Informatika va AT • 7-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Mamlakatlar va qit'alarni qamrab oluvchi global tarmoq turi qaysi?
A)  LAN
B)  WAN
C)  VLAN
D)  PAN
 To'g'ri javob: B) WAN✔
Izoh:  WAN (Wide Area Network) katta geografik hududlarni bog'laydi; Internet — eng yirik WAN.
2.  Quyidagi IP manzillardan qaysi biri xususiy (lokal tarmoq uchun ajratilgan) manzil?
A)  8.8.8.8
B)  192.168.0.5
C)  142.250.1.1
D)  1.1.1.1
 To'g'ri javob: B) 192.168.0.5
✔
Izoh:  192.168.0.0/16 diapazoni xususiy tarmoqlar uchun ajratilgan va Internetda marshrutlanmaydi.
3.  PowerPointda slayd ichidagi alohida ob'ektga harakat effekti berish qaysi bo'limda bajariladi?
A)  Animatsiya
B)  Dizayn
C)  O'tishlar
D)  Ko'rinish
 To'g'ri javob: A) Animatsiya
✔
Izoh:  Animation bo'limida matn yoki rasm uchun paydo bo'lish, chiqish va harakat effektlari tanlanadi.
4.  11011110₂ ikkilik sonining o'n oltilik ko'rinishi qaysi?
A)  CE
B)  DE
C)  ED
D)  DF
 To'g'ri javob: B) DE
✔
Izoh:  Ikkilik son o'ngdan 4 tadan guruhlanadi va har guruh bitta o'n oltilik raqamga almashtiriladi: DE₁₆.
5.  Tarmoqlararo paketlarni yo'naltiruvchi qurilma qanday ataladi?
A)  Kommutator (switch)
B)  Marshrutizator (router)
C)  Takrorlagich (repeater)
D)  Konsentrator (hub)
 To'g'ri javob: B) Marshrutizator (router)
✔
Izoh:  Router turli tarmoqlarni bog'laydi va paketlar uchun eng mos yo'lni tanlaydi.
6.  PowerPointda barcha slaydlar uchun umumiy dizayn va joylashuvni belgilovchi vosita nima?
A)  Slaydlar namunasi (Slide Master)
B)  Slayd saralovchisi
C)  Ma'ruzachi qaydlari
D)  O'qish rejimi
 To'g'ri javob: A) Slaydlar namunasi (Slide Master)
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    257 Izoh:  Slide Master orqali shrift, fon va joylashuv barcha slaydlarga birdaniga qo'llanadi.
7.  Ma'lumot uzatish tezligi qaysi birlikda o'lchanadi?
A)  Piksel/dyuym
B)  Bayt
C)  Bit/sekund (bit/s)
D)  Gerts
 To'g'ri javob: C) Bit/sekund (bit/s)✔
Izoh:  Uzatish tezligi sekundiga uzatiladigan bitlar soni bilan o'lchanadi, masalan, Mbit/s.
8.  OSI modelining eng quyi sathi qaysi?
A)  Tarmoq sathi
B)  Fizik sath
C)  Kanal sathi
D)  Amaliy sath
 To'g'ri javob: B) Fizik sath
✔
Izoh:  Fizik sath bitlarni signallar ko'rinishida muhit orqali uzatadi.
9.  Ovozni raqamlashtirishda diskretlash chastotasi qaysi birlikda o'lchanadi?
A)  Piksel
B)  Detsibel (dB)
C)  Bit
D)  Gerts (Gs)
 To'g'ri javob: D) Gerts (Gs)
✔
Izoh:  Diskretlash chastotasi — 1 sekunddagi o'lchashlar soni bo'lib, gertsda o'lchanadi.
10.  A YOKI B (dizyunksiya) mantiqiy amali qachon yolg'on bo'ladi?
A)  Faqat B rost bo'lganda
B)  Faqat A rost bo'lganda
C)  Ikkalasi rost bo'lganda
D)  A va B ikkalasi yolg'on bo'lganda
 To'g'ri javob: D) A va B ikkalasi yolg'on bo'lganda
✔
Izoh:  Dizyunksiya (OR) faqat barcha operandlar yolg'on bo'lgandagina yolg'on bo'ladi.
11.  UTF-8 kodlashda standart ASCII belgisi (masalan, lotin «A» harfi) necha bayt egallaydi?
A)  2 bayt
B)  3 bayt
C)  1 bayt
D)  4 bayt
 To'g'ri javob: C) 1 bayt
✔
Izoh:  UTF-8 ASCII bilan mos keladi: 0–127 kodli belgilar 1 bayt bilan yoziladi.
12.  Word dasturida so'zni topib, boshqasiga almashtirish oynasi qaysi birikma bilan ochiladi?
A)  Ctrl + R
B)  Ctrl + F
C)  Ctrl + J
D)  Ctrl + H
 To'g'ri javob: D) Ctrl + H
✔
Izoh:  Ctrl + H «Topish va almashtirish» (Replace) oynasini ochadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    258 13.  Excelda katakda «#####» belgilari ko'rinsa, bu ko'pincha nimani anglatadi?
A)  Katak himoyalanganini
B)  Fayl buzilganini
C)  Ustun kengligi qiymatni ko'rsatishga yetmasligini
D)  Formula xato ekanini
 To'g'ri javob: C) Ustun kengligi qiymatni ko'rsatishga yetmasligini✔
Izoh:  Ustunni kengaytirilsa, sonli qiymat yoki sana to'liq ko'rinadi.
14.  PowerPointda bir slayddan keyingisiga o'tishda qo'llanadigan vizual effekt nima deyiladi?
A)  Maket (Layout)
B)  Mavzu (Theme)
C)  O'tish (Transition)
D)  Animatsiya (Animation)
 To'g'ri javob: C) O'tish (Transition)
✔
Izoh:  Transition slaydlar almashinuvi effektini, Animation esa slayd ichidagi ob'ektlar harakatini belgilaydi.
15.  110101011₂ ikkilik sonining sakkizlik ko'rinishi qaysi?
A)  563
B)  653
C)  652
D)  635
 To'g'ri javob: B) 653
✔
Izoh:  Ikkilik son o'ngdan 3 tadan guruhlanadi, har guruh bitta sakkizlik raqam beradi: 653₈.
16.  1 bayt necha bitdan iborat?
A)  4 bit
B)  10 bit
C)  8 bit
D)  16 bit
 To'g'ri javob: C) 8 bit
✔
Izoh:  Bayt — 8 ta bitdan tashkil topgan axborot o'lchov birligi.
17.  URL nima?
A)  Veb-sahifa dizayni
B)  Kompyuterning fizik manzili
C)  Elektron pochta protokoli
D)  Internetdagi resursning yagona manzili
 To'g'ri javob: D) Internetdagi resursning yagona manzili
✔
Izoh:  URL (Uniform Resource Locator) protokol, domen va resurs yo'lini o'z ichiga oladi.
18.  Microsoft PowerPoint taqdimotining standart kengaytmasi qaysi (2007 va keyingi versiyalar)?
A)  .pptx
B)  .docx
C)  .xlsx
D)  .pdf
 To'g'ri javob: A) .pptx
✔
Izoh:  .pptx — PowerPoint taqdimot faylining standart formati.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    259 19.  PowerPointda slaydlarni kichik eskizlar ko'rinishida ko'rib, tartibini o'zgartirish uchun qaysi rejim 
qulay?
A)  Kolontitul
B)  Slayd-shou
C)  Slaydlar saralovchisi (Slide Sorter)
D)  Qaydlar sahifasi
 To'g'ri javob: C) Slaydlar saralovchisi (Slide Sorter)✔
Izoh:  Slide Sorter rejimida barcha slaydlar eskiz ko'rinishida chiqadi va ularni sudrab ko'chirish mumkin.
20.  Excelda yangi varaq (list) qo'shish ish kitobining qaysi elementi bilan bog'liq?
A)  Lenta yorlig'i «Ko'rinish»
B)  Holat qatori
C)  Formula satri
D)  Varaq yorliqlari paneli
 To'g'ri javob: D) Varaq yorliqlari paneli
✔
Izoh:  Ish kitobi pastidagi varaq yorliqlari yonidagi «+» tugmasi yangi varaq qo'shadi.
21.  Veb-sahifalarni ko'rish uchun mo'ljallangan dastur qanday ataladi?
A)  Kompilyator
B)  Drayver
C)  Brauzer
D)  Arxivator
 To'g'ri javob: C) Brauzer
✔
Izoh:  Brauzer (Chrome, Firefox va h.k.) HTML sahifalarni yuklab, ko'rsatadi.
22.  127.0.0.1 manzili nimani bildiradi?
A)  Internetdagi DNS server
B)  Routerning tashqi manzili
C)  Kompyuterning o'ziga murojaat (localhost)
D)  Keng tarqatish (broadcast) manzili
 To'g'ri javob: C) Kompyuterning o'ziga murojaat (localhost)
✔
Izoh:  127.0.0.1 — loopback manzil bo'lib, qurilma o'z-o'ziga murojaat qilishi uchun ishlatiladi.
23.  Excelda katakda «#DIV/0!» xatosi nimani bildiradi?
A)  Funksiya nomi noto'g'ri yozilganini
B)  Katak kengligi yetmasligini
C)  Nolga bo'lishga urinish bo'lganini
D)  Murojaat qilingan katak o'chirilganini
 To'g'ri javob: C) Nolga bo'lishga urinish bo'lganini
✔
Izoh:  #DIV/0! formula biror qiymatni nolga yoki bo'sh katakka bo'lmoqchi bo'lganda chiqadi.
24.  1 Kbayt necha baytga teng?
A)  1024 bayt
B)  8000 bayt
C)  1000 bit
D)  1024 bit
 To'g'ri javob: A) 1024 bayt
✔
Izoh:  Informatikada 1 Kbayt = 2¹⁰ = 1024 bayt deb qabul qilinadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    260 25.  77 o'nlik sonining ikkilik sanoq sistemasidagi ko'rinishi qaysi?
A)  1011101
B)  1001111
C)  1001101
D)  1001011
 To'g'ri javob: C) 1001101✔
Izoh:  77 ni ketma-ket 2 ga bo'lib, qoldiqlarni teskari tartibda yozsak 1001101 hosil bo'ladi.
26.  Veb-sahifalarni shifrlangan holda uzatuvchi protokol qaysi?
A)  HTTPS
B)  FTP
C)  Telnet
D)  HTTP
 To'g'ri javob: A) HTTPS
✔
Izoh:  HTTPS — TLS orqali shifrlangan HTTP bo'lib, ma'lumotlarni tutib olishdan himoyalaydi.
27.  10101111₂ ikkilik sonining o'n oltilik ko'rinishi qaysi?
A)  BF
B)  AF
C)  FA
D)  AE
 To'g'ri javob: B) AF
✔
Izoh:  Ikkilik son o'ngdan 4 tadan guruhlanadi va har guruh bitta o'n oltilik raqamga almashtiriladi: AF₁₆.
28.  144₈ sakkizlik sonining o'nlik qiymati nechaga teng?
A)  64
B)  100
C)  104
D)  96
 To'g'ri javob: B) 100
✔
Izoh:  Sakkizlik razryadlar 8 ning darajalariga ko'paytiriladi: 144₈ = 100₁₀.
29.  Word dasturida belgilangan matnni qalin (bold) qilish uchun qaysi tugmalar birikmasi ishlatiladi?
A)  Ctrl + I
B)  Ctrl + E
C)  Ctrl + U
D)  Ctrl + B
 To'g'ri javob: D) Ctrl + B
✔
Izoh:  Ctrl + B — qalin, Ctrl + I — kursiv, Ctrl + U — tagiga chizilgan shrift.
30.  World Wide Web (WWW) tizimining asoschisi kim?
A)  Bill Geyts
B)  Stiv Jobs
C)  Linus Torvalds
D)  Tim Berners-Li
 To'g'ri javob: D) Tim Berners-Li
✔
Izoh:  Tim Berners-Li 1989–1991-yillarda CERN da WWW, HTML va HTTP ga asos solgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    261 Informatika va AT • 8-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Ikki faktorli autentifikatsiya (2FA) nima?
A)  Ikki kompyuterdan bir vaqtda kirish
B)  Ikki xil parolni bir vaqtda yozish
C)  Parolga qo'shimcha ravishda ikkinchi tasdiqlash usulidan foydalanish
D)  Parolni ikki marta o'zgartirish
 To'g'ri javob: C) Parolga qo'shimcha ravishda ikkinchi tasdiqlash usulidan foydalanish✔
Izoh:  2FA da parol bilan birga, masalan, SMS kodi yoki autentifikator ilovasi ishlatiladi.
2.  Microsoft Access dasturida ma'lumotlarni qulay kiritish va ko'rish uchun mo'ljallangan ob'ekt 
qaysi?
A)  Hisobot
B)  Modul
C)  Makros
D)  Forma
 To'g'ri javob: D) Forma
✔
Izoh:  Forma ma'lumotlarni kiritish va tahrirlash uchun interfeys; hisobot esa chop etish uchun natija beradi.
3.  Algoritmning chekli sondagi qadamlardan so'ng natijaga olib kelishi qaysi xossasi?
A)  Tushunarlilik
B)  Ommaviylik
C)  Natijaviylik (cheklilik)
D)  Diskretlilik
 To'g'ri javob: C) Natijaviylik (cheklilik)
✔
Izoh:  Natijaviylik algoritm chekli qadamdan so'ng albatta natija berishini bildiradi.
4.  SQL in'eksiya hujumi nimaga asoslanadi?
A)  Kiritish maydoniga zararli SQL kodini joylab, so'rovni o'zgartirishga
B)  Foydalanuvchiga soxta xat yuborishga
C)  Serverni elektrdan uzishga
D)  Wi-Fi signalini bo'g'ishga
 To'g'ri javob: A) Kiritish maydoniga zararli SQL kodini joylab, so'rovni o'zgartirishga
✔
Izoh:  Kiritilgan ma'lumot tekshirilmasa, hujumchi so'rovni o'zgartirib, bazaga ruxsatsiz kiradi; parametrli 
so'rovlar bundan himoyalaydi.
5.  Ma'lumotlar bazasi (MB) nima?
A)  Dasturlash tili
B)  Bitta matnli fayl
C)  Kompyuter xotirasining turi
D)  Ma'lum tartibda tashkil etilgan va saqlanadigan o'zaro bog'liq ma'lumotlar to'plami
 To'g'ri javob: D) Ma'lum tartibda tashkil etilgan va saqlanadigan o'zaro bog'liq ma'lumotlar 
✔
to'plami
Izoh:  MB ma'lumotlarni tuzilmali saqlash, qidirish va yangilashga imkon beradi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    262 6.  O'zgaruvchi nima?
A)  Dasturdagi o'zgarmas matn
B)  Faqat sonli funksiya
C)  Qiymatni saqlash uchun nomlangan xotira sohasi
D)  Dastur xatosi turi
 To'g'ri javob: C) Qiymatni saqlash uchun nomlangan xotira sohasi✔
Izoh:  O'zgaruvchi nom orqali murojaat qilinadigan va qiymati o'zgarishi mumkin bo'lgan xotira joyi.
7.  Python tilida funksiya qaysi kalit so'z bilan e'lon qilinadi?
A)  def
B)  proc
C)  func
D)  function
 To'g'ri javob: A) def
✔
Izoh:  def kalit so'zi funksiya nomi va parametrlarini e'lon qiladi.
8.  Buyruqlar faqat ketma-ket, birin-ketin bajariladigan algoritm qanday ataladi?
A)  Chiziqli algoritm
B)  Rekursiv algoritm
C)  Tarmoqlanuvchi algoritm
D)  Takrorlanuvchi algoritm
 To'g'ri javob: A) Chiziqli algoritm
✔
Izoh:  Chiziqli algoritmda shart va takrorlashlar bo'lmaydi, amallar navbat bilan bajariladi.
9.  Bajarilayotgan dastur nusxasi operatsion tizimda qanday ataladi?
A)  Protsess (jarayon)
B)  Fayl
C)  Drayver
D)  Katalog
 To'g'ri javob: A) Protsess (jarayon)
✔
Izoh:  Protsess — xotiraga yuklangan va bajarilayotgan dastur nusxasi.
10.  Jadvaldagi har bir yozuvni noyob tarzda aniqlovchi maydon qanday ataladi?
A)  Tashqi kalit (Foreign Key)
B)  Indeks maydoni
C)  Birlamchi kalit (Primary Key)
D)  Hisoblanuvchi maydon
 To'g'ri javob: C) Birlamchi kalit (Primary Key)
✔
Izoh:  Birlamchi kalit qiymatlari takrorlanmaydi va bo'sh bo'lmaydi.
11.  Python tilida 3.14 qiymati qaysi turga tegishli?
A)  float
B)  int
C)  list
D)  str
 To'g'ri javob: A) float
✔
Izoh:  O'nlik nuqtali sonlar Pythonda float turiga mansub.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    263 12.  Autentifikatsiya nima?
A)  Ma'lumotlarni arxivlash
B)  Foydalanuvchiga huquqlar berish
C)  Foydalanuvchi o'zi da'vo qilgan shaxs ekanini tekshirish
D)  Faylni nusxalash
 To'g'ri javob: C) Foydalanuvchi o'zi da'vo qilgan shaxs ekanini tekshirish✔
Izoh:  Autentifikatsiya — haqiqiylikni tasdiqlash (masalan, parol orqali); avtorizatsiya esa huquq berish.
13.  Protsessorning arifmetik va mantiqiy amallarni bajaruvchi qismi qanday ataladi?
A)  Boshqaruv qurilmasi
B)  Kesh xotira
C)  Shina kontrolleri
D)  Arifmetik-mantiqiy qurilma (AMQ, ALU)
 To'g'ri javob: D) Arifmetik-mantiqiy qurilma (AMQ, ALU)
✔
Izoh:  ALU qo'shish, ayirish, taqqoslash va mantiqiy amallarni bajaradi.
14.  Fayl kengaytmasi nimani bildiradi?
A)  Faylning yaratilgan sanasini
B)  Fayl hajmini kilobaytlarda
C)  Fayl turini va uni ochadigan dastur turini
D)  Faylning egasi kimligini
 To'g'ri javob: C) Fayl turini va uni ochadigan dastur turini
✔
Izoh:  Kengaytma (masalan, .docx, .jpg) fayl formatini ko'rsatadi.
15.  Foydalanuvchi faoliyatini yashirincha kuzatib, ma'lumotlarni yig'uvchi dastur qaysi?
A)  Fayervol
B)  Josus dastur (spyware)
C)  Arxivator
D)  Drayver
 To'g'ri javob: B) Josus dastur (spyware)
✔
Izoh:  Spyware parollar, tashrif buyurilgan saytlar kabi ma'lumotlarni yashirincha to'playdi.
16.  GPU qurilmasi asosan qanday vazifani bajaradi?
A)  Ma'lumotlarni qog'ozga chiqarish
B)  Ovozni yozib olish
C)  Grafikani qayta ishlash va tasvir hosil qilish
D)  Tarmoqqa ulanishni ta'minlash
 To'g'ri javob: C) Grafikani qayta ishlash va tasvir hosil qilish
✔
Izoh:  GPU — grafik protsessor bo'lib, tasvirlarni parallel ravishda tez hisoblaydi.
17.  Kompyuterning apparat ta'minoti qanday ataladi?
A)  Hardware
B)  Software
C)  Firmware
D)  Freeware
 To'g'ri javob: A) Hardware
✔
Izoh:  Hardware — kompyuterning fizik qurilmalari; software — dasturiy ta'minot.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    264 18.  Kompyuter qurilmalari o'rtasida ma'lumot uzatuvchi o'tkazgichlar majmuasi nima deyiladi?
A)  Kesh
B)  Port
C)  Shina
D)  Klaster
 To'g'ri javob: C) Shina✔
Izoh:  Shina (bus) ma'lumot, manzil va boshqaruv signallarini qurilmalar orasida uzatadi.
19.  Ijtimoiy muhandislik (social engineering) hujumining mohiyati nima?
A)  Insonlarni aldash orqali maxfiy ma'lumotlarni olish
B)  Dastur kodidagi xatoni tuzatish
C)  Kabel orqali signalni tutib olish
D)  Serverga ko'p so'rov yuborish
 To'g'ri javob: A) Insonlarni aldash orqali maxfiy ma'lumotlarni olish
✔
Izoh:  Bunday hujum texnik zaiflik emas, inson ishonchi va beparvoligidan foydalanadi.
20.  Virtual xotira nima?
A)  Protsessordagi kesh xotira
B)  Operativ xotira yetishmaganda diskning bir qismidan xotira sifatida foydalanish
C)  Bulutli serverdagi fayllar papkasi
D)  Videokartaning ichki xotirasi
 To'g'ri javob: B) Operativ xotira yetishmaganda diskning bir qismidan xotira sifatida foydalanish
✔
Izoh:  Virtual xotirada OT diskdagi maxsus fayl (sahifalash fayli) orqali RAM hajmini kengaytiradi.
21.  Saralangan massivda elementni har qadamda qidiruv sohasini ikkiga bo'lib izlovchi usul qanday 
ataladi?
A)  Chiziqli qidiruv
B)  Binar (ikkilik) qidiruv
C)  Tasodifiy qidiruv
D)  Pufakchali saralash
 To'g'ri javob: B) Binar (ikkilik) qidiruv
✔
Izoh:  Binar qidiruv o'rtadagi element bilan taqqoslab, sohani yarmiga qisqartiradi; murakkabligi O(log n).
22.  Pythonda continue operatori nima qiladi?
A)  Funksiyadan qiymat qaytaradi
B)  Siklni butunlay tugatadi
C)  Dasturni to'xtatadi
D)  Siklning joriy qadamini qoldirib, keyingisiga o'tadi
 To'g'ri javob: D) Siklning joriy qadamini qoldirib, keyingisiga o'tadi
✔
Izoh:  continue tananing qolgan qismini o'tkazib yuborib, sikl keyingi iteratsiyasini boshlaydi.
23.  Windows OT da fayl nomida qaysi belgidan foydalanib bo'lmaydi?
A)  Pastki chiziq (_)
B)  Defis (-)
C)  Nuqta (.)
D)  Savol belgisi (?)
 To'g'ri javob: D) Savol belgisi (?)
✔
Izoh:  Windowsda fayl nomida \ / : * ? < > | va qo'shtirnoq belgilari taqiqlangan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    265 24.  Ma'lum amallar guruhi bir necha marta qaytariladigan algoritm qanday ataladi?
A)  Ketma-ket algoritm
B)  Takrorlanuvchi (siklik) algoritm
C)  Chiziqli algoritm
D)  Tarmoqlanuvchi algoritm
 To'g'ri javob: B) Takrorlanuvchi (siklik) algoritm✔
Izoh:  Siklik algoritmda tana qismi shart bajarilguncha yoki berilgan marta takrorlanadi.
25.  Tizimli dasturiy ta'minotga qaysi biri kiradi?
A)  Kompyuter o'yini
B)  Operatsion tizim
C)  Grafik muharrir
D)  Mediapleyer
 To'g'ri javob: B) Operatsion tizim
✔
Izoh:  Tizimli dasturlar (OT, drayverlar, utilitlar) kompyuter ishini ta'minlaydi.
26.  SQL da jadvaldan yozuvlarni o'chirish buyrug'i qaysi?
A)  DROP DATABASE
B)  GRANT
C)  UPDATE
D)  DELETE
 To'g'ri javob: D) DELETE
✔
Izoh:  DELETE FROM jadval WHERE shart mos yozuvlarni o'chiradi; jadval tuzilmasi saqlanadi.
27.  SQL da yozuvlarni guruhlab, agregat funksiyalarni qo'llash uchun qaysi kalit so'z ishlatiladi?
A)  WHERE
B)  ORDER BY
C)  DISTINCT
D)  GROUP BY
 To'g'ri javob: D) GROUP BY
✔
Izoh:  GROUP BY bir xil qiymatli satrlarni guruhlaydi va COUNT, SUM kabi funksiyalar har guruhga qo'llanadi.
28.  Algoritmning bir turdagi masalalar sinfiga qo'llana olishi qaysi xossasi?
A)  Natijaviylik
B)  Ommaviylik
C)  Diskretlilik
D)  Aniqlik
 To'g'ri javob: B) Ommaviylik
✔
Izoh:  Ommaviylik — algoritm turli boshlang'ich ma'lumotlar uchun ishlay olishi.
29.  Python dasturining natijasi nima bo'ladi?
print(17 % 5 + 10 // 4)
A)  3
B)  4.5
C)  6
D)  4
 To'g'ri javob: D) 4
✔
Izoh:  17 % 5 = 2 va 10 // 4 = 2, yig'indisi 4.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    266 30.  Windows OT da o'chirilgan fayllar dastlab qayerga tushadi?
A)  Savat (Korzina)
B)  Buferga
C)  Yuklamalar papkasiga
D)  Ish stoli papkasiga
 To'g'ri javob: A) Savat (Korzina)✔
Izoh:  Oddiy o'chirishda fayl Savatga o'tadi va undan qayta tiklash mumkin.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    267 Informatika va AT • 9-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Quyidagilardan qaysi biri to'g'ri yozilgan IPv4 manzil?
A)  192.168.1.300
B)  192.168.1.10.5
C)  192.168.1.10
D)  192.168.1
 To'g'ri javob: C) 192.168.1.10✔
Izoh:  IPv4 manzil 0–255 oraliqdagi to'rtta sondan iborat; 300 bu oraliqdan tashqarida.
2.  Uzluksiz signal qiymatlarini teng vaqt oraliqlarida o'lchab olish jarayoni nima deyiladi?
A)  Modulyatsiya
B)  Arxivlash
C)  Shifrlash
D)  Diskretlash
 To'g'ri javob: D) Diskretlash
✔
Izoh:  Diskretlashda uzluksiz signal ma'lum vaqt qadamlarida olingan qiymatlar bilan almashtiriladi.
3.  O'n oltilik sanoq sistemasidagi bitta raqam necha bit bilan ifodalanadi?
A)  16 bit
B)  3 bit
C)  4 bit
D)  8 bit
 To'g'ri javob: C) 4 bit
✔
Izoh:  16 = 2⁴, shuning uchun har bir o'n oltilik raqam aynan 4 ta ikkilik razryadga mos keladi.
4.  Veb-sahifalarni yaratish uchun asosiy belgilash tili qaysi?
A)  C++
B)  SQL
C)  Python
D)  HTML
 To'g'ri javob: D) HTML
✔
Izoh:  HTML (HyperText Markup Language) veb-sahifa tuzilishini teglar yordamida belgilaydi.
5.  IPv4 manzilidagi har bir oktet qanday oraliqdagi qiymatni qabul qiladi?
A)  1 dan 128 gacha
B)  0 dan 255 gacha
C)  0 dan 1024 gacha
D)  0 dan 99 gacha
 To'g'ri javob: B) 0 dan 255 gacha
✔
Izoh:  Oktet 8 bitdan iborat, shuning uchun 0 dan 2⁸ − 1 = 255 gacha qiymat oladi.
6.  O'zbekiston milliy domen zonasi qaysi?
A)  .uz
B)  .ub
C)  .us
D)  .oz
 To'g'ri javob: A) .uz
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    268 Izoh:  .uz — O'zbekiston Respublikasining milliy yuqori darajali domeni.
7.  Excel elektron jadvalida ustun va satr kesishmasi nima deyiladi?
A)  Ish kitobi
B)  Diapazon
C)  Katak (yacheyka)
D)  Varaq
 To'g'ri javob: C) Katak (yacheyka)✔
Izoh:  Katak ustun harfi va satr raqami bilan aniqlanadi, masalan, B3.
8.  Excelda diapazondagi sonlarning o'rta arifmetigini hisoblovchi funksiya qaysi?
A)  MIN
B)  COUNT
C)  AVERAGE
D)  SUM
 To'g'ri javob: C) AVERAGE
✔
Izoh:  AVERAGE (СРЗНАЧ) qiymatlar yig'indisini ularning soniga bo'ladi.
9.  Excelda diapazondagi eng katta qiymatni topuvchi funksiya qaysi?
A)  ROUND
B)  ABS
C)  MIN
D)  MAX
 To'g'ri javob: D) MAX
✔
Izoh:  MAX funksiyasi berilgan qiymatlar orasidan eng kattasini qaytaradi.
10.  Ikkilik sanoq sistemasida qaysi raqamlardan foydalaniladi?
A)  0 va 1
B)  0, 1 va 2
C)  1 va 2
D)  0 dan 7 gacha
 To'g'ri javob: A) 0 va 1
✔
Izoh:  Ikkilik sistemaning asosi 2, shuning uchun unda faqat 0 va 1 raqamlari bor.
11.  IPv6 manzili necha bitdan iborat?
A)  32 bit
B)  256 bit
C)  128 bit
D)  64 bit
 To'g'ri javob: C) 128 bit
✔
Izoh:  IPv6 manzil 128 bitli bo'lib, IPv4 manzillar tanqisligini hal qilish uchun yaratilgan.
12.  Excelda C1 katakdagi =$A$1+B1 formulasi C2 katakka nusxalansa, natija qanday bo'ladi?
A)  =$A$1+B1
B)  =$A$2+B1
C)  =$A$2+B2
D)  =$A$1+B2
 To'g'ri javob: D) =$A$1+B2
✔
Izoh:  $A$1 absolyut murojaat bo'lgani uchun o'zgarmaydi, B1 esa nisbiy bo'lib B2 ga aylanadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    269 13.  8 bit yordamida nechta turli qiymatni kodlash mumkin?
A)  512
B)  128
C)  64
D)  256
 To'g'ri javob: D) 256✔
Izoh:  i bit bilan 2ⁱ ta qiymat kodlanadi: 2⁸ = 256.
14.  254 o'nlik sonining o'n oltilik sanoq sistemasidagi ko'rinishi qaysi?
A)  FD
B)  FE
C)  FC
D)  EF
 To'g'ri javob: B) FE
✔
Izoh:  254 ni 16 ga ketma-ket bo'lib, qoldiqlarni teskari yozsak FE₁₆ olinadi.
15.  Word dasturida oxirgi bajarilgan amalni bekor qilish uchun qaysi birikma ishlatiladi?
A)  Ctrl + A
B)  Ctrl + Z
C)  Ctrl + Y
D)  Ctrl + X
 To'g'ri javob: B) Ctrl + Z
✔
Izoh:  Ctrl + Z oxirgi amalni bekor qiladi, Ctrl + Y esa uni qaytaradi.
16.  32 ta belgidan iborat alifboning bitta belgisi necha bit axborot olib yuradi?
A)  6 bit
B)  32 bit
C)  4 bit
D)  5 bit
 To'g'ri javob: D) 5 bit
✔
Izoh:  2⁵ = 32 bo'lgani uchun har bir belgi 5 bit axborotga ega.
17.  Protokol nima?
A)  Faqat elektron pochta dasturi
B)  Tarmoq kabelining turi
C)  Kompyuterning seriya raqami
D)  Tarmoqda ma'lumot almashish qoidalari va formatlari majmuasi
 To'g'ri javob: D) Tarmoqda ma'lumot almashish qoidalari va formatlari majmuasi
✔
Izoh:  Protokol qurilmalar bir-birini «tushunishi» uchun yagona qoidalarni belgilaydi.
18.  Excelda faqat satri qotirilgan A$1 kabi murojaat turi qanday ataladi?
A)  Tashqi murojaat
B)  Absolyut murojaat
C)  Aralash murojaat
D)  Nisbiy murojaat
 To'g'ri javob: C) Aralash murojaat
✔
Izoh:  A$1 da faqat satr qotirilgan, ustun esa nisbiy — bu aralash murojaat.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    270 19.  Hujjatdagi barcha matnni belgilash uchun qaysi tugmalar birikmasi ishlatiladi?
A)  Ctrl + S
B)  Ctrl + D
C)  Ctrl + F
D)  Ctrl + A
 To'g'ri javob: D) Ctrl + A✔
Izoh:  Ctrl + A (Select All) hujjatdagi barcha ob'ektlarni belgilaydi.
20.  Tarmoqdagi bitta kompyuter boshqalariga xizmat ko'rsatadigan arxitektura qanday ataladi?
A)  Teng huquqli (peer-to-peer)
B)  Avtonom
C)  Halqa
D)  Mijoz-server
 To'g'ri javob: D) Mijoz-server
✔
Izoh:  Mijoz-server arxitekturasida server resurs beradi, mijozlar esa unga so'rov yuboradi.
21.  Lokal tarmoqda kadrlarni MAC manzil bo'yicha kerakli portga yo'naltiruvchi qurilma qaysi?
A)  Marshrutizator (router)
B)  Kommutator (switch)
C)  Konsentrator (hub)
D)  Modem
 To'g'ri javob: B) Kommutator (switch)
✔
Izoh:  Switch MAC manzillar jadvali asosida kadrni faqat kerakli qabul qiluvchiga uzatadi.
22.  17₈ sakkizlik sonining o'nlik qiymati nechaga teng?
A)  15
B)  19
C)  17
D)  13
 To'g'ri javob: A) 15
✔
Izoh:  Sakkizlik razryadlar 8 ning darajalariga ko'paytiriladi: 17₈ = 15₁₀.
23.  Har bir belgi 8 bit bilan kodlangan 2048 belgili matnning hajmi qancha?
A)  2 Kbayt
B)  8 Kbayt
C)  16 Kbayt
D)  256 bayt
 To'g'ri javob: A) 2 Kbayt
✔
Izoh:  2048 belgi × 1 bayt = 2048 bayt = 2 Kbayt.
24.  Axborotning eng kichik o'lchov birligi qaysi?
A)  Bayt
B)  Kilobayt
C)  Simvol
D)  Bit
 To'g'ri javob: D) Bit
✔
Izoh:  Bit — 0 yoki 1 qiymatni oluvchi eng kichik axborot birligi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    271 25.  Word dasturida matnni ikki tomon (kenglik) bo'yicha tekislash qaysi birikma bilan bajariladi?
A)  Ctrl + L
B)  Ctrl + E
C)  Ctrl + J
D)  Ctrl + T
 To'g'ri javob: C) Ctrl + J✔
Izoh:  Ctrl + J matnni chap va o'ng chegaralar bo'yicha bir tekis joylashtiradi.
26.  1010101₂ ikkilik sonining o'nlik qiymati nechaga teng?
A)  85
B)  83
C)  75
D)  87
 To'g'ri javob: A) 85
✔
Izoh:  Har bir razryad 2 ning darajasiga ko'paytirilib qo'shiladi: 1010101₂ = 85₁₀.
27.  Excelda «#NAME?» xatosi qachon paydo bo'ladi?
A)  Nolga bo'linganda
B)  Son juda katta bo'lganda
C)  Formulada noma'lum funksiya yoki nom ishlatilganda
D)  Katak bo'sh bo'lganda
 To'g'ri javob: C) Formulada noma'lum funksiya yoki nom ishlatilganda
✔
Izoh:  #NAME? xatosi Excel formuladagi funksiya yoki nomni taniy olmaganda chiqadi.
28.  Butunning qismlarga taqsimlanishini (ulushlarni) ko'rsatish uchun qaysi diagramma eng mos?
A)  Nuqtali diagramma
B)  Doiraviy diagramma
C)  Chiziqli grafik
D)  Gistogramma
 To'g'ri javob: B) Doiraviy diagramma
✔
Izoh:  Doiraviy (pie) diagrammada har bir sektor umumiy miqdordagi ulushni bildiradi.
29.  MAC manzil nima?
A)  Elektron pochta manzili
B)  Vaqtincha beriladigan IP manzil
C)  Tarmoq adapterining noyob fizik manzili
D)  Veb-saytning domen nomi
 To'g'ri javob: C) Tarmoq adapterining noyob fizik manzili
✔
Izoh:  MAC manzil 48 bitli bo'lib, ishlab chiqaruvchi tomonidan tarmoq kartasiga beriladi.
30.  HTTPS protokolining standart port raqami qaysi?
A)  22
B)  80
C)  443
D)  110
 To'g'ri javob: C) 443
✔
Izoh:  Shifrlangan veb-trafik standart bo'yicha 443-port orqali uzatiladi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    272 Informatika va AT • 10-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Quyidagilardan qaysi biri chiqarish qurilmasi?
A)  Mikrofon
B)  Sichqoncha
C)  Printer
D)  Skaner
 To'g'ri javob: C) Printer✔
Izoh:  Printer kompyuterdagi ma'lumotni qog'ozga chiqaradi.
2.  Defragmentatsiya qanday maqsadda bajariladi?
A)  Fayllarni shifrlash
B)  Operativ xotirani kengaytirish
C)  Fayllarni Internetga yuklash
D)  HDD diskdagi fayl bo'laklarini ketma-ket joylashtirib, ishlashni tezlashtirish
 To'g'ri javob: D) HDD diskdagi fayl bo'laklarini ketma-ket joylashtirib, ishlashni tezlashtirish
✔
Izoh:  Defragmentatsiya bo'lingan fayl qismlarini birlashtiradi va magnit diskda o'qishni tezlashtiradi.
3.  BIOS/UEFI dasturining vazifasi nima?
A)  Kompyuter yoqilganda qurilmalarni tekshirib, operatsion tizimni yuklashni boshlash
B)  Internet brauzerni boshqarish
C)  Viruslarni aniqlash va o'chirish
D)  Matnli hujjatlarni tahrirlash
 To'g'ri javob: A) Kompyuter yoqilganda qurilmalarni tekshirib, operatsion tizimni yuklashni 
✔
boshlash
Izoh:  BIOS/UEFI qurilmalarni dastlabki tekshiradi (POST) va OT yuklovchisiga boshqaruvni beradi.
4.  Protsessorning takt chastotasi qaysi birlikda o'lchanadi?
A)  Vatt (Vt)
B)  Bit/sekund
C)  Gigabayt (Gbayt)
D)  Gigagerts (GGs)
 To'g'ri javob: D) Gigagerts (GGs)
✔
Izoh:  Takt chastotasi — 1 sekunddagi taktlar soni, odatda GGs (gigagerts) bilan o'lchanadi.
5.  Windows OT da ishlayotgan dasturlar va resurslar yuklanishini ko'rish uchun qaysi vosita 
ishlatiladi?
A)  Paint
B)  Kalkulyator
C)  Bloknot (Notepad)
D)  Vazifalar dispetcheri (Task Manager)
 To'g'ri javob: D) Vazifalar dispetcheri (Task Manager)
✔
Izoh:  Task Manager protsesslar, protsessor va xotira yuklanishini ko'rsatadi; Ctrl+Shift+Esc bilan ochiladi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    273 6.  Python dasturining natijasi nima bo'ladi?
i = 1
while i < 20:
        i = i * 3
print(i)
A)  9
B)  20
C)  27
D)  18
 To'g'ri javob: C) 27✔
Izoh:  i qiymatlari 1, 3, 9, 27 bo'ladi; 27 < 20 yolg'on bo'lgach sikl to'xtaydi.
7.  SQL da mavjud yozuvlarni o'zgartirish buyrug'i qaysi?
A)  INSERT
B)  CREATE
C)  SELECT
D)  UPDATE
 To'g'ri javob: D) UPDATE
✔
Izoh:  UPDATE jadval SET maydon = qiymat WHERE shart mavjud yozuvlarni yangilaydi.
8.  SQL da jadvalga yangi yozuv qo'shish buyrug'i qaysi?
A)  DROP
B)  ALTER
C)  SELECT
D)  INSERT INTO
 To'g'ri javob: D) INSERT INTO
✔
Izoh:  INSERT INTO jadval (maydonlar) VALUES (...) yangi satr qo'shadi.
9.  SQL da ikki yoki undan ortiq jadvalni bog'liq maydon orqali birlashtirish uchun nima ishlatiladi?
A)  ALTER
B)  INSERT
C)  JOIN
D)  UNION ALL
 To'g'ri javob: C) JOIN
✔
Izoh:  JOIN jadvallarni umumiy maydon (masalan, kalit) bo'yicha birlashtiradi.
10.  Quyidagilardan qaysi biri mobil operatsion tizim?
A)  Microsoft Excel
B)  Android
C)  WinRAR
D)  Mozilla Firefox
 To'g'ri javob: B) Android
✔
Izoh:  Android — smartfon va planshetlar uchun keng tarqalgan operatsion tizim.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    274 11.  Python dasturining natijasi nima bo'ladi?
s = 'informatika'
print(len(s))
A)  12
B)  11
C)  9
D)  10
 To'g'ri javob: B) 11✔
Izoh:  «informatika» so'zida 11 ta harf bor, len() belgilar sonini qaytaradi.
12.  Quyidagilardan qaysi biri MBBT hisoblanadi?
A)  MySQL
B)  Microsoft Word
C)  WinRAR
D)  Adobe Reader
 To'g'ri javob: A) MySQL
✔
Izoh:  MySQL — keng tarqalgan relyatsion ma'lumotlar bazasini boshqarish tizimi.
13.  Operativ xotira (RAM) qanday xususiyatga ega?
A)  Faqat optik disklarda bo'ladi
B)  Ma'lumotlarni toksiz ham saqlaydi
C)  Elektr toki o'chganda undagi ma'lumotlar yo'qoladi
D)  Faqat o'qish uchun mo'ljallangan
 To'g'ri javob: C) Elektr toki o'chganda undagi ma'lumotlar yo'qoladi
✔
Izoh:  RAM energiyaga bog'liq (volatile) xotira, tok uzilsa mazmuni o'chadi.
14.  Ma'lumotlar bazasini normallashtirish nimaga xizmat qiladi?
A)  Ortiqcha takrorlanishni kamaytirish va anomaliyalarni oldini olish
B)  Bazani rangli qilish
C)  Ma'lumotlarni shifrlash
D)  Jadvallar sonini doim bittaga keltirish
 To'g'ri javob: A) Ortiqcha takrorlanishni kamaytirish va anomaliyalarni oldini olish
✔
Izoh:  Normallashtirish jadvallarni to'g'ri tuzib, ma'lumotlar takrorlanishi va qarama-qarshiligini kamaytiradi.
15.  Kesh xotiraning vazifasi nima?
A)  Fayllarni doimiy saqlash
B)  Internet sahifalarini arxivlash
C)  Protsessor tez-tez murojaat qiladigan ma'lumotlarni tez yetkazib berish
D)  Kompyuterni yuklashda BIOSni saqlash
 To'g'ri javob: C) Protsessor tez-tez murojaat qiladigan ma'lumotlarni tez yetkazib berish
✔
Izoh:  Kesh — protsessor va operativ xotira orasidagi tezkor bufer, u ishlash tezligini oshiradi.
16.  Python dasturining natijasi nima bo'ladi?
a = [1, 2, 3, 4, 5]
print(sum(a[::2]))
A)  15
B)  8
C)  9
D)  6
 To'g'ri javob: C) 9
✔
Izoh:  a[::2] har ikkinchi elementni oladi: 1, 3, 5 — yig'indisi 9.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    275 17.  Python dasturining natijasi nima bo'ladi?
n = 5
f = 1
while n > 1:
        f *= n
        n -= 1
print(f)
A)  15
B)  20
C)  120
D)  24
 To'g'ri javob: C) 120✔
Izoh:  Sikl 5·4·3·2 ni hisoblaydi, natija 5! = 120.
18.  OYD da yangi sinfning mavjud sinf xususiyatlarini o'zlashtirishi qanday ataladi?
A)  Inkapsulyatsiya
B)  Merosxo'rlik (vorislik)
C)  Kompilyatsiya
D)  Abstraksiya
 To'g'ri javob: B) Merosxo'rlik (vorislik)
✔
Izoh:  Merosxo'rlikda voris sinf ota sinfning maydon va metodlarini oladi.
19.  Soxta xat yoki sayt orqali login va parollarni qo'lga kiritish usuli qanday ataladi?
A)  Brutfors
B)  Fishing
C)  Spam
D)  DDoS
 To'g'ri javob: B) Fishing
✔
Izoh:  Fishingda firibgarlar ishonchli tashkilot nomidan yozib, foydalanuvchini maxfiy ma'lumot berishga 
undaydi.
20.  Diskni formatlash natijasida nima sodir bo'ladi?
A)  Diskda yangi fayl tizimi yaratiladi va eski ma'lumotlar o'chadi
B)  Disk viruslardan tozalanadi va fayllar saqlanadi
C)  Diskning hajmi ikki baravar oshadi
D)  Fayllar avtomatik siqiladi
 To'g'ri javob: A) Diskda yangi fayl tizimi yaratiladi va eski ma'lumotlar o'chadi
✔
Izoh:  Formatlash diskni ma'lum fayl tizimida qayta tayyorlaydi, natijada mavjud ma'lumotlar o'chiriladi.
21.  Python dasturining natijasi nima bo'ladi?
x = 7
y = 3
print(x // y, x % y)
A)  2 2
B)  2 1
C)  2 1.0
D)  2.33 1
 To'g'ri javob: B) 2 1
✔
Izoh:  // butun bo'lish, % qoldiq beradi: 7 // 3 = 2, 7 % 3 = 1.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    276 22.  Ko'p yadroli protsessorning afzalligi nimada?
A)  Diskdagi joyni ko'paytiradi
B)  Faqat elektr energiyasini tejaydi
C)  Xotira hajmini oshiradi
D)  Bir necha vazifani parallel bajara oladi
 To'g'ri javob: D) Bir necha vazifani parallel bajara oladi✔
Izoh:  Har bir yadro alohida buyruqlar oqimini bajarishi mumkin, bu parallel ishlashni ta'minlaydi.
23.  Tarmoq orqali mustaqil ravishda o'zini tarqatuvchi zararli dastur qaysi?
A)  Tarmoq qurti (worm)
B)  Adware
C)  Troyan
D)  Makros
 To'g'ri javob: A) Tarmoq qurti (worm)
✔
Izoh:  Qurt boshqa faylga yopishmasdan, tarmoq zaifliklari orqali o'zi tarqaladi.
24.  SQL so'rovida natijalarni shart bo'yicha cheklash uchun qaysi kalit so'z ishlatiladi?
A)  ORDER BY
B)  GROUP BY
C)  FROM
D)  WHERE
 To'g'ri javob: D) WHERE
✔
Izoh:  WHERE faqat berilgan shartni qanoatlantiruvchi yozuvlarni qoldiradi.
25.  Relyatsion ma'lumotlar bazasida ma'lumotlar qanday ko'rinishda saqlanadi?
A)  Daraxt shaklidagi papkalarda
B)  Tartibsiz matn ko'rinishida
C)  O'zaro bog'langan jadvallar ko'rinishida
D)  Faqat rasm fayllarida
 To'g'ri javob: C) O'zaro bog'langan jadvallar ko'rinishida
✔
Izoh:  Relyatsion modelda ma'lumotlar satr va ustunlardan iborat jadvallarda (munosabatlarda) saqlanadi.
26.  Siklni muddatidan oldin to'xtatish uchun Pythonda qaysi operator ishlatiladi?
A)  exit
B)  break
C)  continue
D)  pass
 To'g'ri javob: B) break
✔
Izoh:  break joriy siklni darhol tugatadi; continue esa keyingi qadamga o'tkazadi.
27.  Shartga qarab turli yo'nalishlardan biri bajariladigan algoritm qanday ataladi?
A)  Chiziqli algoritm
B)  Siklik algoritm
C)  Tarmoqlanuvchi algoritm
D)  Parallel algoritm
 To'g'ri javob: C) Tarmoqlanuvchi algoritm
✔
Izoh:  Tarmoqlanuvchi algoritmda shart natijasiga ko'ra turli amallar bajariladi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    277 28.  Axborot xavfsizligining uchta asosiy tamoyili (CIA triadasi) qaysi?
A)  Kiritish, saqlash, chiqarish
B)  Shifrlash, arxivlash, siqish
C)  Konfidensiallik, yaxlitlik, foydalanuvchanlik
D)  Tezlik, arzonlik, qulaylik
 To'g'ri javob: C) Konfidensiallik, yaxlitlik, foydalanuvchanlik✔
Izoh:  CIA: Confidentiality (maxfiylik), Integrity (yaxlitlik), Availability (foydalanuvchanlik).
29.  Python dasturining natijasi nima bo'ladi?
k = 0
for i in range(10):
        if i % 3 == 0:
                k += 1
print(k)
A)  4
B)  5
C)  3
D)  10
 To'g'ri javob: A) 4
✔
Izoh:  0 dan 9 gacha 3 ga karrali sonlar: 0, 3, 6, 9 — jami 4 ta.
30.  Python dasturining natijasi nima bo'ladi?
d = {'a': 1, 'b': 2}
d['c'] = 3
print(len(d))
A)  3
B)  6
C)  2
D)  4
 To'g'ri javob: A) 3
✔
Izoh:  Lug'atga yangi «c» kaliti qo'shildi, jami 3 ta kalit bor.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    278 Psixologiya va pedagogika • 1-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Faoliyat mahsullarini tahlil qilish metodida nima o'rganiladi?
A)  Shartli reflekslar
B)  Guruhdagi tanlovlar
C)  Inshoalar, chizmalar, yasalgan buyumlar
D)  Miya biotoklari
 To'g'ri javob: C) Inshoalar, chizmalar, yasalgan buyumlar✔
Izoh:  Bu metodda shaxsning faoliyati natijalari orqali uning qobiliyati, qiziqishi va xususiyatlari haqida xulosa 
qilinadi.
2.  Shaxs erishmoqchi bo'lgan maqsadning qiyinlik darajasi qanday ataladi?
A)  Nazorat lokusi
B)  Da'vo darajasi
C)  Motiv
D)  O'z-o'zini anglash
 To'g'ri javob: B) Da'vo darajasi
✔
Izoh:  Da'vo darajasi oldingi muvaffaqiyat va muvaffaqiyatsizliklar ta'sirida ko'tarilishi yoki pasayishi mumkin.
3.  Intellektning umumiy omili («g-omil») g'oyasini ilgari surgan olim kim?
A)  Robert Sternberg
B)  Charlz Spirmen
C)  Govard Gardner
D)  Jan Piaje
 To'g'ri javob: B) Charlz Spirmen
✔
Izoh:  Ch. Spirmen turli testlar natijalari o'zaro bog'liqligidan umumiy intellekt omili mavjudligi haqida xulosa 
qilgan.
4.  Quyidagilardan qaysi biri barqaror psixik xususiyatga misol bo'ladi?
A)  Xarakter
B)  Sezgi
C)  Charchoq
D)  Diqqatni jamlash
 To'g'ri javob: A) Xarakter
✔
Izoh:  Psixik xususiyatlar (xarakter, temperament, qobiliyat) shaxsga xos barqaror xislatlardir.
5.  «Pedagogika» atamasi kelib chiqqan yunoncha «paidagogos» so'zi qanday ma'noni bildiradi?
A)  Maktab rahbari
B)  Bola yetaklovchi
C)  Bilim beruvchi
D)  Kitob o'quvchi
 To'g'ri javob: B) Bola yetaklovchi
✔
Izoh:  Qadimgi Yunonistonda bolani maktabga olib borib, unga qarab yurgan qul «paidagogos» deb atalgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    279 6.  Eksperimentda o'lchanadigan natija (masalan, xatolar soni) qanday ataladi?
A)  Mustaqil o'zgaruvchi
B)  Qo'shimcha o'zgaruvchi
C)  Nazorat omili
D)  Bog'liq o'zgaruvchi
 To'g'ri javob: D) Bog'liq o'zgaruvchi✔
Izoh:  Bog'liq o'zgaruvchi mustaqil o'zgaruvchi ta'sirida o'zgaradi va tadqiqotda o'lchanadi.
7.  Matnni o'qish jarayonida ma'lum belgilar (V, +, -, ?) qo'yib boriladigan interfaol usul qanday 
ataladi?
A)  Klaster
B)  Zigzag
C)  Insert
D)  Keys-stadi
 To'g'ri javob: C) Insert
✔
Izoh:  Insert usulida o'quvchi ma'lum, yangi, zid va tushunarsiz ma'lumotlarni belgilar bilan ajratib o'qiydi.
8.  Anketa metodining intervyudan asosiy farqi nimada?
A)  Faqat bitta savoldan iboratligida
B)  Natijani o'lchab bo'lmasligida
C)  Savollarga yozma javob olinishida
D)  Faqat bolalar bilan o'tkazilishida
 To'g'ri javob: C) Savollarga yozma javob olinishida
✔
Izoh:  Anketa — yozma so'rov, intervyu esa tadqiqotchi bilan bevosita og'zaki muloqot shaklidagi so'rov.
9.  Psixoanaliz nazariyasining asoschisi kim?
A)  Zigmund Freyd
B)  Abraham Maslou
C)  Erik Erikson
D)  Karl Yung
 To'g'ri javob: A) Zigmund Freyd
✔
Izoh:  Avstriyalik shifokor Z. Freyd psixoanalizni ongsizlikni o'rganish nazariyasi va davolash usuli sifatida 
yaratgan.
10.  Kompetensiya tushunchasi nimani anglatadi?
A)  Faqat diplom mavjudligini
B)  Bilim, ko'nikma va qadriyatlarga tayangan holda faoliyatni samarali bajarishga tayyorlikni
C)  Ish stajini
D)  Faqat nazariy bilimni
 To'g'ri javob: B) Bilim, ko'nikma va qadriyatlarga tayangan holda faoliyatni samarali bajarishga 
✔
tayyorlikni
Izoh:  Kompetensiya o'zlashtirilgan bilim va ko'nikmalarni real vaziyatlarda qo'llay olish qobiliyatini bildiradi.
11.  Insonning ijtimoiy munosabatlar va ongli faoliyat sub'ekti sifatidagi tavsifi qanday ataladi?
A)  Individ
B)  Temperament
C)  Shaxs
D)  Organizm
 To'g'ri javob: C) Shaxs
✔
Izoh:  Shaxs — ijtimoiy ahamiyatli sifatlarga ega, jamiyatda shakllanadigan ongli inson.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    280 12.  I. P. Pavlov bo'yicha nerv tizimining asosiy xossalari qaysilar?
A)  Tezlik va aniqlik
B)  Kuch, muvozanat va harakatchanlik
C)  Hajm va barqarorlik
D)  Sezgirlik va adaptatsiya
 To'g'ri javob: B) Kuch, muvozanat va harakatchanlik✔
Izoh:  Pavlov nerv jarayonlarining kuchi, muvozanati va harakatchanligi asosida oliy nerv faoliyati tiplarini 
ajratgan.
13.  Turli yoshdagi guruhlarni bir vaqtda solishtirib o'rganish qanday metod deyiladi?
A)  Introspeksiya
B)  Longityud metod
C)  Kesma (ko'ndalang kesim) metodi
D)  Biografik metod
 To'g'ri javob: C) Kesma (ko'ndalang kesim) metodi
✔
Izoh:  Kesma metodda turli yosh guruhlari bir vaqtda tekshirilib, ular orasidagi farqlar taqqoslanadi.
14.  Muammoli ta'limning asosiy elementi nima?
A)  Faqat yozma nazorat
B)  Darslikni qayta so'zlab berish
C)  Muammoli vaziyat yaratish
D)  Tayyor bilimni yod oldirish
 To'g'ri javob: C) Muammoli vaziyat yaratish
✔
Izoh:  Muammoli vaziyat o'quvchida bilim yetishmasligi va izlanish ehtiyojini uyg'otadi.
15.  Elementar ta'lim nazariyasi va «aql, yurak va qo'lni» uyg'un tarbiyalash g'oyasi kimga tegishli?
A)  I. G. Pestalotstsi
B)  I. F. Gerbart
C)  Ya. A. Komenskiy
D)  J. Dyui
 To'g'ri javob: A) I. G. Pestalotstsi
✔
Izoh:  Shveytsariyalik pedagog Pestalotstsi bolaning aqliy, axloqiy va jismoniy kuchlarini uyg'un rivojlantirishni 
ilgari surgan.
16.  Insonni biologik tur vakili sifatida ifodalovchi tushuncha qaysi?
A)  Individ
B)  Shaxs
C)  Sub'ekt
D)  Individuallik
 To'g'ri javob: A) Individ
✔
Izoh:  Individ — homo sapiens turining alohida vakili; shaxs esa ijtimoiy munosabatlar jarayonida shakllanadi.
17.  Shaxsning o'z hayotidagi voqealar uchun mas'uliyatni o'ziga yoki tashqi omillarga yuklashi (Dj. 
Rotter) qanday ataladi?
A)  Frustratsiya
B)  Aksentuatsiya
C)  Da'vo darajasi
D)  Nazorat lokusi
 To'g'ri javob: D) Nazorat lokusi
✔
Izoh:  Internal nazorat lokusida shaxs natijani o'z harakatlariga, eksternal lokusda esa tashqi kuchlarga 
bog'laydi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    281 18.  Har bir guruh a'zosi mavzuning bir qismini o'rganib, keyin boshqalarga o'rgatadigan metod qaysi?
A)  Ma'ruza
B)  «Zigzag» (arra)
C)  Frontal so'rov
D)  Test
 To'g'ri javob: B) «Zigzag» (arra)✔
Izoh:  «Zigzag» (jigsaw) metodida ekspert guruhlarda o'rganilgan qism asosiy guruhda boshqalarga 
tushuntiriladi.
19.  Bilimlarni hayotiy vaziyatlarda qo'llashga o'rgatishni talab etuvchi didaktik prinsip qaysi?
A)  Nazariyaning amaliyot bilan bog'liqligi prinsipi
B)  Tushunarlilik prinsipi
C)  Ilmiylik prinsipi
D)  Ko'rgazmalilik prinsipi
 To'g'ri javob: A) Nazariyaning amaliyot bilan bog'liqligi prinsipi
✔
Izoh:  Bu prinsipga ko'ra nazariy bilimlar amaliy masalalar va hayotiy vaziyatlarda qo'llash orqali 
mustahkamlanadi.
20.  Tabiiy eksperiment metodini kim taklif etgan?
A)  A. R. Luriya
B)  L. S. Vigotskiy
C)  A. F. Lazurskiy
D)  I. M. Sechenov
 To'g'ri javob: C) A. F. Lazurskiy
✔
Izoh:  Tabiiy eksperimentni 1910-yilda rus psixologi A. F. Lazurskiy taklif qilgan.
21.  O'zidagi nomaqbul fikr va sifatlarni boshqalarga nisbat berish qaysi himoya mexanizmi?
A)  Proeksiya
B)  Sublimatsiya
C)  Regressiya
D)  Ratsionalizatsiya
 To'g'ri javob: A) Proeksiya
✔
Izoh:  Proeksiyada shaxs o'zida tan olmagan xislatlarni boshqa odamlarda «ko'radi».
22.  E. Erikson bo'yicha o'smirlik davrining asosiy psixososial inqirozi qaysi?
A)  Mehnatsevarlik va pastlik hissi
B)  Identiklik va rollar chalkashligi
C)  Ishonch va ishonchsizlik
D)  Yaqinlik va yolg'izlik
 To'g'ri javob: B) Identiklik va rollar chalkashligi
✔
Izoh:  Erikson nazariyasida o'smirlik davrida shaxs o'z identikligini (kimligini) izlaydi.
23.  Blum taksonomiyasining qayta ishlangan (2001) variantida eng yuqori daraja qaysi?
A)  Qo'llash
B)  Tahlil qilish
C)  Yaratish
D)  Tushunish
 To'g'ri javob: C) Yaratish
✔
Izoh:  L. Anderson va D. Kratvol tahririda eng yuqori daraja «yaratish» bo'lib, u baholashdan keyin turadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    282 24.  Kuchli, muvozanatsiz (qo'zg'alish ustun) nerv tizimi qaysi temperamentga xos?
A)  Sangvinik
B)  Melanxolik
C)  Flegmatik
D)  Xolerik
 To'g'ri javob: D) Xolerik✔
Izoh:  Xolerikda qo'zg'alish tormozlanishdan ustun bo'lib, u tez qizishuvchan va shiddatli bo'ladi.
25.  Eksperimentda nazorat guruhi nima uchun kerak?
A)  Tajribani tezlashtirish uchun
B)  Ta'sir ko'rmagan guruh bilan solishtirish uchun
C)  Sinaluvchilar sonini ko'paytirish uchun
D)  Natijani oldindan bilish uchun
 To'g'ri javob: B) Ta'sir ko'rmagan guruh bilan solishtirish uchun
✔
Izoh:  Nazorat guruhi mustaqil o'zgaruvchi ta'siriga uchramaydi, shuning uchun farqni aniqlashda taqqoslash 
asosi bo'ladi.
26.  Real hayotiy vaziyatni tahlil qilish orqali o'qitish metodi qanday ataladi?
A)  Keys-stadi
B)  Insert
C)  Venn diagrammasi
D)  Klaster
 To'g'ri javob: A) Keys-stadi
✔
Izoh:  Keys-stadi metodida tinglovchilar aniq vaziyatni tahlil qilib, muammo yechimini ishlab chiqadi.
27.  I. P. Pavlov ta'limotiga ko'ra, ikkinchi signal sistemasi nima?
A)  Ko'rish sezgilari
B)  Harakat ko'nikmalari
C)  Tug'ma reflekslar
D)  Nutq, so'z
 To'g'ri javob: D) Nutq, so'z
✔
Izoh:  Ikkinchi signal sistemasi so'z va nutq bilan bog'liq bo'lib, faqat insonga xos.
28.  Bixeviorizm psixologiyaning predmeti deb nimani hisoblaydi?
A)  Ongning tuzilishini
B)  Yaxlit obrazlarni
C)  Kuzatiladigan xulq-atvorni
D)  Ongsiz mayllarni
 To'g'ri javob: C) Kuzatiladigan xulq-atvorni
✔
Izoh:  Bixevioristlar ongni emas, «stimul–reaksiya» sxemasidagi kuzatiladigan xulqni o'rganishni taklif etgan.
29.  Kuchsiz nerv tizimi, yuqori ta'sirchanlik va tez charchash qaysi temperamentga xos?
A)  Xolerik
B)  Sangvinik
C)  Flegmatik
D)  Melanxolik
 To'g'ri javob: D) Melanxolik
✔
Izoh:  Melanxolik nozik his qiluvchi, ta'sirchan, ammo kuchli qo'zg'atuvchilarga chidamsiz tipdir.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    283 30.  Pedagogika fanining predmeti nima?
A)  Faqat maktab ma'muriyati faoliyati
B)  Inson miyasining tuzilishi
C)  Jamiyatning iqtisodiy rivojlanishi
D)  Yaxlit pedagogik jarayon — ta'lim va tarbiya
 To'g'ri javob: D) Yaxlit pedagogik jarayon — ta'lim va tarbiya✔
Izoh:  Pedagogika insonni maqsadga muvofiq o'qitish va tarbiyalash jarayoni qonuniyatlarini o'rganadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    284 Psixologiya va pedagogika • 2-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Tarbiyada inson shaxsini oliy qadriyat deb bilish va uning erkin rivojlanishiga sharoit yaratish 
qanday yondashuv?
A)  Avtoritar yondashuv
B)  Texnokratik yondashuv
C)  Gumanistik (insonparvar) yondashuv
D)  Rasmiyatchilik yondashuvi
 To'g'ri javob: C) Gumanistik (insonparvar) yondashuv✔
Izoh:  Gumanistik yondashuv tarbiyalanuvchining shaxsiyati, huquqlari va qadr-qimmatini hurmat qilishga 
asoslanadi.
2.  Kaykovusning o'g'liga nasihat tarzida yozilgan tarbiyaviy asari qaysi?
A)  «Hibat ul-haqoyiq»
B)  «Qobusnoma»
C)  «Fozil odamlar shahri»
D)  «Mahbub ul-qulub»
 To'g'ri javob: B) «Qobusnoma»
✔
Izoh:  «Qobusnoma» Kaykovus tomonidan o'g'li Gilonshohga atab yozilgan axloqiy-ta'limiy asardir.
3.  Velosiped haydash ko'nikmasini eslab qolish xotiraning qaysi turiga kiradi?
A)  So'z-mantiqiy xotira
B)  Harakat xotirasi
C)  Emotsional xotira
D)  Obrazli xotira
 To'g'ri javob: B) Harakat xotirasi
✔
Izoh:  Harakat (motor) xotirasi turli harakatlar va ularning tizimlarini eslab qolish va qayta bajarishdan iborat.
4.  Oliy ta'limda ma'ruza mashg'ulotining asosiy vazifasi nima?
A)  Faqat test o'tkazish
B)  Talabalar davomatini qayd etish
C)  Laboratoriya jihozlarini tekshirish
D)  Fanning asosiy nazariy masalalarini tizimli bayon qilish
 To'g'ri javob: D) Fanning asosiy nazariy masalalarini tizimli bayon qilish
✔
Izoh:  Ma'ruza o'quv materialining asosiy nazariy qismini izchil va mantiqiy bayon etadi.
5.  Pedagogik jazoni qo'llashning asosiy talabi qaysi?
A)  Jazo hamma uchun bir xil bo'lishi kerak
B)  Jazo jismoniy bo'lishi kerak
C)  Jazo har kuni qo'llanishi kerak
D)  Jazo shaxsning qadr-qimmatini kamsitmasligi kerak
 To'g'ri javob: D) Jazo shaxsning qadr-qimmatini kamsitmasligi kerak
✔
Izoh:  Pedagogik jazo adolatli, asosli bo'lishi va shaxs sha'nini kamsitmasligi kerak.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    285 6.  Eslab qolishni osonlashtiradigan maxsus usullar majmui qanday ataladi?
A)  Mnemonika
B)  Eydetika
C)  Reminissensiya
D)  Introspeksiya
 To'g'ri javob: A) Mnemonika✔
Izoh:  Mnemonika — assotsiatsiyalar, obrazlar va boshqa usullar yordamida eslab qolishni yengillashtirish 
texnikasi.
7.  Guruhda birgalikda ishlaganda har bir a'zoning sarflaydigan kuchi kamayishi qanday ataladi?
A)  Guruh qutblanishi
B)  Ijtimoiy dangasalik (Ringelman effekti)
C)  Konformizm
D)  Ijtimoiy fasilitatsiya
 To'g'ri javob: B) Ijtimoiy dangasalik (Ringelman effekti)
✔
Izoh:  Ringelman effekti: guruh kattalashgani sari shaxsiy hissa sezilmay qolib, individual harakat pasayadi.
8.  Quyidagilardan qaysi biri noverbal muloqot vositasi hisoblanadi?
A)  Yozma xat
B)  Mimika va imo-ishoralar
C)  Og'zaki ma'ruza
D)  Telefon orqali suhbat matni
 To'g'ri javob: B) Mimika va imo-ishoralar
✔
Izoh:  Noverbal vositalarga mimika, jestlar, poza, nigoh, masofa va ovoz xususiyatlari kiradi.
9.  Masala yechimining to'satdan, «birdaniga» anglanishi (V. Kyoler tajribalari) qanday ataladi?
A)  Insayt
B)  Assotsiatsiya
C)  Fiksatsiya
D)  Reminissensiya
 To'g'ri javob: A) Insayt
✔
Izoh:  Insayt — vaziyat tuzilmasini birdan anglab, yechimni to'satdan topish; Kyoler maymunlar tajribasida 
tasvirlagan.
10.  Shaxsda shakllangan salbiy odat va qarashlarni bartaraf etishga qaratilgan pedagogik jarayon 
qanday ataladi?
A)  O'z-o'zini tarbiyalash
B)  Qayta tarbiyalash
C)  Adaptatsiya
D)  Sotsializatsiya
 To'g'ri javob: B) Qayta tarbiyalash
✔
Izoh:  Qayta tarbiyalash noto'g'ri shakllangan xulq va qarashlarni ijobiylari bilan almashtirishni ko'zda tutadi.
11.  Xotirani ma'nosiz bo'g'inlar yordamida eksperimental o'rgangan va unutish egri chizig'ini tuzgan 
olim kim?
A)  Blyuma Zeygarnik
B)  German Ebbingauz
C)  Vilgelm Vundt
D)  Jorj Miller
 To'g'ri javob: B) German Ebbingauz
✔
Izoh:  G. Ebbingauz ma'nosiz bo'g'inlar bilan tajribalar o'tkazib, unutish egri chizig'ini aniqlagan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    286 12.  Guruh a'zolarining bir-biriga va guruhga bog'liqligi, birlik darajasi qanday ataladi?
A)  Deindividuatsiya
B)  Qutblanish
C)  Konformizm
D)  Guruh jipsligi (kogeziya)
 To'g'ri javob: D) Guruh jipsligi (kogeziya)✔
Izoh:  Jipslik guruhning yaxlitligi va a'zolarning guruhda qolishga intilishini ifodalaydi.
13.  Tejamkorlik, ishbilarmonlik va mulkka oqilona munosabatni shakllantirish tarbiyaning qaysi turi?
A)  Iqtisodiy tarbiya
B)  Aqliy tarbiya
C)  Estetik tarbiya
D)  Ekologik tarbiya
 To'g'ri javob: A) Iqtisodiy tarbiya
✔
Izoh:  Iqtisodiy tarbiya iqtisodiy tafakkur, tejamkorlik va tadbirkorlik sifatlarini rivojlantiradi.
14.  Odam haqidagi umumiy ijobiy taassurotning uning boshqa sifatlarini baholashga ko'chishi qanday 
effekt?
A)  Oreol (galo) effekti
B)  Zeygarnik effekti
C)  Bumerang effekti
D)  Birlamchilik effekti
 To'g'ri javob: A) Oreol (galo) effekti
✔
Izoh:  Oreol effektida bir yorqin sifat yoki umumiy taassurot butun shaxsni baholashga ta'sir qiladi.
15.  Bir vaqtning o'zida bir necha faoliyatni bajarish imkoniyati diqqatning qaysi xossasi?
A)  Ko'chuvchanlik
B)  Barqarorlik
C)  Taqsimlanish
D)  Hajm
 To'g'ri javob: C) Taqsimlanish
✔
Izoh:  Diqqatning taqsimlanishi bir vaqtda ikki yoki undan ortiq obyektni diqqat markazida ushlab turish 
qobiliyati.
16.  Pedagogda emotsional charchoq, depersonalizatsiya va kasbiy yutuqlarning pasayishi bilan 
kechadigan holat qanday ataladi?
A)  Pedagogik takt
B)  Pedagogik refleksiya
C)  Kasbiy «yonib ketish» (burnout) sindromi
D)  Kasbiy moslashuv
 To'g'ri javob: C) Kasbiy «yonib ketish» (burnout) sindromi
✔
Izoh:  K. Maslach bo'yicha yonib ketish sindromi uch komponentdan iborat va ko'pincha surunkali stress 
natijasida yuzaga keladi.
17.  Boshqalar ishtirokida oddiy va yaxshi o'zlashtirilgan vazifalarni bajarish samaradorligining oshishi 
qanday ataladi?
A)  Konformizm
B)  Deindividuatsiya
C)  Ijtimoiy fasilitatsiya
D)  Ijtimoiy ingibitsiya
 To'g'ri javob: C) Ijtimoiy fasilitatsiya
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    287 Izoh:  Ijtimoiy fasilitatsiyada boshqalar huzuri oddiy faoliyatni yaxshilaydi, murakkab yangi vazifalarda esa 
ingibitsiya kuzatilishi mumkin.
18.  Tugallanmagan ishlarning tugallanganlariga nisbatan yaxshiroq eslab qolinishi qanday effekt?
A)  Zeygarnik effekti
B)  Pigmalion effekti
C)  Oreol effekti
D)  Chekka effekti
 To'g'ri javob: A) Zeygarnik effekti✔
Izoh:  B. V. Zeygarnik tajribalarida bo'lib qolgan, tugallanmagan vazifalar yaxshiroq eslanishi aniqlangan.
19.  Narsadan faqat odatiy vazifasida foydalanishga qotib qolish (K. Dunker) qanday ataladi?
A)  Funksional fiksatsiya
B)  Insayt
C)  Sinesteziya
D)  Divergentlik
 To'g'ri javob: A) Funksional fiksatsiya
✔
Izoh:  Funksional fiksatsiya buyumning yangi qo'llanishini ko'rishga to'sqinlik qilib, masala yechishni 
qiyinlashtiradi.
20.  Ilk yoshdagi bolada predmetlar bilan bevosita amaliy harakatlar orqali kechadigan tafakkur turi 
qaysi?
A)  Abstrakt tafakkur
B)  Nazariy tafakkur
C)  Ko'rgazmali-harakatli tafakkur
D)  So'z-mantiqiy tafakkur
 To'g'ri javob: C) Ko'rgazmali-harakatli tafakkur
✔
Izoh:  Ko'rgazmali-harakatli tafakkurda masala predmetlar bilan real harakat qilish orqali yechiladi.
21.  «Kollektivda va kollektiv orqali tarbiyalash» g'oyasini ishlab chiqqan pedagog kim?
A)  V. A. Suxomlinskiy
B)  K. D. Ushinskiy
C)  A. S. Makarenko
D)  J. Dyui
 To'g'ri javob: C) A. S. Makarenko
✔
Izoh:  A. S. Makarenko kollektivni tarbiyaning asosiy vositasi va obyekti sifatida ko'rgan.
22.  «Siz meni doim xafa qilasiz» o'rniga «Kechikkaningizda men xavotirlanaman» deyish qanday 
muloqot usuli?
A)  «Men-xabar» (Men-ifoda)
B)  Manipulyatsiya
C)  «Siz-xabar»
D)  Yopiq savol
 To'g'ri javob: A) «Men-xabar» (Men-ifoda)
✔
Izoh:  «Men-xabar» ayblovsiz o'z his-tuyg'ularini ifodalab, konfliktni keskinlashtirmaydi.
23.  O'z fikr va qobiliyatlarini boshqalarga solishtirib baholash haqidagi nazariya muallifi kim?
A)  Fritz Xayder
B)  Muzafer Sherif
C)  Leon Festinger
D)  Kurt Levin
 To'g'ri javob: C) Leon Festinger
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    288 Izoh:  L. Festingerning ijtimoiy taqqoslash nazariyasiga ko'ra odamlar o'zini baholash uchun boshqalarga 
solishtiradi.
24.  Talabaning individual o'quv yo'lini tanlash va mustaqil ishlashida yordam beruvchi pedagog 
qanday ataladi?
A)  Laborant
B)  Tyutor
C)  Dekan
D)  Metodist
 To'g'ri javob: B) Tyutor✔
Izoh:  Tyutor talabaning individual ta'lim traektoriyasini qo'llab-quvvatlaydi va maslahat beradi.
25.  Nizolashayotgan tomonlarga betaraf uchinchi shaxs yordamida kelishuvga erishish usuli qanday 
ataladi?
A)  Raqobat
B)  Ultimatum qo'yish
C)  Konformizm
D)  Mediatsiya
 To'g'ri javob: D) Mediatsiya
✔
Izoh:  Mediatsiyada betaraf vositachi tomonlarga o'zlari maqbul yechim topishlarida yordam beradi.
26.  Mashg'ulotni ikki o'qituvchi o'zaro muloqot shaklida olib boradigan ma'ruza turi qanday ataladi?
A)  Binar ma'ruza
B)  Kirish ma'ruzasi
C)  Vizual ma'ruza
D)  Muammoli ma'ruza
 To'g'ri javob: A) Binar ma'ruza
✔
Izoh:  Binar ma'ruzada ikki mutaxassis bir mavzuni turli nuqtai nazardan muhokama qilib bayon etadi.
27.  Myuller–Layer figurasida teng kesmalarning har xil uzunlikda ko'rinishi qanday hodisa?
A)  Sinesteziya
B)  Optik illyuziya
C)  Eydetizm
D)  Gallyutsinatsiya
 To'g'ri javob: B) Optik illyuziya
✔
Izoh:  Illyuziya — real mavjud obyektni noto'g'ri, buzilgan holda idrok etish.
28.  Turli narsalarning qismlarini birlashtirib yangi obraz yaratish (masalan, suv parisi) xayolning qaysi 
usuli?
A)  Giperbolizatsiya
B)  Agglyutinatsiya
C)  Tipiklashtirish
D)  Sxematizatsiya
 To'g'ri javob: B) Agglyutinatsiya
✔
Izoh:  Agglyutinatsiya — real hayotda bog'lanmagan sifat va qismlarni «yopishtirib» yangi obraz hosil qilish.
29.  Javob beruvchiga o'z fikrini erkin bayon etish imkonini beradigan savol qanday ataladi?
A)  Yopiq savol
B)  Ochiq savol
C)  Yo'naltiruvchi savol
D)  Ritorik savol
 To'g'ri javob: B) Ochiq savol
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    289 Izoh:  Ochiq savollar «nima», «qanday», «nima uchun» kabi so'zlar bilan boshlanib, batafsil javob talab qiladi.
30.  Tomas–Kilmen modelida tomonlar o'zaro qisman yon berish orqali kelishadigan strategiya qaysi?
A)  Murosa
B)  Raqobat
C)  Hamkorlik
D)  Chetlanish
 To'g'ri javob: A) Murosa✔
Izoh:  Murosa (kompromiss) har bir tomon o'z talablaridan qisman voz kechishini nazarda tutadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    290 Psixologiya va pedagogika • 3-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  «Men-konsepsiya» va «shartsiz ijobiy qabul» tushunchalari qaysi olim nomi bilan bog'liq?
A)  Z. Freyd
B)  K. Rodjers
C)  G. Ayzenk
D)  B. Skinner
 To'g'ri javob: B) K. Rodjers✔
Izoh:  K. Rodjers mijozga yo'naltirilgan terapiyada shartsiz ijobiy qabul va Men-konsepsiya ahamiyatini 
asoslagan.
2.  A. Maslou ehtiyojlar ierarxiyasining eng yuqori pog'onasi qaysi?
A)  Xavfsizlik ehtiyoji
B)  Hurmat ehtiyoji
C)  Tegishlilik va muhabbat ehtiyoji
D)  O'z-o'zini namoyon qilish (aktualizatsiya)
 To'g'ri javob: D) O'z-o'zini namoyon qilish (aktualizatsiya)
✔
Izoh:  Maslou piramidasining cho'qqisida o'z imkoniyatlarini to'liq ro'yobga chiqarish ehtiyoji turadi.
3.  Rorshax testi qaysi metodlar guruhiga kiradi?
A)  Biografik metodlar
B)  Psixofiziologik metodlar
C)  Sotsiometrik metodlar
D)  Proektiv metodlar
 To'g'ri javob: D) Proektiv metodlar
✔
Izoh:  Rorshax testida noaniq siyoh dog'larini talqin qilish orqali shaxsning ichki dunyosi «proeksiya» qilinadi.
4.  O'quvchilar muammoni mustaqil qo'yib, gipoteza ilgari surib, uni tekshiradigan metod qaysi?
A)  Tushuntirish-illyustrativ metod
B)  Reproduktiv metod
C)  Instruktaj
D)  Tadqiqotchilik metodi
 To'g'ri javob: D) Tadqiqotchilik metodi
✔
Izoh:  Tadqiqotchilik metodi o'quvchilarning ijodiy izlanish faoliyatining eng yuqori darajasini ta'minlaydi.
5.  Qaysi olimlar geshtaltpsixologiya vakillari hisoblanadi?
A)  A. Maslou va K. Rodjers
B)  M. Vertgeymer, V. Kyoler, K. Koffka
C)  J. Uotson va B. Skinner
D)  J. Piaje va L. Vigotskiy
 To'g'ri javob: B) M. Vertgeymer, V. Kyoler, K. Koffka
✔
Izoh:  Geshtaltpsixologiya Germaniyada M. Vertgeymer, V. Kyoler va K. Koffka tomonidan rivojlantirilgan.
6.  «Ekstraversiya» va «introversiya» tushunchalarini psixologiyaga kiritgan olim kim?
A)  Erik Erikson
B)  Karl Gustav Yung
C)  Alfred Adler
D)  Gordon Olport
 To'g'ri javob: B) Karl Gustav Yung
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    291 Izoh:  K. G. Yung shaxs psixologik tiplarini energiyaning tashqi yoki ichki olamga yo'nalishiga ko'ra ajratgan.
7.  Pedagogik eksperimentning yangi metodikani amalda sinab ko'radigan bosqichi qanday ataladi?
A)  Nazorat eksperimenti
B)  Aniqlovchi eksperiment
C)  Shakllantiruvchi eksperiment
D)  Pilot so'rov
 To'g'ri javob: C) Shakllantiruvchi eksperiment✔
Izoh:  Shakllantiruvchi eksperimentda yangi ta'lim usuli joriy etilib, uning ta'siri tekshiriladi.
8.  Bir necha qobiliyatlarning faoliyatni ayniqsa muvaffaqiyatli bajarishni ta'minlovchi yuqori 
darajadagi uyg'unligi nima?
A)  Iste'dod
B)  Ko'nikma
C)  Layoqat
D)  Temperament
 To'g'ri javob: A) Iste'dod
✔
Izoh:  Iste'dod — qobiliyatlarning o'ziga xos yuqori darajadagi birikmasi; uning eng yuksak darajasi daho 
deyiladi.
9.  Iroda deb nimaga aytiladi?
A)  Ixtiyorsiz harakatlarga
B)  Kuchli emotsional portlashga
C)  Tug'ma instinktlarga
D)  Maqsadga erishish yo'lidagi to'siqlarni ongli yengish qobiliyatiga
 To'g'ri javob: D) Maqsadga erishish yo'lidagi to'siqlarni ongli yengish qobiliyatiga
✔
Izoh:  Iroda — insonning o'z xulq va faoliyatini ongli boshqarishi, qiyinchiliklarni yengishga qaratilgan sa'y-
harakati.
10.  Psixika — bu nima?
A)  Yuksak tashkil topgan materiya — miyaning voqelikni sub'ektiv aks ettirish xossasi
B)  Ichki organlarning faoliyati
C)  Tug'ma reflekslar yig'indisi
D)  Faqat insonga xos bo'lgan nutq
 To'g'ri javob: A) Yuksak tashkil topgan materiya — miyaning voqelikni sub'ektiv aks ettirish xossasi
✔
Izoh:  Psixika miya faoliyati mahsuli bo'lib, obyektiv olamni sub'ektiv obrazlar ko'rinishida aks ettiradi.
11.  «Teskari sinf» (flipped classroom) modelining mohiyati nimada?
A)  Nazariy material uyda o'rganilib, dars vaqti amaliyot va muhokamaga sarflanadi
B)  Mashg'ulotlar faqat kechqurun o'tkaziladi
C)  Baholash darsdan oldin bo'ladi
D)  Darsni faqat o'quvchilar o'tadi
 To'g'ri javob: A) Nazariy material uyda o'rganilib, dars vaqti amaliyot va muhokamaga sarflanadi
✔
Izoh:  Teskari sinfda video va matnlar uyda o'rganiladi, auditoriyada esa topshiriqlar va muhokama bajariladi.
12.  Testning validligi nimani bildiradi?
A)  Natijaning takrorlanuvchanligini
B)  O'lchashi kerak bo'lgan xususiyatni aynan o'lchashini
C)  Topshiriqlar sonini
D)  O'tkazish tezligini
 To'g'ri javob: B) O'lchashi kerak bo'lgan xususiyatni aynan o'lchashini
✔
Izoh:  Validlik — test o'zi mo'ljallangan sifatni qanchalik to'g'ri o'lchashini ko'rsatadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    292 13.  Ko'p intellektlar (bir nechta mustaqil intellekt turlari) nazariyasining muallifi kim?
A)  Alfred Bine
B)  Devid Veksler
C)  Govard Gardner
D)  Charlz Spirmen
 To'g'ri javob: C) Govard Gardner✔
Izoh:  G. Gardner lingvistik, mantiqiy-matematik, musiqiy, fazoviy va boshqa intellekt turlarini ajratgan.
14.  Ta'lim metodlarining bilim manbasiga ko'ra tasnifi qaysi?
A)  Joriy, oraliq, yakuniy
B)  Frontal, guruhli, individual
C)  Kirish, asosiy, yakuniy
D)  Og'zaki, ko'rgazmali, amaliy
 To'g'ri javob: D) Og'zaki, ko'rgazmali, amaliy
✔
Izoh:  Bilim manbasiga ko'ra metodlar so'z (og'zaki), ko'rgazma va amaliy faoliyatga asoslangan guruhlarga 
bo'linadi.
15.  O'quv jarayoni boshida o'quvchilarning dastlabki bilim darajasini aniqlash uchun o'tkaziladigan 
baholash qaysi?
A)  Summativ baholash
B)  Formativ baholash
C)  Diagnostik baholash
D)  Yakuniy attestatsiya
 To'g'ri javob: C) Diagnostik baholash
✔
Izoh:  Diagnostik baholash ta'limni rejalashtirish uchun o'quvchilarning boshlang'ich holatini aniqlaydi.
16.  Odamlarning guruhlardagi xulqi va o'zaro ta'sirini qaysi tarmoq o'rganadi?
A)  Neyropsixologiya
B)  Differensial psixologiya
C)  Ijtimoiy psixologiya
D)  Psixofiziologiya
 To'g'ri javob: C) Ijtimoiy psixologiya
✔
Izoh:  Ijtimoiy psixologiya shaxsning guruhga kirishi, muloqot va guruh jarayonlarini tadqiq etadi.
17.  «Ish orqali o'rganish» g'oyasi va pragmatik pedagogika kim nomi bilan bog'liq?
A)  Fridrix Frebel
B)  Ivan Pestalotstsi
C)  Jon Dyui
D)  Mariya Montessori
 To'g'ri javob: C) Jon Dyui
✔
Izoh:  Amerikalik faylasuf J. Dyui ta'limni bolaning amaliy tajribasi va faoliyatiga asoslashni taklif etgan.
18.  Asosiy tushunchadan tarmoqlanib boruvchi g'oyalarni grafik tarzda tasvirlash usuli qanday 
ataladi?
A)  Insert
B)  Zigzag
C)  Aqliy hujum
D)  Klaster
 To'g'ri javob: D) Klaster
✔
Izoh:  Klaster (to'p) usulida markaziy so'z atrofida unga bog'liq tushunchalar shoxlab yoziladi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    293 19.  Kuchli, muvozanatli, harakatchan nerv tizimi qaysi temperamentga mos keladi?
A)  Flegmatik
B)  Melanxolik
C)  Xolerik
D)  Sangvinik
 To'g'ri javob: D) Sangvinik✔
Izoh:  Pavlov bo'yicha sangvinik — kuchli, muvozanatli va harakatchan tip.
20.  Psixologiya mustaqil fan sifatida qachon ajralib chiqqan deb hisoblanadi?
A)  XIX asrning ikkinchi yarmida
B)  XVII asr boshida
C)  XX asr o'rtalarida
D)  XVIII asr o'rtalarida
 To'g'ri javob: A) XIX asrning ikkinchi yarmida
✔
Izoh:  1879-yilda eksperimental laboratoriya ochilishi psixologiyaning mustaqil fan bo'lishi sanasi sifatida qabul
qilingan.
21.  Temperamentning to'rt tipi haqidagi ta'limot dastlab kim nomi bilan bog'liq?
A)  Platon
B)  Aristotel
C)  Gippokrat
D)  Ibn Sino
 To'g'ri javob: C) Gippokrat
✔
Izoh:  Gippokrat organizmdagi to'rt suyuqlik nisbati haqida yozgan; tiplar nomlarini keyinroq Galen bergan.
22.  Didaktika nima?
A)  Pedagogika tarixi
B)  Ta'lim nazariyasi
C)  Tarbiya nazariyasi
D)  Maktabshunoslik
 To'g'ri javob: B) Ta'lim nazariyasi
✔
Izoh:  Didaktika ta'limning maqsadi, mazmuni, metodlari, vositalari va shakllarini o'rganuvchi pedagogika 
bo'limi.
23.  Eksperimentda tadqiqotchi tomonidan o'zgartiriladigan omil qanday ataladi?
A)  Tasodifiy xato
B)  Bog'liq o'zgaruvchi
C)  Mustaqil o'zgaruvchi
D)  Nazorat guruhi
 To'g'ri javob: C) Mustaqil o'zgaruvchi
✔
Izoh:  Mustaqil o'zgaruvchi — tadqiqotchi faol boshqaradigan omil; uning ta'siri bog'liq o'zgaruvchida 
o'lchanadi.
24.  Psixik hodisalarning fiziologik (nerv) asoslarini qaysi tarmoq o'rganadi?
A)  Pedagogik psixologiya
B)  Etnopsixologiya
C)  Psixofiziologiya
D)  Ijtimoiy psixologiya
 To'g'ri javob: C) Psixofiziologiya
✔
Izoh:  Psixofiziologiya psixik jarayonlar va nerv tizimi, miya faoliyati o'rtasidagi bog'liqlikni o'rganadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    294 25.  I. Ya. Lerner va M. N. Skatkin tasnifi qaysi asosda tuzilgan?
A)  Bilim manbasiga ko'ra
B)  O'quvchilar bilish faoliyatining xarakteriga ko'ra
C)  Dars turiga ko'ra
D)  Ta'lim vositalariga ko'ra
 To'g'ri javob: B) O'quvchilar bilish faoliyatining xarakteriga ko'ra✔
Izoh:  Ular tushuntirish-illyustrativ, reproduktiv, muammoli bayon, qisman izlanishli va tadqiqotchilik 
metodlarini ajratgan.
26.  «Jon haqida» (De anima) risolasining muallifi kim?
A)  Platon
B)  Sokrat
C)  Aristotel
D)  Demokrit
 To'g'ri javob: C) Aristotel
✔
Izoh:  Aristotelning «Jon haqida» asari psixologik qarashlarni tizimli bayon etgan ilk asarlardan biri.
27.  Temperament va xarakter nisbati haqida qaysi fikr to'g'ri?
A)  Xarakter tug'ma, temperament esa tarbiya mahsuli
B)  Temperament faqat kattalarda namoyon bo'ladi
C)  Ular bir xil tushunchadir
D)  Temperament tug'ma asosga ega, xarakter esa hayot davomida shakllanadi
 To'g'ri javob: D) Temperament tug'ma asosga ega, xarakter esa hayot davomida shakllanadi
✔
Izoh:  Temperament nerv tizimi xossalariga tayanadi, xarakter esa tarbiya va faoliyat jarayonida shakllanadi.
28.  Ikki yoki undan ortiq tushunchaning umumiy va farqli jihatlarini kesishuvchi doiralarda ko'rsatish 
usuli qaysi?
A)  Baliq skeleti
B)  Klaster
C)  Venn diagrammasi
D)  SWOT tahlil
 To'g'ri javob: C) Venn diagrammasi
✔
Izoh:  Venn diagrammasida doiralarning kesishgan qismida umumiy, alohida qismlarida esa farqli belgilar 
yoziladi.
29.  «Psixologiya» atamasi qaysi tildan olingan va qanday ma'noni bildiradi?
A)  Yunoncha, «jon haqidagi ta'limot»
B)  Arabcha, «ruh tarbiyasi»
C)  Lotincha, «aql haqidagi fan»
D)  Nemischa, «xulq haqidagi fan»
 To'g'ri javob: A) Yunoncha, «jon haqidagi ta'limot»
✔
Izoh:  Atama yunoncha psyche (jon) va logos (ta'limot, fan) so'zlaridan tuzilgan.
30.  Faoliyatning o'zidan qoniqish tufayli yuzaga keladigan motivatsiya qanday ataladi?
A)  Tashqi motivatsiya
B)  Ichki motivatsiya
C)  Salbiy motivatsiya
D)  Majburiy motivatsiya
 To'g'ri javob: B) Ichki motivatsiya
✔
Izoh:  Ichki motivatsiyada faoliyat qiziqish va zavq uchun bajariladi, tashqi motivatsiyada esa mukofot yoki jazo
sababli.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    295 Psixologiya va pedagogika • 4-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Quyidagilardan qaysi biri distant (masofaviy) sezgi hisoblanadi?
A)  Ta'm sezgisi
B)  Eshitish sezgisi
C)  Og'riq sezgisi
D)  Teri sezgisi
 To'g'ri javob: B) Eshitish sezgisi✔
Izoh:  Ko'rish, eshitish va hid sezish qo'zg'atuvchi bilan bevosita aloqasiz, masofadan amalga oshadi.
2.  S. Ash chiziqlar uzunligi bilan o'tkazgan tajribalari qaysi hodisani o'rgangan?
A)  Konformizmni
B)  Guruhiy tafakkurni
C)  Ijtimoiy dangasalikni
D)  Itoatkorlikni
 To'g'ri javob: A) Konformizmni
✔
Izoh:  Ash tajribasida ko'pchilik sinaluvchilar guruh bosimi ostida ochiq-oydin noto'g'ri javobga qo'shilgan.
3.  Rasmiy tuzilmaga, nizom va lavozimlarga ega guruh qanday ataladi?
A)  Diffuz guruh
B)  Formal (rasmiy) guruh
C)  Referent guruh
D)  Norasmiy guruh
 To'g'ri javob: B) Formal (rasmiy) guruh
✔
Izoh:  Formal guruh rasmiy belgilangan maqsad, tuzilma va rollarga ega bo'ladi; norasmiy guruh esa o'z-
o'zidan shakllanadi.
4.  Xususiy faktlardan umumiy xulosaga borish qanday ataladi?
A)  Abstraksiya
B)  Deduksiya
C)  Induksiya
D)  Analogiya
 To'g'ri javob: C) Induksiya
✔
Izoh:  Induktiv xulosa chiqarish xususiy holatlardan umumiy qoidaga qarab boradi; deduksiya buning aksi.
5.  Pedagogning o'z faoliyati va uning natijalarini tahlil qilib, xulosa chiqarishi qanday ataladi?
A)  Pedagogik takt
B)  Pedagogik talab
C)  Pedagogik nazorat
D)  Pedagogik refleksiya
 To'g'ri javob: D) Pedagogik refleksiya
✔
Izoh:  Refleksiya o'qituvchiga o'z xatolarini anglash va mahoratini oshirish imkonini beradi.
6.  Tafakkurning mantiqiy shakllari qaysi qatorda to'g'ri berilgan?
A)  Analiz, sintez, taqqoslash
B)  Ko'nikma, malaka, odat
C)  Tushuncha, hukm, xulosa
D)  Sezgi, idrok, tasavvur
 To'g'ri javob: C) Tushuncha, hukm, xulosa
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    296 Izoh:  Mantiqda tafakkur shakllari tushuncha, hukm va xulosa chiqarishdan iborat.
7.  Pedagogning kollektiv orqali alohida tarbiyalanuvchiga ta'sir ko'rsatishi (Makarenko) qanday 
ataladi?
A)  Individual ta'sir
B)  Pedagogik takt
C)  Avtoritar ta'sir
D)  Parallel ta'sir prinsipi
 To'g'ri javob: D) Parallel ta'sir prinsipi✔
Izoh:  Parallel ta'sirda pedagog bevosita shaxsga emas, kollektivga murojaat qilib, u orqali shaxsga ta'sir etadi.
8.  Hokimiyat egasi buyrug'iga itoat etish bo'yicha mashhur tajribalarni kim o'tkazgan?
A)  Stenli Milgram
B)  Leon Festinger
C)  Filip Zimbardo
D)  Solomon Ash
 To'g'ri javob: A) Stenli Milgram
✔
Izoh:  S. Milgram tajribalarida ko'pchilik sinaluvchilar eksperimentator ko'rsatmasiga itoat etib, «elektr toki» 
bergan.
9.  Oliy ta'limda kredit nimaning o'lchov birligi hisoblanadi?
A)  Fan bo'yicha baholar sonining
B)  Talabaning o'quv yuklamasi (mehnat sarfi)ning
C)  O'qituvchi maoshining
D)  Talabaning davomat kunlarining
 To'g'ri javob: B) Talabaning o'quv yuklamasi (mehnat sarfi)ning
✔
Izoh:  Kredit talaba o'quv natijalariga erishish uchun sarflaydigan umumiy vaqtni ifodalaydi.
10.  Mashq, odatlantirish va pedagogik talab tarbiya metodlarining qaysi guruhiga kiradi?
A)  Faoliyatni tashkil etish va xulq tajribasini shakllantirish metodlari
B)  Nazorat metodlari
C)  Rag'batlantirish metodlari
D)  Ongni shakllantirish metodlari
 To'g'ri javob: A) Faoliyatni tashkil etish va xulq tajribasini shakllantirish metodlari
✔
Izoh:  G. I. Shchukina tasnifida bu metodlar xulq tajribasini amaliy faoliyat orqali shakllantirishga xizmat qiladi.
11.  Tana a'zolarining harakati va holati haqida axborot beruvchi sezgilar qanday ataladi?
A)  Interoretseptiv sezgilar
B)  Distant sezgilar
C)  Proprioretseptiv sezgilar
D)  Eksteroretseptiv sezgilar
 To'g'ri javob: C) Proprioretseptiv sezgilar
✔
Izoh:  Ch. Sherrington tasnifida proprioretseptiv sezgilar mushak va bo'g'imlardagi retseptorlar orqali hosil 
bo'ladi.
12.  Ichki organlardan keladigan signallarni aks ettiruvchi sezgilar (masalan, ochlik) qaysi guruhga 
kiradi?
A)  Kinestetik
B)  Interoretseptiv
C)  Eksteroretseptiv
D)  Proprioretseptiv
 To'g'ri javob: B) Interoretseptiv
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    297 Izoh:  Interoretseptiv (organik) sezgilar oshqozon, yurak va boshqa ichki a'zolardagi retseptorlardan hosil 
bo'ladi.
13.  Xotiraning asosiy jarayonlari qaysi qatorda to'g'ri ko'rsatilgan?
A)  Eslab qolish, saqlash, esga tushirish, unutish
B)  Diqqat, iroda, emotsiya
C)  Analiz, sintez, taqqoslash
D)  Sezish, idrok etish, tasavvur qilish
 To'g'ri javob: A) Eslab qolish, saqlash, esga tushirish, unutish✔
Izoh:  Xotira axborotni eslab qolish, saqlash, qayta esga tushirish (tanish) va unutish jarayonlarini o'z ichiga 
oladi.
14.  E. Xoll bo'yicha eng yaqin kishilar bilan muloqot qilinadigan zona qanday ataladi?
A)  Ommaviy zona
B)  Intim zona
C)  Ijtimoiy zona
D)  Shaxsiy zona
 To'g'ri javob: B) Intim zona
✔
Izoh:  Intim zona taxminan 45 sm gacha bo'lib, faqat yaqin kishilar uchun ochiq hisoblanadi.
15.  Diqqatni bir faoliyatdan boshqasiga ongli ravishda tez o'tkazish qaysi xossa?
A)  Ko'chuvchanlik
B)  Barqarorlik
C)  Konsentratsiya
D)  Hajm
 To'g'ri javob: A) Ko'chuvchanlik
✔
Izoh:  Diqqatning ko'chuvchanligi yangi vazifa talabiga ko'ra diqqatni maqsadli ravishda boshqa obyektga 
o'tkazishdir.
16.  Odamlarning o'z guruhi a'zolariga boshqa guruh a'zolariga qaraganda ijobiyroq munosabatda 
bo'lishi qanday ataladi?
A)  Fasilitatsiya
B)  Empatiya
C)  Ijtimoiy dangasalik
D)  Ingruppa favoritizmi
 To'g'ri javob: D) Ingruppa favoritizmi
✔
Izoh:  G. Tajfel tajribalarida hatto tasodifiy bo'lingan guruhlarda ham o'z guruhini afzal ko'rish kuzatilgan.
17.  Mantiqan yakunlangan, o'z maqsadi va nazoratiga ega o'quv birligi qanday ataladi?
A)  Modul
B)  Dars
C)  Kredit
D)  Semestr
 To'g'ri javob: A) Modul
✔
Izoh:  Modul o'quv materialining nisbatan mustaqil, yaxlit qismi bo'lib, o'z natijalari va baholanishiga ega.
18.  Xonaga kirganda sezilgan hid bir necha daqiqadan so'ng sezilmay qolishi qaysi hodisa?
A)  Adaptatsiya
B)  Sinesteziya
C)  Sensibilizatsiya
D)  Appersepsiya
 To'g'ri javob: A) Adaptatsiya
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    298 Izoh:  Adaptatsiya — doimiy ta'sir etuvchi qo'zg'atuvchiga moslashib, sezgirlikning o'zgarishi.
19.  Butunni fikran qismlarga ajratish qanday tafakkur operatsiyasi?
A)  Konkretlashtirish
B)  Sintez
C)  Analiz
D)  Umumlashtirish
 To'g'ri javob: C) Analiz✔
Izoh:  Analiz — narsa yoki hodisani fikran tarkibiy qismlari va belgilariga ajratish.
20.  Konfliktni boshlab beradigan, tomonlarning ochiq to'qnashuviga sabab bo'lgan vaziyat qanday 
ataladi?
A)  Konfliktli vaziyat
B)  Mediatsiya
C)  Insident
D)  Konflikt obyekti
 To'g'ri javob: C) Insident
✔
Izoh:  Insident — konfliktli vaziyat mavjud bo'lganda ochiq qarama-qarshilikni boshlab beradigan bahona.
21.  Fan maqsadi, mavzular, talablar, baholash mezonlari va adabiyotlar ro'yxatini o'z ichiga olgan, 
talabaga beriladigan hujjat qaysi?
A)  Buyruq
B)  Reyting daftarchasi
C)  Sillabus
D)  Diplom ilovasi
 To'g'ri javob: C) Sillabus
✔
Izoh:  Sillabus talabaga fan bo'yicha nimani, qanday va qanday baholash asosida o'rganishini oldindan 
ko'rsatadi.
22.  Sherik meni qanday idrok etishini anglash mexanizmi qanday ataladi?
A)  Proeksiya
B)  Refleksiya
C)  Empatiya
D)  Stereotiplashtirish
 To'g'ri javob: B) Refleksiya
✔
Izoh:  Ijtimoiy pertseptsiyadagi refleksiya — o'zini suhbatdosh ko'zi bilan ko'rish va uning fikrini anglash.
23.  Konformizm deb nimaga aytiladi?
A)  Mustaqil qaror qabul qilish
B)  Guruhga qarshi chiqishga moyillik
C)  Guruh bosimi ostida o'z fikri va xulqini o'zgartirish
D)  Liderlikka intilish
 To'g'ri javob: C) Guruh bosimi ostida o'z fikri va xulqini o'zgartirish
✔
Izoh:  Konformizm — real yoki tasavvurdagi guruh bosimiga moslashib, uning fikrini qabul qilish.
24.  Oldindan maqsad qo'ymasdan, o'z-o'zidan eslab qolish qanday ataladi?
A)  Mnemonik eslab qolish
B)  Mexanik eslab qolish
C)  Ixtiyorsiz eslab qolish
D)  Ixtiyoriy eslab qolish
 To'g'ri javob: C) Ixtiyorsiz eslab qolish
✔
Izoh:  Ixtiyorsiz eslab qolish maxsus maqsad va iroda kuchisiz, faoliyat jarayonida sodir bo'ladi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    299 25.  Jadid maktablarida o'qitish qaysi usulga asoslangan edi?
A)  Ma'ruza-seminar tizimiga
B)  Faqat og'zaki hikoyaga
C)  Faqat yod oldirish usuliga
D)  Tovush usuli (usuli savtiya)
 To'g'ri javob: D) Tovush usuli (usuli savtiya)✔
Izoh:  Jadidlar eski hijo usuli o'rniga tovush usuli bilan savod o'rgatadigan yangi usul maktablarini ochgan.
26.  Shaxsning o'z kamchiliklarini bartaraf etish va ijobiy sifatlarini ongli rivojlantirish faoliyati qanday 
ataladi?
A)  O'z-o'zini tarbiyalash
B)  Adaptatsiya
C)  Sotsializatsiya
D)  Qayta tarbiyalash
 To'g'ri javob: A) O'z-o'zini tarbiyalash
✔
Izoh:  O'z-o'zini tarbiyalash shaxsning o'zi maqsad qo'yib, o'z ustida ongli ishlashidir.
27.  G. M. Andreeva bo'yicha muloqotning uch tomoni qaysi qatorda to'g'ri berilgan?
A)  Rasmiy, norasmiy, ommaviy
B)  Kommunikativ, interaktiv, pertseptiv
C)  Kognitiv, affektiv, konativ
D)  Verbal, noverbal, yozma
 To'g'ri javob: B) Kommunikativ, interaktiv, pertseptiv
✔
Izoh:  Muloqot axborot almashish (kommunikativ), o'zaro ta'sir (interaktiv) va bir-birini idrok etish (pertseptiv)
tomonlariga ega.
28.  Bilish qobiliyatlarini, mustaqil fikrlash va ilmiy dunyoqarashni shakllantirish tarbiyaning qaysi 
yo'nalishi?
A)  Jismoniy tarbiya
B)  Aqliy tarbiya
C)  Estetik tarbiya
D)  Mehnat tarbiyasi
 To'g'ri javob: B) Aqliy tarbiya
✔
Izoh:  Aqliy tarbiya bilim berish va tafakkur, diqqat, xotira kabi bilish qobiliyatlarini rivojlantirishga qaratilgan.
29.  Jamiyatda muayyan mavqedagi shaxsdan kutiladigan xulq namunasi qanday ataladi?
A)  Stereotip
B)  Ijtimoiy ustanovka
C)  Ijtimoiy rol
D)  Referent guruh
 To'g'ri javob: C) Ijtimoiy rol
✔
Izoh:  Ijtimoiy rol shaxsning maqomiga mos ravishda boshqalar kutadigan xatti-harakatlar majmuidir.
30.  Qonunlarga hurmat va huquqiy madaniyatni shakllantirish tarbiyaning qaysi yo'nalishi?
A)  Ekologik tarbiya
B)  Estetik tarbiya
C)  Jismoniy tarbiya
D)  Huquqiy tarbiya
 To'g'ri javob: D) Huquqiy tarbiya
✔
Izoh:  Huquqiy tarbiya shaxsda o'z huquq va burchlarini bilish hamda qonunga rioya qilish odatini 
shakllantiradi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    300 Psixologiya va pedagogika • 5-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Kuchli, barqaror va uzoq davom etadigan, faoliyatni bir yo'nalishga bo'ysundiradigan his qanday 
ataladi?
A)  Affekt
B)  Frustratsiya
C)  Kayfiyat
D)  Ehtiros
 To'g'ri javob: D) Ehtiros✔
Izoh:  Ehtiros shaxsni uzoq vaqt bir maqsadga yo'naltiradigan kuchli va barqaror hissiyotdir.
2.  Boshqalarni kuzatish orqali o'rganish va «o'z samaradorligi» tushunchasi qaysi olimga tegishli?
A)  A. Bandura
B)  I. Pavlov
C)  B. Skinner
D)  E. Torndayk
 To'g'ri javob: A) A. Bandura
✔
Izoh:  A. Bandura ijtimoiy o'rganish nazariyasida modellashtirish (kuzatib o'rganish) va o'z samaradorligi rolini 
asoslagan.
3.  Birinchi amaliy intellekt testini kimlar yaratgan?
A)  D. Veksler va L. Termen
B)  V. Shtern va F. Galton
C)  A. Bine va T. Simon
D)  J. Kettell va E. Titchener
 To'g'ri javob: C) A. Bine va T. Simon
✔
Izoh:  A. Bine va T. Simon 1905-yilda Fransiyada maktab o'quvchilari uchun intellekt shkalasini yaratgan.
4.  Abu Nasr Forobiyning ta'lim-tarbiya va jamiyat haqidagi mashhur asari qaysi?
A)  «Qobusnoma»
B)  «Fozil odamlar shahri»
C)  «Mahbub ul-qulub»
D)  «Turkiy guliston yoxud axloq»
 To'g'ri javob: B) «Fozil odamlar shahri»
✔
Izoh:  Forobiy «Fozil odamlar shahri» asarida baxtga ta'lim va tarbiya orqali erishish g'oyasini ilgari surgan.
5.  Darsliklar, ko'rgazmali qurollar, texnik va elektron vositalar didaktikada qanday ataladi?
A)  Ta'lim shakllari
B)  Ta'lim vositalari
C)  Ta'lim prinsiplari
D)  Ta'lim metodlari
 To'g'ri javob: B) Ta'lim vositalari
✔
Izoh:  Ta'lim vositalari o'quv jarayonida bilim berish va o'zlashtirishni ta'minlovchi moddiy va axborot 
resurslaridir.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    301 6.  Kuchli, muvozanatli, ammo inert (sust harakatchan) nerv tizimi qaysi temperamentga mos?
A)  Sangvinik
B)  Flegmatik
C)  Melanxolik
D)  Xolerik
 To'g'ri javob: B) Flegmatik✔
Izoh:  Flegmatik vazmin, shoshilmaydigan, hissiyotlarini kam namoyon qiladigan, barqaror tipdir.
7.  Sinf-dars tizimini nazariy jihatdan asoslagan pedagog kim?
A)  Ya. A. Komenskiy
B)  A. S. Makarenko
C)  J. Dyui
D)  A. Disterveg
 To'g'ri javob: A) Ya. A. Komenskiy
✔
Izoh:  Komenskiy o'quvchilarni yoshiga ko'ra sinflarga bo'lib, aniq jadval asosida dars o'tishni asoslagan.
8.  Qobiliyat deb nimaga aytiladi?
A)  Xarakterning salbiy xislatlariga
B)  Faoliyatni muvaffaqiyatli bajarish sharti bo'lgan individual-psixologik xususiyatlarga
C)  Tug'ma reflekslarga
D)  Egallangan bilimlar hajmiga
 To'g'ri javob: B) Faoliyatni muvaffaqiyatli bajarish sharti bo'lgan individual-psixologik 
✔
xususiyatlarga
Izoh:  Qobiliyatlar bilim va ko'nikmalarni egallash tezligi va sifatida namoyon bo'ladi, lekin ularning o'zi bilan 
teng emas.
9.  Psixik aks ettirishning faqat insonga xos eng yuksak shakli qaysi?
A)  Sezgi
B)  Instinkt
C)  Reflektor harakat
D)  Ong
 To'g'ri javob: D) Ong
✔
Izoh:  Ong — ijtimoiy-tarixiy taraqqiyot, mehnat va nutq asosida shakllangan, faqat insonga xos yuksak psixik 
aks ettirish.
10.  Ta'lim va tarbiyaning psixologik qonuniyatlarini qaysi tarmoq o'rganadi?
A)  Yuridik psixologiya
B)  Pedagogik psixologiya
C)  Zoopsixologiya
D)  Muhandislik psixologiyasi
 To'g'ri javob: B) Pedagogik psixologiya
✔
Izoh:  Pedagogik psixologiya bilim o'zlashtirish va shaxs tarbiyasining psixologik asoslarini o'rganadi.
11.  «Inson tarbiya predmeti sifatida» asari muallifi kim?
A)  K. D. Ushinskiy
B)  L. N. Tolstoy
C)  V. A. Suxomlinskiy
D)  A. S. Makarenko
 To'g'ri javob: A) K. D. Ushinskiy
✔
Izoh:  K. D. Ushinskiy tarbiyani psixologiya va fiziologiya bilimlariga asoslash zarurligini ko'rsatgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    302 12.  «Pastlik (to'liqsizlik) kompleksi» va uni kompensatsiya qilish g'oyasi qaysi olimga tegishli?
A)  E. Fromm
B)  K. Yung
C)  A. Adler
D)  K. Rodjers
 To'g'ri javob: C) A. Adler✔
Izoh:  A. Adlerning individual psixologiyasida pastlik hissi va unga kompensatsiya shaxs rivojining muhim omili 
hisoblanadi.
13.  Qobiliyatlarning tug'ma anatomik-fiziologik asoslari qanday ataladi?
A)  Daho
B)  Iste'dod
C)  Layoqat (nishonalar)
D)  Malaka
 To'g'ri javob: C) Layoqat (nishonalar)
✔
Izoh:  Layoqatlar qobiliyat rivojining tabiiy asosi bo'lib, ular faqat faoliyat jarayonida qobiliyatga aylanadi.
14.  Shartli reflekslar ta'limotini yaratgan olim kim?
A)  V. M. Bexterev
B)  I. M. Sechenov
C)  N. A. Bernshteyn
D)  I. P. Pavlov
 To'g'ri javob: D) I. P. Pavlov
✔
Izoh:  I. P. Pavlov itlar ustidagi tajribalarda shartli reflekslar hosil bo'lish qonuniyatlarini ochgan.
15.  Quyidagilardan qaysi biri irodaviy sifat hisoblanadi?
A)  Ta'sirchanlik
B)  Qat'iyatlilik
C)  Kuzatuvchanlik
D)  Sezgirlik
 To'g'ri javob: B) Qat'iyatlilik
✔
Izoh:  Qat'iyatlilik, mustaqillik, o'zini tuta bilish va sabot irodaviy sifatlar qatoriga kiradi.
16.  Shaxsning o'z imkoniyatlari va sifatlarini baholashi qanday ataladi?
A)  Motivatsiya
B)  Frustratsiya
C)  Identifikatsiya
D)  O'z-o'zini baholash
 To'g'ri javob: D) O'z-o'zini baholash
✔
Izoh:  O'z-o'zini baholash adekvat, oshirilgan yoki pasaytirilgan bo'lishi mumkin va xulqni boshqaradi.
17.  O'quvchi o'rganganini uzoq saqlashi va zarur paytda qo'llay olishini ta'minlashga qaratilgan prinsip
qaysi?
A)  Bilimlarning mustahkamligi
B)  Ko'rgazmalilik
C)  Tushunarlilik
D)  Ilmiylik
 To'g'ri javob: A) Bilimlarning mustahkamligi
✔
Izoh:  Mustahkamlik prinsipi takrorlash, mashq va qo'llash orqali bilimlarni xotirada barqaror saqlashni ko'zda 
tutadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    303 18.  O'qituvchi savollar yordamida o'quvchilarni mustaqil xulosaga olib boradigan suhbat qanday 
ataladi?
A)  Axborot beruvchi ma'ruza
B)  Evristik suhbat
C)  Reproduktiv mashq
D)  Instruktaj
 To'g'ri javob: B) Evristik suhbat✔
Izoh:  Evristik suhbat Sokrat usuliga borib taqaladi va o'quvchilarni yangi bilimni o'zi «kashf» etishga undaydi.
19.  «Intellekt koeffitsienti» (IQ) tushunchasini taklif etgan olim kim?
A)  Alfred Bine
B)  Charlz Spirmen
C)  Vilyam Shtern
D)  Lyuis Termen
 To'g'ri javob: C) Vilyam Shtern
✔
Izoh:  V. Shtern aqliy yoshni haqiqiy yoshga bo'lish orqali intellekt koeffitsientini hisoblashni taklif etgan.
20.  «Bosh miya reflekslari» asari orqali psixikaning reflektor tabiatini asoslagan olim kim?
A)  L. S. Vigotskiy
B)  I. P. Pavlov
C)  I. M. Sechenov
D)  A. A. Uxtomskiy
 To'g'ri javob: C) I. M. Sechenov
✔
Izoh:  I. M. Sechenov 1863-yilda «Bosh miya reflekslari» asarida psixik faoliyatning reflektor asosini ilgari 
surgan.
21.  Yerkes–Dodson qonuniga ko'ra faoliyat samaradorligi motivatsiya bilan qanday bog'liq?
A)  Eng past motivatsiyada samaradorlik eng yuqori bo'ladi
B)  Motivatsiya qancha yuqori bo'lsa, samaradorlik shuncha cheksiz oshadi
C)  O'rtacha (optimal) motivatsiyada samaradorlik eng yuqori bo'ladi
D)  Motivatsiya samaradorlikka ta'sir qilmaydi
 To'g'ri javob: C) O'rtacha (optimal) motivatsiyada samaradorlik eng yuqori bo'ladi
✔
Izoh:  Haddan tashqari past yoki yuqori motivatsiya natijani pasaytiradi; optimal daraja vazifa qiyinligiga 
bog'liq.
22.  Pedagogikani etika va psixologiyaga asoslash hamda ta'limning formal bosqichlari g'oyasi kimga 
tegishli?
A)  J. Lokk
B)  I. F. Gerbart
C)  A. Disterveg
D)  K. D. Ushinskiy
 To'g'ri javob: B) I. F. Gerbart
✔
Izoh:  Nemis pedagogi I. F. Gerbart tarbiya maqsadini etikadan, uning vositalarini psixologiyadan keltirib 
chiqargan.
23.  O'quv kursi yoki bosqich oxirida natijalarni yakunlash uchun o'tkaziladigan baholash qanday 
ataladi?
A)  Formativ baholash
B)  Diagnostik baholash
C)  Summativ baholash
D)  O'z-o'zini baholash
 To'g'ri javob: C) Summativ baholash
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    304 Izoh:  Summativ baholash o'quv davri yakunida erishilgan natijalar darajasini aniqlaydi.
24.  Dunyodagi birinchi eksperimental psixologiya laboratoriyasini kim ochgan?
A)  Vilgelm Vundt
B)  Zigmund Freyd
C)  Ivan Pavlov
D)  Uilyam Jeyms
 To'g'ri javob: A) Vilgelm Vundt✔
Izoh:  V. Vundt 1879-yilda Leyptsigda birinchi eksperimental psixologiya laboratoriyasini tashkil etgan.
25.  O'quv jarayoni davomida o'quvchiga yordam berish va ta'limni tuzatish maqsadida o'tkaziladigan 
baholash qanday ataladi?
A)  Diagnostik baholash
B)  Summativ (yakuniy) baholash
C)  Sertifikatlash
D)  Formativ (shakllantiruvchi) baholash
 To'g'ri javob: D) Formativ (shakllantiruvchi) baholash
✔
Izoh:  Formativ baholash teskari aloqa berib, o'qitish va o'rganishni joriy tarzda yaxshilashga xizmat qiladi.
26.  Hayvonlar psixikasi va xulqini o'rganadigan tarmoq qaysi?
A)  Psixolingvistika
B)  Zoopsixologiya
C)  Etnopsixologiya
D)  Gerontopsixologiya
 To'g'ri javob: B) Zoopsixologiya
✔
Izoh:  Zoopsixologiya hayvonlarning psixik faoliyati va uning evolyutsiyasini o'rganadi.
27.  Muayyan fan bo'yicha bilimlar mazmuni, mavzular ketma-ketligi va hajmini belgilovchi hujjat 
qaysi?
A)  Sinf jurnali
B)  Dars jadvali
C)  O'quv dasturi
D)  O'quv rejasi
 To'g'ri javob: C) O'quv dasturi
✔
Izoh:  O'quv dasturi bir fan doirasida o'rganiladigan mavzular, ularning mazmuni va soatlarini belgilaydi.
28.  «Kollektiv ongsizlik» va «arxetiplar» tushunchalari kimga tegishli?
A)  A. Adler
B)  Z. Freyd
C)  K. Xorni
D)  K. G. Yung
 To'g'ri javob: D) K. G. Yung
✔
Izoh:  Yung bo'yicha kollektiv ongsizlik insoniyatga umumiy bo'lgan arxetiplardan iborat.
29.  Gumanistik psixologiyaning yetakchi vakillari kimlar?
A)  I. Pavlov va V. Bexterev
B)  E. Titchener va V. Vundt
C)  Z. Freyd va A. Adler
D)  A. Maslou va K. Rodjers
 To'g'ri javob: D) A. Maslou va K. Rodjers
✔
Izoh:  Gumanistik psixologiya shaxsning o'sishi va o'zini namoyon qilishini markazga qo'ygan; A. Maslou va K. 
Rodjers uning asoschilari.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    305 30.  Ochiq savolga qaysi misol mos keladi?
A)  «Kursingiz: 1, 2, 3 yoki 4»
B)  «Kasb tanlashingizga nima ta'sir qildi?»
C)  «Yoshingizni belgilang: 18–20, 21–23»
D)  «Siz talabamisiz? Ha/Yo'q»
 To'g'ri javob: B) «Kasb tanlashingizga nima ta'sir qildi?»✔
Izoh:  Ochiq savolga respondent javobni o'z so'zlari bilan erkin yozadi, tayyor variantlar berilmaydi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    306 Psixologiya va pedagogika • 6-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Mashq va analizatorlarning o'zaro ta'siri natijasida sezgirlikning ortishi qanday ataladi?
A)  Sensibilizatsiya
B)  Generalizatsiya
C)  Tormozlanish
D)  Adaptatsiya
 To'g'ri javob: A) Sensibilizatsiya✔
Izoh:  Sensibilizatsiya — masalan, musiqachilarda eshitish sezgirligining mashq natijasida oshishi.
2.  E. Bernning tranzakt tahlilida shaxsning uch Ego-holati qaysilar?
A)  Id, Ego, Super-ego
B)  Ota-ona, Katta (Kattalar), Bola
C)  Persona, Soya, O'zlik
D)  Lider, ijrochi, kuzatuvchi
 To'g'ri javob: B) Ota-ona, Katta (Kattalar), Bola
✔
Izoh:  Bern bo'yicha muloqotda shaxs Ota-ona, Katta yoki Bola holatidan turib harakat qiladi.
3.  J. Piaje bo'yicha intellekt rivojlanishining birinchi bosqichi qaysi?
A)  Sensomotor bosqich
B)  Konkret operatsiyalar bosqichi
C)  Operatsiyadan oldingi bosqich
D)  Formal operatsiyalar bosqichi
 To'g'ri javob: A) Sensomotor bosqich
✔
Izoh:  Piaje bo'yicha taxminan 0–2 yoshda sensomotor intellekt bosqichi kechadi.
4.  Hodisa guvohlari ko'p bo'lganda jabrlanuvchiga yordam berish ehtimolining kamayishi qanday 
ataladi?
A)  Pigmalion effekti
B)  Guvoh (bystander) effekti
C)  Ijtimoiy fasilitatsiya
D)  Oreol effekti
 To'g'ri javob: B) Guvoh (bystander) effekti
✔
Izoh:  Guvohlar ko'p bo'lsa, mas'uliyat ular o'rtasida «tarqalib», har biri yordamni boshqalardan kutadi.
5.  Lider va rahbar tushunchalarining asosiy farqi nimada?
A)  Ular o'rtasida farq yo'q
B)  Lider har doim lavozimga ega bo'ladi
C)  Lider norasmiy munosabatlarda, rahbar rasmiy tuzilmada ta'sir ko'rsatadi
D)  Rahbar faqat norasmiy guruhda bo'ladi
 To'g'ri javob: C) Lider norasmiy munosabatlarda, rahbar rasmiy tuzilmada ta'sir ko'rsatadi
✔
Izoh:  Rahbar rasmiy tayinlanadi, lider esa guruh a'zolari tomonidan norasmiy tan olinadi.
6.  Shaxs o'z qarashlari va me'yorlarini qabul qiladigan, unga yo'nalgan guruh qanday ataladi?
A)  Nominal guruh
B)  Shartli guruh
C)  Formal guruh
D)  Referent guruh
 To'g'ri javob: D) Referent guruh
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    307 Izoh:  Referent guruh shaxs uchun namuna bo'lib, uning qadriyat va me'yorlari shaxs xulqini boshqaradi.
7.  Bitta masalaga ko'plab turli yechimlar topishga yo'naltirilgan tafakkur (J. Gilford) qanday ataladi?
A)  Divergent tafakkur
B)  Konvergent tafakkur
C)  Algoritmik tafakkur
D)  Reproduktiv tafakkur
 To'g'ri javob: A) Divergent tafakkur✔
Izoh:  Divergent tafakkur ijodkorlik bilan bog'liq bo'lib, turli yo'nalishlarda ko'p javob izlaydi.
8.  Bolon jarayoni (Bologna) qanday maqsadni ko'zlaydi?
A)  Kasb-hunar ta'limini to'xtatishni
B)  Maktabgacha ta'limni bekor qilishni
C)  Faqat xususiy universitetlar ochishni
D)  Yagona Yevropa oliy ta'lim hududini yaratishni
 To'g'ri javob: D) Yagona Yevropa oliy ta'lim hududini yaratishni
✔
Izoh:  1999-yilda Bolonya deklaratsiyasi bilan boshlangan jarayon darajalar va kreditlarning o'zaro tan 
olinishini ko'zda tutadi.
9.  Muloqotning pertseptiv tomoni nimani anglatadi?
A)  Nutq tezligini
B)  Axborot almashinuvini
C)  Birgalikdagi harakatlarni tashkil etishni
D)  Sheriklarning bir-birini idrok etishi va tushunishini
 To'g'ri javob: D) Sheriklarning bir-birini idrok etishi va tushunishini
✔
Izoh:  Pertseptiv tomon suhbatdoshlarning bir-birini idrok etishi, baholashi va o'zaro tushunishini ifodalaydi.
10.  Axborotni tanqidiy tahlilsiz, ongga bevosita ta'sir orqali qabul qildirish qanday ataladi?
A)  Refleksiya
B)  Argumentatsiya
C)  Suggestiya (ishontirish orqali ta'sir)
D)  Empatiya
 To'g'ri javob: C) Suggestiya (ishontirish orqali ta'sir)
✔
Izoh:  Suggestiya mantiqiy dalillarga emas, tanqidiylik pasaygan holatda bevosita ta'sirga asoslanadi.
11.  Ochiq onlayn platformalar orqali ko'p sonli tinglovchilarga mo'ljallangan kurslar qanday ataladi?
A)  Eksternat
B)  Seminar
C)  MOOC (ommaviy ochiq onlayn kurslar)
D)  Rezidentura
 To'g'ri javob: C) MOOC (ommaviy ochiq onlayn kurslar)
✔
Izoh:  MOOC — Massive Open Online Course, cheklanmagan auditoriya uchun internet orqali o'qitiladigan 
kurslar.
12.  Diqqat deb nimaga aytiladi?
A)  Narsalarning yaxlit obrazini yaratishga
B)  Axborotni uzoq saqlashga
C)  Ongning ma'lum obyektga yo'naltirilishi va to'planishiga
D)  Yangi obrazlar yaratishga
 To'g'ri javob: C) Ongning ma'lum obyektga yo'naltirilishi va to'planishiga
✔
Izoh:  Diqqat — ongning muayyan obyektga yo'nalganligi va unga jamlanganligi; u bilish jarayonlarini tashkil 
etadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    308 13.  Avval iroda kuchi bilan boshlangan ish qiziqarli bo'lib, endi zo'riqishsiz davom etsa, bu qanday 
diqqat?
A)  Ixtiyoriydan keyingi diqqat
B)  Ixtiyoriy diqqat
C)  Tarqoq diqqat
D)  Ixtiyorsiz diqqat
 To'g'ri javob: A) Ixtiyoriydan keyingi diqqat✔
Izoh:  Ixtiyoriydan keyingi diqqat (N. F. Dobrinin) faoliyatga qiziqish tufayli irodaviy zo'riqishsiz saqlanadi.
14.  «Tarbiya biz uchun yo hayot — yo mamot, yo najot — yo halokat, yo saodat — yo falokat 
masalasidur» degan fikr muallifi kim?
A)  Abdulla Avloniy
B)  Mahmudxo'ja Behbudiy
C)  Abdurauf Fitrat
D)  Alisher Navoiy
 To'g'ri javob: A) Abdulla Avloniy
✔
Izoh:  Bu so'zlar Abdulla Avloniyning «Turkiy guliston yoxud axloq» asaridan olingan.
15.  Bolaning yosh va individual xususiyatlarini hisobga olib tarbiyalash qaysi prinsipga mos?
A)  Individual yondashuv prinsipi
B)  Tarbiyaning ommaviyligi
C)  Avtoritarlik prinsipi
D)  Faqat jazoga tayanish
 To'g'ri javob: A) Individual yondashuv prinsipi
✔
Izoh:  Individual yondashuv har bir tarbiyalanuvchining o'ziga xosligini hisobga olib, ta'sir usullarini tanlashni 
talab etadi.
16.  Ijtimoiy ustanovka (attityud)ning uch komponenti qaysilar?
A)  Sezgi, idrok, tafakkur
B)  Id, Ego, Super-ego
C)  Ong, ongosti, ongsizlik
D)  Kognitiv, affektiv, konativ (xulqiy)
 To'g'ri javob: D) Kognitiv, affektiv, konativ (xulqiy)
✔
Izoh:  Attityud bilim (kognitiv), emotsional baho (affektiv) va xulqqa tayyorlik (konativ) komponentlaridan 
iborat.
17.  «Insonga iloji boricha ko'proq talab va iloji boricha ko'proq hurmat» tamoyili kimga tegishli?
A)  K. D. Ushinskiy
B)  A. S. Makarenko
C)  J. J. Russo
D)  Ya. A. Komenskiy
 To'g'ri javob: B) A. S. Makarenko
✔
Izoh:  Makarenko talabchanlik va shaxsga hurmatning birligini tarbiyaning asosiy prinsiplaridan biri deb bilgan.
18.  Birlamchi sotsializatsiya asosan qayerda kechadi?
A)  Oliy ta'lim muassasasida
B)  Ish joyida
C)  Oilada
D)  Jamoat tashkilotlarida
 To'g'ri javob: C) Oilada
✔
Izoh:  Birlamchi sotsializatsiya bolalikda, avvalo oila va yaqin atrof ta'sirida amalga oshadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    309 19.  Tabiatga ongli va mas'uliyatli munosabatni shakllantirish tarbiyaning qaysi turi?
A)  Iqtisodiy tarbiya
B)  Estetik tarbiya
C)  Ekologik tarbiya
D)  Aqliy tarbiya
 To'g'ri javob: C) Ekologik tarbiya✔
Izoh:  Ekologik tarbiya tabiatni asrash va undan oqilona foydalanishga oid bilim va munosabatlarni 
shakllantiradi.
20.  Bir vaqtda aniq idrok qilinadigan obyektlar soni diqqatning qaysi xossasini bildiradi?
A)  Ko'chuvchanligi
B)  Konsentratsiyasi
C)  Barqarorligi
D)  Hajmi
 To'g'ri javob: D) Hajmi
✔
Izoh:  Diqqat hajmi bir lahzada aniq idrok qilinadigan obyektlar miqdori bilan o'lchanadi.
21.  Bosh miyaning qaysi markazi zararlanganda nutqni talaffuz qilish (motor nutq) buziladi?
A)  Ensa ko'rish markazi
B)  Vernike markazi
C)  Miyacha
D)  Broka markazi
 To'g'ri javob: D) Broka markazi
✔
Izoh:  P. Broka aniqlagan markaz nutqning motor tomonini ta'minlaydi; Vernike markazi esa nutqni tushunish 
bilan bog'liq.
22.  Muhim belgilarni ajratib, ikkinchi darajali belgilardan fikran chalg'ish qanday ataladi?
A)  Klassifikatsiya
B)  Taqqoslash
C)  Abstraksiya
D)  Sintez
 To'g'ri javob: C) Abstraksiya
✔
Izoh:  Abstraksiya — narsaning muhim xususiyatlarini ajratib olib, muhim bo'lmaganlaridan fikran chalg'ish.
23.  Keyin o'rganilgan material avval o'rganilganini eslashga xalaqit berishi qanday ataladi?
A)  Retroaktiv tormozlanish
B)  Reminissensiya
C)  Sensibilizatsiya
D)  Proaktiv tormozlanish
 To'g'ri javob: A) Retroaktiv tormozlanish
✔
Izoh:  Retroaktiv tormozlanishda yangi o'rganilgan axborot oldingi axborotni esga tushirishga to'sqinlik qiladi.
24.  Go'zallikni idrok etish, his qilish va yaratish qobiliyatini shakllantirish tarbiyaning qaysi yo'nalishi?
A)  Jismoniy tarbiya
B)  Huquqiy tarbiya
C)  Mehnat tarbiyasi
D)  Estetik tarbiya
 To'g'ri javob: D) Estetik tarbiya
✔
Izoh:  Estetik tarbiya san'at, tabiat va hayotdagi go'zallikni anglash va qadrlashni shakllantiradi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    310 25.  Talabaning o'quv va ilmiy yutuqlari, ishlari namunalarini tizimli to'plash shakli qanday ataladi?
A)  Portfolio
B)  Sillabus
C)  O'quv reja
D)  Reyting jadvali
 To'g'ri javob: A) Portfolio✔
Izoh:  Portfolio talabaning muayyan vaqt ichidagi rivojlanishi va yutuqlarini namoyish etadi.
26.  Boshqalar xulqini vaziyatni hisobga olmay, ularning shaxsiy xislatlari bilan izohlashga moyillik 
qanday ataladi?
A)  Pigmalion effekti
B)  Guvoh effekti
C)  Oreol effekti
D)  Fundamental atributsiya xatosi
 To'g'ri javob: D) Fundamental atributsiya xatosi
✔
Izoh:  Fundamental atributsiya xatosida tashqi vaziyat ta'siri yetarlicha baholanmay, shaxs xususiyatlari 
bo'rttiriladi.
27.  Idrok sezgidan nimasi bilan farq qiladi?
A)  Narsani yaxlit obraz sifatida aks ettirishi bilan
B)  Faqat hayvonlarga xosligi bilan
C)  Faqat ko'rish orqali hosil bo'lishi bilan
D)  Ixtiyorsiz bo'lmasligi bilan
 To'g'ri javob: A) Narsani yaxlit obraz sifatida aks ettirishi bilan
✔
Izoh:  Idrok narsa va hodisalarni ularning xossalari majmui sifatida yaxlit aks ettiradi.
28.  Sog'lom turmush tarzi, salomatlik va harakat sifatlarini rivojlantirish tarbiyaning qaysi yo'nalishi?
A)  Iqtisodiy tarbiya
B)  Ekologik tarbiya
C)  Jismoniy tarbiya
D)  Huquqiy tarbiya
 To'g'ri javob: C) Jismoniy tarbiya
✔
Izoh:  Jismoniy tarbiya organizmni chiniqtirish, kuch, chaqqonlik va chidamlilikni oshirishga xizmat qiladi.
29.  ECTS qisqartmasi nimani anglatadi?
A)  Elektron sinf jurnali
B)  Yevropa kredit ko'chirish va to'plash tizimi
C)  Ta'lim sifati xalqaro reytingi
D)  Yevropa test markazi
 To'g'ri javob: B) Yevropa kredit ko'chirish va to'plash tizimi
✔
Izoh:  ECTS (European Credit Transfer and Accumulation System) talaba o'quv yuklamasini kreditlarda 
o'lchaydi.
30.  Ijtimoiy psixologiya bo'yicha ilk darsliklar 1908-yilda kimlar tomonidan nashr etilgan?
A)  J. Moreno va K. Levin
B)  S. Ash va S. Milgram
C)  U. Makdugall va E. Ross
D)  Z. Freyd va K. Yung
 To'g'ri javob: C) U. Makdugall va E. Ross
✔
Izoh:  1908-yilda U. Makdugall va E. Rossning kitoblari chiqqan, bu sana ijtimoiy psixologiyaning mustaqil soha
bo'lishi bilan bog'lanadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    311 Psixologiya va pedagogika • 7-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  O'quvchiga vazifa davomida vaqtinchalik yordam berib, mustaqillik ortgani sari uni kamaytirish 
qanday ataladi?
A)  Skaffolding (tayanch yordam)
B)  Reproduktiv ta'lim
C)  Frontal so'rov
D)  Dasturlashtirilgan nazorat
 To'g'ri javob: A) Skaffolding (tayanch yordam)✔
Izoh:  Skaffolding yaqin rivojlanish zonasi g'oyasiga tayanib, yordamni bosqichma-bosqich olib tashlashni 
nazarda tutadi.
2.  Bir darsda takrorlash, yangi mavzu, mustahkamlash va uy vazifasini o'z ichiga olgan dars turi qaysi?
A)  Takrorlash-umumlashtirish darsi
B)  Nazorat darsi
C)  Ekskursiya darsi
D)  Kombinatsiyalashgan (aralash) dars
 To'g'ri javob: D) Kombinatsiyalashgan (aralash) dars
✔
Izoh:  Aralash dars bir necha didaktik maqsadni birlashtiradi va maktab amaliyotida eng ko'p qo'llaniladi.
3.  Kuchli, qisqa muddatli, portlovchi emotsional holat qanday ataladi?
A)  Affekt
B)  Ehtiros
C)  Kayfiyat
D)  Hissiyot
 To'g'ri javob: A) Affekt
✔
Izoh:  Affekt (g'azab, dahshat) tez paydo bo'ladi, kuchli kechadi va ongning nazoratini susaytiradi.
4.  Introspeksiya metodi nima?
A)  Boshqalarni yashirin kuzatish
B)  Faoliyat mahsullarini tahlil qilish
C)  O'z ichki kechinmalarini o'zi kuzatish
D)  Guruhda so'rovnoma o'tkazish
 To'g'ri javob: C) O'z ichki kechinmalarini o'zi kuzatish
✔
Izoh:  Introspeksiya — sub'ektning o'z ongida kechayotgan jarayonlarni o'zi kuzatib, tavsiflashi.
5.  O'quv rejasi (o'quv plani) qanday hujjat?
A)  Bitta fan mavzularining batafsil mazmuni
B)  O'quvchining kundaligi
C)  Fanlar ro'yxati, ularning o'qitilish ketma-ketligi va soatlar taqsimotini belgilovchi hujjat
D)  Darsning konspekti
 To'g'ri javob: C) Fanlar ro'yxati, ularning o'qitilish ketma-ketligi va soatlar taqsimotini belgilovchi 
✔
hujjat
Izoh:  O'quv rejasi qaysi fanlar, qaysi davrda va necha soat o'qitilishini belgilaydi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    312 6.  Uzoq davom etadigan, kuchsiz ifodalangan, butun xulqqa rang beruvchi emotsional holat qaysi?
A)  Affekt
B)  Ehtiros
C)  Stress
D)  Kayfiyat
 To'g'ri javob: D) Kayfiyat✔
Izoh:  Kayfiyat — nisbatan uzoq muddatli, kuchsiz emotsional fon bo'lib, faoliyat va muloqotga ta'sir etadi.
7.  «Buyuk didaktika» asarining muallifi kim?
A)  I. G. Pestalotstsi
B)  Ya. A. Komenskiy
C)  J. J. Russo
D)  K. D. Ushinskiy
 To'g'ri javob: B) Ya. A. Komenskiy
✔
Izoh:  Chex pedagogi Ya. A. Komenskiy «Buyuk didaktika»da ta'limning yaxlit nazariyasini bayon qilgan.
8.  «Yomon o'qituvchi haqiqatni tayyor holda beradi, yaxshi o'qituvchi uni topishga o'rgatadi» degan 
fikr muallifi kim?
A)  Jon Lokk
B)  Jan Jak Russo
C)  Iogann Gerbart
D)  Adolf Disterveg
 To'g'ri javob: D) Adolf Disterveg
✔
Izoh:  Nemis pedagogi A. Disterveg rivojlantiruvchi ta'lim va o'quvchi mustaqilligi tarafdori bo'lgan.
9.  Miya shikastlanishlarida psixik funksiyalar buzilishini o'rganuvchi tarmoq va uning asoschisini 
toping.
A)  Neyropsixologiya — A. R. Luriya
B)  Zoopsixologiya — V. A. Vagner
C)  Psixodiagnostika — A. Bine
D)  Psixofizika — G. Fexner
 To'g'ri javob: A) Neyropsixologiya — A. R. Luriya
✔
Izoh:  A. R. Luriya miya mahalliy shikastlanishlari va oliy psixik funksiyalar bog'liqligini o'rganib, 
neyropsixologiyaga asos solgan.
10.  Madaniy-tarixiy nazariya muallifi kim?
A)  A. N. Leontev
B)  L. S. Vigotskiy
C)  P. Ya. Galperin
D)  S. L. Rubinshteyn
 To'g'ri javob: B) L. S. Vigotskiy
✔
Izoh:  L. S. Vigotskiy oliy psixik funksiyalar madaniyat va belgilar vositasida ijtimoiy kelib chiqishga ega ekanini 
asoslagan.
11.  Yosh psixologiyasi nimani o'rganadi?
A)  Jinoyatchilar psixologiyasini
B)  Mehnat jarayonidagi charchoqni
C)  Inson psixikasining yoshga qarab rivojlanish qonuniyatlarini
D)  Hayvonlar psixikasini
 To'g'ri javob: C) Inson psixikasining yoshga qarab rivojlanish qonuniyatlarini
✔
Izoh:  Yosh psixologiyasi ontogenezda, ya'ni tug'ilishdan keksalikkacha bo'lgan psixik rivojlanishni o'rganadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    313 12.  Muvaffaqiyatsizlikka mantiqan to'g'ri ko'ringan bahona topish qaysi himoya mexanizmi?
A)  Inkor
B)  Proeksiya
C)  Ratsionalizatsiya
D)  Sublimatsiya
 To'g'ri javob: C) Ratsionalizatsiya✔
Izoh:  Ratsionalizatsiya — xatti-harakatning haqiqiy sababini yashirib, uni maqbul dalillar bilan oqlash.
13.  Xarakter xislatlarining me'yor doirasida haddan tashqari kuchayishi qanday ataladi?
A)  Introversiya
B)  Frustratsiya
C)  Psixopatiya
D)  Aksentuatsiya
 To'g'ri javob: D) Aksentuatsiya
✔
Izoh:  Aksentuatsiya (K. Leongard, A. Lichko) — me'yorning chekka varianti bo'lib, ayrim xislatlarning ortiqcha 
ifodalanishi.
14.  O'z va boshqalarning his-tuyg'ularini anglash va boshqarish qobiliyati qanday ataladi?
A)  Mantiqiy intellekt
B)  Emotsional intellekt
C)  Kristallangan intellekt
D)  Fazoviy intellekt
 To'g'ri javob: B) Emotsional intellekt
✔
Izoh:  Emotsional intellekt tushunchasini P. Salovey va J. Mayer kiritgan, D. Goulman esa ommalashtirgan.
15.  Eksperimentning kuzatishdan asosiy farqi nimada?
A)  Tadqiqotchi sharoitni faol yaratib, sababiy bog'liqlikni aniqlashida
B)  Faqat bolalar ustida o'tkazilishida
C)  Natijalar miqdoriy ifodalanmasligida
D)  Faqat laboratoriyada bo'lishida
 To'g'ri javob: A) Tadqiqotchi sharoitni faol yaratib, sababiy bog'liqlikni aniqlashida
✔
Izoh:  Eksperimentda tadqiqotchi mustaqil o'zgaruvchini boshqaradi va uning natijaga ta'sirini aniqlaydi.
16.  Laboratoriya eksperimentining asosiy kamchiligi qaysi?
A)  Sharoitning sun'iyligi
B)  Faqat bitta sinaluvchi qatnashishi
C)  Natijalarni qayd etib bo'lmasligi
D)  O'zgaruvchilarni boshqarib bo'lmasligi
 To'g'ri javob: A) Sharoitning sun'iyligi
✔
Izoh:  Laboratoriya sharoiti hayotiy vaziyatdan farq qiladi, bu esa natijalarni real hayotga ko'chirishni 
qiyinlashtiradi.
17.  An'anaviy auditoriya mashg'ulotlari va onlayn ta'limni uyg'unlashtirgan model qanday ataladi?
A)  Aralash (blended) ta'lim
B)  Eksternat
C)  Individual ta'lim
D)  Masofaviy ta'lim
 To'g'ri javob: A) Aralash (blended) ta'lim
✔
Izoh:  Aralash ta'lim yuzma-yuz mashg'ulot va elektron resurslarni birgalikda qo'llaydi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    314 18.  Insonning boshqalardan farq qiluvchi betakror xususiyatlari majmui qanday ataladi?
A)  Identifikatsiya
B)  Sotsializatsiya
C)  Individ
D)  Individuallik
 To'g'ri javob: D) Individuallik✔
Izoh:  Individuallik — shaxsning psixik, fiziologik va ijtimoiy xususiyatlarining o'ziga xos, takrorlanmas 
birikmasi.
19.  Stress tushunchasini ilmiy muomalaga kiritgan va umumiy adaptatsiya sindromini tavsiflagan olim
kim?
A)  Gans Selye
B)  Ivan Pavlov
C)  Abraham Maslou
D)  Uolter Kennon
 To'g'ri javob: A) Gans Selye
✔
Izoh:  G. Selye bo'yicha umumiy adaptatsiya sindromi xavotir, qarshilik va holdan toyish bosqichlaridan iborat.
20.  «Qobiliyat faqat faoliyatda rivojlanadi va faoliyatdan tashqarida mavjud bo'lmaydi» degan 
qoidani asoslagan olim kim?
A)  A. N. Leontev
B)  L. S. Vigotskiy
C)  B. M. Teplov
D)  S. L. Rubinshteyn
 To'g'ri javob: C) B. M. Teplov
✔
Izoh:  B. M. Teplov qobiliyatlarni muayyan faoliyat bilan uzviy bog'liq individual farqlar sifatida ta'riflagan.
21.  L. S. Vigotskiyning «yaqin rivojlanish zonasi» tushunchasi nimani bildiradi?
A)  Bola mustaqil bajaradigan vazifalarni
B)  Bola kattalar yordamida bajara oladigan, lekin hali mustaqil bajara olmaydigan vazifalar sohasini
C)  Maktab joylashgan hududni
D)  Bolaning jismoniy o'sish sur'atini
 To'g'ri javob: B) Bola kattalar yordamida bajara oladigan, lekin hali mustaqil bajara olmaydigan 
✔
vazifalar sohasini
Izoh:  Yaqin rivojlanish zonasi aktual va potensial rivojlanish darajalari orasidagi farqdir.
22.  O'quvchilar o'qituvchi ko'rsatgan namuna bo'yicha harakatlarni takrorlaydigan metod qanday 
ataladi?
A)  Tadqiqotchilik metodi
B)  Muammoli bayon
C)  Qisman izlanishli metod
D)  Reproduktiv metod
 To'g'ri javob: D) Reproduktiv metod
✔
Izoh:  Reproduktiv metod bilim va harakat usullarini namuna asosida qayta tiklash va mashq qilishga 
qaratilgan.
23.  Kamtarlik va izzat-nafs xarakterning qaysi munosabatlar tizimiga kiradi?
A)  Narsalarga munosabat
B)  O'ziga munosabat
C)  Mehnatga munosabat
D)  Jamoaga munosabat
 To'g'ri javob: B) O'ziga munosabat
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    315 Izoh:  O'ziga munosabatda kamtarlik, izzat-nafs, o'z-o'ziga tanqidiylik kabi xislatlar namoyon bo'ladi.
24.  Psixologik test deb nimaga aytiladi?
A)  Erkin shakldagi suhbatga
B)  Hujjatlarni tahlil qilishga
C)  Standartlashgan, qisqa vaqtli o'lchov sinoviga
D)  Uzoq muddatli kuzatishga
 To'g'ri javob: C) Standartlashgan, qisqa vaqtli o'lchov sinoviga✔
Izoh:  Test — psixik xususiyatlarni o'lchash uchun standart topshiriqlar va baholash mezonlariga ega sinov.
25.  Birinchi eksperimental psixologiya laboratoriyasi qaysi shaharda ochilgan?
A)  Leyptsig
B)  London
C)  Vena
D)  Parij
 To'g'ri javob: A) Leyptsig
✔
Izoh:  Laboratoriya 1879-yilda Leyptsig universitetida V. Vundt tomonidan ochilgan.
26.  O'qituvchi bir vaqtning o'zida butun sinf bilan umumiy topshiriq asosida ishlashi qanday ta'lim 
shakli?
A)  Individual ish
B)  Guruhli ish
C)  Frontal ish
D)  Juftlikda ish
 To'g'ri javob: C) Frontal ish
✔
Izoh:  Frontal ishda butun sinf o'qituvchi rahbarligida bir xil vazifani bajaradi.
27.  Kuzatish metodining asosiy xususiyati qaysi?
A)  Tadqiqotchi sharoitni faol o'zgartiradi
B)  Standart topshiriqlar bilan o'lchanadi
C)  Hodisa tabiiy sharoitda aralashuvsiz qayd etiladi
D)  Sinaluvchi yozma savollarga javob beradi
 To'g'ri javob: C) Hodisa tabiiy sharoitda aralashuvsiz qayd etiladi
✔
Izoh:  Kuzatishda tadqiqotchi jarayonga aralashmaydi, xulqni tabiiy holatda maqsadli va tizimli qayd etadi.
28.  «Kognitiv psixologiya» kitobi (1967) bilan bu yo'nalishga nom bergan olim kim?
A)  Jan Piaje
B)  Ulrix Naysser
C)  Burrhus Skinner
D)  Kurt Levin
 To'g'ri javob: B) Ulrix Naysser
✔
Izoh:  U. Naysserning 1967-yilgi «Kognitiv psixologiya» kitobi yo'nalishning shakllanishida muhim rol o'ynagan.
29.  Z. Freyd bo'yicha shaxs tuzilmasi qaysi qismlardan iborat?
A)  Ong, ongosti, iroda
B)  Persona, Soya, Anima
C)  Id (U), Ego (Men), Super-ego (Oliy Men)
D)  Ota-ona, Katta, Bola
 To'g'ri javob: C) Id (U), Ego (Men), Super-ego (Oliy Men)
✔
Izoh:  Freyd shaxsni instinktiv Id, realistik Ego va axloqiy me'yorlarni ifodalovchi Super-egodan iborat deb 
hisoblagan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    316 30.  O'quvchining o'quv materialini tushunib, faol fikrlagan holda o'zlashtirishini talab qiluvchi prinsip 
qaysi?
A)  Onglilik va faollik prinsipi
B)  Ko'rgazmalilik prinsipi
C)  Mustahkamlik prinsipi
D)  Tizimlilik prinsipi
 To'g'ri javob: A) Onglilik va faollik prinsipi✔
Izoh:  Onglilik va faollik prinsipi mexanik yodlash o'rniga tushunib, mustaqil fikrlab o'rganishni ko'zda tutadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    317 Psixologiya va pedagogika • 8-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Talabalar oldindan tayyorlangan masalalar bo'yicha ma'ruza va muhokama olib boradigan 
mashg'ulot qanday ataladi?
A)  Ma'ruza
B)  Seminar
C)  Ekskursiya
D)  Laboratoriya ishi
 To'g'ri javob: B) Seminar✔
Izoh:  Seminar mashg'ulotida talabalar mustaqil tayyorlagan materialni taqdim etib, guruhda muhokama 
qiladi.
2.  Talabalar nazariy bilimlarni tajriba va asboblar yordamida tekshiradigan mashg'ulot turi qaysi?
A)  Seminar
B)  Laboratoriya mashg'uloti
C)  Konsultatsiya
D)  Ma'ruza
 To'g'ri javob: B) Laboratoriya mashg'uloti
✔
Izoh:  Laboratoriya mashg'ulotida talabalar tajriba o'tkazib, nazariyani amalda tekshiradi va ko'nikma hosil 
qiladi.
3.  Ovoz tembri, balandligi, nutq tezligi va pauzalar qaysi noverbal tizimga kiradi?
A)  Proksemika
B)  Takesika
C)  Kinesika
D)  Paralingvistika
 To'g'ri javob: D) Paralingvistika
✔
Izoh:  Paralingvistik vositalar nutqning ovoz sifatlari bilan bog'liq bo'lib, so'zlarga qo'shimcha ma'no beradi.
4.  Bolaning dastlabki axloqiy tushunchalari va odatlari shakllanadigan birlamchi tarbiya instituti 
qaysi?
A)  Universitet
B)  Oila
C)  Ommaviy axborot vositalari
D)  Mehnat jamoasi
 To'g'ri javob: B) Oila
✔
Izoh:  Oila bolaning ilk sotsializatsiyasi va tarbiyasida hal qiluvchi rol o'ynaydigan birlamchi institutdir.
5.  Tarbiyachining o'z xulqi va faoliyati orqali o'rnak ko'rsatishi qanday metod?
A)  Shaxsiy namuna (ibrat)
B)  Odatlantirish
C)  Rag'batlantirish
D)  Talab
 To'g'ri javob: A) Shaxsiy namuna (ibrat)
✔
Izoh:  Namuna metodi bolalarning taqlid qilishga moyilligiga tayanadi va kattalarning shaxsiy ibratini nazarda 
tutadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    318 6.  Faol tinglashda suhbatdosh fikrini o'z so'zlari bilan qisqa qayta aytish qanday usul?
A)  Maslahat berish
B)  Parafraz
C)  Interpretatsiya
D)  Baholash
 To'g'ri javob: B) Parafraz✔
Izoh:  Parafraz suhbatdoshga uni to'g'ri tushunganingizni ko'rsatadi va fikrni aniqlashtirishga yordam beradi.
7.  Jestlar, mimika va pozalar tizimini o'rganuvchi soha qanday ataladi?
A)  Kinesika
B)  Ekstralingvistika
C)  Proksemika
D)  Semantika
 To'g'ri javob: A) Kinesika
✔
Izoh:  Kinesika tana harakatlari orqali uzatiladigan axborotni o'rganadi.
8.  K. Levin bo'yicha rahbarlik uslublari qaysilar?
A)  Muloqotli, muloqotsiz, rasmiy
B)  Faol, passiv, aralash
C)  Avtoritar, demokratik, liberal
D)  Formal, norasmiy, referent
 To'g'ri javob: C) Avtoritar, demokratik, liberal
✔
Izoh:  K. Levin tajribalarida avtoritar, demokratik va liberal (aralashmaslik) uslublarining guruhga ta'siri 
o'rganilgan.
9.  Narsa va hodisalarning o'xshash va farqli tomonlarini aniqlash qanday tafakkur operatsiyasi?
A)  Konkretlashtirish
B)  Taqqoslash
C)  Sintez
D)  Abstraksiya
 To'g'ri javob: B) Taqqoslash
✔
Izoh:  Taqqoslash orqali narsalar orasidagi o'xshashlik va farqlar aniqlanadi; bu tasniflashning asosidir.
10.  Boshqa muallif asari yoki g'oyasini manba ko'rsatmasdan o'zinikidek taqdim etish qanday ataladi?
A)  Referat
B)  Iqtibos
C)  Annotatsiya
D)  Plagiat
 To'g'ri javob: D) Plagiat
✔
Izoh:  Plagiat akademik halollik qoidalarini qo'pol buzish hisoblanadi; iqtibos esa manbani ko'rsatgan holda 
keltirishdir.
11.  Bir-biriga zid bilim yoki e'tiqodlar paydo bo'lganda kechadigan noqulaylik holati (L. Festinger) 
qanday ataladi?
A)  Frustratsiya
B)  Deindividuatsiya
C)  Stress
D)  Kognitiv dissonans
 To'g'ri javob: D) Kognitiv dissonans
✔
Izoh:  Festinger nazariyasiga ko'ra shaxs kognitiv dissonansni kamaytirish uchun fikr yoki xulqini o'zgartiradi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    319 12.  Alisher Navoiyning jamiyatdagi turli toifalar va axloq haqidagi asari qaysi?
A)  «Turkiy guliston yoxud axloq»
B)  «Qobusnoma»
C)  «Mahbub ul-qulub»
D)  «Qutadg'u bilig»
 To'g'ri javob: C) «Mahbub ul-qulub»✔
Izoh:  Navoiy «Mahbub ul-qulub»da insonning axloqiy fazilatlari va illatlari haqida fikr yuritgan.
13.  I. P. Pavlov bo'yicha analizator qaysi qismlardan tashkil topadi?
A)  Retseptor, o'tkazuvchi nerv yo'llari va miya po'stlog'idagi markaz
B)  Retseptor va mushak
C)  Sezgi a'zosi va orqa miya
D)  Faqat miya po'stlog'i
 To'g'ri javob: A) Retseptor, o'tkazuvchi nerv yo'llari va miya po'stlog'idagi markaz
✔
Izoh:  Analizator periferik qism (retseptor), o'tkazuvchi yo'llar va bosh miya po'stlog'idagi markaziy qismdan 
iborat.
14.  Tafakkur deb nimaga aytiladi?
A)  Ongning bir obyektga yo'nalishiga
B)  Narsalarning alohida xossalarini aks ettirishga
C)  O'tmish tajribasini saqlashga
D)  Voqelikni umumlashgan va bilvosita aks ettirishga
 To'g'ri javob: D) Voqelikni umumlashgan va bilvosita aks ettirishga
✔
Izoh:  Tafakkur — voqelikning muhim aloqa va munosabatlarini umumlashgan, bilvosita aks ettiruvchi bilish 
jarayoni.
15.  «Pedagogik doston» (Pedagogicheskaya poema) asarining muallifi kim?
A)  L. N. Tolstoy
B)  A. S. Makarenko
C)  V. A. Suxomlinskiy
D)  N. K. Krupskaya
 To'g'ri javob: B) A. S. Makarenko
✔
Izoh:  Makarenko bu asarida voyaga yetmaganlar koloniyasidagi tarbiyaviy tajribasini tasvirlagan.
16.  Idrokda obyektni fondan ajratib olish idrokning qaysi xossasiga mos keladi?
A)  Adaptatsiya
B)  Strukturalilik
C)  Konstantlik
D)  Tanlovchanlik (selektivlik)
 To'g'ri javob: D) Tanlovchanlik (selektivlik)
✔
Izoh:  Tanlovchanlik tufayli ko'plab ta'sirlar orasidan ayrimlari obyekt sifatida ajralib, qolganlari fon bo'ladi.
17.  Ko'rilgan narsani juda yorqin, deyarli fotografik aniqlikda eslab qolish qanday ataladi?
A)  Eydetik xotira
B)  Emotsional xotira
C)  Operativ xotira
D)  Mexanik xotira
 To'g'ri javob: A) Eydetik xotira
✔
Izoh:  Eydetik xotira obrazlarni juda yorqin va batafsil saqlash bilan tavsiflanadi, ko'proq bolalarda uchraydi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    320 18.  Idrokning shaxsning o'tmish tajribasi, bilimi va qiziqishlariga bog'liqligi qanday ataladi?
A)  Adaptatsiya
B)  Sinesteziya
C)  Konstantlik
D)  Appersepsiya
 To'g'ri javob: D) Appersepsiya✔
Izoh:  Appersepsiya (G. Leybnits atamasi) — idrok mazmuni shaxs tajribasi va ruhiy holatiga bog'liqligi.
19.  ECTS tizimida 1 kredit taxminan qancha o'quv yuklamasiga teng?
A)  100 soat
B)  25–30 soat
C)  5–10 soat
D)  60–70 soat
 To'g'ri javob: B) 25–30 soat
✔
Izoh:  ECTS bo'yicha bir kredit auditoriya va mustaqil ishni qo'shganda 25–30 soatlik yuklamaga mos keladi.
20.  J. Piaje bo'yicha mavhum gipotezalar asosida fikrlash qaysi bosqichda shakllanadi?
A)  Formal operatsiyalar bosqichida
B)  Operatsiyadan oldingi bosqichda
C)  Konkret operatsiyalar bosqichida
D)  Sensomotor bosqichda
 To'g'ri javob: A) Formal operatsiyalar bosqichida
✔
Izoh:  Taxminan 11–12 yoshdan boshlanadigan formal operatsiyalar bosqichida gipotetik-deduktiv tafakkur 
paydo bo'ladi.
21.  Bir shaxsning bir-biriga zid talablar qo'yuvchi bir necha rolni bajarishida yuzaga keladigan ziddiyat 
qanday ataladi?
A)  Konformizm
B)  Guruhiy tafakkur
C)  Frustratsiya
D)  Rollar konflikti
 To'g'ri javob: D) Rollar konflikti
✔
Izoh:  Rollar konflikti, masalan, ish va oila rollari talablari bir vaqtda to'qnashganda yuzaga keladi.
22.  Ijtimoiy psixologiyada eng yuqori rivojlanish darajasidagi, umumiy ijtimoiy foydali maqsad bilan 
birlashgan guruh qanday ataladi?
A)  Olomon
B)  Kollektiv
C)  Korporatsiya
D)  Assotsiatsiya
 To'g'ri javob: B) Kollektiv
✔
Izoh:  Kollektiv yuqori jipslik, ijtimoiy ahamiyatli faoliyat va o'zaro mas'uliyat bilan tavsiflanadi.
23.  Qismlarni fikran yagona butunga birlashtirish qanday operatsiya?
A)  Abstraksiya
B)  Analiz
C)  Sintez
D)  Taqqoslash
 To'g'ri javob: C) Sintez
✔
Izoh:  Sintez analizga qarama-qarshi bo'lib, qismlar va belgilarni fikran yaxlit butunga birlashtiradi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    321 24.  Sotsiometrik tadqiqotda guruhda eng ko'p tanlov olgan a'zo qanday ataladi?
A)  Chetlatilgan
B)  Izolyant
C)  Referent
D)  «Yulduz»
 To'g'ri javob: D) «Yulduz»✔
Izoh:  Sotsiometriyada eng ko'p ijobiy tanlov olgan kishi «yulduz», hech kim tanlamagani esa izolyant deyiladi.
25.  Ijodiy fikrlash usuli «aqliy hujum»ning asosiy qoidasi qaysi?
A)  Har bir g'oya darhol baholanadi
B)  Eng kam g'oya berish ma'qul
C)  Faqat rahbar g'oya beradi
D)  G'oyalar bildirilayotganda tanqid qilinmaydi
 To'g'ri javob: D) G'oyalar bildirilayotganda tanqid qilinmaydi
✔
Izoh:  A. Osborn taklif etgan aqliy hujumda g'oyalar soni muhim, tanqid esa keyingi bosqichga qoldiriladi.
26.  Oliy ta'limning birinchi bosqichi qanday ataladi?
A)  Magistratura
B)  Bakalavriat
C)  Rezidentura
D)  Doktorantura
 To'g'ri javob: B) Bakalavriat
✔
Izoh:  Ko'p bosqichli tizimda bakalavriat birinchi, magistratura ikkinchi, doktorantura uchinchi bosqich 
hisoblanadi.
27.  Rag'bat, jazo va musobaqa tarbiya metodlarining qaysi guruhiga kiradi?
A)  Ongni shakllantirish metodlari
B)  Nazorat metodlari
C)  Ta'lim metodlari
D)  Xulq va faoliyatni rag'batlantirish metodlari
 To'g'ri javob: D) Xulq va faoliyatni rag'batlantirish metodlari
✔
Izoh:  Bu metodlar ijobiy xulqni mustahkamlash va salbiy xulqni to'xtatishga xizmat qiladi.
28.  Boshqa odam xulqining sabablarini izohlash (unga sabab nisbat berish) qanday ataladi?
A)  Sotsializatsiya
B)  Identifikatsiya
C)  Kauzal atributsiya
D)  Konformizm
 To'g'ri javob: C) Kauzal atributsiya
✔
Izoh:  Kauzal atributsiya — ma'lumot yetishmaganda boshqalar xatti-harakatlariga sabablar nisbat berish.
29.  Shaxsning ijtimoiy tajriba, me'yor va qadriyatlarni o'zlashtirish jarayoni qanday ataladi?
A)  Identifikatsiya
B)  Adaptatsiya
C)  Sotsializatsiya
D)  Individuatsiya
 To'g'ri javob: C) Sotsializatsiya
✔
Izoh:  Sotsializatsiya oila, maktab, tengdoshlar va jamiyat ta'sirida butun umr davomida kechadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    322 30.  Bolaning dunyoni faqat o'z nuqtai nazaridan ko'rishi (Piaje) qanday ataladi?
A)  Egotsentrizm
B)  Konformizm
C)  Refleksiya
D)  Introversiya
 To'g'ri javob: A) Egotsentrizm✔
Izoh:  Egotsentrizm operatsiyadan oldingi bosqichdagi bolaga xos bo'lib, boshqa nuqtai nazarni hisobga 
olmaslikdir.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    323 Psixologiya va pedagogika • 9-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Bilimlarni ma'lum mantiqiy tartibda, biri ikkinchisiga asoslangan holda berish qaysi prinsipga mos?
A)  Individual yondashuv
B)  Tizimlilik va izchillik
C)  Ko'rgazmalilik
D)  Onglilik va faollik
 To'g'ri javob: B) Tizimlilik va izchillik✔
Izoh:  Tizimlilik va izchillik prinsipi o'quv materialini mantiqiy ketma-ketlikda, o'zaro bog'liq holda o'rgatishni 
bildiradi.
2.  Odamlar o'rtasidagi individual psixologik farqlarni qaysi tarmoq o'rganadi?
A)  Tibbiy psixologiya
B)  Mehnat psixologiyasi
C)  Yosh psixologiyasi
D)  Differensial psixologiya
 To'g'ri javob: D) Differensial psixologiya
✔
Izoh:  Differensial psixologiya intellekt, temperament va boshqa xususiyatlardagi individual farqlarni o'rganadi.
3.  Operant (instrumental) shartlanish nazariyasi kim nomi bilan bog'liq?
A)  Burrhus Skinner
B)  Jon Uotson
C)  Volfgang Kyoler
D)  Edvard Titchener
 To'g'ri javob: A) Burrhus Skinner
✔
Izoh:  B. Skinner xulqning oqibati (mustahkamlash yoki jazo) uning takrorlanish ehtimoliga ta'sir qilishini 
ko'rsatgan.
4.  Ko'rgazmalilikni ta'limning «oltin qoidasi» deb atagan pedagog kim?
A)  J. Lokk
B)  I. F. Gerbart
C)  Ya. A. Komenskiy
D)  K. D. Ushinskiy
 To'g'ri javob: C) Ya. A. Komenskiy
✔
Izoh:  Komenskiy bilimni iloji boricha ko'proq sezgi a'zolari orqali idrok ettirishni «oltin qoida» deb hisoblagan.
5.  «Emil yoki tarbiya haqida» asari muallifi kim?
A)  Jon Lokk
B)  Iogann Pestalotstsi
C)  Ya. A. Komenskiy
D)  Jan Jak Russo
 To'g'ri javob: D) Jan Jak Russo
✔
Izoh:  J. J. Russo bu asarida tabiiy, erkin tarbiya g'oyasini ilgari surgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    324 6.  Pedagogikada «malaka» tushunchasi nimani bildiradi?
A)  Shaxsning dunyoqarashini
B)  Ko'p mashq natijasida avtomatlashgan harakatni
C)  Nazariy bilimlar yig'indisini
D)  Tug'ma qobiliyatni
 To'g'ri javob: B) Ko'p mashq natijasida avtomatlashgan harakatni✔
Izoh:  Malaka — ko'p marta takrorlash natijasida ongli nazoratsiz, avtomatik bajariladigan harakat.
7.  Quyidagilardan qaysi biri «Katta beshlik» shaxs omillari modeliga kirmaydi?
A)  Tajribaga ochiqlik
B)  Avtoritarizm
C)  Neyrotizm
D)  Ekstraversiya
 To'g'ri javob: B) Avtoritarizm
✔
Izoh:  «Katta beshlik»: ekstraversiya, do'stonalik, vijdonlilik, neyrotizm va tajribaga ochiqlik.
8.  Maqsadga erishish yo'lida yengib bo'lmaydigan to'siq paydo bo'lganda yuzaga keladigan holat 
qanday ataladi?
A)  Adaptatsiya
B)  Frustratsiya
C)  Affekt
D)  Sublimatsiya
 To'g'ri javob: B) Frustratsiya
✔
Izoh:  Frustratsiya — ehtiyojni qondirish imkoni bo'lmaganda kechadigan asabiylik, xafalik kabi holat.
9.  Temperament nima?
A)  Shaxsning axloqiy qarashlari
B)  Egallangan bilimlar majmui
C)  Psixik faoliyatning dinamik tomonini tavsiflovchi individual xususiyatlar
D)  Faoliyatdagi ko'nikmalar
 To'g'ri javob: C) Psixik faoliyatning dinamik tomonini tavsiflovchi individual xususiyatlar
✔
Izoh:  Temperament psixik jarayonlar tezligi, jadalligi va emotsional qo'zg'aluvchanlik kabi dinamik jihatlarni 
ifodalaydi.
10.  Sotsiometriya nimani o'rganish uchun qo'llaniladi?
A)  Guruhdagi shaxslararo munosabatlarni
B)  Intellekt darajasini
C)  Xotira hajmini
D)  Temperament tipini
 To'g'ri javob: A) Guruhdagi shaxslararo munosabatlarni
✔
Izoh:  Sotsiometriya guruh a'zolarining bir-birini tanlashi orqali hamjihatlik, «yulduz» va chetlatilganlarni 
aniqlaydi.
11.  «Osondan qiyinga, ma'lumdan noma'lumga» qoidasi qaysi didaktik prinsipga tegishli?
A)  Tushunarlilik (kuch yetarlilik) prinsipi
B)  Ko'rgazmalilik prinsipi
C)  Ilmiylik prinsipi
D)  Mustahkamlik prinsipi
 To'g'ri javob: A) Tushunarlilik (kuch yetarlilik) prinsipi
✔
Izoh:  Tushunarlilik prinsipi o'quv materialini o'quvchilarning yosh va bilim darajasiga moslab berishni talab 
etadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    325 12.  Xarakter nima?
A)  Psixik jarayonlarning tezligi
B)  Tug'ma anatomik-fiziologik layoqatlar
C)  Shaxsning faoliyat va munosabatlarda namoyon bo'ladigan barqaror individual xislatlari majmui
D)  Vaqtinchalik emotsional holat
 To'g'ri javob: C) Shaxsning faoliyat va munosabatlarda namoyon bo'ladigan barqaror individual ✔
xislatlari majmui
Izoh:  Xarakter shaxsning atrof-muhitga, odamlarga, mehnatga va o'ziga munosabatida barqaror namoyon 
bo'ladi.
13.  Korrelyatsion tadqiqot natijasi haqida qaysi fikr to'g'ri?
A)  Unda o'zgaruvchilar boshqariladi
B)  U faqat bitta o'zgaruvchini o'lchaydi
C)  U bog'liqlikni ko'rsatadi, ammo sababiylikni isbotlamaydi
D)  U albatta sabab-oqibatni isbotlaydi
 To'g'ri javob: C) U bog'liqlikni ko'rsatadi, ammo sababiylikni isbotlamaydi
✔
Izoh:  Korrelyatsiya ikki o'zgaruvchi birga o'zgarishini ko'rsatadi, lekin qaysi biri sabab ekanini aniqlamaydi.
14.  Geshtaltpsixologiyaning asosiy g'oyasi nima?
A)  Xulq faqat mukofot orqali shakllanadi
B)  Shaxs ongsiz mayllar bilan boshqariladi
C)  Psixika yaxlit tuzilmalar (geshtaltlar) asosida ishlaydi
D)  Ong alohida elementlar yig'indisidir
 To'g'ri javob: C) Psixika yaxlit tuzilmalar (geshtaltlar) asosida ishlaydi
✔
Izoh:  Geshtaltchilar fikricha, butun uning qismlari yig'indisiga teng emas va idrok yaxlit tuzilmalar sifatida 
kechadi.
15.  Freyd bo'yicha qaysi struktura «reallik prinsipi» asosida ishlaydi?
A)  Ego
B)  Id
C)  Super-ego
D)  Libido
 To'g'ri javob: A) Ego
✔
Izoh:  Ego Id talablarini real sharoit va Super-ego cheklovlari bilan muvofiqlashtiradi.
16.  Tematik appersepsiya testi (TAT) mualliflaridan biri kim?
A)  Aleksandr Luriya
B)  Alfred Bine
C)  Genri Myurrey
D)  Gans Ayzenk
 To'g'ri javob: C) Genri Myurrey
✔
Izoh:  TATni G. Myurrey va K. Morgan ishlab chiqqan; sinaluvchi rasmlar bo'yicha hikoya tuzadi.
17.  Ta'limning uch asosiy funksiyasi qaysi qatorda to'g'ri ko'rsatilgan?
A)  Nazorat, jazo, rag'bat
B)  Iqtisodiy, siyosiy, huquqiy
C)  Ta'limiy, tarbiyaviy, rivojlantiruvchi
D)  Kuzatuv, tahlil, xulosa
 To'g'ri javob: C) Ta'limiy, tarbiyaviy, rivojlantiruvchi
✔
Izoh:  Ta'lim bilim beradi, shaxsni tarbiyalaydi va uning bilish qobiliyatlarini rivojlantiradi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    326 18.  Temperamentni tana tuzilishi (konstitutsiya) bilan bog'lagan olim kim?
A)  E. Krechmer
B)  I. P. Pavlov
C)  G. Ayzenk
D)  K. Leongard
 To'g'ri javob: A) E. Krechmer✔
Izoh:  E. Krechmer astenik, piknik va atletik tana tuzilishlarini psixik xususiyatlar bilan bog'lagan.
19.  Nomaqbul mayllar energiyasini ijodiy yoki ijtimoiy foydali faoliyatga yo'naltirish qaysi himoya 
mexanizmi?
A)  Regressiya
B)  Proeksiya
C)  Siqib chiqarish
D)  Sublimatsiya
 To'g'ri javob: D) Sublimatsiya
✔
Izoh:  Sublimatsiya ijtimoiy maqbul faoliyat (san'at, sport, mehnat) orqali ichki zo'riqishni bartaraf etadi.
20.  O'qituvchi har bir o'quvchiga uning imkoniyatlariga mos alohida topshiriq beradigan ta'lim shakli 
qaysi?
A)  Guruhli ta'lim
B)  Frontal ta'lim
C)  Ma'ruza
D)  Individual ta'lim
 To'g'ri javob: D) Individual ta'lim
✔
Izoh:  Individual shaklda topshiriqlar o'quvchining bilim darajasi va sur'atiga moslab beriladi.
21.  Dasturlashtirilgan ta'lim g'oyasi qaysi olim nomi bilan bog'liq?
A)  L. Vigotskiy
B)  B. Skinner
C)  J. Bruner
D)  J. Piaje
 To'g'ri javob: B) B. Skinner
✔
Izoh:  B. Skinner materialni kichik qadamlarga bo'lib, har bir javobni darhol mustahkamlashni taklif etgan.
22.  Kognitiv psixologiya asosan nimani o'rganadi?
A)  Guruhdagi liderlikni
B)  Shartli reflekslarni hosil qilishni
C)  Ongsiz komplekslarni
D)  Bilish jarayonlarini axborotni qayta ishlash sifatida
 To'g'ri javob: D) Bilish jarayonlarini axborotni qayta ishlash sifatida
✔
Izoh:  Kognitiv psixologiya idrok, xotira, tafakkur kabi jarayonlarni axborotni qabul qilish va qayta ishlash 
nuqtai nazaridan o'rganadi.
23.  Quyidagilardan qaysi biri psixik holatga misol bo'ladi?
A)  Temperament
B)  Xotira
C)  Kayfiyat
D)  Idrok
 To'g'ri javob: C) Kayfiyat
✔
Izoh:  Psixik holatlar (kayfiyat, charchoq, xavotir) nisbatan vaqtinchalik; idrok va xotira jarayon, temperament 
esa xususiyat.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    327 24.  Sotsiometriya metodining muallifi kim?
A)  Solomon Ash
B)  Yakob Moreno
C)  Erik Bern
D)  Kurt Levin
 To'g'ri javob: B) Yakob Moreno✔
Izoh:  J. Moreno guruhdagi shaxslararo tanlov va munosabatlarni o'lchash uchun sotsiometriyani ishlab 
chiqqan.
25.  A. Maslou ierarxiyasida fiziologik ehtiyojlardan keyin qaysi ehtiyoj turadi?
A)  Hurmat ehtiyoji
B)  O'z-o'zini namoyon qilish
C)  Bilish ehtiyoji
D)  Xavfsizlik ehtiyoji
 To'g'ri javob: D) Xavfsizlik ehtiyoji
✔
Izoh:  Maslou bo'yicha fiziologik ehtiyojlar qondirilgach, xavfsizlik va himoyalanganlik ehtiyoji dolzarb bo'ladi.
26.  Bixeviorizm yo'nalishining asoschisi kim?
A)  Maks Vertgeymer
B)  Alfred Adler
C)  Jon Uotson
D)  Karl Rodjers
 To'g'ri javob: C) Jon Uotson
✔
Izoh:  J. Uotson 1913-yilda bixeviorizm dasturini e'lon qilib, psixologiya predmeti xulq bo'lishi kerakligini 
ta'kidlagan.
27.  Mehnatsevarlik va tashabbuskorlik xarakterning qaysi munosabatlar tizimiga kiradi?
A)  O'ziga munosabat
B)  Oilaga munosabat
C)  Faoliyat va mehnatga munosabat
D)  Narsalarga munosabat
 To'g'ri javob: C) Faoliyat va mehnatga munosabat
✔
Izoh:  Mehnatga munosabatda mehnatsevarlik, vijdonlilik, tashabbuskorlik yoki aksincha, dangasalik namoyon
bo'ladi.
28.  Qobiliyatlarning eng yuksak, ijodda tarixiy ahamiyatga ega natijalar beradigan darajasi qanday 
ataladi?
A)  Daho
B)  Malaka
C)  Iqtidor
D)  Layoqat
 To'g'ri javob: A) Daho
✔
Izoh:  Daho jamiyat hayotida yangi davr ochadigan ijodiy natijalarda namoyon bo'ladi.
29.  B. Blum taksonomiyasining (1956) eng quyi darajasi qaysi?
A)  Bilish (eslab qolish)
B)  Tahlil
C)  Qo'llash
D)  Baholash
 To'g'ri javob: A) Bilish (eslab qolish)
✔
Izoh:  Blum taksonomiyasida bilish, tushunish, qo'llash, tahlil, sintez va baholash darajalari ajratiladi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    328 30.  SWOT tahlilida qaysi to'rt jihat ko'rib chiqiladi?
A)  Kirish, asosiy qism, xulosa, uy vazifasi
B)  Maqsad, vazifa, metod, natija
C)  Bilish, tushunish, qo'llash, baholash
D)  Kuchli tomonlar, zaif tomonlar, imkoniyatlar, tahdidlar
 To'g'ri javob: D) Kuchli tomonlar, zaif tomonlar, imkoniyatlar, tahdidlar✔
Izoh:  SWOT — Strengths, Weaknesses, Opportunities, Threats so'zlarining bosh harflaridan tuzilgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    329 Psixologiya va pedagogika • 10-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Uzoqdagi odam kichik ko'rinsa ham, uni odatdagi bo'yida idrok etishimiz idrokning qaysi xossasi?
A)  Konstantlik
B)  Tanlovchanlik
C)  Appersepsiya
D)  Predmetlilik
 To'g'ri javob: A) Konstantlik✔
Izoh:  Konstantlik — idrok sharoiti o'zgarsa ham narsaning o'lchami, shakli va rangini nisbatan doimiy idrok 
etish.
2.  Umumiy qoidadan xususiy holat haqida xulosa chiqarish qanday ataladi?
A)  Deduksiya
B)  Induksiya
C)  Analogiya
D)  Abstraksiya
 To'g'ri javob: A) Deduksiya
✔
Izoh:  Deduktiv xulosada umumiy qoida asosida muayyan xususiy holat haqida fikr chiqariladi.
3.  Ebbingauzning unutish egri chizig'iga ko'ra unutish qanday kechadi?
A)  Faqat bir oydan so'ng boshlanib
B)  Dastlab sekin, keyin tezlashib
C)  Bir tekis, har kuni bir xil miqdorda
D)  Dastlabki vaqtda tez, keyin sekinlashib
 To'g'ri javob: D) Dastlabki vaqtda tez, keyin sekinlashib
✔
Izoh:  O'rganilgan materialning katta qismi dastlabki soatlarda unutiladi, keyin unutish sekinlashadi.
4.  Sezgi intensivligi qo'zg'atuvchi kuchining logarifmiga proporsional ekanini ifodalovchi qonun qaysi?
A)  Ribo qonuni
B)  Zeygarnik qonuni
C)  Yerkes–Dodson qonuni
D)  Veber–Fexner qonuni
 To'g'ri javob: D) Veber–Fexner qonuni
✔
Izoh:  Veber–Fexner qonuniga ko'ra sezgi qo'zg'atuvchi kuchiga nisbatan logarifmik bog'liqlikda o'sadi.
5.  Sezgirlikning quyi absolyut chegarasi nima?
A)  Ikki qo'zg'atuvchini farqlash uchun zarur farq
B)  Og'riq paydo qiladigan qo'zg'atuvchi kuchi
C)  Sezgi paydo qila oladigan eng kichik qo'zg'atuvchi kuchi
D)  Sezgining davomiyligi
 To'g'ri javob: C) Sezgi paydo qila oladigan eng kichik qo'zg'atuvchi kuchi
✔
Izoh:  Quyi absolyut chegara — zo'rg'a seziladigan sezgini hosil qiluvchi eng kam qo'zg'atuvchi miqdori.
6.  Biror guruh a'zolariga nisbatan oldindan shakllangan, asossiz salbiy munosabat qanday ataladi?
A)  Kogeziya
B)  Empatiya
C)  Xurofot (predubejdeniye)
D)  Refleksiya
 To'g'ri javob: C) Xurofot (predubejdeniye)
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    330 Izoh:  Xurofot — guruhga mansublik asosida shaxsga salbiy baho berish; u ko'pincha stereotiplarga tayanadi.
7.  Shaxs ongiga dalil va isbotlar orqali ta'sir ko'rsatish qanday tarbiya metodi?
A)  Ishontirish
B)  Mashq
C)  Jazolash
D)  Musobaqa
 To'g'ri javob: A) Ishontirish✔
Izoh:  Ishontirish metodi tushuntirish, suhbat va dalillar yordamida to'g'ri qarash va e'tiqodlarni shakllantiradi.
8.  Pedagogning o'quvchilar bilan muloqotda me'yor hissini saqlashi va ularga hurmat bilan 
munosabatda bo'lishi qanday ataladi?
A)  Pedagogik takt
B)  Pedagogik eksperiment
C)  Pedagogik texnika
D)  Pedagogik diagnostika
 To'g'ri javob: A) Pedagogik takt
✔
Izoh:  Pedagogik takt — tarbiyalanuvchiga ta'sir ko'rsatishda me'yor, odob va vaziyatni his qilish.
9.  «Yuragimni bolalarga bag'ishlayman» asarining muallifi kim?
A)  Sh. A. Amonashvili
B)  V. A. Suxomlinskiy
C)  A. S. Makarenko
D)  K. D. Ushinskiy
 To'g'ri javob: B) V. A. Suxomlinskiy
✔
Izoh:  V. A. Suxomlinskiy Pavlish maktabidagi tajribasi asosida insonparvar tarbiya g'oyalarini bayon etgan.
10.  J. Miller bo'yicha qisqa muddatli xotira hajmi taxminan qancha element?
A)  7 ± 2
B)  3 ± 1
C)  20 ± 5
D)  12 ± 3
 To'g'ri javob: A) 7 ± 2
✔
Izoh:  J. Miller 1956-yilda qisqa muddatli xotira hajmi taxminan 7 ± 2 element ekanini ko'rsatgan.
11.  Qarorlarni jamoa bilan muhokama qilib qabul qiladigan, tashabbusni rag'batlantiradigan rahbarlik
uslubi qaysi?
A)  Avtoritar
B)  Demokratik
C)  Byurokratik
D)  Liberal
 To'g'ri javob: B) Demokratik
✔
Izoh:  Demokratik uslubda rahbar vakolatni taqsimlaydi va guruh a'zolarini qaror qabul qilishga jalb qiladi.
12.  Mehnatga ijobiy munosabat va mehnat ko'nikmalarini shakllantirish tarbiyaning qaysi turi?
A)  Mehnat tarbiyasi
B)  Huquqiy tarbiya
C)  Aqliy tarbiya
D)  Estetik tarbiya
 To'g'ri javob: A) Mehnat tarbiyasi
✔
Izoh:  Mehnat tarbiyasi mehnatsevarlik, mas'uliyat va amaliy ko'nikmalarni rivojlantiradi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    331 13.  Musiqa tinglaganda ranglarni «ko'rish» hodisasi qanday ataladi?
A)  Konstantlik
B)  Adaptatsiya
C)  Sinesteziya
D)  Illyuziya
 To'g'ri javob: C) Sinesteziya✔
Izoh:  Sinesteziya — bir analizator qo'zg'alganda boshqa analizatorga xos sezgining paydo bo'lishi.
14.  Oliy ta'lim muassasasida talabaning o'qituvchi rahbarligida, lekin uning bevosita ishtirokisiz 
bajaradigan ishi qanday ataladi?
A)  Laboratoriya ishi
B)  Seminar
C)  Mustaqil ta'lim (mustaqil ish)
D)  Ma'ruza
 To'g'ri javob: C) Mustaqil ta'lim (mustaqil ish)
✔
Izoh:  Mustaqil ish talabada o'z-o'zini o'qitish, manbalar bilan ishlash va mas'uliyat ko'nikmalarini 
rivojlantiradi.
15.  Diqqatning uzoq vaqt bir obyektga qaratilib turishi qaysi xossa bilan ifodalanadi?
A)  Barqarorlik
B)  Ko'chuvchanlik
C)  Taqsimlanish
D)  Tebranish
 To'g'ri javob: A) Barqarorlik
✔
Izoh:  Diqqat barqarorligi uning bir faoliyatda uzoq muddat chalg'imasdan saqlanishini bildiradi.
16.  O'qituvchining o'quvchidan yuqori natija kutishi haqiqatan ham uning muvaffaqiyatiga olib kelishi 
qanday ataladi?
A)  Bumerang effekti
B)  Oreol effekti
C)  Pigmalion (Rozental) effekti
D)  Zeygarnik effekti
 To'g'ri javob: C) Pigmalion (Rozental) effekti
✔
Izoh:  R. Rozental tajribalarida o'qituvchi kutishlari o'quvchilar natijalariga ta'sir qilishi ko'rsatilgan.
17.  Shaxsning olomon ichida o'zini anglash va mas'uliyat hissini yo'qotishi qanday ataladi?
A)  Refleksiya
B)  Deindividuatsiya
C)  Identifikatsiya
D)  Sotsializatsiya
 To'g'ri javob: B) Deindividuatsiya
✔
Izoh:  Deindividuatsiyada anonimlik tufayli o'z-o'zini nazorat susayadi va odatdagi me'yorlar zaiflashadi.
18.  Tomas–Kilmen modelida ikki tomon manfaati to'liq qondiriladigan konflikt strategiyasi qaysi?
A)  Hamkorlik
B)  Raqobat
C)  Moslashish
D)  Murosa
 To'g'ri javob: A) Hamkorlik
✔
Izoh:  Hamkorlik strategiyasida tomonlar birgalikda ikkalasining ehtiyojini to'liq qondiradigan yechim izlaydi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    332 19.  Inson hayoti davomida bilim va malakalarini muntazam yangilab borishi qanday tamoyil bilan 
ifodalanadi?
A)  Eksternat ta'lim
B)  Majburiy boshlang'ich ta'lim
C)  Uzluksiz ta'lim (umrbod o'qish)
D)  Bir martalik ta'lim
 To'g'ri javob: C) Uzluksiz ta'lim (umrbod o'qish)✔
Izoh:  Uzluksiz ta'lim (lifelong learning) ta'limning butun hayot davomida davom etishini nazarda tutadi.
20.  Kuchli kutilmagan tovushga beixtiyor qayrilib qarash diqqatning qaysi turi?
A)  Ixtiyoriy diqqat
B)  Ixtiyorsiz diqqat
C)  Ixtiyoriydan keyingi diqqat
D)  Taqsimlangan diqqat
 To'g'ri javob: B) Ixtiyorsiz diqqat
✔
Izoh:  Ixtiyorsiz diqqat maqsad va iroda kuchisiz, qo'zg'atuvchining kuchi yoki yangiligi tufayli paydo bo'ladi.
21.  Stenford qamoqxona tajribasini o'tkazgan olim kim?
A)  Muzafer Sherif
B)  Kurt Levin
C)  Filip Zimbardo
D)  Stenli Milgram
 To'g'ri javob: C) Filip Zimbardo
✔
Izoh:  F. Zimbardo 1971-yilda ijtimoiy rollarning xulqqa kuchli ta'sirini ko'rsatgan tajribani o'tkazgan.
22.  Mavjud tasavvurlar asosida yangi obrazlar yaratish qanday bilish jarayoni?
A)  Idrok
B)  Xotira
C)  Diqqat
D)  Xayol (tasavvur)
 To'g'ri javob: D) Xayol (tasavvur)
✔
Izoh:  Xayol o'tmish tajribasi materiallarini qayta ishlab, ilgari idrok qilinmagan yangi obrazlarni yaratadi.
23.  Yoshlarni ongli kasb tanlashga tayyorlash bo'yicha ishlar tizimi qanday ataladi?
A)  Attestatsiya
B)  Kasbga yo'naltirish
C)  Sotsiometriya
D)  Akkreditatsiya
 To'g'ri javob: B) Kasbga yo'naltirish
✔
Izoh:  Kasbga yo'naltirish o'quvchining qiziqish va qobiliyatlarini kasblar talablari bilan muvofiqlashtirishga 
yordam beradi.
24.  Makarenko bo'yicha kollektiv rivojlanishining birinchi bosqichida talablarni kim qo'yadi?
A)  Ota-onalar qo'mitasi
B)  Faol yadro
C)  Kollektivning o'zi
D)  Pedagog (tarbiyachi)
 To'g'ri javob: D) Pedagog (tarbiyachi)
✔
Izoh:  Birinchi bosqichda talablarni pedagog qo'yadi, keyin faol yadro, oxirida esa kollektivning o'zi talab qiladi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    333 25.  Kattalar ta'limi nazariyasi va amaliyoti qanday ataladi?
A)  Didaktika
B)  Andragogika
C)  Pedologiya
D)  Defektologiya
 To'g'ri javob: B) Andragogika✔
Izoh:  Andragogika (M. Noulz) kattalarning tajribasi va mustaqilligini hisobga olgan holda ularni o'qitishni 
o'rganadi.
26.  Olomonda emotsional holatning ongsiz ravishda bir kishidan boshqalarga o'tishi qanday ataladi?
A)  Konformizm
B)  Ishontirish
C)  Psixik yuqumlilik (zarazheniye)
D)  Taqlid
 To'g'ri javob: C) Psixik yuqumlilik (zarazheniye)
✔
Izoh:  Psixik yuqumlilik — kishilar ommasida kayfiyat va emotsiyalarning beixtiyor tarqalishi.
27.  Biror ijtimoiy guruh haqidagi soddalashtirilgan, barqaror va umumlashgan tasavvur qanday 
ataladi?
A)  Ustanovka
B)  Empatiya
C)  Refleksiya
D)  Stereotip
 To'g'ri javob: D) Stereotip
✔
Izoh:  Stereotip guruh a'zolariga bir xil xususiyatlarni nisbat beradi va idrokni soddalashtiradi.
28.  Tarbiya so'zining keng ma'nosi nimani bildiradi?
A)  Jamiyatning ijtimoiy tajribani yangi avlodga uzatish jarayonini
B)  Faqat jismoniy mashqlarni
C)  Faqat sinf rahbarining ishini
D)  Faqat oiladagi nasihatni
 To'g'ri javob: A) Jamiyatning ijtimoiy tajribani yangi avlodga uzatish jarayonini
✔
Izoh:  Keng ma'noda tarbiya — butun ijtimoiy muhit va institutlarning shaxsni shakllantirishga ta'siri.
29.  Boshqa odamning his-tuyg'ularini his qilish va unga hamdard bo'lish qanday ataladi?
A)  Atributsiya
B)  Identifikatsiya
C)  Refleksiya
D)  Empatiya
 To'g'ri javob: D) Empatiya
✔
Izoh:  Empatiya — boshqa odamning emotsional holatini his qilish va unga hamdardlik bildirish qobiliyati.
30.  Muloqotda suhbatdoshlar o'rtasidagi masofa va fazoviy joylashuvni o'rganuvchi soha qaysi?
A)  Takesika
B)  Proksemika
C)  Paralingvistika
D)  Kinesika
 To'g'ri javob: B) Proksemika
✔
Izoh:  Proksemika (E. Xoll) muloqot jarayonida makon va masofadan foydalanishni o'rganadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    334 Ekologiya • 1-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Inson turar joylari yonida yashashga moslashgan turlar (kalamush, chumchuq) qanday ataladi?
A)  Stenobiont turlar
B)  Endemik turlar
C)  Sinantrop turlar
D)  Relikt turlar
 To'g'ri javob: C) Sinantrop turlar✔
Izoh:  Sinantrop organizmlar inson yaratgan muhitda yashab, undan oziq va boshpana topadi.
2.  Uglerod aylanishida atmosferadan karbonat angidridni asosan qaysi jarayon yutadi?
A)  Fotosintez
B)  Yoqilg'i yonishi
C)  Nafas olish
D)  Organik moddalarning chirishi
 To'g'ri javob: A) Fotosintez
✔
Izoh:  O'simliklar fotosintezda CO2 ni yutib, uni organik moddaga aylantiradi.
3.  Atmosferaning ob-havo hodisalari sodir bo'ladigan eng quyi qatlami qaysi?
A)  Termosfera
B)  Stratosfera
C)  Mezosfera
D)  Troposfera
 To'g'ri javob: D) Troposfera
✔
Izoh:  Troposferada havo massasining asosiy qismi va deyarli barcha suv bug'i joylashgan.
4.  Mashhur «Ekologiya asoslari» darsligi muallifi bo'lgan amerikalik ekolog kim?
A)  Yudjin Odum
B)  Barri Kommoner
C)  Karl Myobius
D)  Reychel Karson
 To'g'ri javob: A) Yudjin Odum
✔
Izoh:  Yu. Odumning «Ekologiya asoslari» kitobi ekotizim yondashuvini keng ommalashtirgan.
5.  Qirg'izistondagi qishda muzlamaydigan yirik tog' ko'li qaysi?
A)  Issiqko'l
B)  Sarez ko'li
C)  Balxash ko'li
D)  Iskandarko'l
 To'g'ri javob: A) Issiqko'l
✔
Izoh:  Issiqko'l chuqur va biroz sho'r bo'lgani uchun qishda muzlamaydi.
6.  Ma'lum hududdagi o'simlik turlari majmui qanday ataladi?
A)  Mikobiota
B)  Biota
C)  Fauna
D)  Flora
 To'g'ri javob: D) Flora
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    335 Izoh:  Flora – hududdagi o'simlik turlari yig'indisi, fauna esa hayvon turlari yig'indisidir.
7.  Orol muammosi nima sababdan transchegaraviy (davlatlararo) muammo hisoblanadi?
A)  Orol havzasi daryolari bir necha davlat hududidan oqib o'tadi
B)  Orol suvi Yevropa daryolaridan to'yinadi
C)  Muammo faqat bitta shaharga tegishli
D)  Orol dengizi faqat bitta davlat hududida joylashgan
 To'g'ri javob: A) Orol havzasi daryolari bir necha davlat hududidan oqib o'tadi✔
Izoh:  Amudaryo va Sirdaryo havzasi bir necha Markaziy Osiyo davlatlarini birlashtiradi, shu bois muammo 
umumiy.
8.  O'tgan geologik davrlardan saqlanib qolgan qadimiy turlar qanday ataladi?
A)  Relikt turlar
B)  Endemik turlar
C)  Pioner turlar
D)  Invaziv turlar
 To'g'ri javob: A) Relikt turlar
✔
Izoh:  Reliktlar – avvalgi davrlar flora va faunasining qoldiqlari, masalan, ginkgo daraxti.
9.  Populyatsiyalar ekologiyasi boshqacha qanday nomlanadi?
A)  Autekologiya
B)  Sinekologiya
C)  Urboekologiya
D)  Demekologiya
 To'g'ri javob: D) Demekologiya
✔
Izoh:  Demekologiya (yunoncha «demos» – xalq, aholi) populyatsiyalar tuzilishi va dinamikasini o'rganadi.
10.  Yirik shaharlarda havoning mayda chang zarrachalari (PM2.5) bilan ifloslanishiga ko'proq nima 
sabab bo'ladi?
A)  Bog'lar va xiyobonlarni sug'orish
B)  Quyosh panellarining ishlashi
C)  Avtotransport, qurilish ishlari va yoqilg'i yoqish
D)  Daryolardagi suv oqimi
 To'g'ri javob: C) Avtotransport, qurilish ishlari va yoqilg'i yoqish
✔
Izoh:  Chang zarrachalari nafas yo'llariga chuqur kirib, yurak va o'pka kasalliklari xavfini oshiradi.
11.  Oziq zanjirida organizmning egallagan o'rni (bosqichi) qanday ataladi?
A)  Biotop
B)  Ekologik nisha
C)  Trofik daraja
D)  Areal
 To'g'ri javob: C) Trofik daraja
✔
Izoh:  Produsentlar birinchi, o'txo'rlar ikkinchi, yirtqichlar uchinchi va undan yuqori trofik darajani egallaydi.
12.  Bitta daraxtda ko'plab hasharotlar oziqlansa, qaysi piramida teskari ko'rinishga ega bo'lishi 
mumkin?
A)  Hech qaysi piramida
B)  Energiya piramidasi
C)  Biomassa piramidasi
D)  Sonlar piramidasi
 To'g'ri javob: D) Sonlar piramidasi
✔
Izoh:  Bitta yirik produsent ko'plab mayda konsumentlarni boqqanda sonlar piramidasi to'ntariladi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    336 13.  Biologik tizimning tashqi ta'sirlarga qaramay o'z holatini nisbatan barqaror saqlash qobiliyati nima
deb ataladi?
A)  Migratsiya
B)  Suksessiya
C)  Evtrofikatsiya
D)  Gomeostaz
 To'g'ri javob: D) Gomeostaz✔
Izoh:  Gomeostaz organizm, populyatsiya va ekotizim darajasida ichki muvozanatni saqlashdir.
14.  Qashqadaryo viloyatida joylashgan, O'zbekistondagi eng yirik tog' qo'riqxonalaridan biri qaysi?
A)  Baday-To'qay qo'riqxonasi
B)  Chotqol qo'riqxonasi
C)  Hisor qo'riqxonasi
D)  Zarafshon qo'riqxonasi
 To'g'ri javob: C) Hisor qo'riqxonasi
✔
Izoh:  Hisor qo'riqxonasi Hisor tizmasining g'arbiy qismidagi tog' ekotizimlarini, jumladan qor qoplonini 
muhofaza qiladi.
15.  Buxoro viloyatida jayron, qulon va Przevalskiy otlarini ko'paytirish bilan shug'ullanadigan markaz 
qaysi?
A)  Zomin milliy bog'i
B)  Chotqol qo'riqxonasi
C)  «Jayron» ekomarkazi
D)  Hisor qo'riqxonasi
 To'g'ri javob: C) «Jayron» ekomarkazi
✔
Izoh:  «Jayron» ekomarkazi noyob tuyoqli hayvonlarni sun'iy sharoitda ko'paytirib, tabiatga qaytarishga xizmat
qiladi.
16.  Ignabargli o'rmonlar ustunlik qiladigan shimoliy biom qanday ataladi?
A)  Tundra
B)  Dasht
C)  Savanna
D)  Tayga
 To'g'ri javob: D) Tayga
✔
Izoh:  Tayga uzoq va sovuq qishli mo''tadil iqlimda tarqalgan, unda qarag'ay, archa, tilog'och o'sadi.
17.  Tropik iqlimda o'tloq va siyrak daraxtlardan iborat, quruq va yomg'irli mavsumlari almashinadigan
biom qaysi?
A)  Mangra o'rmoni
B)  Tundra
C)  Savanna
D)  Tayga
 To'g'ri javob: C) Savanna
✔
Izoh:  Savanna Afrika, Janubiy Amerika va Avstraliyada keng tarqalgan.
18.  Orol havzasida suv resurslarini taqsimlash bo'yicha Markaziy Osiyo davlatlari tuzgan tuzilma 
qaysi?
A)  Butunjahon meteorologiya tashkiloti
B)  Davlatlararo muvofiqlashtiruvchi suv xo'jaligi komissiyasi
C)  Xalqaro atom energiyasi agentligi
D)  Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki
 To'g'ri javob: B) Davlatlararo muvofiqlashtiruvchi suv xo'jaligi komissiyasi
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    337 Izoh:  Bu komissiya Amudaryo va Sirdaryo suvlarini davlatlar o'rtasida taqsimlash masalalarini 
muvofiqlashtiradi.
19.  Orol dengizining qurishi Orolbo'yi iqlimiga qanday ta'sir ko'rsatgan?
A)  Qish butunlay iliq va yomg'irli bo'lib qolgan
B)  Iqlim yumshab, yog'inlar keskin ko'paygan
C)  Iqlim yanada kontinentallashgan: yoz issiqroq, qish sovuqroq bo'lgan
D)  Iqlimga hech qanday ta'sir qilmagan
 To'g'ri javob: C) Iqlim yanada kontinentallashgan: yoz issiqroq, qish sovuqroq bo'lgan✔
Izoh:  Katta suv havzasi haroratni yumshatib turar edi, u qisqargach harorat tebranishlari kuchaygan.
20.  «Ekologik nisha» tushunchasi nimani ifodalaydi?
A)  Bir hududdagi turlar sonining umumiy yig'indisini
B)  Organizmning yil davomida ko'payadigan vaqtini
C)  Turning jamoadagi funksional o'rni va muhit sharoitlariga talablari majmuini
D)  Turning faqat geografik tarqalgan hududi chegaralarini
 To'g'ri javob: C) Turning jamoadagi funksional o'rni va muhit sharoitlariga talablari majmuini
✔
Izoh:  Ekologik nisha turning nima bilan oziqlanishi, qayerda va qachon faol bo'lishi kabi sharoitlar majmuidir.
21.  Lindeman qoidasiga ko'ra, bir trofik darajadan keyingisiga o'rtacha qancha energiya o'tadi?
A)  Taxminan 50 foiz
B)  Taxminan 10 foiz
C)  Taxminan 90 foiz
D)  Deyarli 100 foiz
 To'g'ri javob: B) Taxminan 10 foiz
✔
Izoh:  Energiyaning katta qismi nafas olish va issiqlik sifatida yo'qoladi, keyingi darajaga 10 foiz atrofida o'tadi.
22.  Okean ekotizimlarida biomassa piramidasi ba'zan teskari bo'lishining sababi nima?
A)  Baliqlar faqat redutsentlar bilan oziqlanadi
B)  Zooplankton fotosintez qiladi
C)  Fitoplankton juda tez ko'payib, tez iste'mol qilinadi
D)  Okeanda produsentlar umuman bo'lmaydi
 To'g'ri javob: C) Fitoplankton juda tez ko'payib, tez iste'mol qilinadi
✔
Izoh:  Fitoplanktonning biomassasi kichik bo'lsa ham, uning yuqori ko'payish tezligi ko'p konsumentlarni 
boqadi.
23.  Orol qurishi natijasida dengiz suvining sho'rligi qanday o'zgargan?
A)  Deyarli o'zgarmagan
B)  Keskin oshgan
C)  Sezilarli kamaygan
D)  Chuchuk suvga aylangan
 To'g'ri javob: B) Keskin oshgan
✔
Izoh:  Suv hajmi qisqargani sari tuzlar konsentratsiyasi ortib, ko'plab baliq turlari yo'qolgan.
24.  Bakteriyalar tomonidan nitratlarning molekulyar azotga (N2) qaytarilib atmosferaga chiqarilishi 
qanday ataladi?
A)  Ammonifikatsiya
B)  Nitrifikatsiya
C)  Denitrifikatsiya
D)  Azot fiksatsiyasi
 To'g'ri javob: C) Denitrifikatsiya
✔
Izoh:  Denitrifikatsiya azot aylanishini yopib, azotni atmosferaga qaytaradi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    338 25.  Ma'lum hududda tarqalgan hayvon turlari majmui qanday ataladi?
A)  Fauna
B)  Fitotsenoz
C)  Biotop
D)  Flora
 To'g'ri javob: A) Fauna✔
Izoh:  Fauna – muayyan hudud yoki davrdagi hayvon turlarining tarixan shakllangan majmui.
26.  Sho'rlangan tuproqlarni yaxshilash uchun qo'llaniladigan usul qaysi?
A)  Dalaning ustki qatlamini asfaltlash
B)  Sug'orishni butunlay oqova suvga o'tkazish
C)  Zovur-drenaj tarmoqlarini ta'mirlash va sho'r yuvish
D)  Dalaga ko'proq mineral tuz sepish
 To'g'ri javob: C) Zovur-drenaj tarmoqlarini ta'mirlash va sho'r yuvish
✔
Izoh:  Sho'r yuvish tuzlarni pastga yuvadi, zovurlar esa sho'r suvni daladan olib chiqib ketadi.
27.  Tirik materiyaning qaysi tuzilish darajalari ekologiyaning asosiy o'rganish ob'ekti hisoblanadi?
A)  To'qima va organlar tizimi
B)  Organizm, populyatsiya, ekotizim va biosfera
C)  Hujayra organoidlari va membranalar
D)  Atom, molekula va kimyoviy bog'lar
 To'g'ri javob: B) Organizm, populyatsiya, ekotizim va biosfera
✔
Izoh:  Ekologiya organizm va undan yuqori darajalardagi tizimlar hamda ularning muhit bilan aloqasini 
o'rganadi.
28.  Jamoalar (biotsenozlar) va ularning muhit bilan munosabatini o'rganuvchi bo'lim qaysi?
A)  Autekologiya
B)  Demekologiya
C)  Sinekologiya
D)  Fiziologik ekologiya
 To'g'ri javob: C) Sinekologiya
✔
Izoh:  Sinekologiya turli turlar populyatsiyalaridan iborat jamoalarni va ularning muhit bilan aloqasini 
o'rganadi.
29.  V.I. Vernadskiy ta'limotiga ko'ra, tuproq qanday modda turiga kiradi?
A)  Bio-inert modda
B)  Inert modda
C)  Biogen modda
D)  Tirik modda
 To'g'ri javob: A) Bio-inert modda
✔
Izoh:  Tuproq tirik organizmlar va notirik jarayonlarning birgalikdagi faoliyati natijasida hosil bo'ladi.
30.  Orol dengizidagi qaysi orolda sovet davrida biologik qurollar sinov poligoni joylashgan edi?
A)  Lazarev oroli
B)  Ko'karal oroli
C)  Vozrojdeniye oroli
D)  Barsakelmes oroli
 To'g'ri javob: C) Vozrojdeniye oroli
✔
Izoh:  Dengiz qurigach, Vozrojdeniye oroli quruqlik bilan tutashib, xavfsizlik muammosi tug'dirgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    339 Ekologiya • 2-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Biosfera rezervatlari tarmog'i YuNESKOning qaysi dasturi doirasida tashkil etiladi?
A)  «Hamma uchun ta'lim» dasturi
B)  «Xotira dunyosi» dasturi
C)  «Jahon merosi» dasturi
D)  «Inson va biosfera» dasturi
 To'g'ri javob: D) «Inson va biosfera» dasturi✔
Izoh:  «Inson va biosfera» dasturi tabiatni saqlash va barqaror foydalanishni uyg'unlashtirishga qaratilgan.
2.  Oziq-ovqat qoldiqlari va o'simlik chiqindilarini mikroorganizmlar yordamida o'g'itga aylantirish 
qanday ataladi?
A)  Piroliz
B)  Ko'mish
C)  Kompostlash
D)  Kremasiya
 To'g'ri javob: C) Kompostlash
✔
Izoh:  Kompostlash organik chiqindilar hajmini kamaytiradi va tuproq uchun foydali o'g'it beradi.
3.  Cho'llarda bahorda qisqa muddat ichida o'sib, gullab, urug' beradigan bir yillik o'simliklar qanday 
ataladi?
A)  Efemerlar
B)  Epifitlar
C)  Efemeroidlar
D)  Sukkulentlar
 To'g'ri javob: A) Efemerlar
✔
Izoh:  Efemerlar namlik bor qisqa bahor davrida butun hayot siklini yakunlaydi.
4.  Quyidagi energiya manbalaridan qaysi biri qayta tiklanmaydigan manba hisoblanadi?
A)  Shamol energiyasi
B)  Quyosh energiyasi
C)  Tabiiy gaz
D)  Geotermal energiya
 To'g'ri javob: C) Tabiiy gaz
✔
Izoh:  Tabiiy gaz qazilma yoqilg'i bo'lib, uning zaxiralari inson hayoti miqyosida tiklanmaydi.
5.  Yo'qolib ketish xavfi ostidagi turlarning Xalqaro Qizil ro'yxatini yurituvchi tashkilot qaysi?
A)  Butunjahon savdo tashkiloti
B)  Xalqaro valyuta jamg'armasi
C)  Butunjahon sog'liqni saqlash tashkiloti
D)  Xalqaro tabiatni muhofaza qilish ittifoqi (IUCN)
 To'g'ri javob: D) Xalqaro tabiatni muhofaza qilish ittifoqi (IUCN)
✔
Izoh:  IUCN turlarni xavf darajasiga ko'ra toifalarga ajratib, Qizil ro'yxatni muntazam yangilaydi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    340 6.  Organizm chidamliligini minimumda bo'lgan omil belgilaydi, degan qonun muallifi kim?
A)  Georgiy Gauze
B)  Raymond Lindeman
C)  Viktor Shelford
D)  Yustus Libix
 To'g'ri javob: D) Yustus Libix✔
Izoh:  Nemis kimyogari Yu. Libix o'simlik hosili yetishmayotgan oziq elementiga bog'liqligini aniqlagan 
(minimum qonuni).
7.  Ilgari qo'rg'oshin bilan havoning ifloslanishining asosiy manbalaridan biri nima bo'lgan?
A)  Shamol elektr stansiyalari
B)  Etillangan benzin ishlatuvchi avtotransport
C)  Gidroelektr stansiyalari
D)  Quyosh panellari
 To'g'ri javob: B) Etillangan benzin ishlatuvchi avtotransport
✔
Izoh:  Benzinga qo'shilgan tetraetil qo'rg'oshin taqiqlangach, havodagi qo'rg'oshin miqdori sezilarli kamaydi.
8.  Tuproqning unumdor yuqori qatlamini suv va shamol ta'sirida yemirilishi qanday ataladi?
A)  Tuproq eroziyasi
B)  Tuproq gumuslanishi
C)  Tuproq sho'rlanishi
D)  Tuproq botqoqlanishi
 To'g'ri javob: A) Tuproq eroziyasi
✔
Izoh:  Eroziya ayniqsa qiyaliklarda o'simlik qoplami yo'q qilinganda kuchayadi.
9.  Zamburug' giflari bilan o'simlik ildizlarining o'zaro foydali birikmasi qanday ataladi?
A)  Plankton
B)  Rizosfera
C)  Lishaynik
D)  Mikoriza
 To'g'ri javob: D) Mikoriza
✔
Izoh:  Mikorizada zamburug' o'simlikni suv va mineral moddalar bilan ta'minlaydi, o'simlik esa unga uglevod 
beradi.
10.  Butunjahon suv resurslari kuni qaysi sanada nishonlanadi?
A)  22-aprel
B)  22-mart
C)  5-iyun
D)  16-sentabr
 To'g'ri javob: B) 22-mart
✔
Izoh:  BMT tomonidan belgilangan bu kun chuchuk suv resurslarini asrashga chaqiradi.
11.  Faqat yaxshi yoritilgan ochiq joylarda o'sadigan yorug'sevar o'simliklar qanday ataladi?
A)  Ssiofitlar
B)  Geliofitlar
C)  Gidrofitlar
D)  Galofitlar
 To'g'ri javob: B) Geliofitlar
✔
Izoh:  Geliofitlar (yunoncha «helios» – quyosh) kuchli yorug'likka moslashgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    341 12.  Metan (CH4) gazining asosiy antropogen manbalari qaysilar?
A)  O'rmon ko'chatzorlari va bog'lar
B)  Quyosh panellari va shamol generatorlari
C)  Chorvachilik, sholipoyalar va chiqindixonalar
D)  Gidroelektr stansiyalarining turbinalari
 To'g'ri javob: C) Chorvachilik, sholipoyalar va chiqindixonalar✔
Izoh:  Kavsh qaytaruvchi hayvonlar, sholi dalalari va chiriyotgan chiqindilar ko'p metan ajratadi.
13.  Tabiatga zarar yetkazmasdan, mahalliy aholi farovonligini qo'llab-quvvatlaydigan sayohat turi 
qanday ataladi?
A)  Shopping turizmi
B)  Ekoturizm
C)  Ommaviy plyaj turizmi
D)  Ekstremal avtoturizm
 To'g'ri javob: B) Ekoturizm
✔
Izoh:  Ekoturizm tabiiy hududlarga mas'uliyatli tashrif buyurish va ekologik ta'limni birlashtiradi.
14.  Mikroplastik deb odatda qanday zarrachalarga aytiladi?
A)  Faqat plastik shishalarning qopqoqlariga
B)  Faqat biologik parchalanadigan qadoqlarga
C)  O'lchami 5 mm dan kichik plastik zarrachalarga
D)  Uzunligi 1 metrdan katta plastik buyumlarga
 To'g'ri javob: C) O'lchami 5 mm dan kichik plastik zarrachalarga
✔
Izoh:  Mikroplastik suv va oziq zanjiri orqali organizmlar, jumladan inson tanasiga ham kiradi.
15.  Sho'r tuproqlarda o'sishga moslashgan o'simliklar qanday ataladi?
A)  Galofitlar
B)  Gigrofitlar
C)  Psammofitlar
D)  Ssiofitlar
 To'g'ri javob: A) Galofitlar
✔
Izoh:  Galofitlar (masalan, sho'ralar) hujayralarida tuzlarni to'plash yoki chiqarish xususiyatiga ega.
16.  Amalda tugamaydigan resurslarga qaysi biri kiradi?
A)  Mis rudasi
B)  Torf
C)  Quyosh nurlanishi energiyasi
D)  Tabiiy gaz
 To'g'ri javob: C) Quyosh nurlanishi energiyasi
✔
Izoh:  Quyosh energiyasi inson foydalanishi miqyosida tugamaydigan resurs hisoblanadi.
17.  Ko'mir tutuni, oltingugurt dioksidi va tumanning qo'shilishidan hosil bo'ladigan smog qanday 
ataladi?
A)  London tipidagi smog
B)  Los-Anjeles tipidagi smog
C)  Vulqon tumani
D)  Fotokimyoviy smog
 To'g'ri javob: A) London tipidagi smog
✔
Izoh:  1952 yilda Londonda bunday smog ko'plab odamlarning o'limiga sabab bo'lgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    342 18.  Ko'p nasl beradigan, naslga g'amxo'rlik qilmaydigan va tez ko'payadigan turlar qanday 
strategiyaga ega?
A)  S-strategiya
B)  r-strategiya
C)  Klimaks strategiya
D)  K-strategiya
 To'g'ri javob: B) r-strategiya✔
Izoh:  r-strateglar (ko'p hasharotlar, mayda baliqlar) beqaror muhitda tez ko'payish hisobiga yashab qoladi.
19.  Omillarning faqat tor oralig'ida yashay oladigan organizmlar qanday ataladi?
A)  Evribiontlar
B)  Sinantroplar
C)  Stenobiontlar
D)  Kosmopolitlar
 To'g'ri javob: C) Stenobiontlar
✔
Izoh:  Stenobiontlar (yunoncha «stenos» – tor) muhit o'zgarishiga juda sezgir bo'ladi.
20.  Bir tur ikkinchi turga zarar yetkazib, o'zi undan na foyda, na zarar ko'rmaydigan munosabat 
qanday ataladi?
A)  Mutualizm
B)  Amensalizm
C)  Protokooperatsiya
D)  Kommensalizm
 To'g'ri javob: B) Amensalizm
✔
Izoh:  Masalan, katta daraxt soyasida yorug'sevar o'tlar siqiladi, daraxtga esa bu ta'sir qilmaydi.
21.  Barqaror rivojlanishning 13-maqsadi nimaga bag'ishlangan?
A)  Sifatli ta'limga
B)  Iqlim o'zgarishiga qarshi kurashga
C)  Gender tengligiga
D)  Qashshoqlikka barham berishga
 To'g'ri javob: B) Iqlim o'zgarishiga qarshi kurashga
✔
Izoh:  13-maqsad iqlim o'zgarishi va uning oqibatlariga qarshi shoshilinch choralar ko'rishni nazarda tutadi.
22.  Yaponiyada simob birikmalari bilan zaharlangan baliqni iste'mol qilish natijasida kelib chiqqan 
kasallik qanday nomlanadi?
A)  Itay-itay kasalligi
B)  Minamata kasalligi
C)  Bezgak kasalligi
D)  Rikets kasalligi
 To'g'ri javob: B) Minamata kasalligi
✔
Izoh:  Minamata ko'rfaziga kimyo zavodi simobli oqovalarni tashlagani og'ir nevrologik kasalliklarga sabab 
bo'lgan.
23.  BMT Iqlim o'zgarishi to'g'risidagi doiraviy konvensiyasi qaysi anjumanda imzolash uchun ochilgan?
A)  1972 yilgi Stokgolm anjumanida
B)  2002 yilgi Yoxannesburg anjumanida
C)  1992 yilgi Rio-de-Janeyro anjumanida
D)  1987 yilgi Monreal uchrashuvida
 To'g'ri javob: C) 1992 yilgi Rio-de-Janeyro anjumanida
✔
Izoh:  Rio anjumanida Iqlim va Biologik xilma-xillik konvensiyalari imzolash uchun ochilgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    343 24.  Rejalashtirilayotgan loyihaning tabiatga ta'sirini u amalga oshirilishidan oldin o'rganish jarayoni 
qanday ataladi?
A)  Atrof-muhitga ta'sirni baholash
B)  Ekologik sug'urta
C)  Ekologik turizm
D)  Ekologik monitoring
 To'g'ri javob: A) Atrof-muhitga ta'sirni baholash✔
Izoh:  Ta'sirni baholash orqali loyihaning salbiy oqibatlari oldindan aniqlanib, ularni kamaytirish choralari 
ko'riladi.
25.  Yo'qolib ketish xavfi ostidagi yovvoyi hayvon va o'simlik turlari bilan xalqaro savdoni tartibga 
soluvchi konvensiya qaysi?
A)  Ramsar
B)  CITES
C)  Monreal
D)  Bazel
 To'g'ri javob: B) CITES
✔
Izoh:  1973 yilda Vashingtonda imzolangan CITES noyob turlar savdosini litsenziyalash orqali nazorat qiladi.
26.  BMT 2015 yilda qabul qilgan Barqaror rivojlanish maqsadlari nechta?
A)  8 ta
B)  21 ta
C)  17 ta
D)  10 ta
 To'g'ri javob: C) 17 ta
✔
Izoh:  17 ta Barqaror rivojlanish maqsadi 2030 yilgacha bo'lgan davr uchun belgilangan.
27.  Populyatsiyada vaqt birligi ichida yangi individlarning paydo bo'lish ko'rsatkichi qanday ataladi?
A)  Zichlik
B)  Emigratsiya
C)  Tug'ilish (natalitet)
D)  O'lim (mortalitet)
 To'g'ri javob: C) Tug'ilish (natalitet)
✔
Izoh:  Natalitet populyatsiyaning tug'ilish hisobiga o'sish qobiliyatini ifodalaydi.
28.  Harorat o'zgarishining keng oralig'iga chidamli organizmlar qanday ataladi?
A)  Evrigalinlar
B)  Evritermlar
C)  Stenogalinlar
D)  Stenotermlar
 To'g'ri javob: B) Evritermlar
✔
Izoh:  «Term» – issiqlik; evritermlar harorat tebranishlariga yaxshi moslashgan.
29.  Shovqin darajasi qaysi birlikda o'lchanadi?
A)  Lyuks
B)  Gers
C)  Bekkerel
D)  Detsibel
 To'g'ri javob: D) Detsibel
✔
Izoh:  Detsibel tovush intensivligi darajasini ifodalaydi; doimiy kuchli shovqin salomatlikka zarar yetkazadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    344 30.  Suv havzalariga azot va fosfor birikmalarining ortiqcha tushishi natijasida suvo'tlarining jadal 
ko'payishi qanday ataladi?
A)  Biodegradatsiya
B)  Desertifikatsiya
C)  Evtrofikatsiya
D)  Denitrifikatsiya
 To'g'ri javob: C) Evtrofikatsiya✔
Izoh:  Evtrofikatsiyada suvo'tlari ko'payib, so'ng chiriganda suvda kislorod tanqisligi yuzaga keladi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    345 Ekologiya • 3-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Ekotizimda organik moddalarni birlamchi hosil qiluvchi organizmlar qanday ataladi?
A)  Detritofaglar
B)  Produsentlar
C)  Redutsentlar
D)  Konsumentlar
 To'g'ri javob: B) Produsentlar✔
Izoh:  Produsentlar – asosan yashil o'simliklar, suvo'tlari va fotosintezlovchi bakteriyalar.
2.  Biosferaning yuqori chegarasi taxminan nima bilan belgilanadi?
A)  Bulutlar qatlami bilan
B)  Troposferaning quyi qismi bilan
C)  Tog' cho'qqilari bilan
D)  Ozon qatlami bilan
 To'g'ri javob: D) Ozon qatlami bilan
✔
Izoh:  Ozon qatlami ultrabinafsha nurlarni tutib qoladi, undan yuqorida hayot uchun sharoit yo'q.
3.  Havoning ifloslanishini (ayniqsa oltingugurt dioksidini) yaxshi ko'rsatuvchi bioindikator organizmlar
qaysilar?
A)  Lishayniklar
B)  Kaktuslar
C)  Qamishlar
D)  Ilonlar
 To'g'ri javob: A) Lishayniklar
✔
Izoh:  Lishayniklar havo ifloslanishiga juda sezgir, iflos havoli shaharlarda ular deyarli uchramaydi.
4.  Orolning qurigan tubidan ko'tariladigan bo'ronlar xavfli bo'lishining asosiy sababi nima?
A)  Ular faqat dengiz ustida hosil bo'lib, quruqlikka yetmaydi
B)  Ular havoni kislorod bilan boyitadi
C)  Ular tuz, chang va qishloq xo'jaligi kimyoviy qoldiqlarini uzoqqa tarqatadi
D)  Ular faqat toza qum zarralaridan iborat bo'ladi
 To'g'ri javob: C) Ular tuz, chang va qishloq xo'jaligi kimyoviy qoldiqlarini uzoqqa tarqatadi
✔
Izoh:  Tuz-chang bo'ronlari ekinlar hosildorligini pasaytiradi va aholi salomatligiga zarar yetkazadi.
5.  «Biotsenoz» atamasini fanga kim kiritgan?
A)  Vladimir Sukachev
B)  Karl Myobius
C)  Artur Tensli
D)  Ernst Gekkel
 To'g'ri javob: B) Karl Myobius
✔
Izoh:  Nemis olimi K. Myobius 1877 yilda ustritsa banklarini o'rganib, «biotsenoz» atamasini kiritgan.
6.  Agrotsenozni tabiiy ekotizimdan ajratib turadigan asosiy xususiyat qaysi?
A)  Unga Quyosh energiyasi kirmaydi
B)  Tur xilma-xilligi juda yuqori va o'zini o'zi boshqaradi
C)  Tur xilma-xilligi kam va inson yordamisiz barqaror emas
D)  Unda redutsentlar umuman bo'lmaydi
 To'g'ri javob: C) Tur xilma-xilligi kam va inson yordamisiz barqaror emas
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    346 Izoh:  Agrotsenoz o'g'itlash, sug'orish, begona o'tlarga qarshi kurash kabi inson aralashuvisiz tez buziladi.
7.  Orol dengizini suv bilan ta'minlab kelgan ikki asosiy daryo qaysilar?
A)  Chirchiq va Ohangaron
B)  Norin va Qoradaryo
C)  Amudaryo va Sirdaryo
D)  Zarafshon va Qashqadaryo
 To'g'ri javob: C) Amudaryo va Sirdaryo✔
Izoh:  Orol dengizi Amudaryo va Sirdaryo suvlari hisobiga oziqlanadigan berk ko'l-dengiz edi.
8.  Ilgari hayot bo'lmagan joyda (yalang'och qoya, vulqon lavasi) boshlanadigan suksessiya qanday 
ataladi?
A)  Ikkilamchi suksessiya
B)  Antropogen suksessiya
C)  Degradatsion suksessiya
D)  Birlamchi suksessiya
 To'g'ri javob: D) Birlamchi suksessiya
✔
Izoh:  Birlamchi suksessiyada avval tuproq hosil bo'lishi kerak, shuning uchun u juda uzoq davom etadi.
9.  Tabiatda suv aylanishini harakatga keltiruvchi asosiy energiya manbai nima?
A)  Quyosh energiyasi
B)  Shamol energiyasi
C)  Oy tortishish kuchi
D)  Yer ichki issiqligi
 To'g'ri javob: A) Quyosh energiyasi
✔
Izoh:  Quyosh issiqligi suvni bug'latadi, bug' esa bulut va yog'in hosil qiladi.
10.  Kommonerning «Hech narsa tekin berilmaydi» qonuni mazmuni qanday?
A)  Energiya tabiatda o'z-o'zidan paydo bo'ladi
B)  Organizmlar oziqni faqat raqobat orqali oladi
C)  Tabiatdan olingan har bir naf uchun qachondir zarar ko'rinishida to'lov qaytadi
D)  Tabiiy resurslar davlat tomonidan sotiladi
 To'g'ri javob: C) Tabiatdan olingan har bir naf uchun qachondir zarar ko'rinishida to'lov qaytadi
✔
Izoh:  Tabiatga har qanday aralashuv o'z ekologik «narxiga» ega va oqibati muqarrar namoyon bo'ladi.
11.  O'zbekiston tog'larida yashovchi, Qizil kitobga kiritilgan va baland tog'larga moslashgan noyob 
yirtqich qaysi?
A)  Tulki
B)  Chiyabo'ri
C)  Qor qoploni (irbis)
D)  Turon yo'lbarsi
 To'g'ri javob: C) Qor qoploni (irbis)
✔
Izoh:  Qor qoploni Hisor va Chotqol kabi baland tog'larda kam sonda uchraydi.
12.  Ekotonda tur xilma-xilligi va zichligining ortishi qanday nomlanadi?
A)  Chegara (ekoton) effekti
B)  Albedo effekti
C)  Parnik effekti
D)  Allee effekti
 To'g'ri javob: A) Chegara (ekoton) effekti
✔
Izoh:  Ikki jamoa tutashgan joyda ikkala jamoa turlari to'planishi chegara effekti deb ataladi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    347 13.  Vernadskiy tasnifiga ko'ra, neft, ko'mir va torf qanday moddaga kiradi?
A)  Bio-inert modda
B)  Radioaktiv modda
C)  Inert modda
D)  Biogen modda
 To'g'ri javob: D) Biogen modda✔
Izoh:  Biogen moddalar o'tmishdagi tirik organizmlar faoliyati natijasida hosil bo'lgan.
14.  Markaziy Osiyo tog'laridagi muzliklarning qisqarishi kelajakda qanday xavf tug'diradi?
A)  Orol dengizi o'z-o'zidan to'ladi
B)  Daryolar suvi doimiy ravishda ko'payadi
C)  Cho'llar o'rmonlarga aylanadi
D)  Daryolardagi suv miqdori kamayib, suv tanqisligi kuchayadi
 To'g'ri javob: D) Daryolardagi suv miqdori kamayib, suv tanqisligi kuchayadi
✔
Izoh:  Muzliklar daryolarning tabiiy suv omboridir, ular qisqarsa, uzoq muddatda suv oqimi kamayadi.
15.  Markaziy Osiyo to'qaylarida yashagan va XX asrda yo'q bo'lib ketgan yirik yirtqich qaysi?
A)  Tyan-Shan qo'ng'ir ayig'i
B)  Turon yo'lbarsi
C)  Qor qoploni
D)  Bo'ri
 To'g'ri javob: B) Turon yo'lbarsi
✔
Izoh:  Turon yo'lbarsi to'qaylarning qisqarishi va ov qilinishi oqibatida yo'qolib ketgan.
16.  Suv organizmlari va suv ekotizimlarini o'rganuvchi ekologiya yo'nalishi qanday ataladi?
A)  Agroekologiya
B)  Geoekologiya
C)  Urboekologiya
D)  Gidroekologiya
 To'g'ri javob: D) Gidroekologiya
✔
Izoh:  Gidroekologiya dengiz, ko'l va daryo ekotizimlaridagi jarayonlarni o'rganadi.
17.  G'arbiy qismi chuchuk, sharqiy qismi sho'r suvli bo'lgan Qozog'istondagi ko'l qaysi?
A)  Sarez
B)  Issiqko'l
C)  Aydarko'l
D)  Balxash
 To'g'ri javob: D) Balxash
✔
Izoh:  Balxashning g'arbiy qismiga Ili daryosi quyilgani uchun u chuchuk, sharqiy qismi esa sho'r.
18.  Amudaryoda yashovchi, faqat shu havzaga xos noyob endemik baliq qaysi?
A)  Do'ngpeshona
B)  Oq amur
C)  Amudaryo soxta kurakburuni
D)  Kumushrang karas
 To'g'ri javob: C) Amudaryo soxta kurakburuni
✔
Izoh:  Soxta kurakburunlar Amudaryo havzasining endemiklari bo'lib, Qizil kitobga kiritilgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    348 19.  Ammiakning nitrit va nitratlarga oksidlanishi qanday jarayon deyiladi?
A)  Denitrifikatsiya
B)  Nitrifikatsiya
C)  Fermentatsiya
D)  Fotosintez
 To'g'ri javob: B) Nitrifikatsiya✔
Izoh:  Nitrifikatsiyani xemosintezlovchi nitrifikator bakteriyalar amalga oshiradi.
20.  «Ekologiya» so'zining ikkinchi qismi bo'lgan yunoncha «logos» nimani anglatadi?
A)  Uy, makon
B)  Tirik mavjudot
C)  Fan, ta'limot
D)  Muhit, atrof
 To'g'ri javob: C) Fan, ta'limot
✔
Izoh:  «Logos» yunon tilida so'z, ta'limot, fan ma'nosini beradi.
21.  Suv tubida yashovchi organizmlar majmui qanday ataladi?
A)  Plankton
B)  Neyston
C)  Bentos
D)  Nekton
 To'g'ri javob: C) Bentos
✔
Izoh:  Bentosga suv tubidagi chuvalchanglar, mollyuskalar, qisqichbaqasimonlar va suvo'tlari kiradi.
22.  Orol dengizining qurishiga olib kelgan asosiy sabab nima?
A)  Daryo suvlarining sug'orish uchun haddan tashqari ko'p olinishi
B)  Kuchli yer qimirlashlar natijasida tubining yorilishi
C)  Mintaqada yog'inlarning to'satdan ko'payishi
D)  Dengiz suvining Kaspiyga oqib ketishi
 To'g'ri javob: A) Daryo suvlarining sug'orish uchun haddan tashqari ko'p olinishi
✔
Izoh:  Paxta va boshqa ekinlar maydonlari kengaygani sari Orolga yetib boradigan suv keskin kamaygan.
23.  Biotsenoz egallagan, abiotik omillar jihatidan bir xil bo'lgan hudud qanday ataladi?
A)  Biotop
B)  Biom
C)  Ekoton
D)  Biota
 To'g'ri javob: A) Biotop
✔
Izoh:  Biotop – biotsenoz yashaydigan, nisbatan bir xil sharoitli muhit qismi.
24.  Kommonerning «Hamma narsa biror joyga ketishi kerak» qonuni nimani anglatadi?
A)  Organizmlar albatta migratsiya qiladi
B)  Energiya oziq zanjirida to'liq saqlanadi
C)  Modda yo'qolmaydi, chiqindilar tabiatning qayeridadir to'planadi
D)  Har bir tur boshqa hududga ko'chib ketadi
 To'g'ri javob: C) Modda yo'qolmaydi, chiqindilar tabiatning qayeridadir to'planadi
✔
Izoh:  Bu qonunga ko'ra, chiqindilar yo'qolib ketmaydi, balki shaklini o'zgartirib muhitda to'planadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    349 25.  Orol va Kaspiy dengizlari oralig'ida joylashgan cho'l platosi qaysi?
A)  Mirzacho'l
B)  Pomir platosi
C)  Farg'ona vodiysi
D)  Ustyurt platosi
 To'g'ri javob: D) Ustyurt platosi✔
Izoh:  Ustyurt tik jarliklari (chinklar) bilan o'ralgan quruq plato bo'lib, jayron va ustyurt qo'yi kabi hayvonlarga 
makon.
26.  Ekologiya fani asosan nimani o'rganadi?
A)  Yer po'stining geologik tuzilishini
B)  Organizmlarning o'zaro va muhit bilan munosabatlarini
C)  Belgilarning nasldan naslga o'tishini
D)  Organizmlar hujayrasining ichki tuzilishini
 To'g'ri javob: B) Organizmlarning o'zaro va muhit bilan munosabatlarini
✔
Izoh:  Ekologiya tirik organizmlarning bir-biri va yashash muhiti bilan o'zaro aloqalarini o'rganadi.
27.  Tayyor organik moddani iste'mol qiluvchi hayvonlar ekotizimda qanday ataladi?
A)  Produsentlar
B)  Konsumentlar
C)  Avtotroflar
D)  Redutsentlar
 To'g'ri javob: B) Konsumentlar
✔
Izoh:  Konsumentlar o'txo'rlar, yirtqichlar va hamma narsaxo'rlarga bo'linadi.
28.  2021 yilda BMT Bosh Assambleyasi Orolbo'yi mintaqasini qanday hudud deb e'lon qilgan?
A)  Yadro qurolidan xoli hudud
B)  Xalqaro turizm markazi
C)  Ekologik innovatsiyalar va texnologiyalar hududi
D)  Erkin iqtisodiy savdo hududi
 To'g'ri javob: C) Ekologik innovatsiyalar va texnologiyalar hududi
✔
Izoh:  Bu rezolyutsiya O'zbekiston tashabbusi bilan qabul qilingan va mintaqaga e'tiborni kuchaytirgan.
29.  «Ekologiya» atamasini fanga birinchi bo'lib kim kiritgan?
A)  Karl Linney
B)  Charlz Darvin
C)  Vladimir Vernadskiy
D)  Ernst Gekkel
 To'g'ri javob: D) Ernst Gekkel
✔
Izoh:  Nemis biologi Ernst Gekkel 1866 yilda «ekologiya» atamasini taklif qilgan.
30.  Yerdagi chuchuk suvning eng katta qismi qayerda to'plangan?
A)  Muzliklar va doimiy qor qoplamlarida
B)  Tirik organizmlar tanasida
C)  Daryo va ko'llarda
D)  Atmosferadagi suv bug'ida
 To'g'ri javob: A) Muzliklar va doimiy qor qoplamlarida
✔
Izoh:  Chuchuk suvning asosiy qismi Antarktida, Grenlandiya va tog' muzliklarida qattiq holatda saqlanadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    350 Ekologiya • 4-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  O'rmonning pastki qavatida, soyada yaxshi o'sadigan o'simliklar qanday ataladi?
A)  Ssiofitlar
B)  Geliofitlar
C)  Psammofitlar
D)  Kserofitlar
 To'g'ri javob: A) Ssiofitlar✔
Izoh:  Ssiofitlar (yunoncha «skia» – soya) kam yorug'likda fotosintez qila oladi.
2.  Xavfli chiqindilarning transchegaraviy tashilishini nazorat qiluvchi xalqaro konvensiya qaysi?
A)  Vena konvensiyasi
B)  Bonn konvensiyasi
C)  Bazel konvensiyasi
D)  Ramsar konvensiyasi
 To'g'ri javob: C) Bazel konvensiyasi
✔
Izoh:  1989 yilgi Bazel konvensiyasi xavfli chiqindilarni boshqa davlatlarga olib chiqishni tartibga soladi.
3.  Ozon qatlami yemirilishining asosiy antropogen sababchisi qaysi moddalar?
A)  Natriy xlorid tuzlari
B)  Suv bug'i va kislorod
C)  Azot va argon
D)  Xlorftoruglerodlar (freonlar)
 To'g'ri javob: D) Xlorftoruglerodlar (freonlar)
✔
Izoh:  Freonlar stratosferada parchalanib, ajralgan xlor ozon molekulalarini yemiradi.
4.  Bir tur foyda ko'rib, ikkinchisiga na foyda, na zarar yetadigan munosabat qanday ataladi?
A)  Mutualizm
B)  Parazitizm
C)  Kommensalizm
D)  Amensalizm
 To'g'ri javob: C) Kommensalizm
✔
Izoh:  Masalan, yopishqoq baliq akulaga yopishib yuradi va ovqat qoldiqlari bilan oziqlanadi.
5.  1992 yilda Rio-de-Janeyroda bo'lib o'tgan BMT Atrof-muhit va rivojlanish konferensiyasida qabul 
qilingan harakat dasturi qanday nomlanadi?
A)  «Mingyillik deklaratsiyasi»
B)  «Kun tartibi 21»
C)  «Monreal protokoli»
D)  «Parij kelishuvi»
 To'g'ri javob: B) «Kun tartibi 21»
✔
Izoh:  «Kun tartibi 21» XXI asrda barqaror rivojlanishga erishish bo'yicha keng qamrovli dastur hisoblanadi.
6.  Dukkakli o'simliklar ildizidagi tugunak bakteriyalarning asosiy ekologik vazifasi nima?
A)  Tuproqdagi kislorodni to'liq yutish
B)  Atmosfera azotini o'zlashtiriladigan shaklga o'tkazish
C)  Tuproqdagi fosforni atmosferaga chiqarish
D)  O'simlik ildizini zararkunandalardan yeyish
 To'g'ri javob: B) Atmosfera azotini o'zlashtiriladigan shaklga o'tkazish
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    351 Izoh:  Tugunak bakteriyalar havodagi N2 ni bog'lab, o'simlikka azot birikmalari yetkazib beradi.
7.  Jiddiy zarar xavfi bo'lsa, ilmiy to'liq dalil yo'qligi muhofaza choralarini kechiktirishga asos 
bo'lmasligi qaysi tamoyilda ifodalangan?
A)  Bozor erkinligi tamoyili
B)  Ehtiyotkorlik tamoyili
C)  Hududiylik tamoyili
D)  «Ifloslantiruvchi to'laydi» tamoyili
 To'g'ri javob: B) Ehtiyotkorlik tamoyili✔
Izoh:  Ehtiyotkorlik tamoyili Rio deklaratsiyasida ham mustahkamlangan.
8.  Biologik xilma-xillik to'g'risidagi konvensiya qaysi yili imzolash uchun ochilgan?
A)  1992 yilda
B)  2010 yilda
C)  1973 yilda
D)  1985 yilda
 To'g'ri javob: A) 1992 yilda
✔
Izoh:  Konvensiya Rio-de-Janeyrodagi BMT anjumanida imzolash uchun ochilgan.
9.  Tugaydigan, ammo qayta tiklanadigan tabiiy resurslarga qaysi biri misol bo'ladi?
A)  O'rmonlar
B)  Ko'mir
C)  Temir rudasi
D)  Neft
 To'g'ri javob: A) O'rmonlar
✔
Izoh:  O'rmonlar to'g'ri foydalanilsa qayta tiklanadi, foydali qazilmalar esa tiklanmaydi.
10.  Muhitda zararli moddaning inson salomatligiga zarar yetkazmaydigan eng yuqori miqdorini 
belgilovchi normativ qanday ataladi?
A)  Ruxsat etilgan eng yuqori konsentratsiya
B)  Biologik mahsuldorlik
C)  Ekologik valentlik
D)  Muhit sig'imi
 To'g'ri javob: A) Ruxsat etilgan eng yuqori konsentratsiya
✔
Izoh:  Bu normativ havo, suv va tuproqdagi ifloslantiruvchilar miqdorini nazorat qilishda qo'llaniladi.
11.  Bahorda qisqa vegetatsiya qilib, qolgan davrni piyozbosh yoki tuganak holida o'tkazadigan ko'p 
yillik o'simliklar (masalan, lola) qanday ataladi?
A)  Efemerlar
B)  Efemeroidlar
C)  Gidrofitlar
D)  Galofitlar
 To'g'ri javob: B) Efemeroidlar
✔
Izoh:  Efemeroidlar ko'p yillik bo'lib, yer ostki organlarida oziq to'plab noqulay davrni o'tkazadi.
12.  O'simliklar bilan oziqlanuvchi hayvonlar ekologiyada qanday ataladi?
A)  Saprofaglar
B)  Nekrofaglar
C)  Fitofaglar
D)  Zoofaglar
 To'g'ri javob: C) Fitofaglar
✔
Izoh:  Fitofaglar (o'txo'rlar) birinchi tartibli konsumentlar hisoblanadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    352 13.  O'rtacha namlik sharoitida o'sadigan o'simliklar qanday ataladi?
A)  Gidrofitlar
B)  Mezofitlar
C)  Kserofitlar
D)  Galofitlar
 To'g'ri javob: B) Mezofitlar✔
Izoh:  Mezofitlar ortiqcha nam yoki qurg'oqchil sharoitga emas, o'rtacha namlikka moslashgan.
14.  «Ozon tuynugi» eng yaqqol va muntazam ravishda qaysi hudud ustida kuzatiladi?
A)  Markaziy Osiyo
B)  Amazoniya
C)  Antarktida
D)  Sahroi Kabir
 To'g'ri javob: C) Antarktida
✔
Izoh:  Antarktidada qutb bahorida stratosferadagi ozon miqdori keskin kamayadi.
15.  Kam nasl beradigan, uzoq yashaydigan va naslga g'amxo'rlik qiladigan turlar (masalan, fil) qanday 
strategiyaga ega?
A)  Eksponensial strategiya
B)  r-strategiya
C)  Pioner strategiya
D)  K-strategiya
 To'g'ri javob: D) K-strategiya
✔
Izoh:  K-strateglar soni muhit sig'imiga yaqin barqaror saqlanadi.
16.  Dengiz va okeanlarda kislorod tanqisligi sababli hayot deyarli yo'qolgan hududlar qanday ataladi?
A)  Ekoton zonalari
B)  Muhofaza zonalari
C)  Bufer zonalar
D)  «O'lik zonalar» (gipoksiya zonalari)
 To'g'ri javob: D) «O'lik zonalar» (gipoksiya zonalari)
✔
Izoh:  O'lik zonalar ko'pincha evtrofikatsiya natijasida daryolar quyiladigan qirg'oqbo'yi suvlarida paydo 
bo'ladi.
17.  Tabiiy resurslardan oqilona foydalanish va ifloslanishni kamaytirishga asoslangan, kam uglerodli 
iqtisodiyot qanday ataladi?
A)  Xom ashyo iqtisodiyoti
B)  Soya iqtisodiyoti
C)  Harbiy iqtisodiyot
D)  Yashil iqtisodiyot
 To'g'ri javob: D) Yashil iqtisodiyot
✔
Izoh:  Yashil iqtisodiyot qayta tiklanuvchi energiya, energiya tejamkorligi va toza texnologiyalarni 
rag'batlantiradi.
18.  Suv sho'rligining o'zgarishiga chidamsiz organizmlar qanday ataladi?
A)  Evritermlar
B)  Evrigalinlar
C)  Stenogalinlar
D)  Evribatlar
 To'g'ri javob: C) Stenogalinlar
✔
Izoh:  «Galos» – tuz; stenogalin organizmlar faqat ma'lum sho'rlikdagi suvda yashay oladi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    353 19.  Bergman qoidasiga ko'ra, sovuq iqlimda yashovchi issiqqonli hayvonlar qanday xususiyatga ega 
bo'ladi?
A)  Quloqlari va dumi uzunroq bo'ladi
B)  Tana o'lchami yaqin turlarga nisbatan kattaroq bo'ladi
C)  Tana o'lchami issiq iqlimdagilardan kichikroq bo'ladi
D)  Terisi och rangli bo'ladi
 To'g'ri javob: B) Tana o'lchami yaqin turlarga nisbatan kattaroq bo'ladi✔
Izoh:  Katta tananing hajmga nisbatan yuzasi kichik bo'lib, issiqlik kamroq yo'qotiladi.
20.  Eskirgan telefonlar, kompyuterlar va maishiy texnikadan hosil bo'ladigan chiqindilar qanday 
ataladi?
A)  Tibbiy chiqindilar
B)  Qurilish chiqindilari
C)  Organik chiqindilar
D)  Elektron chiqindilar
 To'g'ri javob: D) Elektron chiqindilar
✔
Izoh:  Elektron chiqindilar tarkibida qo'rg'oshin, simob, kadmiy kabi zaharli moddalar bo'ladi.
21.  Turlarni tabiiy yashash joyida (qo'riqxona, milliy bog'da) saqlash qanday ataladi?
A)  Ex situ muhofaza
B)  In situ muhofaza
C)  Reakklimatizatsiya
D)  Introduktsiya
 To'g'ri javob: B) In situ muhofaza
✔
Izoh:  In situ – «o'z joyida» degani; bu usul turlarni ekotizim bilan birga saqlaydi.
22.  2015 yilda qabul qilingan, global harorat ko'tarilishini 2 °C dan ancha past ushlab turishni maqsad 
qilgan kelishuv qaysi?
A)  Vena konvensiyasi
B)  Stokgolm konvensiyasi
C)  Kioto protokoli
D)  Parij kelishuvi
 To'g'ri javob: D) Parij kelishuvi
✔
Izoh:  Parij kelishuvi isishni 1,5 °C bilan cheklashga intilishni ham ko'zda tutadi.
23.  Yirik shaharlarda havo harorati atrofdagi qishloq joylarga qaraganda yuqori bo'lishi qanday 
ataladi?
A)  Albedo effekti
B)  Shahar issiqlik oroli effekti
C)  Parnik effekti
D)  Chegara effekti
 To'g'ri javob: B) Shahar issiqlik oroli effekti
✔
Izoh:  Asfalt, beton va binolar issiqlikni ko'p to'playdi, yashil maydonlar esa kam bo'ladi.
24.  Organizmlarning kun va tun uzunligi nisbatiga javob reaksiyasi qanday ataladi?
A)  Fotosintez
B)  Fotoperiodizm
C)  Fototaksis
D)  Termoregulyatsiya
 To'g'ri javob: B) Fotoperiodizm
✔
Izoh:  Fotoperiodizm o'simliklarning gullashi, hayvonlarning migratsiyasi va tullashini boshqaradi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    354 25.  Biologik xavfsizlik, jumladan genetik modifikatsiyalangan organizmlarning tashilishiga oid xalqaro 
protokol qaysi?
A)  Monreal protokoli
B)  Kartagena protokoli
C)  Kioto protokoli
D)  Nagoya protokoli
 To'g'ri javob: B) Kartagena protokoli✔
Izoh:  Kartagena protokoli Biologik xilma-xillik to'g'risidagi konvensiya doirasida qabul qilingan.
26.  Tog' qiyaliklarida suv eroziyasini kamaytirish uchun qo'llaniladigan usul qaysi?
A)  Qiyaliklarni zinapoyasimon terrasalash
B)  Qiyalik bo'ylab tik egat olish
C)  Qiyalikdagi o'simliklarni yoqib yuborish
D)  Qiyalikka ko'p mol boqish
 To'g'ri javob: A) Qiyaliklarni zinapoyasimon terrasalash
✔
Izoh:  Terrasalar suv oqimini sekinlashtirib, tuproq yuvilishining oldini oladi.
27.  1986 yilda Ukrainada sodir bo'lgan va keng hududlarni radioaktiv ifloslantirgan halokat qaysi?
A)  Fukusima AES halokati
B)  Chernobil AES halokati
C)  Exxon Valdez tankeri halokati
D)  Bxopal kimyo zavodi halokati
 To'g'ri javob: B) Chernobil AES halokati
✔
Izoh:  Chernobil AESning to'rtinchi energobloki portlashi radioaktiv moddalarni Yevropaning katta qismiga 
tarqatgan.
28.  Muhofaza etiladigan tabiiy hududlar orasida eng qat'iy muhofaza rejimiga ega bo'lgani qaysi?
A)  Buyurtmaxona
B)  Dam olish bog'i
C)  Milliy bog'
D)  Qo'riqxona
 To'g'ri javob: D) Qo'riqxona
✔
Izoh:  Qo'riqxonada xo'jalik faoliyati taqiqlanadi, tabiiy komplekslar daxlsiz saqlanadi.
29.  Quruq hududlarda yerlarning degradatsiyaga uchrab, cho'lga aylanishi qanday ataladi?
A)  Urbanizatsiya
B)  Suksessiya
C)  Cho'llanish (desertifikatsiya)
D)  Evtrofikatsiya
 To'g'ri javob: C) Cho'llanish (desertifikatsiya)
✔
Izoh:  Cho'llanishga noto'g'ri sug'orish, ortiqcha mol boqish, o'rmon kesish va iqlim o'zgarishi sabab bo'ladi.
30.  Turlarni tabiiy muhitidan tashqarida (botanika bog'lari, hayvonot bog'lari, urug' banklarida) 
saqlash qanday ataladi?
A)  In situ muhofaza
B)  Suksessiya
C)  Monitoring
D)  Ex situ muhofaza
 To'g'ri javob: D) Ex situ muhofaza
✔
Izoh:  Ex situ usuli tabiatda yo'qolish xavfi yuqori bo'lgan turlarni saqlab qolishga yordam beradi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    355 Ekologiya • 5-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Birlamchi suksessiyada yalang'och qoyalarni birinchi bo'lib o'zlashtiradigan pioner organizmlar 
qaysilar?
A)  Yirik sutemizuvchilar
B)  Ignabargli daraxtlar
C)  Buta o'simliklari
D)  Lishayniklar
 To'g'ri javob: D) Lishayniklar✔
Izoh:  Lishayniklar qoyani yemirib, birinchi tuproq qatlamini hosil qilishda ishtirok etadi.
2.  Produsentlar ma'lum vaqtda fotosintez orqali hosil qilgan organik moddaning umumiy miqdori 
qanday ataladi?
A)  Muhit sig'imi
B)  Yalpi birlamchi mahsulot
C)  Detrit miqdori
D)  Sof ikkilamchi mahsulot
 To'g'ri javob: B) Yalpi birlamchi mahsulot
✔
Izoh:  Yalpi birlamchi mahsulotdan o'simliklarning nafas olishiga sarflangan qism ayirilsa, sof birlamchi 
mahsulot qoladi.
3.  Ekologik jarayonlarni matematik tenglamalar va kompyuter dasturlari yordamida taqlid qilish usuli 
qanday ataladi?
A)  Kartalashtirish
B)  Inventarizatsiya
C)  Modellashtirish
D)  Bioindikatsiya
 To'g'ri javob: C) Modellashtirish
✔
Izoh:  Modellashtirish ekotizimlar o'zgarishini prognoz qilish va turli ssenariylarni sinash imkonini beradi.
4.  Amudaryo va Sirdaryo oqimining asosiy qismi qayerda shakllanadi?
A)  Pomir va Tyan-Shan tog'larida
B)  Turon pasttekisligida
C)  Ustyurt platosida
D)  Qizilqum cho'lida
 To'g'ri javob: A) Pomir va Tyan-Shan tog'larida
✔
Izoh:  Daryolar tog'lardagi muzliklar va qor erishidan to'yinadi, bu hududlar asosan Tojikiston va Qirg'izistonda.
5.  Toshkent viloyatida joylashgan, Chotqol tizmasidagi tog' ekotizimlarini muhofaza qiluvchi 
qo'riqxona qaysi?
A)  Baday-To'qay qo'riqxonasi
B)  Chotqol biosfera qo'riqxonasi
C)  Qizilqum qo'riqxonasi
D)  Surxon qo'riqxonasi
 To'g'ri javob: B) Chotqol biosfera qo'riqxonasi
✔
Izoh:  Chotqol qo'riqxonasida archazorlar, yong'oqzorlar va tog' hayvonlari muhofaza qilinadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    356 6.  Kimyoviy elementlarning tirik organizmlar va notirik muhit o'rtasida takroriy aylanishi qanday 
ataladi?
A)  Biogeokimyoviy sikl
B)  Ekologik suksessiya
C)  Oziq to'ri
D)  Fotoperiodizm
 To'g'ri javob: A) Biogeokimyoviy sikl✔
Izoh:  Uglerod, azot, fosfor va suv aylanishlari biogeokimyoviy sikllarga misoldir.
7.  Orol dengizi sathining keskin pasayishi qaysi davrdan boshlangan?
A)  XVIII asr o'rtalaridan
B)  XX asrning 1960-yillaridan
C)  XXI asrning boshlaridan
D)  XIX asrning boshlaridan
 To'g'ri javob: B) XX asrning 1960-yillaridan
✔
Izoh:  1960-yillardan sug'oriladigan yerlar jadal kengaytirilib, daryolar oqimi Orolga kam yetib bora boshlagan.
8.  Okeandagi birlamchi organik moddaning asosiy ishlab chiqaruvchilari kimlar?
A)  Zooplankton
B)  Dengiz sutemizuvchilari
C)  Yirik baliqlar
D)  Fitoplankton
 To'g'ri javob: D) Fitoplankton
✔
Izoh:  Mikroskopik suvo'tlari va siyanobakteriyalardan iborat fitoplankton okeandagi asosiy produsentdir.
9.  Kommonerning «Tabiat yaxshiroq biladi» qonuni nimaga da'vat etadi?
A)  Tabiiy tizimlarga o'ylamasdan aralashmaslikka
B)  Faqat sun'iy ekotizimlar yaratishga
C)  Yovvoyi turlarni xonakilashtirishga
D)  Tabiiy jarayonlarni to'liq sun'iylariga almashtirishga
 To'g'ri javob: A) Tabiiy tizimlarga o'ylamasdan aralashmaslikka
✔
Izoh:  Tabiat uzoq evolyutsiya davomida shakllangan, shu bois uni inson «tuzatishi» ko'pincha zarar keltiradi.
10.  Qishloq xo'jaligi ekotizimlarini (dala, bog', yaylov) o'rganuvchi yo'nalish qaysi?
A)  Urboekologiya
B)  Agroekologiya
C)  Geoekologiya
D)  Sinekologiya
 To'g'ri javob: B) Agroekologiya
✔
Izoh:  Agroekologiya agrotsenozlar faoliyati va qishloq xo'jaligining tabiatga ta'sirini o'rganadi.
11.  Sovet davrida O'zbekistonda paxta yakkahokimligi qanday ekologik oqibatlarga olib kelgan?
A)  O'rmonlar maydonining ikki baravar oshishi
B)  Pestitsid va defoliantlarning ko'p qo'llanishi, tuproq va suvning ifloslanishi
C)  Daryolar suvining keskin ko'payishi
D)  Tuproq unumdorligining tabiiy ravishda tiklanishi
 To'g'ri javob: B) Pestitsid va defoliantlarning ko'p qo'llanishi, tuproq va suvning ifloslanishi
✔
Izoh:  Bir xil ekinni uzoq yillar ekish tuproqni toliqtirgan, kimyoviy moddalar suv va tuproqqa to'plangan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    357 12.  Zaharli moddalar (masalan, DDT) konsentratsiyasining oziq zanjiri bo'ylab yuqoriga ortib borishi 
qanday ataladi?
A)  Bioremediatsiya
B)  Biomagnifikatsiya
C)  Bioindikatsiya
D)  Biodegradatsiya
 To'g'ri javob: B) Biomagnifikatsiya✔
Izoh:  Yuqori trofik darajadagi yirtqichlar tanasida zaharli moddalar eng ko'p to'planadi.
13.  O'rmon yong'inidan yoki tashlab qo'yilgan dalada boshlanadigan suksessiya qanday ataladi?
A)  Ikkilamchi suksessiya
B)  Birlamchi suksessiya
C)  Pioner suksessiya
D)  Geologik suksessiya
 To'g'ri javob: A) Ikkilamchi suksessiya
✔
Izoh:  Ikkilamchi suksessiya tuproq saqlangan joyda boshlangani uchun birlamchiga qaraganda tezroq kechadi.
14.  Tayyor organik moddalar bilan oziqlanuvchi organizmlar qanday ataladi?
A)  Xemotroflar
B)  Geterotroflar
C)  Avtotroflar
D)  Fototroflar
 To'g'ri javob: B) Geterotroflar
✔
Izoh:  Geterotroflar (hayvonlar, zamburug'lar, ko'pchilik bakteriyalar) boshqa organizmlar hosil qilgan organik 
moddadan foydalanadi.
15.  Suvda faol suzib harakatlanadigan organizmlar (baliqlar, delfinlar) qanday ataladi?
A)  Plankton
B)  Nekton
C)  Perifiton
D)  Bentos
 To'g'ri javob: B) Nekton
✔
Izoh:  Nekton oqimga qarshi mustaqil suza oladigan organizmlardan iborat.
16.  Ekotizimdagi o'zaro chirmashib ketgan ko'plab oziq zanjirlari majmui qanday ataladi?
A)  Biotop
B)  Ekologik piramida
C)  Trofik daraja
D)  Oziq to'ri
 To'g'ri javob: D) Oziq to'ri
✔
Izoh:  Ko'pchilik turlar bir nechta oziq manbaiga ega bo'lgani uchun zanjirlar to'rni hosil qiladi.
17.  Sirdaryo qaysi daryolarning qo'shilishidan hosil bo'ladi?
A)  Panj va Vaxsh
B)  Chirchiq va Ugam
C)  Norin va Qoradaryo
D)  Zarafshon va Qashqadaryo
 To'g'ri javob: C) Norin va Qoradaryo
✔
Izoh:  Norin va Qoradaryo Farg'ona vodiysida qo'shilib, Sirdaryoni hosil qiladi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    358 18.  O'zbekistonda 2021 yildan boshlab har yili ko'plab daraxt va buta ko'chatlarini ekishni nazarda 
tutgan umummilliy loyiha qaysi?
A)  «Obod mahalla»
B)  «Har bir oila – tadbirkor»
C)  «Yashil makon»
D)  «Obod qishloq»
 To'g'ri javob: C) «Yashil makon»✔
Izoh:  «Yashil makon» loyihasi shaharlarda havoni tozalash va yashil hududlarni kengaytirishga qaratilgan.
19.  Jamiyat va tabiat o'rtasidagi o'zaro munosabatlarni o'rganuvchi ekologiya yo'nalishi qaysi?
A)  Gidroekologiya
B)  Autekologiya
C)  Paleoekologiya
D)  Ijtimoiy ekologiya
 To'g'ri javob: D) Ijtimoiy ekologiya
✔
Izoh:  Ijtimoiy ekologiya inson jamiyatining tabiiy muhit bilan munosabatlarini va ularni uyg'unlashtirish 
yo'llarini o'rganadi.
20.  Shaxsning tabiatga ongli, mas'uliyatli va ehtiyotkorona munosabati majmui qanday ataladi?
A)  Ekologik piramida
B)  Ekologik nisha
C)  Ekologik madaniyat
D)  Ekologik monitoring
 To'g'ri javob: C) Ekologik madaniyat
✔
Izoh:  Ekologik madaniyat bilim, qadriyat va xulq-atvorni o'z ichiga olib, tabiatga hurmat bilan munosabatni 
ifodalaydi.
21.  Suksessiyaning yakuniy, iqlim sharoitiga mos barqaror bosqichidagi jamoa qanday ataladi?
A)  Klimaks jamoa
B)  Pioner jamoa
C)  Ekoton
D)  Agrotsenoz
 To'g'ri javob: A) Klimaks jamoa
✔
Izoh:  Klimaks jamoa mazkur hudud sharoitida uzoq vaqt o'zini saqlab turadi.
22.  Bir paytlar Orol bo'yidagi yirik baliqchilik porti bo'lib, hozir dengizdan ancha uzoqda qolgan shahar
qaysi?
A)  Termiz
B)  Urganch
C)  Mo'ynoq
D)  Navoiy
 To'g'ri javob: C) Mo'ynoq
✔
Izoh:  Mo'ynoq atrofidagi qumda qolib ketgan kemalar Orol fojiasining ramziga aylangan.
23.  Shimoliy (Kichik) Orolda suv sathini qisman tiklash uchun Qozog'istonda qurilgan to'g'on qaysi?
A)  Ko'karal to'g'oni
B)  Tuyamo'yin to'g'oni
C)  Chorvoq to'g'oni
D)  Nurek to'g'oni
 To'g'ri javob: A) Ko'karal to'g'oni
✔
Izoh:  Ko'karal to'g'oni Sirdaryo suvini Kichik Orolda ushlab qolib, uning sathi va baliqchiligini qisman tikladi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    359 24.  «Ekologiya» atamasi fanga qaysi yili kiritilgan?
A)  1866 yilda
B)  1935 yilda
C)  1900 yilda
D)  1859 yilda
 To'g'ri javob: A) 1866 yilda✔
Izoh:  E. Gekkel «Organizmlarning umumiy morfologiyasi» asarida bu atamani 1866 yilda qo'llagan.
25.  Turkmaniston va O'zbekiston chegarasida joylashgan, asosan kollektor-drenaj suvlari bilan to'lgan
yirik ko'l qaysi?
A)  Issiqko'l
B)  Sariqamish ko'li
C)  Iskandarko'l
D)  Balxash ko'li
 To'g'ri javob: B) Sariqamish ko'li
✔
Izoh:  Sariqamish pastqamligiga sug'oriladigan yerlardan chiqqan sho'r zovur suvlari oqiziladi.
26.  Ekologiyaning to'rtta mashhur qonunini (masalan, «Hamma narsa hamma narsa bilan bog'liq») 
ta'riflagan amerikalik olim kim?
A)  Artur Tensli
B)  Yudjin Odum
C)  Barri Kommoner
D)  Reychel Karson
 To'g'ri javob: C) Barri Kommoner
✔
Izoh:  B. Kommoner «Yopiq doira» kitobida ekologiyaning to'rt qonunini ifodalagan.
27.  Toshkent viloyatida joylashgan, rangli metallurgiya va tog'-kon korxonalari sababli ekologik 
yuklama yuqori bo'lgan shahar qaysi?
A)  Parkent
B)  Olmaliq
C)  Piskent
D)  Bo'ka
 To'g'ri javob: B) Olmaliq
✔
Izoh:  Olmaliq kon-metallurgiya kombinati chiqindilari havo va tuproqni og'ir metallar bilan ifloslantirishi 
mumkin.
28.  Ekotizimda redutsentlar vazifasini asosan qaysi organizmlar bajaradi?
A)  Yashil o'simliklar
B)  Bakteriyalar va zamburug'lar
C)  O'txo'r hayvonlar
D)  Yirtqich sutemizuvchilar
 To'g'ri javob: B) Bakteriyalar va zamburug'lar
✔
Izoh:  Bakteriya va zamburug'lar organik qoldiqlarni minerallashtirib, moddalar aylanishini yopadi.
29.  «Biogeotsenoz» tushunchasini ilmiy muomalaga kiritgan olim kim?
A)  Karl Myobius
B)  Vladimir Vernadskiy
C)  Vladimir Sukachev
D)  Artur Tensli
 To'g'ri javob: C) Vladimir Sukachev
✔
Izoh:  V.N. Sukachev biotsenoz va uning abiotik muhitini yaxlit tizim sifatida «biogeotsenoz» deb atagan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    360 30.  Boshqa hududdan kiritilib, mahalliy ekotizimga zarar yetkazayotgan tez tarqaluvchi tur qanday 
ataladi?
A)  Relikt tur
B)  Edifikator tur
C)  Invaziv tur
D)  Endemik tur
 To'g'ri javob: C) Invaziv tur✔
Izoh:  Invaziv turlar mahalliy turlarni siqib chiqarib, biologik xilma-xillikka tahdid soladi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    361 Ekologiya • 6-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Resurslar cheklanmagan sharoitda populyatsiya soni qanday egri chiziq bo'yicha o'sadi?
A)  To'g'ri gorizontal chiziq
B)  J-shaklidagi eksponensial egri chiziq
C)  S-shaklidagi logistik egri chiziq
D)  Pasayuvchi to'g'ri chiziq
 To'g'ri javob: B) J-shaklidagi eksponensial egri chiziq✔
Izoh:  Cheklovsiz sharoitda son har bir avlodda ma'lum marta ortib, eksponensial o'sadi.
2.  1972 yilda Stokgolmda bo'lib o'tgan BMT atrof-muhit konferensiyasidan so'ng qaysi tuzilma tashkil 
etilgan?
A)  BMT Atrof-muhit dasturi (UNEP)
B)  Xalqaro valyuta jamg'armasi
C)  Butunjahon savdo tashkiloti
D)  YuNISEF
 To'g'ri javob: A) BMT Atrof-muhit dasturi (UNEP)
✔
Izoh:  UNEP atrof-muhit masalalarida xalqaro hamkorlikni muvofiqlashtiradi.
3.  Yosh piramidasining asosi keng, cho'qqisi tor bo'lsa, populyatsiya qanday holatda bo'ladi?
A)  Yo'qolib ketgan populyatsiya
B)  O'sib borayotgan populyatsiya
C)  Qisqarib borayotgan populyatsiya
D)  Faqat keksalardan iborat populyatsiya
 To'g'ri javob: B) O'sib borayotgan populyatsiya
✔
Izoh:  Yosh individlar ulushining katta bo'lishi populyatsiyaning kelgusida o'sishini bildiradi.
4.  O'rmonlarning kesilishi qanday global oqibatlarga olib keladi?
A)  Biologik xilma-xillik kamayadi va atmosferada CO2 ko'payadi
B)  Okean suvlari chuchuklashadi
C)  Ozon qatlami qalinlashadi
D)  Atmosferadagi kislorod miqdori darhol ikki baravar oshadi
 To'g'ri javob: A) Biologik xilma-xillik kamayadi va atmosferada CO2 ko'payadi
✔
Izoh:  O'rmonlar CO2 ni yutadi va ko'plab turlarga yashash joyi bo'ladi, ularning yo'qolishi ikkala vazifani 
buzadi.
5.  Tabiiy ofatlar yoki muhitning yomonlashuvi sababli o'z yashash joyini tark etishga majbur bo'lgan 
odamlar qanday ataladi?
A)  Mehnat migrantlari
B)  Ekologik migrantlar
C)  Sayyohlar
D)  Ekspatlar
 To'g'ri javob: B) Ekologik migrantlar
✔
Izoh:  Cho'llanish, suv toshqinlari va dengiz sathi ko'tarilishi ekologik migratsiyani kuchaytirmoqda.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    362 6.  Ozon qatlamini yemiruvchi moddalar ishlab chiqarishni bosqichma-bosqich to'xtatishga qaratilgan 
1987 yilgi hujjat qaysi?
A)  Kioto protokoli
B)  Parij kelishuvi
C)  Kartagena protokoli
D)  Monreal protokoli
 To'g'ri javob: D) Monreal protokoli✔
Izoh:  Monreal protokoli eng muvaffaqiyatli xalqaro ekologik kelishuvlardan biri hisoblanadi.
7.  Ikkala tur uchun foydali, ammo majburiy bo'lmagan munosabat qanday ataladi?
A)  Protokooperatsiya
B)  Mutualizm
C)  Kommensalizm
D)  Parazitizm
 To'g'ri javob: A) Protokooperatsiya
✔
Izoh:  Protokooperatsiyada turlar alohida ham yashay oladi, lekin birga bo'lsa ikkalasi yutadi.
8.  Belgisi panda tasviri bo'lgan xalqaro tabiatni muhofaza qilish tashkiloti qaysi?
A)  UNEP
B)  Butunjahon yovvoyi tabiat fondi (WWF)
C)  IUCN
D)  Greenpeace
 To'g'ri javob: B) Butunjahon yovvoyi tabiat fondi (WWF)
✔
Izoh:  WWF yovvoyi tabiat va biologik xilma-xillikni saqlash bo'yicha loyihalarni amalga oshiradi.
9.  Abadiy muzloq yerlarning erishi iqlim uchun nima sababdan xavfli?
A)  Tuproqdagi organik moddalar parchalanib, CO2 va metan ajraladi
B)  Okean suvi tez sovib ketadi
C)  Atmosferaga ko'p miqdorda kislorod chiqadi
D)  Ozon qatlami tez tiklanadi
 To'g'ri javob: A) Tuproqdagi organik moddalar parchalanib, CO2 va metan ajraladi
✔
Izoh:  Muzloq yerlarda uzoq vaqt saqlangan uglerod parnik gazlari ko'rinishida atmosferaga chiqadi.
10.  Ozon qatlami Yerdagi hayot uchun qanday ahamiyatga ega?
A)  Atmosferadagi karbonat angidridni yutadi
B)  Quyoshning zararli ultrabinafsha nurlarini tutib qoladi
C)  Yer sirtidagi namlikni saqlab turadi
D)  Meteoritlarni yonib ketishiga sabab bo'ladi
 To'g'ri javob: B) Quyoshning zararli ultrabinafsha nurlarini tutib qoladi
✔
Izoh:  Stratosferadagi ozon UF nurlanishning eng xavfli qismini yutadi.
11.  Sintetik pestitsid va mineral o'g'itlardan voz kechib, tabiiy usullarga tayanadigan dehqonchilik 
qanday ataladi?
A)  Intensiv monokultura
B)  Plantatsiya xo'jaligi
C)  Gidroponika
D)  Organik dehqonchilik
 To'g'ri javob: D) Organik dehqonchilik
✔
Izoh:  Organik dehqonchilik tuproq unumdorligini saqlash va kimyoviy ifloslanishni kamaytirishga qaratilgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    363 12.  Populyatsiyada vaqt birligi ichida nobud bo'lgan individlar ko'rsatkichi qanday ataladi?
A)  Tug'ilish (natalitet)
B)  Muhit sig'imi
C)  O'lim (mortalitet)
D)  Immigratsiya
 To'g'ri javob: C) O'lim (mortalitet)✔
Izoh:  Mortalitet tug'ilish bilan birga populyatsiya sonining o'zgarishini belgilaydi.
13.  Ekologik omil deb nimaga aytiladi?
A)  Faqat iqlimning yillik o'zgarishlariga
B)  Faqat inson faoliyati natijasida paydo bo'lgan ta'sirlarga
C)  Faqat tirik organizmlarning bir-biriga ta'siriga
D)  Organizmga bevosita yoki bilvosita ta'sir etuvchi muhitning har qanday elementiga
 To'g'ri javob: D) Organizmga bevosita yoki bilvosita ta'sir etuvchi muhitning har qanday 
✔
elementiga
Izoh:  Ekologik omillar abiotik, biotik va antropogen guruhlarga bo'linadi va organizmga ta'sir ko'rsatadi.
14.  Tabiatni muhofaza qilish bilan birga tartibga solingan turizm va dam olishga ham ruxsat 
beriladigan hudud qaysi?
A)  Qo'riqxona
B)  Tabiat yodgorligi
C)  Genetik bank
D)  Milliy bog'
 To'g'ri javob: D) Milliy bog'
✔
Izoh:  Milliy bog'larda muhofaza, ekologik ta'lim va rekreatsiya zonalari ajratiladi.
15.  Ma'lum turlar yoki tabiiy komplekslarni muayyan muddatga yoki qisman muhofaza qiladigan 
hudud qanday ataladi?
A)  Buyurtmaxona (zakaznik)
B)  Biosfera rezervati
C)  Botanika bog'i
D)  Qo'riqxona
 To'g'ri javob: A) Buyurtmaxona (zakaznik)
✔
Izoh:  Buyurtmaxonada ayrim faoliyat turlari cheklanadi, boshqalariga esa ruxsat berilishi mumkin.
16.  Shaxs, tashkilot yoki mahsulot faoliyati natijasida chiqariladigan parnik gazlarining umumiy 
miqdori qanday ataladi?
A)  Ekologik nisha
B)  Uglerod izi
C)  Biologik mahsuldorlik
D)  Muhit sig'imi
 To'g'ri javob: B) Uglerod izi
✔
Izoh:  Uglerod izi odatda CO2 ekvivalentida hisoblanadi va iqlimga ta'sirni baholashga yordam beradi.
17.  Chiqindilarni boshqarish ierarxiyasida eng ustuvor yo'nalish qaysi?
A)  Chiqindilarni ochiq havoda yoqish
B)  Chiqindi hosil bo'lishining oldini olish va kamaytirish
C)  Chiqindilarni poligonga ko'mish
D)  Chiqindilarni boshqa hududga olib ketish
 To'g'ri javob: B) Chiqindi hosil bo'lishining oldini olish va kamaytirish
✔
Izoh:  Eng yaxshi chiqindi – umuman hosil bo'lmagan chiqindi; ko'mish esa eng oxirgi chora.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    364 18.  Azot oksidlari va uglevodorodlarning quyosh nuri ta'sirida reaksiyaga kirishishidan hosil 
bo'ladigan smog qanday ataladi?
A)  London tipidagi smog
B)  Fotokimyoviy (Los-Anjeles tipidagi) smog
C)  Radioaktiv smog
D)  Tuz-chang smogi
 To'g'ri javob: B) Fotokimyoviy (Los-Anjeles tipidagi) smog✔
Izoh:  Fotokimyoviy smog issiq va quyoshli ob-havoda avtotransport chiqindilaridan hosil bo'ladi.
19.  Barqaror rivojlanish qaysi uch asosiy tarkibiy qismning muvozanatiga tayanadi?
A)  Texnik, sport va madaniy
B)  Iqtisodiy, ijtimoiy va ekologik
C)  Harbiy, siyosiy va diniy
D)  Moliyaviy, savdo va bojxona
 To'g'ri javob: B) Iqtisodiy, ijtimoiy va ekologik
✔
Izoh:  Barqaror rivojlanish iqtisodiy o'sish, ijtimoiy adolat va atrof-muhitni saqlashni uyg'unlashtiradi.
20.  Inson faoliyati natijasida yuzaga keladigan ekologik omillar qanday ataladi?
A)  Antropogen omillar
B)  Edafik omillar
C)  Klimatik omillar
D)  Orografik omillar
 To'g'ri javob: A) Antropogen omillar
✔
Izoh:  Antropogen omillar – shahar qurilishi, sanoat, qishloq xo'jaligi kabi inson ta'sirlari.
21.  Taxminan 24 soatlik davr bilan takrorlanadigan biologik ritmlar qanday ataladi?
A)  Mavsumiy ritmlar
B)  Ko'p yillik ritmlar
C)  Sirkad (sutkalik) ritmlar
D)  Oylik (lunar) ritmlar
 To'g'ri javob: C) Sirkad (sutkalik) ritmlar
✔
Izoh:  Sirkad ritmlar uyqu va bedorlik, faollik va tinim almashinuvini boshqaradi.
22.  Bir tur individlari o'rtasida oziq, joy va juft uchun bo'ladigan raqobat qanday ataladi?
A)  Kommensalizm
B)  Protokooperatsiya
C)  Turlararo raqobat
D)  Tur ichidagi raqobat
 To'g'ri javob: D) Tur ichidagi raqobat
✔
Izoh:  Tur ichidagi raqobat eng shiddatli bo'ladi, chunki individlar bir xil resurslarga muhtoj.
23.  Tana harorati tashqi muhit haroratiga bog'liq bo'lgan hayvonlar qanday ataladi?
A)  Poykilotermlar (sovuqqonlilar)
B)  Stenogalinlar
C)  Evribiontlar
D)  Gomoyotermlar (issiqqonlilar)
 To'g'ri javob: A) Poykilotermlar (sovuqqonlilar)
✔
Izoh:  Baliqlar, suvda va quruqlikda yashovchilar, sudralib yuruvchilar poykiloterm hayvonlardir.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    365 24.  Butunjahon atrof-muhitni muhofaza qilish kuni har yili qaysi sanada nishonlanadi?
A)  22-mart
B)  22-aprel
C)  5-iyun
D)  16-sentabr
 To'g'ri javob: C) 5-iyun✔
Izoh:  Bu kun 1972 yilgi Stokgolm konferensiyasi ochilgan sana sharafiga belgilangan.
25.  Ekologik menejment tizimiga qo'yiladigan talablarni belgilovchi xalqaro standart qaysi?
A)  ISO 14001
B)  ISO 45001
C)  ISO 27001
D)  ISO 9001
 To'g'ri javob: A) ISO 14001
✔
Izoh:  ISO 14001 tashkilotlarga atrof-muhitga ta'sirni boshqarish tizimini yaratishda yordam beradi.
26.  Iqlim o'zgarishi bo'yicha ilmiy ma'lumotlarni umumlashtirib baholovchi xalqaro tuzilma qanday 
ataladi?
A)  Xalqaro atom energiyasi agentligi (MAGATE)
B)  Butunjahon yovvoyi tabiat fondi (WWF)
C)  Iqlim o'zgarishi bo'yicha hukumatlararo ekspertlar guruhi (IPCC)
D)  Xalqaro tabiatni muhofaza qilish ittifoqi (IUCN)
 To'g'ri javob: C) Iqlim o'zgarishi bo'yicha hukumatlararo ekspertlar guruhi (IPCC)
✔
Izoh:  IPCC muntazam ravishda iqlim o'zgarishi haqidagi baholash ma'ruzalarini tayyorlaydi.
27.  Muhit resurslari cheklangan sharoitda populyatsiya o'sishi qanday egri chiziq bilan ifodalanadi?
A)  Doimiy pasayuvchi egri chiziq
B)  S-shaklidagi logistik egri chiziq
C)  To'lqinsiz gorizontal chiziq
D)  J-shaklidagi eksponensial egri chiziq
 To'g'ri javob: B) S-shaklidagi logistik egri chiziq
✔
Izoh:  Logistik o'sishda son muhit sig'imiga yaqinlashgani sari o'sish sekinlashadi.
28.  Chiqindilarni boshqarishdagi «3R» tamoyili nimani anglatadi?
A)  Sotib olish, ishlatish va tashlash
B)  Yig'ish, ko'mish va yoqish
C)  Saralash, tashish va saqlash
D)  Kamaytirish, qayta foydalanish va qayta ishlash
 To'g'ri javob: D) Kamaytirish, qayta foydalanish va qayta ishlash
✔
Izoh:  «3R» – Reduce, Reuse, Recycle; chiqindilar miqdorini kamaytirishning asosiy yondashuvi.
29.  BMT Atrof-muhit dasturining (UNEP) qarorgohi qaysi shaharda joylashgan?
A)  Nayrobi
B)  Vena
C)  Nyu-York
D)  Jeneva
 To'g'ri javob: A) Nayrobi
✔
Izoh:  UNEP qarorgohi Keniya poytaxti Nayrobida joylashgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    366 30.  Yaponiyada kadmiy bilan zaharlanish natijasida suyaklarning mo'rtlashuviga olib kelgan kasallik 
qanday ataladi?
A)  Minamata kasalligi
B)  Kesson kasalligi
C)  Chernobil sindromi
D)  Itay-itay kasalligi
 To'g'ri javob: D) Itay-itay kasalligi✔
Izoh:  Kadmiy kon chiqindilari bilan sholi dalalariga tushib, aholining suyak kasalliklariga sabab bo'lgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    367 Ekologiya • 7-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Orol muammosini hal etish uchun Markaziy Osiyo davlatlari tomonidan tuzilgan xalqaro tashkilot 
qaysi?
A)  Iqtisodiy hamkorlik tashkiloti
B)  Mustaqil Davlatlar Hamdo'stligi
C)  Shanxay hamkorlik tashkiloti
D)  Orolni qutqarish xalqaro jamg'armasi
 To'g'ri javob: D) Orolni qutqarish xalqaro jamg'armasi✔
Izoh:  Orolni qutqarish xalqaro jamg'armasi Orol havzasidagi ekologik dasturlarni muvofiqlashtiradi.
2.  Sug'orishda suvni tejash uchun eng samarali usullardan biri qaysi?
A)  Egatlarni haddan ortiq to'ldirib bostirish
B)  Ochiq tuproq ariqlardan uzoq masofaga suv oqizish
C)  Kunduzgi issiqda yomg'irlatib sug'orish
D)  Tomchilatib sug'orish
 To'g'ri javob: D) Tomchilatib sug'orish
✔
Izoh:  Tomchilatib sug'orishda suv bevosita o'simlik ildiziga yetkaziladi va bug'lanish isrofi kamayadi.
3.  Okean tubidagi gidrotermal manbalar atrofidagi ekotizimlar asosan qaysi jarayonga tayanadi?
A)  Transpiratsiyaga
B)  Xemosintezga
C)  Fermentatsiyaga
D)  Fotosintezga
 To'g'ri javob: B) Xemosintezga
✔
Izoh:  Quyosh nuri yetib bormaydigan chuqurlikda bakteriyalar oltingugurt birikmalari energiyasidan organik 
modda hosil qiladi.
4.  «Noosfera» tushunchasi nimani anglatadi?
A)  Yer po'stining cho'kindi jinslar qatlamini
B)  Inson aqli yo'naltiruvchi biosfera taraqqiyoti bosqichini
C)  Atmosferaning eng yuqori siyrak qatlamini
D)  Yerning suv qobig'ini tashkil etuvchi qismni
 To'g'ri javob: B) Inson aqli yo'naltiruvchi biosfera taraqqiyoti bosqichini
✔
Izoh:  Noosfera (yunoncha «noos» – aql) – inson ongli faoliyati rivojlanish omiliga aylangan biosfera holati.
5.  Nurota tog'larida yashovchi va muhofaza qilinadigan endemik yovvoyi qo'y qaysi?
A)  Severtsov qo'yi (Nurota arxari)
B)  Jayron
C)  Buxoro bug'usi
D)  Muflon
 To'g'ri javob: A) Severtsov qo'yi (Nurota arxari)
✔
Izoh:  Severtsov arxari faqat Nurota tizmasi va unga yaqin tog'larda uchraydi, Qizil kitobga kiritilgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    368 6.  Nima uchun oziq zanjirlari odatda 4–5 bo'g'indan oshmaydi?
A)  Har bir bosqichda energiyaning katta qismi yo'qolishi sababli
B)  Redutsentlar zanjirni to'xtatib qo'yishi sababli
C)  Yirtqichlar o'simliklarni yeya olmasligi sababli
D)  Produsentlar faqat kunduzi faol bo'lishi sababli
 To'g'ri javob: A) Har bir bosqichda energiyaning katta qismi yo'qolishi sababli✔
Izoh:  Har bir bo'g'inda energiya keskin kamaygani uchun yuqori darajalardagi organizmlarga yetarli energiya 
qolmaydi.
7.  Amudaryo va Sirdaryo oralig'ida joylashgan yirik cho'l qaysi?
A)  Orolqum
B)  Qizilqum
C)  Qoraqum
D)  Betpakdala
 To'g'ri javob: B) Qizilqum
✔
Izoh:  Qizilqum O'zbekiston va Qozog'iston hududida, ikki daryo oralig'ida joylashgan.
8.  Orol dengizi sathi pasayishi natijasida qanday qismlarga bo'linib ketgan?
A)  Ustyurt ko'li va Qizilqum ko'liga
B)  Sharqiy Kaspiy va G'arbiy Kaspiyga
C)  Shimoliy (Kichik) Orol va Janubiy (Katta) Orolga
D)  Amudaryo ko'li va Sirdaryo ko'liga
 To'g'ri javob: C) Shimoliy (Kichik) Orol va Janubiy (Katta) Orolga
✔
Izoh:  Sath pasaygach, dengiz shimoliy va janubiy qismlarga ajralib, janubiy qism yanada bo'linib ketgan.
9.  Sanoat korxonalarining atrof-muhitga ta'sirini va uni kamaytirish yo'llarini o'rganuvchi yo'nalish 
qanday ataladi?
A)  Populyatsiya ekologiyasi
B)  Autekologiya
C)  Paleoekologiya
D)  Sanoat ekologiyasi
 To'g'ri javob: D) Sanoat ekologiyasi
✔
Izoh:  Sanoat ekologiyasi ishlab chiqarish chiqindilari va texnologiyalarning tabiatga ta'sirini o'rganadi.
10.  Anorganik moddalardan organik moddalarni o'zi sintez qiluvchi organizmlar qanday ataladi?
A)  Saprotroflar
B)  Parazitlar
C)  Geterotroflar
D)  Avtotroflar
 To'g'ri javob: D) Avtotroflar
✔
Izoh:  Avtotroflar (yashil o'simliklar, ayrim bakteriyalar) fotosintez yoki xemosintez orqali organik modda hosil 
qiladi.
11.  Shahar muhiti va undagi ekologik jarayonlarni o'rganuvchi yo'nalish qanday ataladi?
A)  Agroekologiya
B)  Gidroekologiya
C)  Urboekologiya
D)  Paleoekologiya
 To'g'ri javob: C) Urboekologiya
✔
Izoh:  Urboekologiya (shahar ekologiyasi) urbanizatsiyalashgan hududlarda inson va muhit munosabatini 
o'rganadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    369 12.  O'lik organik qoldiqlarni oddiy mineral moddalargacha parchalovchi organizmlar qanday ataladi?
A)  Fitofaglar
B)  Produsentlar
C)  Konsumentlar
D)  Redutsentlar
 To'g'ri javob: D) Redutsentlar✔
Izoh:  Redutsentlar (bakteriyalar va zamburug'lar) moddalarni produsentlar qayta foydalanishi uchun 
qaytaradi.
13.  Ekotizim qanday asosiy qismlardan tashkil topadi?
A)  Biotsenoz (tirik qism) va biotop (notirik muhit)
B)  Faqat tuproq, suv va havo
C)  Faqat produsentlar va redutsentlar
D)  Faqat o'simliklar va hayvonlar jamoasi
 To'g'ri javob: A) Biotsenoz (tirik qism) va biotop (notirik muhit)
✔
Izoh:  Ekotizim tirik organizmlar jamoasi va ular yashaydigan abiotik muhitning yaxlit birligidir.
14.  Organizmlar o'rtasida energiya va moddaning bir-birini yeyish orqali ketma-ket o'tishi qanday 
ataladi?
A)  Biogeokimyoviy sikl
B)  Oziq (trofik) zanjiri
C)  Ekologik suksessiya
D)  Ekologik nisha
 To'g'ri javob: B) Oziq (trofik) zanjiri
✔
Izoh:  Oziq zanjirida har bir bo'g'in oldingisi bilan oziqlanadi: o'simlik – o'txo'r – yirtqich.
15.  Populyatsiyaning to'g'ri ta'rifini toping.
A)  Bir ekotizimdagi produsent va redutsent organizmlar to'plami
B)  Bir turga mansub, ma'lum hududda uzoq yashaydigan va erkin chatishadigan individlar majmui
C)  Bir hududda yashaydigan turli turlarga mansub organizmlar to'plami
D)  Bir oilaga mansub va turli qit'alarda tarqalgan turlar yig'indisi
 To'g'ri javob: B) Bir turga mansub, ma'lum hududda uzoq yashaydigan va erkin chatishadigan 
✔
individlar majmui
Izoh:  Populyatsiya – turning tarkibiy birligi bo'lib, bir hududda yashovchi va o'zaro chatishuvchi individlardan 
iborat.
16.  Muayyan hududda yashovchi barcha tirik organizmlar (o'simlik, hayvon, mikroorganizm) majmui 
nima deb ataladi?
A)  Flora
B)  Biotop
C)  Biota
D)  Fauna
 To'g'ri javob: C) Biota
✔
Izoh:  Biota tushunchasi flora, fauna va mikroorganizmlarni birga qamrab oladi.
17.  Amudaryo bo'yidagi to'qay ekotizimlarini muhofaza qiluvchi Qoraqalpog'istondagi qo'riqxona 
qaysi?
A)  Zomin qo'riqxonasi
B)  Hisor qo'riqxonasi
C)  Chotqol qo'riqxonasi
D)  Baday-To'qay qo'riqxonasi
 To'g'ri javob: D) Baday-To'qay qo'riqxonasi
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    370 Izoh:  Baday-To'qayda to'qay o'simliklari va Buxoro bug'usi kabi noyob hayvonlar muhofaza qilinadi.
18.  Yashil o'simliklar fotosintez jarayonida kislorod ajratishi tirik moddaning qaysi funksiyasiga misol 
bo'ladi?
A)  Transport funksiyasi
B)  Destruktiv funksiya
C)  Gaz funksiyasi
D)  Konsentratsion funksiya
 To'g'ri javob: C) Gaz funksiyasi✔
Izoh:  Gaz funksiyasi tirik organizmlarning atmosfera tarkibini shakllantirishdagi ishtirokini bildiradi.
19.  Fosfor aylanishining uglerod va azot aylanishidan asosiy farqi nimada?
A)  U tirik organizmlarsiz kechadi
B)  Unda gaz holidagi atmosfera bosqichi deyarli yo'q
C)  U faqat atmosferada kechadi
D)  U faqat okean tubida sodir bo'ladi
 To'g'ri javob: B) Unda gaz holidagi atmosfera bosqichi deyarli yo'q
✔
Izoh:  Fosfor asosan tog' jinslari, tuproq, suv va organizmlar orasida aylanadi – bu cho'kindi tipdagi sikl.
20.  Jamoada muhitni shakllantirib, boshqa turlar uchun sharoit yaratuvchi asosiy tur qanday ataladi?
A)  Invaziv tur
B)  Pioner tur
C)  Relikt tur
D)  Edifikator tur
 To'g'ri javob: D) Edifikator tur
✔
Izoh:  Masalan, archazorda archa yorug'lik, namlik va tuproq sharoitini belgilovchi edifikatordir.
21.  Amudaryo qaysi daryolarning qo'shilishidan hosil bo'ladi?
A)  Chirchiq va Ohangaron
B)  Zarafshon va Surxondaryo
C)  Panj va Vaxsh
D)  Norin va Qoradaryo
 To'g'ri javob: C) Panj va Vaxsh
✔
Izoh:  Panj va Vaxsh daryolari Afg'oniston va Tojikiston chegarasida qo'shilib, Amudaryoni hosil qiladi.
22.  Zarafshon daryosi hozirgi vaqtda qayerga borib tugaydi?
A)  Sirdaryoga qo'shiladi
B)  Amudaryoga yetib bormay, sug'orishga sarflanib tugaydi
C)  To'g'ridan-to'g'ri Orol dengiziga quyiladi
D)  Kaspiy dengiziga quyiladi
 To'g'ri javob: B) Amudaryoga yetib bormay, sug'orishga sarflanib tugaydi
✔
Izoh:  Zarafshon suvlari Samarqand, Navoiy va Buxoro vohalarini sug'orishga to'liq sarflanadi.
23.  Atmosferadagi molekulyar azotning (N2) organizmlar o'zlashtira oladigan birikmalarga aylanishi 
qanday ataladi?
A)  Denitrifikatsiya
B)  Transpiratsiya
C)  Ammonifikatsiya
D)  Azot fiksatsiyasi
 To'g'ri javob: D) Azot fiksatsiyasi
✔
Izoh:  Azotni tugunak bakteriyalar, ayrim erkin yashovchi bakteriyalar va ko'k-yashil suvo'tlari bog'laydi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    371 24.  Ikki turli jamoa (masalan, o'rmon va dasht) orasidagi o'tish zonasi qanday ataladi?
A)  Ekoton
B)  Areal
C)  Biotop
D)  Ekotip
 To'g'ri javob: A) Ekoton✔
Izoh:  Ekotonda ikkala jamoa turlari uchraydi, shu sababli tur xilma-xilligi ko'pincha yuqori bo'ladi (chegara 
effekti).
25.  Yunoncha «oikos» so'zi qanday ma'noni bildiradi?
A)  Fan, ta'limot
B)  Tabiat, olam
C)  Uy, turar joy
D)  Hayot, tiriklik
 To'g'ri javob: C) Uy, turar joy
✔
Izoh:  «Oikos» – uy, makon; «logos» – fan. Ekologiya so'zma-so'z «makon haqidagi fan» demakdir.
26.  Orol bo'yi aholisi orasida ichimlik suv sifatining yomonlashuvi bilan bog'liq holda qaysi kasalliklar 
ko'paygan?
A)  Qizamiq va chechak
B)  Rikets va singa
C)  Kamqonlik va buyrak kasalliklari
D)  Bezgak va vabo
 To'g'ri javob: C) Kamqonlik va buyrak kasalliklari
✔
Izoh:  Sho'rlangan va ifloslangan ichimlik suvi kamqonlik, buyrak va jigar kasalliklari ko'payishiga sabab 
bo'lgan.
27.  Ekologik tuzilish darajalarining to'g'ri ketma-ketligini ko'rsating.
A)  Jamoa – organizm – populyatsiya – ekotizim – biosfera
B)  Organizm – populyatsiya – jamoa – ekotizim – biosfera
C)  Populyatsiya – organizm – ekotizim – jamoa – biosfera
D)  Organizm – jamoa – populyatsiya – biosfera – ekotizim
 To'g'ri javob: B) Organizm – populyatsiya – jamoa – ekotizim – biosfera
✔
Izoh:  Ekologiya organizmdan boshlab populyatsiya, jamoa, ekotizim va biosferagacha bo'lgan darajalarni 
o'rganadi.
28.  «Biosfera» atamasini birinchi bo'lib ilmiy adabiyotda qo'llagan geolog kim?
A)  Vladimir Sukachev
B)  Eduard Zyuss
C)  Artur Tensli
D)  Ernst Gekkel
 To'g'ri javob: B) Eduard Zyuss
✔
Izoh:  Avstriyalik geolog E. Zyuss 1875 yilda Yerning hayot tarqalgan qobig'ini biosfera deb atagan.
29.  Atmosfera havosi tarkibida eng ko'p miqdorda bo'lgan gaz qaysi?
A)  Karbonat angidrid
B)  Kislorod
C)  Azot
D)  Argon
 To'g'ri javob: C) Azot
✔
Izoh:  Quruq havoning taxminan to'rtdan uch qismidan ko'prog'ini azot tashkil etadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    372 30.  Sug'oriladigan yerlarda tuproq sho'rlanishining asosiy sabablaridan biri nima?
A)  Noto'g'ri sug'orish va zovurlar ishlamasligi sababli sizot suvlari sathining ko'tarilishi
B)  Yog'ingarchilikning haddan tashqari ko'pligi
C)  Daraxtlar ko'p ekilishi
D)  Tuproqda gumus miqdorining ortishi
 To'g'ri javob: A) Noto'g'ri sug'orish va zovurlar ishlamasligi sababli sizot suvlari sathining ✔
ko'tarilishi
Izoh:  Sizot suvlari yuzaga yaqinlashib bug'langanda, undagi tuzlar tuproqning yuqori qatlamida to'planadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    373 Ekologiya • 8-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  O'zbekistonda 1992 yilda qabul qilingan va tabiatni muhofaza qilishning huquqiy asoslarini 
belgilagan qonun qaysi?
A)  «Davlat tili haqida»gi Qonun
B)  «Tabiatni muhofaza qilish to'g'risida»gi Qonun
C)  «Bojxona to'g'risida»gi Qonun
D)  «Ta'lim to'g'risida»gi Qonun
 To'g'ri javob: B) «Tabiatni muhofaza qilish to'g'risida»gi Qonun✔
Izoh:  Mazkur qonun atrof-muhitni muhofaza qilish va tabiiy resurslardan oqilona foydalanishning asosiy 
tamoyillarini belgilaydi.
2.  Mahsulotlar va materiallardan iloji boricha uzoq foydalanib, chiqindini qayta resursga aylantirishga 
asoslangan iqtisodiyot modeli qanday ataladi?
A)  Rejali iqtisodiyot
B)  Natural xo'jalik
C)  Aylanma (sirkulyar) iqtisodiyot
D)  Chiziqli iqtisodiyot
 To'g'ri javob: C) Aylanma (sirkulyar) iqtisodiyot
✔
Izoh:  Aylanma iqtisodiyot «ol – ishlat – tashla» o'rniga materiallarni qayta aylanmaga qaytaradi.
3.  Kislotali yomg'irlar asosan qaysi gazlarning atmosferaga chiqishi natijasida hosil bo'ladi?
A)  Metan va geliy
B)  Kislorod va azot
C)  Oltingugurt dioksidi va azot oksidlari
D)  Argon va neon
 To'g'ri javob: C) Oltingugurt dioksidi va azot oksidlari
✔
Izoh:  SO2 va azot oksidlari suv bug'i bilan birikib, sulfat va nitrat kislotalarini hosil qiladi.
4.  Inson yoki aholining tabiiy resurslarga bo'lgan talabini qayta tiklanuvchi hudud maydonida 
ifodalovchi ko'rsatkich qanday ataladi?
A)  Ekologik iz
B)  Ekologik piramida
C)  Ekologik nisha
D)  Ekologik valentlik
 To'g'ri javob: A) Ekologik iz
✔
Izoh:  Ekologik iz iste'molimizni ta'minlash uchun qancha biologik mahsuldor maydon kerakligini ko'rsatadi.
5.  Barqaror rivojlanishning 14-maqsadi nimaga bag'ishlangan?
A)  Ochlikka barham berishga
B)  Okean, dengiz va dengiz resurslarini saqlashga
C)  Quruqlikdagi o'rmonlarni muhofaza qilishga
D)  Sanoat va innovatsiyalarga
 To'g'ri javob: B) Okean, dengiz va dengiz resurslarini saqlashga
✔
Izoh:  14-maqsad «Suv osti hayoti» deb ham ataladi va dengiz ekotizimlarini himoya qiladi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    374 6.  Tropik o'rmonlarning keng ko'lamda kesilishi qaysi hudud uchun ayniqsa dolzarb muammo 
hisoblanadi?
A)  Arabiston yarimoroli
B)  Antarktida
C)  Amazoniya havzasi
D)  Grenlandiya
 To'g'ri javob: C) Amazoniya havzasi✔
Izoh:  Amazoniya – dunyodagi eng katta tropik o'rmon massivi, u yaylov va dalalar uchun kesilmoqda.
7.  Inson faoliyati natijasida atmosferaga chiqariladigan asosiy parnik gazi qaysi?
A)  Kislorod (O2)
B)  Karbonat angidrid (CO2)
C)  Azot (N2)
D)  Argon (Ar)
 To'g'ri javob: B) Karbonat angidrid (CO2)
✔
Izoh:  CO2 asosan ko'mir, neft va gaz yoqilishi hamda o'rmonlar kesilishi natijasida ko'payadi.
8.  Okean oqimlari ta'sirida plastik chiqindilar to'plangan ulkan hudud qanday nom bilan mashhur?
A)  Atlantika ozon tuynugi
B)  Hind okeanidagi issiqlik oroli
C)  Shimoliy Muz okeani smogi
D)  Tinch okeanidagi buyuk chiqindi dog'i
 To'g'ri javob: D) Tinch okeanidagi buyuk chiqindi dog'i
✔
Izoh:  Bu hudud Tinch okeanining shimoliy qismida aylanma oqimlar plastikni yig'ishi natijasida hosil bo'lgan.
9.  Allen qoidasiga ko'ra, sovuq iqlimdagi issiqqonli hayvonlarda qanday o'zgarish kuzatiladi?
A)  Tishlar soni ko'payadi
B)  Quloqlar va dum ancha kattaroq bo'ladi
C)  Tana chiqiq qismlari (quloq, dum, oyoq) kichikroq bo'ladi
D)  Tana rangi qoramtir bo'lib qoladi
 To'g'ri javob: C) Tana chiqiq qismlari (quloq, dum, oyoq) kichikroq bo'ladi
✔
Izoh:  Masalan, qutb tulkisining quloqlari cho'l tulkisi (fenek)nikiga qaraganda ancha kichik.
10.  Korxona faoliyatining ekologik talablarga muvofiqligini mustaqil tekshirish qanday ataladi?
A)  Ekologik audit
B)  Ekologik ta'lim
C)  Ekologik monitoring
D)  Ekologik migratsiya
 To'g'ri javob: A) Ekologik audit
✔
Izoh:  Ekologik audit korxonaning ifloslantirish manbalari va atrof-muhitni boshqarish tizimini baholaydi.
11.  Cho'llanishga qarshi kurash bo'yicha BMT konvensiyasi qaysi yili qabul qilingan?
A)  2015 yilda
B)  1972 yilda
C)  1994 yilda
D)  1987 yilda
 To'g'ri javob: C) 1994 yilda
✔
Izoh:  BMT Cho'llanishga qarshi kurash konvensiyasi 1994 yilda Parijda qabul qilingan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    375 12.  Alohida noyob tabiiy ob'ekt (sharshara, g'or, qadimiy daraxt) qanday maqomda muhofaza 
qilinadi?
A)  Biosfera rezervati
B)  Buyurtmaxona
C)  Milliy bog'
D)  Tabiat yodgorligi
 To'g'ri javob: D) Tabiat yodgorligi✔
Izoh:  Tabiat yodgorligi ilmiy, madaniy yoki estetik ahamiyatga ega bo'lgan alohida ob'ektdir.
13.  Yirtqich va o'lja populyatsiyalari sonining tebranishini ifodalovchi mashhur matematik model 
qaysi?
A)  Xardi–Vaynberg qonuni
B)  Lindeman qoidasi
C)  Lotka–Volterra modeli
D)  Mendel qonunlari
 To'g'ri javob: C) Lotka–Volterra modeli
✔
Izoh:  Lotka va Volterra tenglamalari yirtqich va o'lja sonining davriy o'zgarishini tasvirlaydi.
14.  Doimiy tana haroratini saqlay oladigan hayvonlar guruhi qaysi?
A)  Baliqlar va amfibiyalar
B)  Hasharotlar va o'rgimchaklar
C)  Qushlar va sutemizuvchilar
D)  Sudralib yuruvchilar va baliqlar
 To'g'ri javob: C) Qushlar va sutemizuvchilar
✔
Izoh:  Qushlar va sutemizuvchilar gomoyoterm, ya'ni issiqqonli hayvonlardir.
15.  Barqaror rivojlanishning 15-maqsadi nimaga qaratilgan?
A)  Toza energiyadan foydalanishga
B)  Okean va dengiz resurslarini saqlashga
C)  Shaharlarni barqaror qilishga
D)  Quruqlik ekotizimlarini muhofaza qilish va tiklashga
 To'g'ri javob: D) Quruqlik ekotizimlarini muhofaza qilish va tiklashga
✔
Izoh:  15-maqsad o'rmonlar, cho'llanishga qarshi kurash va biologik xilma-xillikni saqlashni o'z ichiga oladi.
16.  Populyatsiyaning juda past zichligi ham uning ko'payishi va yashab qolishiga salbiy ta'sir qilishi 
qanday ataladi?
A)  Allee effekti
B)  Gauze effekti
C)  Chegara effekti
D)  Parnik effekti
 To'g'ri javob: A) Allee effekti
✔
Izoh:  Zichlik juda kam bo'lsa, juft topish va guruh bo'lib himoyalanish qiyinlashadi.
17.  Quyidagilardan qaysi biri abiotik omillar guruhiga kiradi?
A)  Raqobat va simbioz
B)  Daraxt kesish va shudgorlash
C)  Harorat, yorug'lik va namlik
D)  Yirtqichlik va parazitizm
 To'g'ri javob: C) Harorat, yorug'lik va namlik
✔
Izoh:  Abiotik omillar – notirik tabiat omillari: iqlim, tuproq, suv va relyef xususiyatlari.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    376 18.  Omil qiymati optimumdan uzoqlashib, organizmni ezib qo'yadigan, lekin hali o'ldirmaydigan zona 
qanday ataladi?
A)  Pessimum zonasi
B)  Ekoton zonasi
C)  Normal zona
D)  Optimum zonasi
 To'g'ri javob: A) Pessimum zonasi✔
Izoh:  Pessimum zonasida organizm yashaydi, ammo hayot faoliyati sustlashadi.
19.  Ishlab chiqarilgan parnik gazlari miqdorini ularni yutish yoki kamaytirish orqali to'liq 
muvozanatlash qanday ataladi?
A)  Uglerod neytralligi
B)  Uglerod izi
C)  Uglerod sikli
D)  Uglerod soligi
 To'g'ri javob: A) Uglerod neytralligi
✔
Izoh:  Uglerod neytralligiga chiqindilarni kamaytirish va o'rmonlar kabi yutuvchilarni ko'paytirish orqali 
erishiladi.
20.  Bir hududda yashovchi, lekin bir-biriga bevosita ta'sir qilmaydigan turlar munosabati qanday 
ataladi?
A)  Raqobat
B)  Neytralizm
C)  Amensalizm
D)  Simbioz
 To'g'ri javob: B) Neytralizm
✔
Izoh:  Neytralizmda turlar umumiy hududda yashaydi, ammo resurs va oziq bo'yicha bog'lanmaydi.
21.  Xalqaro ahamiyatga ega suv-botqoq yerlarni muhofaza qilishga bag'ishlangan konvensiya qaysi?
A)  Stokgolm konvensiyasi
B)  Kioto protokoli
C)  Bazel konvensiyasi
D)  Ramsar konvensiyasi
 To'g'ri javob: D) Ramsar konvensiyasi
✔
Izoh:  1971 yilda Eronning Ramsar shahrida qabul qilingan bu konvensiya ayniqsa suvda suzuvchi qushlar 
makonlarini muhofaza qiladi.
22.  Suvga neft to'kilganda dengiz ekotizimlariga ko'rsatadigan asosiy zarari qaysi?
A)  Suvdagi tuz miqdori darhol yo'qoladi
B)  Fitoplanktonning tez ko'payishiga yordam beradi
C)  Suv yuzida plyonka hosil qilib, gaz almashinuvini buzadi va hayvonlarni zaharlaydi
D)  Suvning harorati keskin pasayib, muzlab qoladi
 To'g'ri javob: C) Suv yuzida plyonka hosil qilib, gaz almashinuvini buzadi va hayvonlarni zaharlaydi
✔
Izoh:  Neft plyonkasi qushlar patini yopishtiradi, baliqlar va boshqa organizmlarni zaharlaydi.
23.  Issiq va quruq davrda hayot faoliyatini keskin sekinlashtirib, tinim holatiga o'tish qanday ataladi?
A)  Gibernatsiya (qishki uyqu)
B)  Migratsiya
C)  Fotoperiodizm
D)  Estivatsiya (yozgi uyqu)
 To'g'ri javob: D) Estivatsiya (yozgi uyqu)
✔
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    377 Izoh:  Masalan, O'rta Osiyo toshbaqasi yozning eng issiq davrida yozgi uyquga ketadi.
24.  Okean suvlarining nordonlashuviga asosan nima sabab bo'lmoqda?
A)  Muzliklarning qalinlashuvi
B)  Okean tubidagi vulqonlarning to'xtashi
C)  Daryolar keltiradigan chuchuk suvning ko'payishi
D)  Atmosferadagi ortiqcha CO2 ning suvda erishi
 To'g'ri javob: D) Atmosferadagi ortiqcha CO2 ning suvda erishi✔
Izoh:  Suvda erigan CO2 karbonat kislotasini hosil qiladi, bu marjonlar va chig'anoqli organizmlarga zarar 
yetkazadi.
25.  Ekologik talablari bir xil bo'lgan ikki tur bir nishada uzoq vaqt birga yashay olmaydi, degan prinsip 
muallifi kim?
A)  Yustus Libix
B)  Georgiy Gauze
C)  Viktor Shelford
D)  Charlz Elton
 To'g'ri javob: B) Georgiy Gauze
✔
Izoh:  G.F. Gauze infuzoriyalar ustidagi tajribalarda raqobatli istisno prinsipini asoslagan.
26.  Barqaror rivojlanish maqsadlariga erishish uchun belgilangan muddat qaysi yil?
A)  2020 yil
B)  2100 yil
C)  2050 yil
D)  2030 yil
 To'g'ri javob: D) 2030 yil
✔
Izoh:  BMTning «2030 yilgacha bo'lgan davrda barqaror rivojlanish kun tartibi» 2015 yilda qabul qilingan.
27.  Genetik resurslardan foydalanish va undan olingan foydani adolatli taqsimlashga oid protokol 
qaysi?
A)  Kioto protokoli
B)  Monreal protokoli
C)  Kartagena protokoli
D)  Nagoya protokoli
 To'g'ri javob: D) Nagoya protokoli
✔
Izoh:  Nagoya protokoli 2010 yilda Yaponiyada qabul qilingan.
28.  Kislotali yomg'irlarning tabiatga salbiy ta'siri qaysi?
A)  Ozon qatlamining qayta tiklanishi
B)  Dengiz sathining pasayishi
C)  Tuproq unumdorligining tez ortishi
D)  Ko'llar va tuproqlarning nordonlashuvi, o'rmonlarning qurishi
 To'g'ri javob: D) Ko'llar va tuproqlarning nordonlashuvi, o'rmonlarning qurishi
✔
Izoh:  Nordonlashgan ko'llarda baliqlar nobud bo'ladi, daraxtlar zararlanadi, binolar yemiriladi.
29.  Ozon qatlamini muhofaza qilish to'g'risidagi 1985 yilgi doiraviy konvensiya qaysi?
A)  Bazel konvensiyasi
B)  Bern konvensiyasi
C)  Vena konvensiyasi
D)  Ramsar konvensiyasi
 To'g'ri javob: C) Vena konvensiyasi
✔
Izoh:  Vena konvensiyasi asosida keyinchalik Monreal protokoli qabul qilingan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    378 30.  Muayyan muhit uzoq vaqt davomida ta'minlay oladigan populyatsiyaning maksimal soni qanday 
ataladi?
A)  Biotik potensial (r)
B)  Muhit sig'imi (K)
C)  Ekologik valentlik
D)  Populyatsiya zichligi
 To'g'ri javob: B) Muhit sig'imi (K)✔
Izoh:  Muhit sig'imi oziq, joy va boshqa resurslar miqdori bilan cheklanadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    379 Ekologiya • 9-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Sovet davrida yadro sinovlari o'tkazilgan va 1991 yilda yopilgan Qozog'istondagi poligon qaysi?
A)  Semipalatinsk poligoni
B)  Ustyurt platosi
C)  Vozrojdeniye oroli
D)  Baykonur kosmodromi
 To'g'ri javob: A) Semipalatinsk poligoni✔
Izoh:  Semipalatinsk poligonidagi sinovlar atrofdagi aholi salomatligi va tabiatga jiddiy zarar yetkazgan.
2.  O'tmish geologik davrlardagi organizmlar va ularning muhit bilan aloqasini o'rganuvchi yo'nalish 
qaysi?
A)  Urboekologiya
B)  Demekologiya
C)  Sinekologiya
D)  Paleoekologiya
 To'g'ri javob: D) Paleoekologiya
✔
Izoh:  Paleoekologiya qazilma qoldiqlar asosida qadimiy ekotizimlarni tiklab o'rganadi.
3.  Xemosintez hodisasini kashf etgan olim kim?
A)  Ilya Mechnikov
B)  Lui Paster
C)  Sergey Vinogradskiy
D)  Kliment Timiryazev
 To'g'ri javob: C) Sergey Vinogradskiy
✔
Izoh:  S.N. Vinogradskiy XIX asr oxirida bakteriyalarning kimyoviy energiya hisobiga organik modda hosil 
qilishini aniqlagan.
4.  Iqlim va o'simlik qoplamiga ko'ra ajratiladigan yirik hududiy ekotizimlar (tundra, tayga, cho'l) 
qanday ataladi?
A)  Ekotonlar
B)  Agrotsenozlar
C)  Biotoplar
D)  Biomlar
 To'g'ri javob: D) Biomlar
✔
Izoh:  Biom – o'xshash iqlim va o'simlik tipiga ega yirik ekologik tizim.
5.  Samarqand viloyatida, Zarafshon daryosi bo'yidagi to'qaylarni va Zarafshon qirg'ovulini muhofaza 
qiluvchi qo'riqxona qaysi?
A)  Qizilqum qo'riqxonasi
B)  Hisor qo'riqxonasi
C)  Zarafshon qo'riqxonasi
D)  Surxon qo'riqxonasi
 To'g'ri javob: C) Zarafshon qo'riqxonasi
✔
Izoh:  Zarafshon qo'riqxonasi daryo bo'yidagi to'qay o'rmonlari va ularning faunasini saqlaydi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    380 6.  Orolning qurigan tubida qum va tuz ko'chishini kamaytirish uchun asosan qaysi o'simlik ekilmoqda?
A)  Saksovul
B)  G'o'za
C)  Sholi
D)  Bug'doy
 To'g'ri javob: A) Saksovul✔
Izoh:  Saksovul qurg'oqchilik va sho'rlikka chidamli bo'lib, qumni ildizlari bilan mustahkamlaydi.
7.  Ekotizimda energiya va moddalarning harakatlanishi qanday farqlanadi?
A)  Energiya aylanadi, moddalar bir yo'nalishda oqadi
B)  Ikkalasi ham doimiy ravishda aylanib turadi
C)  Energiya bir yo'nalishda oqadi, moddalar esa aylanma harakat qiladi
D)  Ikkalasi ham faqat bir yo'nalishda harakatlanadi
 To'g'ri javob: C) Energiya bir yo'nalishda oqadi, moddalar esa aylanma harakat qiladi
✔
Izoh:  Quyosh energiyasi oxir-oqibat issiqlik bo'lib tarqaladi, kimyoviy elementlar esa qayta-qayta ishlatiladi.
8.  O'lik organik qoldiqlardan (barg to'shamasi, o'lik hayvonlar) boshlanadigan oziq zanjiri qanday 
ataladi?
A)  Detrit zanjiri
B)  Parazit zanjiri
C)  Yaylov zanjiri
D)  Yirtqich zanjiri
 To'g'ri javob: A) Detrit zanjiri
✔
Izoh:  Detrit zanjiri o'lik organik modda – detritofaglar – ularning yirtqichlari tarzida davom etadi.
9.  Bir jamoaning vaqt o'tishi bilan boshqa jamoa bilan qonuniy almashinishi qanday ataladi?
A)  Ekologik suksessiya
B)  Ekologik nisha
C)  Gomeostaz
D)  Evtrofikatsiya
 To'g'ri javob: A) Ekologik suksessiya
✔
Izoh:  Suksessiya natijasida jamoa barqaror klimaks holatga qarab rivojlanadi.
10.  Yer sharining ko'p qismida keng tarqalgan turlar qanday ataladi?
A)  Kosmopolitlar
B)  Reliktlar
C)  Endemiklar
D)  Stenobiontlar
 To'g'ri javob: A) Kosmopolitlar
✔
Izoh:  Kosmopolit turlar ko'plab qit'alarda, turli sharoitlarda uchraydi.
11.  Farg'ona vodiysi uchun xavf tug'diruvchi uran qoldiqlari (xvostlari) bilan mashhur Qirg'iziston 
shahri qaysi?
A)  Talas
B)  Mayli-Suv
C)  Bishkek
D)  Qorako'l
 To'g'ri javob: B) Mayli-Suv
✔
Izoh:  Mayli-Suv daryosi bo'yidagi uran qoldiqlari surilib ketsa, vodiy daryolarini ifloslantirishi mumkin.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    381 12.  Doimiy muzloq yerlarda mox va lishayniklar ustunlik qiladigan daraxtsiz biom qaysi?
A)  Savanna
B)  Tayga
C)  Mo''tadil dasht
D)  Tundra
 To'g'ri javob: D) Tundra✔
Izoh:  Tundrada vegetatsiya davri qisqa, tuproq ostida abadiy muzloq qatlam bo'ladi.
13.  Tirik organizmlarning holatiga qarab muhit sifatini baholash usuli qanday ataladi?
A)  Biosintez
B)  Biomagnifikatsiya
C)  Bioakkumulyatsiya
D)  Bioindikatsiya
 To'g'ri javob: D) Bioindikatsiya
✔
Izoh:  Bioindikatsiyada sezgir organizmlarning holati va soni orqali muhitning ifloslanishi aniqlanadi.
14.  «Ekotizim» atamasini fanga kim kiritgan?
A)  Karl Myobius
B)  Artur Tensli
C)  Vladimir Vernadskiy
D)  Yudjin Odum
 To'g'ri javob: B) Artur Tensli
✔
Izoh:  Ingliz botanigi A. Tensli 1935 yilda «ekotizim» (ekosistema) atamasini taklif qilgan.
15.  Qaysi ekologik piramida hech qachon teskari (to'ntarilgan) bo'lmaydi?
A)  Sonlar piramidasi
B)  Yosh piramidasi
C)  Energiya piramidasi
D)  Biomassa piramidasi
 To'g'ri javob: C) Energiya piramidasi
✔
Izoh:  Har bir keyingi darajada energiya oldingisidan doim kam bo'ladi, shuning uchun bu piramida 
to'ntarilmaydi.
16.  Atrof-muhit holatini muntazam kuzatish, baholash va o'zgarishini prognoz qilish tizimi qanday 
ataladi?
A)  Ekologik audit
B)  Ekologik sertifikatlash
C)  Ekologik ekspertiza
D)  Ekologik monitoring
 To'g'ri javob: D) Ekologik monitoring
✔
Izoh:  Monitoring – muhit holatini doimiy kuzatish va baholash orqali o'zgarishlarni oldindan aniqlash tizimi.
17.  Chordara suv omboridan ortiqcha suv tashlanishi natijasida hosil bo'lgan, Jizzax va Navoiy 
viloyatlaridagi ko'llar tizimi qaysi?
A)  Aydar-Arnasoy ko'llar tizimi
B)  Sariqamish ko'li
C)  Dengizko'l
D)  Sudoche ko'li
 To'g'ri javob: A) Aydar-Arnasoy ko'llar tizimi
✔
Izoh:  1969 yilgi katta suv tashlanishidan so'ng Arnasoy pastqamligida yirik ko'llar tizimi paydo bo'lgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    382 18.  Ekotizimning barqarorligi odatda nimaga ko'proq bog'liq?
A)  Faqat yirtqichlar soniga
B)  Faqat hududning maydoniga
C)  Tur xilma-xilligi va oziq aloqalarining murakkabligiga
D)  Faqat yillik yog'in miqdoriga
 To'g'ri javob: C) Tur xilma-xilligi va oziq aloqalarining murakkabligiga✔
Izoh:  Turlar va oziq aloqalari qanchalik ko'p bo'lsa, bir turning yo'qolishi tizimga shunchalik kam ta'sir qiladi.
19.  Biosfera qaysi Yer qobiqlarini qamrab oladi?
A)  Faqat litosfera va Yer mantiyasi
B)  Faqat atmosfera va gidrosfera
C)  Atmosfera yuqori qismi va Yer yadrosi
D)  Atmosfera quyi qismi, butun gidrosfera va litosfera yuqori qismi
 To'g'ri javob: D) Atmosfera quyi qismi, butun gidrosfera va litosfera yuqori qismi
✔
Izoh:  Biosfera hayot tarqalgan uch qobiq tutashgan qismni o'z ichiga oladi.
20.  Orol dengizining qurigan tubida hosil bo'lgan yangi cho'l qanday nomlanadi?
A)  Qizilqum
B)  Mirzacho'l
C)  Orolqum
D)  Qoraqum
 To'g'ri javob: C) Orolqum
✔
Izoh:  Orolqum qum, tuz va kimyoviy moddalar qoldiqlari bilan qoplangan yosh cho'ldir.
21.  1911 yilgi kuchli zilzila natijasida Pomirda tog' jinslari qulashidan hosil bo'lgan tabiiy to'g'on 
ortidagi ko'l qaysi?
A)  Iskandarko'l
B)  Chorvoq ko'li
C)  Sarez ko'li
D)  Issiqko'l
 To'g'ri javob: C) Sarez ko'li
✔
Izoh:  Usoy tabiiy to'g'oni ortida joylashgan Sarez ko'li to'g'on buzilsa, quyi hududlarga xavf tug'dirishi 
mumkin.
22.  Biosfera haqidagi yaxlit ta'limotni yaratgan olim kim?
A)  Vladimir Vernadskiy
B)  Artur Tensli
C)  Vladimir Sukachev
D)  Charlz Darvin
 To'g'ri javob: A) Vladimir Vernadskiy
✔
Izoh:  V.I. Vernadskiy biosferani tirik modda faoliyati bilan bog'liq sayyoraviy qobiq sifatida asoslab bergan.
23.  Pestitsidlarning (ayniqsa DDT) tabiatga zarari haqidagi «Jimjit bahor» kitobi muallifi kim?
A)  Reychel Karson
B)  Yudjin Odum
C)  Barri Kommoner
D)  Jeyn Gudoll
 To'g'ri javob: A) Reychel Karson
✔
Izoh:  R. Karsonning 1962 yilda chiqqan «Jimjit bahor» kitobi zamonaviy ekologik harakatning boshlanishiga 
turtki bergan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    383 24.  Faqat ma'lum, cheklangan hududda tarqalgan tur qanday ataladi?
A)  Kosmopolit tur
B)  Invaziv tur
C)  Sinantrop tur
D)  Endemik tur
 To'g'ri javob: D) Endemik tur✔
Izoh:  Endemiklar faqat muayyan hududda uchraydi, masalan, ayrim tog' tizmalari yoki orollarga xos turlar.
25.  Jamoada soni yoki biomassasi bo'yicha ustun turgan turlar qanday ataladi?
A)  Dominant turlar
B)  Relikt turlar
C)  Invaziv turlar
D)  Endemik turlar
 To'g'ri javob: A) Dominant turlar
✔
Izoh:  Dominantlar jamoaning tashqi ko'rinishi va tuzilishini belgilab beradi.
26.  Ekologiyaning alohida organizm yoki turning muhit bilan munosabatini o'rganuvchi bo'limi qanday
ataladi?
A)  Autekologiya
B)  Global ekologiya
C)  Demekologiya
D)  Sinekologiya
 To'g'ri javob: A) Autekologiya
✔
Izoh:  Autekologiya (yunoncha «autos» – o'zi) alohida tur va organizmning muhitga moslashuvini o'rganadi.
27.  Quyidagi ekotizimlardan qaysi biri quruqlikdagi eng yuqori mahsuldor ekotizimlar qatoriga kiradi?
A)  Tropik cho'llar
B)  Arktika tundrasi
C)  Baland tog' muzliklari
D)  Tropik nam o'rmonlar
 To'g'ri javob: D) Tropik nam o'rmonlar
✔
Izoh:  Issiqlik va namlikning ko'pligi tropik o'rmonlarda yuqori birlamchi mahsuldorlikni ta'minlaydi.
28.  Organizmlarning muhitdagi ayrim kimyoviy elementlarni tanasida to'plashi tirik moddaning qaysi 
funksiyasi?
A)  Konsentratsion funksiya
B)  Energetik funksiya
C)  Gaz funksiyasi
D)  Oksidlanish funksiyasi
 To'g'ri javob: A) Konsentratsion funksiya
✔
Izoh:  Masalan, mollyuskalar kalsiyni chig'anog'ida, dengiz suvo'tlari yodni to'playdi.
29.  Noyob va yo'qolib ketish xavfi ostidagi o'simlik va hayvon turlari kiritiladigan rasmiy hujjat qanday
ataladi?
A)  Oq kitob
B)  Yashil kitob
C)  Qizil kitob
D)  Qora ro'yxat
 To'g'ri javob: C) Qizil kitob
✔
Izoh:  O'zbekiston Respublikasi Qizil kitobi noyob turlar ro'yxati va ularni muhofaza qilish choralarini o'z ichiga 
oladi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    384 30.  Orol dengizi qurishi oqibatida mintaqada baliqchilik sohasi bilan nima sodir bo'lgan?
A)  Baliq ovi bir necha baravar ko'paygan
B)  Baliq turlari yo'qolib, sanoat baliqchiligi deyarli to'xtagan
C)  Yangi baliq turlari paydo bo'lib, eksport ortgan
D)  Baliqchilikka hech qanday ta'sir bo'lmagan
 To'g'ri javob: B) Baliq turlari yo'qolib, sanoat baliqchiligi deyarli to'xtagan✔
Izoh:  Sho'rlik ortishi va suv qisqarishi natijasida Orol baliqlarining aksariyati nobud bo'lgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    385 Ekologiya • 10-variant
Mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1.  Bir organizm boshqasining hisobiga yashab, uni darhol o'ldirmasdan zarar yetkazadigan munosabat
qanday ataladi?
A)  Kommensalizm
B)  Yirtqichlik
C)  Parazitizm
D)  Neytralizm
 To'g'ri javob: C) Parazitizm✔
Izoh:  Parazit xo'jayin organizm tanasida yoki ustida yashab, undan oziq oladi.
2.  Ko'chma qumlarda o'sishga moslashgan o'simliklar (masalan, qandim, selin) qanday ataladi?
A)  Gidrofitlar
B)  Psammofitlar
C)  Galofitlar
D)  Epifitlar
 To'g'ri javob: B) Psammofitlar
✔
Izoh:  Psammofitlar (yunoncha «psammos» – qum) uzun ildizlari bilan qumni mustahkamlaydi.
3.  Organizmning omil ta'siriga bardosh bera oladigan chegaralar oralig'i qanday ataladi?
A)  Muhit sig'imi
B)  Trofik daraja
C)  Ekologik piramida
D)  Ekologik valentlik (tolerantlik diapazoni)
 To'g'ri javob: D) Ekologik valentlik (tolerantlik diapazoni)
✔
Izoh:  Ekologik valentlik turning muayyan omil o'zgarishiga chidash kengligini ko'rsatadi.
4.  Omilning ham yetishmasligi, ham ortiqchaligi cheklovchi bo'lishi mumkinligini ifodalovchi 
tolerantlik qonuni muallifi kim?
A)  Charlz Elton
B)  Vladimir Vernadskiy
C)  Yustus Libix
D)  Viktor Shelford
 To'g'ri javob: D) Viktor Shelford
✔
Izoh:  V. Shelford qonuniga ko'ra, organizm har bir omil bo'yicha minimum va maksimum oralig'ida yashay 
oladi.
5.  Tuproqning tarkibi, tuzilishi va kimyoviy xossalari bilan bog'liq omillar qanday ataladi?
A)  Orografik omillar
B)  Edafik omillar
C)  Gidrografik omillar
D)  Klimatik omillar
 To'g'ri javob: B) Edafik omillar
✔
Izoh:  Edafik (yunoncha «edafos» – tuproq) omillar tuproqning fizik va kimyoviy xususiyatlarini ifodalaydi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    386 6.  Doimiy organik ifloslantiruvchilar (masalan, DDT, dioksinlar) to'g'risidagi xalqaro konvensiya qaysi?
A)  Vena konvensiyasi
B)  Ramsar konvensiyasi
C)  Stokgolm konvensiyasi
D)  CITES konvensiyasi
 To'g'ri javob: C) Stokgolm konvensiyasi✔
Izoh:  2001 yilda qabul qilingan Stokgolm konvensiyasi eng xavfli barqaror organik moddalarni cheklaydi.
7.  Barqaror rivojlanishning 7-maqsadi nima haqida?
A)  Tinchlik va adolat haqida
B)  Arzon va toza energiya haqida
C)  Toza suv va sanitariya haqida
D)  Sog'liq va farovonlik haqida
 To'g'ri javob: B) Arzon va toza energiya haqida
✔
Izoh:  7-maqsad hamma uchun arzon, ishonchli va zamonaviy energiyadan foydalanishni ta'minlashni ko'zda 
tutadi.
8.  Zararkunandalarga qarshi ularning tabiiy dushmanlaridan (masalan, trixogrammadan) foydalanish 
qanday kurash usuli?
A)  Radioaktiv usul
B)  Biologik usul
C)  Kimyoviy usul
D)  Mexanik usul
 To'g'ri javob: B) Biologik usul
✔
Izoh:  Trixogramma zararkunanda kapalaklarning tuxumlariga tuxum qo'yib, ularni yo'q qiladi; bu pestitsidlarni
kamaytiradi.
9.  Yer kuni har yili qaysi sanada nishonlanadi?
A)  22-aprel
B)  5-iyun
C)  1-dekabr
D)  22-mart
 To'g'ri javob: A) 22-aprel
✔
Izoh:  Yer kuni birinchi marta 1970 yilda o'tkazilgan va tabiatni asrashga e'tibor qaratadi.
10.  Qurg'oqchil sharoitga moslashgan o'simliklar qanday ataladi?
A)  Kserofitlar
B)  Gidrofitlar
C)  Mezofitlar
D)  Gigrofitlar
 To'g'ri javob: A) Kserofitlar
✔
Izoh:  Kserofitlar suvni tejash uchun mayda yoki tikanga aylangan barglar, chuqur ildizlarga ega.
11.  Parnik gazlari chiqindilarini kamaytirish bo'yicha rivojlangan davlatlarga miqdoriy majburiyat 
yuklagan 1997 yilgi hujjat qaysi?
A)  Bazel konvensiyasi
B)  Kioto protokoli
C)  Ramsar konvensiyasi
D)  Monreal protokoli
 To'g'ri javob: B) Kioto protokoli
✔
Izoh:  Kioto protokoli Yaponiyada qabul qilingan va BMT Iqlim konvensiyasini rivojlantirgan.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    387 12.  Doimiy nam tuproqli, havosi nam joylarda o'suvchi o'simliklar qanday ataladi?
A)  Petrofitlar
B)  Kserofitlar
C)  Gigrofitlar
D)  Psammofitlar
 To'g'ri javob: C) Gigrofitlar✔
Izoh:  Gigrofitlar suv yetishmasligiga chidamsiz bo'lib, nam sharoitda o'sadi.
13.  Relyef (tog', tekislik, qiyalik) bilan bog'liq omillar qanday ataladi?
A)  Antropogen omillar
B)  Edafik omillar
C)  Orografik omillar
D)  Biotik omillar
 To'g'ri javob: C) Orografik omillar
✔
Izoh:  Orografik omillar dengiz sathidan balandlik, qiyalik va yonbag'ir ekspozitsiyasini o'z ichiga oladi.
14.  Barqaror rivojlanish tushunchasini keng ommalashtirgan BMT komissiyasining 1987 yilgi ma'ruzasi
qanday nomlanadi?
A)  «O'sish chegaralari»
B)  «Umumiy kelajagimiz»
C)  «Jimjit bahor»
D)  «Yopiq doira»
 To'g'ri javob: B) «Umumiy kelajagimiz»
✔
Izoh:  Gru Harlem Brundtland boshchiligidagi komissiya ma'ruzasi barqaror rivojlanish g'oyasini xalqaro kun 
tartibiga olib chiqdi.
15.  Organizm hayot faoliyati uchun eng qulay bo'lgan omil qiymatlari oralig'i qanday ataladi?
A)  Tolerantlik chegarasi
B)  Letal nuqta
C)  Pessimum zonasi
D)  Optimum zonasi
 To'g'ri javob: D) Optimum zonasi
✔
Izoh:  Optimum zonasida organizm eng yaxshi o'sadi va ko'payadi.
16.  2011 yilda zilzila va sunami oqibatida Yaponiyada sodir bo'lgan yadroviy avariya qaysi?
A)  Uch Mil oroli avariyasi
B)  Minamata hodisasi
C)  Chernobil AES avariyasi
D)  Fukusima-1 AES avariyasi
 To'g'ri javob: D) Fukusima-1 AES avariyasi
✔
Izoh:  Sunami Fukusima stansiyasining sovutish tizimini ishdan chiqarib, reaktorlarda avariyaga olib kelgan.
17.  Marjon riflarining «oqarishi» ko'pincha nima bilan bog'liq?
A)  Suv haroratining keskin pasayishi
B)  Suvda kislorod ortiqcha bo'lishi
C)  Suv haroratining me'yordan oshishi
D)  Dengiz sathining pasayishi
 To'g'ri javob: C) Suv haroratining me'yordan oshishi
✔
Izoh:  Issiq suvda marjonlar o'zlari bilan simbiozda yashovchi suvo'tlarini chiqarib yuboradi va rangsizlanadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    388 18.  Arktikada muz va qor maydoni qisqarishi isishni yana kuchaytirishining sababi nima?
A)  Yer sirtining Quyosh nurini qaytarish qobiliyati (albedosi) kamayadi
B)  Ozon qatlami qalinlashadi
C)  Yerning orbitasi o'zgaradi
D)  Atmosferadagi azot miqdori ko'payadi
 To'g'ri javob: A) Yer sirtining Quyosh nurini qaytarish qobiliyati (albedosi) kamayadi✔
Izoh:  Oq muz nurni yaxshi qaytaradi, ochilgan qorong'i suv esa ko'proq issiqlik yutadi.
19.  Dunyodagi birinchi milliy bog' hisoblangan Yelloustoun qaysi davlatda tashkil etilgan?
A)  Keniya
B)  AQSh
C)  Avstraliya
D)  Kanada
 To'g'ri javob: B) AQSh
✔
Izoh:  Yelloustoun milliy bog'i 1872 yilda AQShda tashkil etilgan.
20.  Ikki tur uchun ham majburiy va o'zaro foydali bo'lgan munosabat qanday ataladi?
A)  Kommensalizm
B)  Amensalizm
C)  Mutualizm
D)  Neytralizm
 To'g'ri javob: C) Mutualizm
✔
Izoh:  Mutualizmda turlar bir-birisiz yashay olmaydi, masalan, lishayniklarda zamburug' va suvo'ti.
21.  Rim klubining 1972 yilda nashr etilgan va resurslar cheklanganligi haqida ogohlantirgan mashhur 
ma'ruzasi qanday nomlanadi?
A)  «Kun tartibi 21»
B)  «Umumiy kelajagimiz»
C)  «Jimjit bahor»
D)  «O'sish chegaralari»
 To'g'ri javob: D) «O'sish chegaralari»
✔
Izoh:  Ma'ruzada aholi va ishlab chiqarishning cheksiz o'sishi resurslarning tugashiga olib kelishi 
modellashtirilgan.
22.  Hayvonlarning ma'lum hududni egallab, uni o'z turdoshlaridan himoya qilishi qanday ataladi?
A)  Migratsiya
B)  Kommensalizm
C)  Gibernatsiya
D)  Territoriallik
 To'g'ri javob: D) Territoriallik
✔
Izoh:  Territoriallik resurslarni taqsimlab, haddan tashqari zichlikning oldini oladi.
23.  Oqova suvlarni faol loy tarkibidagi mikroorganizmlar yordamida tozalash qanday usul 
hisoblanadi?
A)  Biologik tozalash
B)  Mexanik tozalash
C)  Radiatsion tozalash
D)  Fizik bug'latish
 To'g'ri javob: A) Biologik tozalash
✔
Izoh:  Mikroorganizmlar suvdagi organik ifloslantiruvchilarni parchalab, uni tozalaydi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    389 24.  Dalalarni shamol eroziyasidan himoya qilishning samarali usuli qaysi?
A)  Dala atrofidagi daraxtlarni kesish
B)  Yerni kuzda chuqur haydab ochiq qoldirish
C)  Dalalarni sug'orishni to'xtatish
D)  Ihota daraxtzorlarini barpo etish
 To'g'ri javob: D) Ihota daraxtzorlarini barpo etish✔
Izoh:  Ihota daraxtzorlari shamol tezligini pasaytirib, tuproq uchishini kamaytiradi va namlikni saqlaydi.
25.  Atrof-muhitni ifloslantirgan sub'ekt zararni qoplashi kerakligini bildiruvchi tamoyil qanday 
ataladi?
A)  Teng huquqlilik tamoyili
B)  Ehtiyotkorlik tamoyili
C)  «Ifloslantiruvchi to'laydi» tamoyili
D)  Ixtiyoriylik tamoyili
 To'g'ri javob: C) «Ifloslantiruvchi to'laydi» tamoyili
✔
Izoh:  Bu tamoyil ifloslantirish xarajatlarini jamiyat emas, uni keltirib chiqargan sub'ekt ko'tarishini nazarda 
tutadi.
26.  Tunda sun'iy yoritishning haddan tashqari ko'pligi tirik organizmlarning biologik ritmlarini buzishi 
qanday ifloslanish turi?
A)  Yorug'lik ifloslanishi
B)  Biologik ifloslanish
C)  Radioaktiv ifloslanish
D)  Kimyoviy ifloslanish
 To'g'ri javob: A) Yorug'lik ifloslanishi
✔
Izoh:  Yorug'lik ifloslanishi ko'chmanchi qushlar, hasharotlar va inson uyqusiga salbiy ta'sir qiladi.
27.  Global isishning oqibatlaridan biri qaysi?
A)  Atmosferada azot miqdorining keskin kamayishi
B)  Muzliklarning erishi va dengiz sathining ko'tarilishi
C)  Ozon qatlamining tez qalinlashuvi
D)  Yerning aylanish tezligining oshishi
 To'g'ri javob: B) Muzliklarning erishi va dengiz sathining ko'tarilishi
✔
Izoh:  Haroratning ko'tarilishi muzliklar erishiga va suvning issiqlikdan kengayishiga olib keladi.
28.  Barqaror rivojlanishning eng keng tarqalgan ta'rifi qaysi?
A)  Faqat sanoatni rivojlantirib, qishloq xo'jaligidan voz kechish
B)  Hozirgi avlod ehtiyojlarini kelajak avlodlar imkoniyatlariga zarar yetkazmasdan qondirish
C)  Tabiiy resurslardan foydalanishni butunlay to'xtatish
D)  Iqtisodiyotni har qanday ekologik zarar evaziga tez o'stirish
 To'g'ri javob: B) Hozirgi avlod ehtiyojlarini kelajak avlodlar imkoniyatlariga zarar yetkazmasdan 
✔
qondirish
Izoh:  Bu ta'rif BMT Brundtland komissiyasining 1987 yilgi «Umumiy kelajagimiz» ma'ruzasida berilgan.
29.  Parnik effekti deganda nima tushuniladi?
A)  Atmosferadagi ayrim gazlarning Yerdan qaytgan issiqlikni ushlab qolishi
B)  Kislotali yomg'irlarning tuproqni nordonlashtirishi
C)  Ozon qatlamining ultrabinafsha nurlarni o'tkazib yuborishi
D)  Okean suvining sho'rligi ortib borishi
 To'g'ri javob: A) Atmosferadagi ayrim gazlarning Yerdan qaytgan issiqlikni ushlab qolishi
✔
Izoh:  Parnik gazlari infraqizil nurlanishni yutib, Yer sirtini qo'shimcha isitadi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    390 30.  Suv havzalarining evtrofikatsiyasiga ko'pincha nima sabab bo'ladi?
A)  Daryolarga baliq chavoqlarining qo'yib yuborilishi
B)  Qirg'oqqa daraxt ekilishi
C)  Tog' muzliklarining erishi
D)  Daladan yuvilgan o'g'itlar va tozalanmagan maishiy oqova suvlar
 To'g'ri javob: D) Daladan yuvilgan o'g'itlar va tozalanmagan maishiy oqova suvlar✔
Izoh:  Mineral o'g'itlar va yuvish vositalaridagi fosfatlar suvdagi biogen moddalarni ko'paytiradi.
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    391 Javoblar kaliti
Har bir variant bo'yicha: topshiriq raqami va to'g'ri javob.
Falsafa • 1-variant
1- D 2- C 3- D 4- A 5- B 6- A 7- B 8- D 9- D 10- A
11- D 12- A 13- B 14- B 15- A 16- B 17- B 18- C 19- D 20- A
21- A 22- D 23- C 24- C 25- D 26- B 27- D 28- B 29- B 30- A
Falsafa • 2-variant
1- A 2- B 3- A 4- A 5- B 6- B 7- B 8- A 9- C 10- B
11- B 12- C 13- B 14- B 15- C 16- B 17- C 18- B 19- D 20- A
21- B 22- D 23- C 24- B 25- D 26- B 27- C 28- A 29- B 30- B
Falsafa • 3-variant
1- A 2- D 3- A 4- D 5- A 6- D 7- C 8- B 9- A 10- D
11- C 12- B 13- A 14- C 15- D 16- C 17- B 18- A 19- C 20- A
21- C 22- A 23- C 24- C 25- C 26- C 27- C 28- C 29- A 30- D
Falsafa • 4-variant
1- A 2- A 3- D 4- D 5- B 6- B 7- C 8- C 9- D 10- D
11- B 12- B 13- B 14- B 15- B 16- B 17- A 18- A 19- D 20- C
21- C 22- B 23- C 24- A 25- C 26- D 27- D 28- C 29- D 30- D
Falsafa • 5-variant
1- C 2- C 3- C 4- D 5- D 6- D 7- A 8- A 9- C 10- A
11- D 12- A 13- D 14- D 15- D 16- D 17- B 18- A 19- A 20- B
21- B 22- B 23- B 24- A 25- B 26- B 27- D 28- B 29- D 30- B
Falsafa • 6-variant
1- A 2- B 3- C 4- D 5- C 6- D 7- B 8- D 9- C 10- D
11- D 12- C 13- D 14- C 15- A 16- D 17- A 18- C 19- B 20- C
21- B 22- D 23- D 24- D 25- D 26- D 27- D 28- C 29- B 30- C
Falsafa • 7-variant
1- B 2- B 3- D 4- B 5- C 6- C 7- B 8- C 9- A 10- B
11- D 12- C 13- B 14- A 15- B 16- D 17- A 18- C 19- B 20- D
21- B 22- C 23- C 24- A 25- A 26- C 27- C 28- A 29- C 30- D
Falsafa • 8-variant
1- A 2- A 3- D 4- B 5- B 6- C 7- A 8- A 9- D 10- B
11- A 12- C 13- B 14- C 15- B 16- C 17- D 18- B 19- A 20- B
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    392 21- D 22- A 23- B 24- D 25- B 26- D 27- D 28- C 29- A 30- D
Falsafa • 9-variant
1- B 2- D 3- A 4- A 5- A 6- C 7- D 8- D 9- D 10- C
11- A 12- B 13- A 14- A 15- A 16- A 17- C 18- D 19- D 20- A
21- B 22- B 23- C 24- D 25- D 26- C 27- B 28- D 29- A 30- A
Falsafa • 10-variant
1- B 2- A 3- B 4- C 5- C 6- A 7- D 8- C 9- D 10- D
11- B 12- D 13- C 14- D 15- B 16- C 17- D 18- D 19- D 20- C
21- B 22- D 23- C 24- C 25- A 26- C 27- B 28- C 29- D 30- B
O'zbekistonning eng yangi tarixi • 1-variant
1- B 2- A 3- C 4- C 5- B 6- D 7- C 8- D 9- B 10- A
11- C 12- D 13- D 14- B 15- B 16- D 17- A 18- D 19- B 20- A
21- D 22- A 23- D 24- B 25- B 26- C 27- A 28- A 29- D 30- A
O'zbekistonning eng yangi tarixi • 2-variant
1- D 2- B 3- B 4- C 5- B 6- D 7- A 8- D 9- A 10- C
11- C 12- A 13- D 14- D 15- B 16- C 17- C 18- D 19- A 20- D
21- D 22- C 23- D 24- A 25- D 26- D 27- A 28- B 29- B 30- A
O'zbekistonning eng yangi tarixi • 3-variant
1- C 2- B 3- D 4- D 5- A 6- C 7- C 8- D 9- D 10- A
11- B 12- D 13- C 14- C 15- D 16- D 17- B 18- C 19- C 20- D
21- B 22- A 23- A 24- B 25- B 26- C 27- D 28- A 29- C 30- D
O'zbekistonning eng yangi tarixi • 4-variant
1- C 2- B 3- B 4- D 5- D 6- C 7- D 8- D 9- C 10- C
11- B 12- B 13- D 14- C 15- A 16- B 17- D 18- D 19- B 20- C
21- D 22- C 23- B 24- D 25- A 26- B 27- B 28- D 29- B 30- D
O'zbekistonning eng yangi tarixi • 5-variant
1- C 2- B 3- C 4- A 5- D 6- D 7- A 8- B 9- C 10- D
11- B 12- D 13- A 14- D 15- C 16- C 17- B 18- C 19- D 20- D
21- D 22- A 23- C 24- D 25- D 26- B 27- B 28- C 29- A 30- B
O'zbekistonning eng yangi tarixi • 6-variant
1- A 2- A 3- A 4- C 5- D 6- D 7- B 8- C 9- C 10- D
11- A 12- C 13- D 14- C 15- A 16- A 17- C 18- B 19- C 20- B
21- D 22- D 23- B 24- B 25- A 26- B 27- C 28- C 29- C 30- A
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    393 O'zbekistonning eng yangi tarixi • 7-variant
1- C 2- D 3- D 4- D 5- B 6- A 7- D 8- D 9- D 10- A
11- D 12- D 13- D 14- A 15- B 16- D 17- A 18- B 19- A 20- C
21- A 22- B 23- A 24- A 25- A 26- B 27- D 28- C 29- D 30- D
O'zbekistonning eng yangi tarixi • 8-variant
1- D 2- A 3- A 4- B 5- B 6- A 7- D 8- C 9- A 10- B
11- C 12- B 13- C 14- A 15- A 16- A 17- C 18- D 19- C 20- C
21- B 22- B 23- D 24- C 25- A 26- C 27- C 28- D 29- B 30- A
O'zbekistonning eng yangi tarixi • 9-variant
1- C 2- B 3- C 4- A 5- B 6- C 7- D 8- D 9- B 10- A
11- C 12- B 13- D 14- A 15- B 16- B 17- D 18- A 19- B 20- B
21- C 22- D 23- A 24- A 25- B 26- C 27- D 28- D 29- B 30- B
O'zbekistonning eng yangi tarixi • 10-variant
1- C 2- A 3- A 4- D 5- A 6- D 7- A 8- D 9- D 10- B
11- D 12- D 13- C 14- D 15- B 16- A 17- A 18- D 19- A 20- D
21- D 22- C 23- D 24- B 25- C 26- D 27- B 28- A 29- D 30- D
Iqtisodiyot nazariyasi • 1-variant
1- B 2- A 3- C 4- A 5- B 6- B 7- A 8- D 9- C 10- A
11- C 12- C 13- D 14- A 15- D 16- C 17- A 18- A 19- B 20- A
21- B 22- B 23- A 24- D 25- D 26- D 27- A 28- B 29- C 30- A
Iqtisodiyot nazariyasi • 2-variant
1- C 2- C 3- C 4- C 5- D 6- A 7- C 8- B 9- C 10- B
11- D 12- C 13- C 14- D 15- C 16- D 17- C 18- C 19- D 20- B
21- C 22- D 23- B 24- A 25- A 26- A 27- C 28- D 29- B 30- C
Iqtisodiyot nazariyasi • 3-variant
1- A 2- D 3- B 4- A 5- D 6- C 7- C 8- B 9- A 10- D
11- C 12- B 13- D 14- D 15- B 16- A 17- B 18- D 19- A 20- B
21- C 22- C 23- C 24- C 25- C 26- B 27- D 28- D 29- B 30- D
Iqtisodiyot nazariyasi • 4-variant
1- D 2- B 3- D 4- D 5- C 6- A 7- B 8- B 9- A 10- A
11- A 12- A 13- B 14- C 15- B 16- A 17- A 18- C 19- C 20- C
21- C 22- A 23- C 24- C 25- C 26- C 27- D 28- B 29- D 30- B
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    394 Iqtisodiyot nazariyasi • 5-variant
1- B 2- D 3- C 4- A 5- B 6- B 7- D 8- B 9- C 10- A
11- C 12- B 13- A 14- B 15- C 16- D 17- B 18- C 19- B 20- D
21- D 22- A 23- C 24- D 25- D 26- A 27- A 28- D 29- A 30- B
Iqtisodiyot nazariyasi • 6-variant
1- B 2- A 3- A 4- B 5- D 6- C 7- D 8- D 9- A 10- A
11- C 12- B 13- C 14- B 15- D 16- A 17- A 18- A 19- C 20- A
21- C 22- B 23- B 24- C 25- C 26- B 27- C 28- C 29- D 30- B
Iqtisodiyot nazariyasi • 7-variant
1- B 2- C 3- D 4- C 5- D 6- A 7- B 8- A 9- B 10- D
11- C 12- C 13- B 14- A 15- B 16- A 17- A 18- A 19- C 20- B
21- D 22- C 23- B 24- A 25- D 26- D 27- B 28- D 29- A 30- C
Iqtisodiyot nazariyasi • 8-variant
1- B 2- D 3- D 4- B 5- D 6- D 7- A 8- C 9- D 10- A
11- D 12- B 13- A 14- C 15- D 16- C 17- B 18- B 19- D 20- D
21- D 22- B 23- C 24- C 25- D 26- B 27- C 28- D 29- C 30- A
Iqtisodiyot nazariyasi • 9-variant
1- B 2- C 3- C 4- D 5- B 6- A 7- A 8- A 9- C 10- A
11- D 12- C 13- D 14- B 15- D 16- B 17- D 18- B 19- A 20- A
21- C 22- D 23- D 24- B 25- B 26- A 27- C 28- A 29- D 30- C
Iqtisodiyot nazariyasi • 10-variant
1- A 2- C 3- B 4- A 5- A 6- C 7- B 8- C 9- A 10- D
11- B 12- A 13- B 14- B 15- C 16- A 17- B 18- C 19- A 20- D
21- B 22- B 23- A 24- C 25- D 26- A 27- B 28- D 29- D 30- D
Oliy matematika • 1-variant
1- D 2- D 3- B 4- C 5- D 6- C 7- D 8- D 9- A 10- D
11- B 12- D 13- B 14- C 15- C 16- B 17- A 18- B 19- D 20- D
21- C 22- D 23- A 24- C 25- B 26- D 27- B 28- B 29- A 30- C
Oliy matematika • 2-variant
1- A 2- A 3- C 4- B 5- C 6- D 7- C 8- C 9- B 10- A
11- C 12- D 13- C 14- A 15- B 16- A 17- B 18- C 19- A 20- D
21- D 22- A 23- B 24- C 25- D 26- A 27- D 28- A 29- C 30- C
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    395 Oliy matematika • 3-variant
1- C 2- B 3- B 4- D 5- A 6- C 7- D 8- B 9- B 10- B
11- C 12- B 13- A 14- D 15- C 16- A 17- C 18- A 19- D 20- D
21- A 22- B 23- B 24- D 25- C 26- C 27- B 28- A 29- A 30- D
Oliy matematika • 4-variant
1- C 2- D 3- B 4- B 5- D 6- C 7- A 8- D 9- C 10- A
11- D 12- C 13- A 14- B 15- D 16- A 17- D 18- B 19- D 20- D
21- A 22- A 23- C 24- D 25- A 26- A 27- A 28- A 29- C 30- D
Oliy matematika • 5-variant
1- C 2- C 3- C 4- B 5- C 6- B 7- B 8- D 9- D 10- C
11- D 12- A 13- D 14- D 15- A 16- A 17- A 18- D 19- A 20- A
21- D 22- A 23- C 24- A 25- A 26- C 27- A 28- D 29- A 30- C
Oliy matematika • 6-variant
1- A 2- C 3- B 4- C 5- B 6- A 7- C 8- D 9- C 10- D
11- D 12- B 13- B 14- D 15- D 16- B 17- A 18- D 19- C 20- C
21- C 22- C 23- B 24- D 25- C 26- C 27- C 28- B 29- B 30- B
Oliy matematika • 7-variant
1- A 2- D 3- C 4- A 5- D 6- D 7- A 8- D 9- D 10- B
11- D 12- B 13- D 14- A 15- D 16- C 17- C 18- B 19- D 20- D
21- B 22- B 23- B 24- C 25- D 26- B 27- A 28- C 29- A 30- D
Oliy matematika • 8-variant
1- B 2- C 3- D 4- A 5- D 6- C 7- D 8- D 9- D 10- C
11- C 12- B 13- C 14- B 15- B 16- C 17- B 18- A 19- B 20- A
21- A 22- D 23- A 24- B 25- B 26- D 27- B 28- A 29- A 30- B
Oliy matematika • 9-variant
1- C 2- B 3- B 4- B 5- D 6- D 7- C 8- C 9- B 10- B
11- A 12- D 13- D 14- D 15- B 16- C 17- C 18- B 19- D 20- B
21- D 22- D 23- A 24- D 25- C 26- B 27- C 28- D 29- C 30- C
Oliy matematika • 10-variant
1- C 2- A 3- C 4- D 5- C 6- D 7- C 8- C 9- C 10- A
11- A 12- B 13- B 14- D 15- A 16- D 17- B 18- B 19- A 20- D
21- C 22- C 23- A 24- A 25- B 26- B 27- A 28- A 29- A 30- B
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    396 Informatika va AT • 1-variant
1- C 2- D 3- C 4- A 5- A 6- D 7- C 8- A 9- D 10- C
11- B 12- D 13- D 14- C 15- A 16- B 17- C 18- A 19- B 20- C
21- C 22- B 23- A 24- D 25- A 26- A 27- B 28- C 29- C 30- C
Informatika va AT • 2-variant
1- A 2- D 3- A 4- C 5- C 6- A 7- D 8- A 9- D 10- B
11- B 12- C 13- A 14- A 15- B 16- D 17- C 18- C 19- A 20- B
21- C 22- A 23- A 24- A 25- A 26- B 27- B 28- A 29- D 30- C
Informatika va AT • 3-variant
1- A 2- A 3- A 4- D 5- B 6- A 7- C 8- C 9- C 10- C
11- D 12- A 13- A 14- B 15- C 16- D 17- B 18- C 19- A 20- C
21- B 22- D 23- A 24- C 25- C 26- B 27- C 28- D 29- D 30- A
Informatika va AT • 4-variant
1- A 2- A 3- C 4- C 5- A 6- C 7- D 8- B 9- B 10- B
11- B 12- A 13- B 14- D 15- B 16- D 17- D 18- D 19- B 20- D
21- A 22- D 23- D 24- D 25- B 26- D 27- B 28- A 29- B 30- C
Informatika va AT • 5-variant
1- B 2- A 3- C 4- A 5- D 6- D 7- B 8- D 9- A 10- B
11- B 12- B 13- D 14- B 15- A 16- B 17- D 18- C 19- D 20- C
21- D 22- C 23- D 24- A 25- C 26- C 27- A 28- D 29- C 30- C
Informatika va AT • 6-variant
1- C 2- D 3- C 4- A 5- C 6- A 7- A 8- A 9- C 10- C
11- D 12- A 13- C 14- B 15- C 16- C 17- D 18- B 19- B 20- A
21- D 22- B 23- A 24- C 25- B 26- D 27- A 28- A 29- A 30- C
Informatika va AT • 7-variant
1- B 2- B 3- A 4- B 5- B 6- A 7- C 8- B 9- D 10- D
11- C 12- D 13- C 14- C 15- B 16- C 17- D 18- A 19- C 20- D
21- C 22- C 23- C 24- A 25- C 26- A 27- B 28- B 29- D 30- D
Informatika va AT • 8-variant
1- C 2- D 3- C 4- A 5- D 6- C 7- A 8- A 9- A 10- C
11- A 12- C 13- D 14- C 15- B 16- C 17- A 18- C 19- A 20- B
21- B 22- D 23- D 24- B 25- B 26- D 27- D 28- B 29- D 30- A
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    397 Informatika va AT • 9-variant
1- C 2- D 3- C 4- D 5- B 6- A 7- C 8- C 9- D 10- A
11- C 12- D 13- D 14- B 15- B 16- D 17- D 18- C 19- D 20- D
21- B 22- A 23- A 24- D 25- C 26- A 27- C 28- B 29- C 30- C
Informatika va AT • 10-variant
1- C 2- D 3- A 4- D 5- D 6- C 7- D 8- D 9- C 10- B
11- B 12- A 13- C 14- A 15- C 16- C 17- C 18- B 19- B 20- A
21- B 22- D 23- A 24- D 25- C 26- B 27- C 28- C 29- A 30- A
Psixologiya va pedagogika • 1-variant
1- C 2- B 3- B 4- A 5- B 6- D 7- C 8- C 9- A 10- B
11- C 12- B 13- C 14- C 15- A 16- A 17- D 18- B 19- A 20- C
21- A 22- B 23- C 24- D 25- B 26- A 27- D 28- C 29- D 30- D
Psixologiya va pedagogika • 2-variant
1- C 2- B 3- B 4- D 5- D 6- A 7- B 8- B 9- A 10- B
11- B 12- D 13- A 14- A 15- C 16- C 17- C 18- A 19- A 20- C
21- C 22- A 23- C 24- B 25- D 26- A 27- B 28- B 29- B 30- A
Psixologiya va pedagogika • 3-variant
1- B 2- D 3- D 4- D 5- B 6- B 7- C 8- A 9- D 10- A
11- A 12- B 13- C 14- D 15- C 16- C 17- C 18- D 19- D 20- A
21- C 22- B 23- C 24- C 25- B 26- C 27- D 28- C 29- A 30- B
Psixologiya va pedagogika • 4-variant
1- B 2- A 3- B 4- C 5- D 6- C 7- D 8- A 9- B 10- A
11- C 12- B 13- A 14- B 15- A 16- D 17- A 18- A 19- C 20- C
21- C 22- B 23- C 24- C 25- D 26- A 27- B 28- B 29- C 30- D
Psixologiya va pedagogika • 5-variant
1- D 2- A 3- C 4- B 5- B 6- B 7- A 8- B 9- D 10- B
11- A 12- C 13- C 14- D 15- B 16- D 17- A 18- B 19- C 20- C
21- C 22- B 23- C 24- A 25- D 26- B 27- C 28- D 29- D 30- B
Psixologiya va pedagogika • 6-variant
1- A 2- B 3- A 4- B 5- C 6- D 7- A 8- D 9- D 10- C
11- C 12- C 13- A 14- A 15- A 16- D 17- B 18- C 19- C 20- D
21- D 22- C 23- A 24- D 25- A 26- D 27- A 28- C 29- B 30- C
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    398 Psixologiya va pedagogika • 7-variant
1- A 2- D 3- A 4- C 5- C 6- D 7- B 8- D 9- A 10- B
11- C 12- C 13- D 14- B 15- A 16- A 17- A 18- D 19- A 20- C
21- B 22- D 23- B 24- C 25- A 26- C 27- C 28- B 29- C 30- A
Psixologiya va pedagogika • 8-variant
1- B 2- B 3- D 4- B 5- A 6- B 7- A 8- C 9- B 10- D
11- D 12- C 13- A 14- D 15- B 16- D 17- A 18- D 19- B 20- A
21- D 22- B 23- C 24- D 25- D 26- B 27- D 28- C 29- C 30- A
Psixologiya va pedagogika • 9-variant
1- B 2- D 3- A 4- C 5- D 6- B 7- B 8- B 9- C 10- A
11- A 12- C 13- C 14- C 15- A 16- C 17- C 18- A 19- D 20- D
21- B 22- D 23- C 24- B 25- D 26- C 27- C 28- A 29- A 30- D
Psixologiya va pedagogika • 10-variant
1- A 2- A 3- D 4- D 5- C 6- C 7- A 8- A 9- B 10- A
11- B 12- A 13- C 14- C 15- A 16- C 17- B 18- A 19- C 20- B
21- C 22- D 23- B 24- D 25- B 26- C 27- D 28- A 29- D 30- B
Ekologiya • 1-variant
1- C 2- A 3- D 4- A 5- A 6- D 7- A 8- A 9- D 10- C
11- C 12- D 13- D 14- C 15- C 16- D 17- C 18- B 19- C 20- C
21- B 22- C 23- B 24- C 25- A 26- C 27- B 28- C 29- A 30- C
Ekologiya • 2-variant
1- D 2- C 3- A 4- C 5- D 6- D 7- B 8- A 9- D 10- B
11- B 12- C 13- B 14- C 15- A 16- C 17- A 18- B 19- C 20- B
21- B 22- B 23- C 24- A 25- B 26- C 27- C 28- B 29- D 30- C
Ekologiya • 3-variant
1- B 2- D 3- A 4- C 5- B 6- C 7- C 8- D 9- A 10- C
11- C 12- A 13- D 14- D 15- B 16- D 17- D 18- C 19- B 20- C
21- C 22- A 23- A 24- C 25- D 26- B 27- B 28- C 29- D 30- A
Ekologiya • 4-variant
1- A 2- C 3- D 4- C 5- B 6- B 7- B 8- A 9- A 10- A
11- B 12- C 13- B 14- C 15- D 16- D 17- D 18- C 19- B 20- D
21- B 22- D 23- B 24- B 25- B 26- A 27- B 28- D 29- C 30- D
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    399 Ekologiya • 5-variant
1- D 2- B 3- C 4- A 5- B 6- A 7- B 8- D 9- A 10- B
11- B 12- B 13- A 14- B 15- B 16- D 17- C 18- C 19- D 20- C
21- A 22- C 23- A 24- A 25- B 26- C 27- B 28- B 29- C 30- C
Ekologiya • 6-variant
1- B 2- A 3- B 4- A 5- B 6- D 7- A 8- B 9- A 10- B
11- D 12- C 13- D 14- D 15- A 16- B 17- B 18- B 19- B 20- A
21- C 22- D 23- A 24- C 25- A 26- C 27- B 28- D 29- A 30- D
Ekologiya • 7-variant
1- D 2- D 3- B 4- B 5- A 6- A 7- B 8- C 9- D 10- D
11- C 12- D 13- A 14- B 15- B 16- C 17- D 18- C 19- B 20- D
21- C 22- B 23- D 24- A 25- C 26- C 27- B 28- B 29- C 30- A
Ekologiya • 8-variant
1- B 2- C 3- C 4- A 5- B 6- C 7- B 8- D 9- C 10- A
11- C 12- D 13- C 14- C 15- D 16- A 17- C 18- A 19- A 20- B
21- D 22- C 23- D 24- D 25- B 26- D 27- D 28- D 29- C 30- B
Ekologiya • 9-variant
1- A 2- D 3- C 4- D 5- C 6- A 7- C 8- A 9- A 10- A
11- B 12- D 13- D 14- B 15- C 16- D 17- A 18- C 19- D 20- C
21- C 22- A 23- A 24- D 25- A 26- A 27- D 28- A 29- C 30- B
Ekologiya • 10-variant
1- C 2- B 3- D 4- D 5- B 6- C 7- B 8- B 9- A 10- A
11- B 12- C 13- C 14- B 15- D 16- D 17- C 18- A 19- B 20- C
21- D 22- D 23- A 24- D 25- C 26- A 27- B 28- B 29- A 30- D
Otm oraliq va yakuniy nazorat: test savollari — mashq testlari   |    400

OTM ORALIQ VA YAKUNIY NAZORAT: TEST SAVOLLARI

1–2-kurs talabalari uchun tayyorgarlik to'plami: 7 ta umumta'lim fani bo'yicha mashq testlari javoblari va izohlari bilan, 2026

70 ta variant • 2100 ta topshiriq • javoblari bilan

Mashq to'plami • 2026–2027 o'quv yili

Imtihon tuzilishi va yo'riqnoma

• Oliy ta'lim muassasalarida har bir fan bo'yicha semestr davomida joriy va oraliq nazorat, semestr oxirida esa yakuniy nazorat o'tkaziladi. Ko'p fanlarda nazorat test shaklida (ko'pincha HEMIS yoki universitet platformasida) topshiriladi.

• Ushbu tayyorgarlik to'plamida 1–2-kurslarda keng o'qitiladigan 7 ta fan bo'yicha jami 2100 ta mashq testi bor: Falsafa, O'zbekistonning eng yangi tarixi, Iqtisodiyot nazariyasi, Oliy matematika, Informatika va axborot texnologiyalari, Psixologiya va pedagogika, Ekologiya.

• Har bir fan alohida bo'lim: 10 ta variant × 30 ta savol. To'g'ri javob va qisqa izoh har bir savol ostida, hujjat oxirida javoblar kaliti bor.

• Tavsiya: avval o'z fanlaringiz bo'limini mavzular bo'yicha ishlab chiqing, so'ng variantlarni vaqt belgilab yeching. Xato qilingan savollar izohini o'qib, ma'ruza matni bilan solishtiring.

• Muhim: bu mashq testlari — biror universitetning rasmiy nazorat savollari yoki ularning javoblari emas. Fan dasturi universitet va yo'nalishga qarab farq qiladi: o'qituvchingiz bergan sillabus va ma'ruzalarga tayaning.