Парламентлик республикаси - Юриспруденция - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	39.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	30 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Юриспруденция

Парламентлик республикаси

Купить

МУНДАРИЖА КИРИШ ................................................................................................................. . 2 I БОБ. ДАВЛАТ БОШҚАРУВ ШАКЛИДА ПАРЛАМЕНТЛИК РЕСПУБЛИКАСИ 1. 1 Давлатнинг бошқарув шакли тушунчаси ва унинг турлари ......................................................................... 5 1. 2 Парламентлик республикасининг ўзига хос хусусиятлари .......................................................... 15 II БОБ. ЎЗБЕКИСТОНДА АМАЛГА ОШИРИЛАЁТГАН ПАРЛАМЕНТ ИСЛОҲОТЛАРИ 2. 1 Ўзбекистонда амалга оширилаётган парламент ислоҳотлари........................................................................ 19 ХУЛОСА ............................................................................................................... . 2 6 ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙҲАТ

КИРИШ Ўзбекистон Республикаси Президенти Ислом Каримовнинг Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатаси ва Сенатининг қўшма мажлисидаги маърузасидaнинг Давлат ҳокимияти ва бошқарувни демократлаштириш деб нонланган йўналишида парламентнинг ҳукуматни шакллантиришдаги рўлини белгилаб берди. Унга кўра “Ўзбекистон Республикаси Бош вазири номзоди Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Қонунчилик палатасига сайловларда энг кўп депутатлик ўрнини олган сиёсий партия ёки тенг миқдордаги депутатлик ўринларини қўлга киритган бир неча сиёсий партиялар томонидан таклиф этилади. Ўзбекистон Республикаси Президенти тақдим этилган Бош вазир лавозимига номзодни кўриб чиққанидан кейин ўн кун муддат ичида уни Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг кўриб чиқиши ва тасдиқлаши учун такл

Мустақилликни қўлга киритган Ўзбекистон олдида ижтимоий ҳаётнинг турли жабҳаларида ўта мураккаб муаммолар кўндаланг бўлиб турар эди. Сиёсий соҳада демократик институтларни шакллантириш ва уларнинг тўлақонли ишлаб кетишини таъминлаш, иқтисодий соҳада эса, бозор муносабатларига асосланган иқтисодий тизимни шакллантириш, ижтимоий соҳада — кучли ижтимоий ҳимояни таъминлаш каби вазифалар турар эди. Шу боис ҳам, мустақилликка эришганимиздан сўнг, дарҳол кенг ислоҳотлар жараёни бошланиб кетди. Ҳозирги кунда бу ислоҳотлар катта натижаларга эришмоқда. Айниқса давлат ва ҳуқуқ соҳасидаги ислоҳотлар кўлами жуда кенг ва жуда салмоқлидир. Мамлакатимизда амалга оширилаётган ислоҳотлар силсиласида давлат —ҳуқуқий ислоҳотлар алоҳида ўрин тутади. Мустақилликка эришгач, давлат ҳокимияти тизими тубдан янгилан

бошқарув шакли, хусусан парламентар республиканинг турли хусусиятларини ўрганиш ва таҳлил қилиш мамлакатимизда парламентаризмни шакллантириш жараёнида муҳим аҳамият касб этади. Шу муносабат билан мен, курс иши мавзуси сифатида "Парламентлик республикаси" мавзусини танладим. Мазкур мавзуни чуқур ўрганиш, таҳлил этиш Ўзбекистон Республикаси давлат бошқарув шакли ва унинг ривожланиш хусусиятларини тўғри анлаб олишга, унинг хусусиятларини теран тушунишга ёрдам беради. Курс иши унинг олдига қўйилган вазифалардан келиб чиққан ҳолда кириш, уч параграф, хулоса, фойдаланилган адабиётлар рўйхатидан иборат.

I БОБ. ДАВЛАТ БОШҚАРУВ ШАКЛИДА ПАРЛАМЕНТЛИК РЕСПУБЛИКАСИ 1.1 Давлатнинг бошқарув шакли тушунчаси ва унинг турлари Давлатнинг моҳиятини назарий жиҳатдан тушуниб етишда бошқарув шакли категориясини таҳлил этиш муҳим аҳамият касб этади. Давлатга уюшган жамиятда давлат ҳокимиятини ким ва қандай амалга оширишини айнан шу шакл белгилаб беради. Арастунинг ўзи, ундан кейин Афлотун ҳам қадимги дунёда давлат ҳокимиятини ташкил этиш ва уни бошқаришнинг хилма-хил шаклларини ўрганар эканлар, бу давлатларни ким ва қандай бошқариши, яъни бошқарув шакли мезони бўйича давлатлар таснифини ишлаб чиқишга уринишган. Тўла асос билан айтиш мумкинки, кўп асрлар давомида назарий сиёсий-ҳуқуқий тафаккур кўплаб, баъзан бир-бирига сира ўхшамайдиган давлатларни зўр бериб ўрганишни давом эттириб келди. Олимлар ўз излан

қисмидан бирини) аниқлашда марксистик назария давлат ҳокимияти у ёки бу тузилишини тавсифловчи ижтимоий-синфий белгисини асосий белги сифатида ажратиб кўрсатарди. У бошқарув шаклини мазкур давлатнинг ижтимоий-синфий моҳиятининг, сиёсий мазмунининг, синфий кучлар амалдаги нисбатининг ташқи ифодаси сифатида таърифларди. Бу чизмага кўра республика синфий кучларнинг бир хил нисбатида пайдо бўлса, монархия бошқа нисбатида вужудга келади. Албатта, жамиятнинг синфий тузилиши, синфий манфаатларнинг тўқнашуви, синфий кучлар нисбатини ҳеч ким инкор этмайди, улар ҳаётда мавжуд бўлиб, давлат тузилишига, энг аввало, ҳокимият тизими қандай шаклларда ташкил топгани ва амал қилишига, давлатни ким бошқаришига таъсир этади. Бироқ, айни пайтда, давлат синфий белгиси аҳамиятини ошириб юборишга ўрин йўқ. Биз ю

ваколати муддатларини кўзда тутишини айтишимиз керак бўлади. Бошқарувнинг қадим-қадимдан инсониятга маълум бўлган шакллари монархия ва республикадир. Давлат бошқарувининг монархия шаклида давлат бошлиғи монарх (қирол, қиролича, император ва бошқалар) бўлади. Давлат бошқарувининг бундай шаклига Буюк Британия, Япония, Испания, Нидерландия, Саудия Арабистони каби давлатларни киритиш мумкин. Давлат бошқарувининг республика шаклида Президент давлат бошлиғи ҳисобланади. Ушбу бошқарув шаклидан келиб чиқиб, мамлакат ҳаётида Президентнинг тутган ўрни ва роли турлича эканлигини кўриш мумкин. Давлат бошқаруви республика шаклининг қуйидаги кўринишлари мавжуд бўлиб, уларга:  Президентлик республикаси  Парламентар республика  Аралаш республикалар киради. Президентлик республикасида давлат бошлиғи пре

Бразилия, Венесуэлла, Колумбия, Филлипин, Корея, Америка Қўшма Штатларини мисол тариқасида кўрсатиш мумкин. Мисол учун, Америка Қўшма Штатларида давлат бошлиғининг ўрни ва ваколатларини кўриб чиқайлик. АҚШда Президент ва вице-президент биргаликда 4 йил муддатга сайланиб, улар бу мансабда икки муддатдан ортиқ ўтиришлари мумкин эмас (фақат истисно тариқасида Иккинчи жаҳон уруши даврида Ф. Рузвельт учинчи марта Президент этиб сайланган). Президент давлат бошлиғи бўлиши билан бир қаторда ижроия ҳокимиятнинг бошлиғи бўлиб ҳам ҳисобланади. Президент Парламент томонидан қабул қилинган қонунларни (10 кун муддат ичида) имзолашга ёки уларни ўзининг эътирозлари билан рад этиш ҳуқуқига эга. Президент Парламентнинг юқори палатаси бўлган Сенат билан келишган ҳолда юқори лавозимларга мансабдор шахсларни

маслаҳат кенгаши вазифасини ҳам бажаради. Ҳукумат мажлисларига президент раҳбарлик қилади. Президентлик республикаси бўлган яна бир мамлакат - Бразилияда президент 4 йил муддатга вице-президент билан биргаликда сайланиб, у ижроия ҳокимият бошлиғи ва Олий бош қўмондон ҳисобланади. Бразилия президенти афв этиш ва жазо муддатини камайтириш, Сенат тасдиғидан кейин Олий Федерал Судларни, юқори инстанция судларини, ҳудудларнинг губернаторларини ва бошқа юқори мансабдор шахсларни лавозимига тайинлаш ваколатларига эга. Ижроия ҳокимиятнинг бошлиғи сифатидаги ваколатлари федерал вазирларни тайинлаш ва озод қилиш, давлат маъмуриятига раҳбарликни амалга оширишдан иборат. Ташқи сиёсатда хорижий мамлакатлар билан алоқа ўрнатиш ҳамда уларнинг дипломатик вакилларини аккредитациядан ўтказиш (тан олиш), хал

номидан иш олиб бориш ва мамлакат манфаатларини ҳимоя қилиш) бажаради. Президентлик республикасида қонунчилик ҳокимияти ижро ҳокимияти фаолиятига аралаша олмайди ва ўз навбатида ижроия ҳокимият ҳам қонунчилик ҳокимияти фаолиятига аралаша олмайди. Парламентар республикаларда зса Президентлик республикаларидан фарқ қилувчи ўзига хос хусусиятлар мавжуд, бу хусусиятларни президентларнинг сайланиши, давлат ҳокимиятини бошқарилиши, ҳукуматни шакллантирилиши жараёнларида кўришимиз мумкин. Сиёсий бошқарувнинг Парламентар республика шакли жорий қилинган кўпгина мамлакатларнинг аксариятида Президент парламент томонидан сайланади. Аммо бундан Президентлик Республикаларидан асосий фарқи шундан иборат экан деган хулосага келиш нотўғридир. Чунки шундай Парламентар Республикалар ҳам борки (масалан, Болга

кимнинг олдида бевосита жавобгар бўлишидадир. Парламентар республикаларда аксарият ҳолларда ҳукумат парламент олдида жавобгар бўлади. Унинг яна бир жиҳати, агар парламент ҳукуматга ишончсизлик билдирса, у истеъфога чиқиши лозим. Лекин президент бундай вазиятда бошқача қарор қабул қилиб парламентни тарқатиб юбориши ва навбатдаги сайлов муддатини белгилаши ҳам мумкин. Агар ҳукумат кенгаши президентдан парламентни тарқатиб юборишни сўраса, бу ҳолда президент парламентни тарқатиб юбориши лозим бўлади. Ҳукумат томонидан президентнинг бу ваколатини суъистемол қилиш ҳоллари ҳам кузатилиб туради. Парламентар республикага мисол қилиб Италия, Германия, Чехия, Венгрия, Швецарияни келтириш мумкин. Масалан, Италияда Президент давлат бошлиғи ҳисобланиб, у парламентнинг икки палатасининг (Депутатлар пала

сайланади. Президент давлат номидан халқаро шартномалар тузади, Давлат мажлисига ва маҳаллий ўзини ўзи бошқариш органларига сайловни белгилайди ҳамда "Давлат мажлиси" йиғилишларида қатнашиши, нутқ сўзлаши, Умуммиллий референдум ўтказиш ташаббуси билан чиқиши мумкин. Булардан ташқари президент Олий бош қўмондон ҳисобланади. Давлатда махсус (фавқулодда) ҳолат элон қилинганида "Давлат мажлиси" муносиб ҳаракат қила олмаса, у ҳолда Республика Президенти қуролли кучлардан мақсадга мувофиқ равишда фойдаланиш ҳақида қарор қабул қилади. Шунингдек, у фавқулодда ҳолатларни эълон қилади ва "Давлат мажлиси" раисини бу ҳақда огоҳлантиради. Премьер-министр (вазир-раис) президент таклифига кўра "Давлат мажлиси" депутатларининг кўпчилик овози билан сайланади. Қолган вазирлар

Бошқарувнинг аралаш республика шаклида президент ҳамда парламент доимо ҳамкорликда бўлади. Аралаш республиканинг диққатга сазовар томони шундаки, унда ҳам президентлик республикасига, ҳам парламентар республикага хос бўлган хусусиятлар ёки буларнинг иккаласига ҳам хос бўлмаган жиҳатлар жамланган бўлади. Аралаш республикаларга Руминия, Туркия, Финляндия, Францияни мисол қилиб келтириш мумкин. Бошқарув тизими аралаш республика бўлган Финляндияда Президент парламент билан биргаликда Қонунчилик органини шакллантирса, ҳукумат билан ҳамкорликда Ижроия ҳокимиятни шакллантиради. У қонунчилик ташаббусига, вето ҳуқуқига, қарор ва кўрсатмалар қабул қилишга (қарорлар тегишли вазир имзоси билан тасдиқланиши зарур), қонунларни тасдиқлашга, умумий сайловлар кунини белгилашга ва олий қонунчилик органини т

Шунингдек, Президент Парламентни навбатдан ташқари сессияга чақириши, уни тарқатиб юбориш ва умумий сайлов кунини белгилаши, Парламент томонидан қабул қилинган қонунларни қайта кўриб чиқиши учун қайтариши, Конституцияга ўзгартириш киритиш бўйича қонунлар лойиҳасини Референдумга олиб чиқиши мумкин. Ижроия ҳокимият тизимида у премьер-министрни тайинлайди ва вазифасидан озод қилади. Премьер-министр тақдимига кўра вазирларни тайинлайди ва вазифасидан озод қилади. Туркия Президенти хорижий мамлакатлар вакилларини қабул қилади ва ўз давлати вакилларини чет мамлакатларга юборади, халқаро шартнома ва келишувларни тасдиқлайди. Олий бош қўмондон сифатида қуролли кучларни бошқариши мумкин. Умуман олганда, аралаш республикаларда президенлик ва парламентар республикаларга хос бўлган хусусиятлар ўз ифо

1.2. Парламентлик республикасининг ўзига хос хусусиятлари Парламентлик республикасида Президент давлат бошлиғи ҳисобланади. Лекин Президентнинг давлат механизмидаги ўрни парламентлик республикалари конституцияларида бирдек ифодаланмаган. Б.А.Стародубскийнинг таъкидлашича, баъзи бир конституцияларда Президент ижроия ҳокимиятини ҳукумат билан биргаликда амалга ошириши кўрсатилган. Бироқ, ҳамма мамлакатларда ҳам Президент бош вазир (ҳукумат раиси канцлер ва б.) бошчилигидаги ҳукумат таркибига кирмайди. Бу ҳолат «мабодо конституциявий матн билан бўлмаса — ҳуқуқий одат билан» 1 белгилаб қўйилган. Ҳукумат ва унинг фаолияти Президентнинг раҳбарлик доирасига кирмайди. Зеро, бош вазир ва унинг ҳукумати Президентга эмас, парламентга ҳисоб беради. ГФР, Швейцария, Италия, Ирландия, Венгрия ва бир қато

вакиллардан олиши керак. Шу билан бирга, парламентлик республикасида унинг роли мандатни бевосита халқнинг ўзидан олишни талаб этмайди. Яъни, Президентнинг иккиламчи мандати бундай республикаларнинг кўпчилиги учун хосдир. Шундай қилиб, парламентлик республикаси учун парламент орқали ёки парламент ва маҳаллий бошқарув органларининг сайлаб қўйиладиган аъзолари орқали ўтказиладиган Президент сайловлари тизими характерлидир. Мазкур сайловлар Президентга иккиламчи мандатни тақдим этади. Президент ваколатлари. Бошқарув шаклидан қатъий назар, давлат бошлиқлари халқаро муносабатлар соҳасида қарийб ҳар доим катта ваколатларга эга бўлишади. Лекин парламентлик республикаларида улар ўз ҳаракатларини ҳукумат билан келишган ҳолда амалга оширишлари керак бўлади. Парламентлик республикаларида Президент да

мавжуддир. Биринчидан, парламент ҳукуматга ишончсизлик билдирганида; иккинчидан, ҳукумат раҳбари лавозимига Президент номзоди овоз беришнинг бир неча туридан кейин ҳам зарур даражадаги парламент кўпчилигига эриша олмаган тақдирда давлат бошлиғи ўз ҳуқуқидан фойдаланиши мумкин. Учинчидан, мамлакатда сиёсий вазият боши берк кўчага кириб қолганида ёхуд қонун чиқарувчи ва ижро этувчи ҳокимиятлар ўртасидаги муносабатлар ғоят таранглашиб кетганида Президент ҳуқуқи қўл келади. 6 Парламентни тарқатиб юбориш бўйича Президент қарори ҳукумат позициясига боғлиқ эканига эътиборни жалб этиш ўринли. Зеро, бу боғлиқлик барча парламентлик республикаларида кузатилади. Бошқача бўлиши ҳам мумкин эмас. Чунки ушбу республикаларда Президент сиёсий масъулиятдан мустаснодир. Унинг ҳаракатлари ва қонун ҳужжатлари б

Бироқ, мабодо, биронта партия ёки коалиция етарли миқдордаги овозни ололмаса ёки улар ўртасида тенг мувозанат юзага келса — ҳукумат бошлиғъини тайинлашда Президентнинг роли жиддий равишда ошиб кетиши мумкин. Шундай қилиб, парламентлик республикаларида Президент билан ҳукумат ўртасидаги муносабатларда устуворлик ҳукумат томонида бўлади. Парламентлик республикаларида суд органларини ташкил этиш ва улар фаолиятини йўлга қўйиш соҳасида Президентнинг роли ҳам муҳим масалалардан бири ҳисобланади. Бу ерда улар ўртасидаги муносабатлар етарли даражада аниқ белгилаб қўйилган — суд тизими, одатда, Президент томонидан шалклантирилади. Чунончи, Италия Конституциясига мувофиқ Президент ўз лавозимига кўра, Магистратура Олий кенгашига раҳбарлик қилади (87-модда). Бундан ташқари у Конституциявий суднинг 15

II БОБ. Ўзбекистонда амалга оширилаётган парламент ислоҳотлари 2.1 Ўзбекистонда давлат бошқарувини шакллантиришда парламент ислоҳотлари Ҳар бир давлатнинг ривожланишида ўша давлатда кечаётган исло- ҳотлар муҳим аҳамият касб этади. Сабаби, айнан ислоҳотлар жамият ҳаётини даврга мослаш, мавжуд ижтимоий муносабатларни мукаммаллаштириш имко-ниятини вужудга келтиради. Ўзбекистон ҳам истиқлолнинг илк йиллариданоқ жамият ҳаётини маъмурий буйруқбозлик, тоталитаризм авж олган собиқ Иттифоқдан мерос бўлиб қолган иллатлардан тозалаш, уни демократизм тамойилларига мослаш мақсадида кенг қамровли ислоҳотлар ўтказиш йўлидан борди, аммо Ўзбекистонда амалга оширилган ислоҳотларнинг бошқа қўшни мамлакатларда мавжуд ислоҳотлардан асосий фарқи шунда бўлдики, бу ислоҳотлар чуқур мушоҳада асосида, босқичма- бос

Мажлис сессиялар бир йилда камида икки маротаба чақириладиган бўлди. Собиқ Иттифоқ таркибида бўлган республикаларда доимий ишловчи икки палатали парламентни жорий қилишга бўлган интилишлар кучаяётган бир шароитда, Ўзбекистонда монокамерал (бир палатали) парламент тизимини сақлаб қолишнинг қуйидаги сабаблари мавжуд эди: биринчидан, Ўзбекистондек ёш, мустақил давлат учун ўзи танлаб олган йўлдан илдамлаб бориш имкониятини берувчи моҳиятан янги қонунлар сув ва ҳаводек зарур эди. Икки палатали парламент эса талаб қилинган қонунлар қабул қилинишини секинлаштиришга, шу йўл билан кенг қамровли ислоҳотларни амалга ошишини сусайтиришга олиб келиши мумкин эди. Гап шундаки, икки палатали парламентда қабул қилинадиган ҳар қандай қонун ҳар икки палата муҳокамасидан ўтиши лозим. Бу эса қонунчилик жараёни

палатали парламент шароитида эса президент ёки ҳукуматга тегишли бўлган айрим ваколатлар палаталарнинг бирида мужассам бўлиши табиий эди; тўртинчидан, МДҲ давлатларида парламентаризм соҳасида ўтказилган ислоҳотлар бу борада шошма-шошарлик ўринли эмаслигини кўрсатиб берди. Бу давлатларнинг айримларида парламентарийлар асосий фаолият йўналишлари бўлмиш қонунчилик билан шуғулланиш ўрнига тартибсиз сиёсий курашга киришиб кетдилар, парламентларда турли сиёсий ўйинлар авж олди, ҳатто, айрим депутатлар сессия залига ўтнатилган камералар орқали бутун халқ нигоҳи қаратилган минбарлардан ишлаб чиқилаётган қонуннинг мукаммал бўлишини кўзлаб муайян таклифлар киритиш мақсадида эмас, ўз сайловчиларига ўзини яна бир бор намоён қилиб олиш, минбардан туриб даҳанаки жангларга киришиш орқали ўз рейтинг дараж

омиллар Ўзбекистонда икки палатали парлмаентни жорий қилиш заруриятини келтириб чиқарди. Умуман олганда, Ўзбекистонда икки палатали парламентни шакллантириш парламент фаолиятининг қуйидаги ижобий ҳолатларига олиб келиши мумкин;  парламент томонидан мукаммал ва сифатли қонунлар қабул қилинади, сабаби икки палатали парламентда қонунлар ўзига хос филтрланиш жараёнидан ўтади. Бунда юқори палата филтр вазифасини ўтаб, қуйи палат томонидан тақдим этилган қонун лойиҳаларини яна бир бор муҳокама ва таҳлил қилади, мавжуд камчиликларни аниқлаб, қайта кўриб чиқиш учун қуйи палатага қайтаради;  парламентда, аниқроғи, парламентнинг юқори палатасида маъмурий-ҳудудий бирликлар манфаатлариини ҳимоя қилишнинг реал имконияти туғилади. Гап шундаки, юқори палата, одатда, маъмурий-ҳудудий бирликларнинг вакил

қилиб айтганди, «имконият даражасида парламент тираниясини олдини олиш чораси сифатида ҳозирга қадар ишлаб чиқилган энг яхши йўл - иккинчи палатани ташкил этишдир» 9 ;  икки палатали парламент Ўзбекистонда ва умуман бошқа президентлик бошқаруви, унитар тузилиш шаклига эга бўлган республикалар учун мавжуд марказлашганликни бир оз бўлсада сусайтириш имкониятини яратади. Умуман олганда, икки палатали парламенетнинг бундан бошқа яна кўплаб ижобий томонлари мавжуд, аммо шундай бўлсада, айрим ҳуқуқшунос олимлар икки палатали парламентга, айниқса, унитар давлатлардаги бикамерализмга қарши чиқадилар. Жумладан, ҳуқуқшунос А.Мишиннинг фикрича, икки палатали парламент федератив тузилиш шаклига эга бўлган давлатларгагина хос, унитар давлатлардаги икки палатали парламент тизими қонун чиқариш фаолиятин

аниқлай билиши, ана шу эҳтиёждан келиб чиққан ҳолда зарур чора- тадбирлар режасини ишлаб чиқиши зарур. Шундай бир вазиятда маҳаллий хусусиятларни, шароитни, талаб ва эҳтиёжларни яхши билган, жойлардан вакил бўлиб келган юқори палата аъзоларига зарурият айниқса кучаяди. Бундан унитар давлатларда ҳам икки палатали парламентни ташкил қилиш мақсадга мувофиқ деган фикр вужудга келади. Икки палатали парламентларга эга унитар давлатлардаги қонунчилик жараёни чўзилиб, қийинлашиб кетади деган нуқтаи назарга тўхталадиган бўлсак, бу борада шуни айтиш мумкинки, икки босқичли муҳокамадан ўтган сифатли, узоққа мўлжалланган қонунлар тез ва шошма-шошарлик билан қабул қилинган, қисқа вақт ўтиши билан эса ўз аҳамиятини йўқотиб борадиган қонунларга нисбатан афзалроқдир. Юқоридаги фикрларга асосланган ҳолда,

Ўзбекистонда давлат ва жамият ҳаётига оид энг муҳим масалалар халқнинг бевосита иродаси асосида ҳал қилинаётганидан далолат берди, қолаверса, қандай масалада бўлмасин давлатда референдум ўтказилиши, ўша давлатнинг сиёсий ҳаётида демократик қадрият ва тамойиллар мустаҳкам ўрин эгаллаб бораётганини кўрсатади. Дунё парламентларига назар ташлар эканмиз, кўп ҳолларда парламентларнинг номланишида «мажлис» сўзи мавжудлигининг гувоҳи бўламиз. Тўғри, Ирландия, Греция, Қозоғистон каби давлатларнинг олий вакиллик органи «парламент» деб номланибгина қўя қолади, аммо дунё мамлакатлари парламентларининг асосий қисми ё «мажлис», ё «кенгаш» деб юритилади. Масалан, Франция, Болгария, Озарбайжон каби мамлакатларда парламент Миллий Мажлис деб номланса, Германияда Федерал Кенгаш, Швейцарияда Федерал Мажлис де

шуғулланиш деб белгиланди. Шу сабабли қуйи палатани Қонунчилик палатаси деб номлаш бу органинг моҳиятини янада чуқурроқ очиб бериш имконини беради. Ҳозирда жаҳон икки палатали парламентларининг қуйи палатаси Миллий Мажлис (Франция), Вакиллар палатаси (АҚШ, Бельгия, Ирландия), Депутатлар палатаси (Италия) каби номлар билан аталади. Парламентимизнинг юқори палатасини Сенат деб номланиши ҳам бежиз эмас, жаҳоннинг аксарият мамлакатларида (Италия, АҚШ, Польша) парламентларнинг юқори палатаси Сенат деб аталишини қайд этиб ўтиш лозим. Ҳатто, айрим ҳолларда номланиши ўзгача бўлган палата, норасмий бўлсада, Сенат деб юритилади. Парламентнинг юқори палатасини Сенат деб номлаш бевосита бу иборанинг маъно-мазмуни билан боғлиқ. Маълумки, Сенат сўзи лотинча сўз бўлиб, «қария», «оқсоқол» маъноларини англ

ХУЛОСА Давлат бошқарув шакли, хусусан парламентлик бошқарув усули, унинг бошқарувнинг бошқа усуллари билан ўзаро муносабати, ўзига хос хусусиятлари масаласи мен учун жуда қизиқ. Президентимиз И.А.Каримов айтганларидек: «Ҳар бир давлат — бетакрор ижтимоий ҳодисадир. У ҳар қайси халқ тарихий ва маънавий тараққиётининг хосиласидир» 11 . Хулоса қилиб айтадиган бўлсак, парламентлик бошқарувидаги кўп давлатларда Бош вазирнинг ваколатлари парламентнинг юқори ва қуйи палаталари бошлиқлариникидан устунроқ бўлиб қолади. Ш унинг учун парламентар давлатларнинг парламенти палаталари бошли қ ларининг ваколатларини ошириш керак Ҳар бир давлат шаклида шу давлатнинг тарихи, анъанлари, менталитети ўзининг ифодасини топади. Айни пайтда ҳар бир кишилик жамияти тараққиётидаги ижтимоий — иқтисодий босқичлар ўзи

Шундай қилиб, давлат шакли, жумладан, давлат бошқарув шакли ва унинг кўриниши бўлган парламентлик республика узоқ ва мураккаб тараққиёт йўлини босиб ўтган давлат— ҳуқуқий категория, ҳодисадир. Давлат шакли, унинг конкрет кўриниши муайян давлатнинг сиёсий, тарихий ва маънавий ривожланиши хусусиятларини ўзида ифодалаши шубҳасиз. Ўзбекистоннинг давлат шакли ўзида мамлакатнинг ҳозирги даврдаги ривожланиш босқичи ва айни пайтда ўзбек халқининг давлатчилик тараққиёти хусусиятларини ифодалайди. Шуни ҳам айтмоқчиманки, бу менинг илк курс иши ёзишим бўлгани учун ҳам айрим хато ва нуқсонлардан ҳоли бўлмаслиги мумкин, бироқ мавзу бўйича тадқиқот ишларини олиб боришда бу борадаги ўз билимларимни сезиларли даражада оширишга муваффақ бўлдим, менимча. Айни вақтда мазкур йўналишда хали тадқиқотлар, излани

ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РУЙХАТИ I. Раҳбарий адабиётлар I.1. Каримов И. А. Ўзбекистон: миллий истиқлол, иқтисод, сиёсат, мафкура. Т. 1. – Т.: Ўзбекистон, 1996. – 364 б. I.2. Каримов И. А. Бунёдкорлик йўлидан. Т. 4. – Т.: Ўзбекистон, 1996. – 394 б. Каримов И. А. Янгича фикрлаш ва ишлаш – давр талаби. Т. 5. – Т.: Ўзбекистон, 1997. – 384 б. I.3. Каримов И. А. Озод ва обод Ватан, эркин ва фаровон ҳаёт пировард мақсадимиз. Т. 8. – Т.: Ўзбекистон, 2000. – 525 б. I.4. Каримов И. А. Биз танлаган йўл – демократик тараққиёт ва маърифий дунё билан ҳамкорлик йўли. Т. 11. – Т.: Ўзбекистон, 2003. – 320 I.5. Каримов И.А. Мамлакатимизда демократик ислохотларни янада чукурлаштириш ва фукоролик жамиятини ривожлантириш консепсияси. - Тошкент: Ўзбекистон, 2010. II. Норматив

II.5. «Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатаси тўғрисида»ги Қонун. « Халқ сўзи », 281-283(3109-3110)- сон , 2002 йил 2 7 декабрь. III. Асосий адабиётлар 3.1 . Давлат ва ҳуқуқ назарияси. Масъул муҳаррирлар Ҳ.Б.Бобоев, Ҳ.Т.Одилқориев -Т.: “Иқтисодиёт ва ҳуқуқ дунёси” нашриёт уйи, 2000. 3.2. Davlat va huquq nazariyasi. Mas’ul muharrirlar: H.B.Boboyev, H.T.Odilqoriyev. – T.: TDYI, 2005. 3.3. Саидов А., Тожихонов У. Давлат ва ҳуқуқ назарияси. I-жилд. Давлат назарияси. -Т.: Адолат, 2001. –336 б. 3.4. Саидов А., Тожихонов У. Давлат ва ҳуқуқ назарияси. II-жилд. Ҳуқуқ назарияси. -Т.: Адолат, 2001. –560 б. 3.5. Исломов З.М. Давлат ва ҳуқуқнинг умумназарий муаммолари: ҳуқуқни тушуниш, ҳуқуқий онг ва ҳуқуқ ижодкорлиги.Т.:ТДЮИ,2005. –187 б. 3.6. Исломов З.М. Ўзбекистон модернизациялаш

IV. Қўшимча адабиётлар IV.1. Юридик энциклопедия //Таджиханов У. тахрири остида, Тошкент, «Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси бош тахририяти, 2001. IV.2. Чиркин В.Е. «Конституционное право зарубежн ы х стран». Москва, «Юрист», 1994. V. WEB ресурслар V.1. http://lex.uz V.2. http://gov.uz V.3. http://pravo/uz 31

Купить