Kirish Roʻyxatdan oʻtish

Docx

  • Referatlar
  • Diplom ishlar
  • Boshqa
    • Slaydlar
    • Referatlar
    • Kurs ishlari
    • Diplom ishlar
    • Dissertatsiyalar
    • Dars ishlanmalar
    • Infografika
    • Kitoblar
    • Testlar

Dokument ma'lumotlari

Narxi 2000UZS
Hajmi 32.8KB
Xaridlar 0
Yuklab olingan sana 07 Noyabr 2026
Kengaytma docx
Bo'lim Referatlar
Fan Pedagogika

Sotuvchi

Bohodir Jalolov

Пайдоиш ва инкишофи солшуморию тақвимҳо Сохтори Тақвимҳо

Sotib olish
Пайдоиш ва инкишофи солшуморию тақвимҳо   Сохтори
Тақвимҳо
Нақша:
     1.   Солшумории Зардуштӣ
     2.     Солшумории форсии қадим
     3.  Солшумории Суғд	
ӣ
     4.  Солшумории хоразм	
ӣ Калимаҳои   асосй:   кредит,   Фравашинам   –   Фарвардин,   Ашаҳе   ваҳиштаҳе   –
Урдибиҳишт, Ҳаурватато – Хурдод, Ҳаурватато – Хурдод, Тиштрйеҳе – Тир
          Тақвим,   дафтари   сол,   маълумотномаи   чопиест,   ки   ба   сифати   адвал   ёҷ
китобча,   ки   дар   он   номг и   моҳҳо,   санаҳо,   р зҳои   ҳафта,   р зҳои   ид   ва	
ӯ ӯ ӯ
р йдодҳои   муҳим   қайд   мешаванд.   Дар   Рими   қадим   тақвим   гуфта,   аввал	
ӯ
китоберо   меномиданд,   ки   дар   он   кредиторҳо   (қарздиҳандаҳо)   фоизи
фоидаҳоро   менавиштанд.   Ва   ҳар   моҳ   дар   р зи   календ	
ӯ 2
  ин   фоидаҳоро
меситониданд.
Баъдтар   тақвим   гуфта,   китоберо   номиданд,   ки   дар   он   р зҳои   ид,   р зи	
ӯ ӯ
таваллуди   императорҳо,   р зҳои   ма лиси   сенат,   нишон   дар   гардида   буд.	
ӯ ҷ ҷ
Қадимтарин тақвими римиён, ки то замони мо омада расидааст, ба соли 354
мансуб   мебошад.   Дар   асрҳои   миёна,   нашри   ин   гуна   тақвимҳоро   калисо
роҳбар  менамуд.	
ӣ
Солшумор   гуфта,   ҳисобу   китоби   муддати   дарозро   г янд,   ки   аз   р и	
ӣ ӯ ӯ
ҳодисаи   давра   ба   давра   такрорёбандаи   осмон   ба   амал   бароварда   мешавад.	
ӣ
Мафҳумҳои асосии солшумориро таъриху давра ташкил медиҳад.
А додони мо аз замонҳои хеле қадим солшумории худро тартиб дода,	
ҷ
дар   баробари   ин   робитаи   байни   ҳодисаҳои   такрорёбандаи   табиат   ва
солшумориро муайян намуда буданд.
Тақвими   халқ   дар   сарзамини   то икнишин   аз   замонҳои   хеле   қадим	
ӣ ҷ
пайдо гардида, то барқарор гардидани ҳокимияти Ш рав  дар амал буд.	
ӯ ӣ
Дар   тақвими   халқии   то ик   ҳисоби   вақт   ба   узвҳои   бадани   инсон	
ҷ ӣ
вобаста карда шудааст. Чунин тақвим дар асоси фаҳмиши он, ки г ё ҳаракати	
ӯ
Офтоб барои он ба давраҳо тақсим мегардад, ки он ба қисмҳои бадани одам	
ӣ
мувофиқат   мекунад.   Ҳисоби   вақт   аз   моҳи   декабр   оғоз   мегардид.   Чунки   дар
ин вақт ҳамаи корҳои кишоварз  ба охир мерасид. Баъд аз он давраи чиллаи	
ӣ
калон   сар   мешавад,   ки   аз   чил   р з   иборат   буд,   ки   ба   фасли   зимистон,   вақти
ӯ
бориши   барф   ва   ях   бастани   оби   дарёҳо   буд.   Баъд   аз   ин   чиллаи   хурд,   ки
давраи хунуктарини сол мебошад, бист р з давом мекунад. Пас аз ба итмом	
ӯ
расидани ин ду давр давраи «офтоб дар мард» сар мешавад, ки он ҳаракатро
аз   кафи   по   сар   карда   тамоми   узви   мардро   давр   мезанад.   Тақвими   халқии
то икон чунин ифода ёфтааст: Чиллаи калон чил р з аз 20-уми декабр то 28-	
ҷ ӯ
уми январ; чиллаи хурд бист р з аз 29-уми январ то 17-уми феврал; кафи пой	
ӯ
ва нохуни пой 7 р з аз 18-ум то 24-уми феврал; устухони бу ул се р з аз 25-	
ӯ ҷ ӯ
2
 Номи р зи якуми моҳ дар тақвими Рими қадим (Номи русии календар аз ҳамин гирифта шудааст).	
ӯ ум то 27-уми феврал; соқи пой се р з аз 28-уми феврал то 2-юми март; зонуӯ
се р з аз 3 то 5-уми март; рони пой се р з аз 6-ум то 8-уми март; ҳароммағз се	
ӯ ӯ
р з   аз   8-ум   то   11-уми   март;   миён   (камар)   се   р з   аз   12-ум   то   14-уми   март;	
ӯ ӯ
навр з аз 15-ум то 21-0уми март ва соли нав 3 р з аз 22-юм то 24-уми март	
ӯ ӯ
мекунад.
Сол   аломатҳои   фонолог   (овозҳои   муайянкунанда)   дошта,   ба   моҳҳо	
ӣ
тақсим мегардид. Масалан, моҳи тира, нимаи дуюми моҳи март; нимаи якуми
моҳи   апрел;   моҳи   сабза   прел;   май;   моҳи   сиёҳтоб   (яъне   сиёҳтоб   гардидани
растаниҳо) май-июн; моҳи пазиш август ва ғайраҳо.
Солшумор  ва тақвими то икон	
ӣ ҷ
Солшумории   Зардушт	
ӣ   –   ин   тақвимро   авестой   низ   мег янд.	ӣ ӯ
Солщумории   зардушт   яке   аз   тақвимҳои   қадимтарин   буда,   мувофиқи	
ӣ
навишта оти   муаллифони  сосон   ва   таърихнигорони   мусулмон   асосгузори	
ҷ ӣ ӣ
ин солшумор  Зардушт мебошад. Ин тақвим дар қисматҳои алоҳидаи Осиёи	
ӣ
Миёна,   Эрон   дар   нимаи   якуми   ҳазорсолаи   I -и   то   милод   ор   гардида   буд.	
ҷ ӣ
Баъдтар  ин солшумор  дар Суғд,  Хоразм, Арманистон интишор гардида,  бо	
ӣ
андаке тағйирот дар ин кишварҳо маъмул гардидааст.
Тақвими   зардушт   дар   давраи   Ҳахоманишиён   низ   маъмул   будааст.	
ӣ
Бино ба маълумоти муҳаққиқи эрон  С.Тақизода санаи қабули ин солшумор	
ӣ ӣ
дар   давлати   Ҳахоманишиён   соли   441   мебошад. 1
  Дар   аввал   ин   солшумориро
ҳамчун   солшумории   ғайрирасм   (ба   сифати   солшумории   дин )   қабул	
ӣ ӣ
намуданд ва баъд ҳамчун солшумории давлат   ор  гардид. Тақвими мазкур	
ӣ ҷ ӣ
шамс  буда,  ашнгирии р зҳои алоҳидаи он бо анъанаҳои ниҳоят зебои худ	
ӣ ҷ ӯ
гузаронида   мешуд.   Ҳар   сол   аз   Навр з   ибтидо   мегирифт,   ки   онро   бо	
ӯ
ашнгириҳо пешвоз мегирифтанд. Масалан, муаррихи юнон  Квинт Курсий	
ҷ ӣ
Руф хабар медиҳад, ки дар аҳли Дорои  III  ҳангоми та лили  ашн 365  авони	
ҷ ҷ ҷ
наврас бо либосҳои сурх, ки шумораашон мутобиқи р зҳои сол буд, аз назди
ӯ
шоҳ   мегузаштанд.   Ин   дар   вақти   ашнгирии   Навр з   гузаронида   мешуд,   ки	
ҷ ӯ
рамзи гузашта ба оянда буд.
Мувофиқи   ин   тақвим   як   сол   ба   дувоздаҳ   моҳи   сир за   ва   пан   р зи	
ӯ ҷ ӯ
иловаг   тақсим   мегардид.   Пан   р зи   иловаг   ба   яке   аз   моҳҳои   сол   ва   ё   ба	
ӣ ҷ ӯ ӣ
охирин моҳи сол ҳамроҳ карда мешуд.
1
1
 ЭСТ.  . 7. саҳ. 105
ҷ Ин пан  р зи замима гардида дар осори паҳлав , таърихҳои ислом  ваҷ ӯ ӣ ӣ
осори   адабиву   таърихии   бо   забони   форс -то ик   э одшуда,   бо   номҳои	
ӣ ҷ ӣ ҷ
«андаргоҳ»,   «гоҳ»,   «ваҳичак»,   «ваҳизак»,   «пан и   беҳ»,   «пан и   дуздида»,	
ҷ ҷ
«хамсаи мутафарриқа» ва ғайра зикр гардидаанд. Дар солшумории зардушт	
ӣ
давомнокии сол 365 р зро ташкил дода, он аз соли астрономии шамс  6 соат	
ӯ ӣ
к тоҳтар   буда,   дар   4   сол   1   р зро   ташкил   медод.   Дар   давоми   120   сол   ин	
ӯ ӯ
фарқият ба 1 моҳ баробар мегардид ва онро ба сол илова мекарданд, ки дар
нати а ҳамон сол аз 13 моҳ иборат мегардид.	
ҷ
Дар   аҳди   Сосониён   бошад,   соли   кабисаро 2
  қабул   намуда,   дар   ҳар   чор
сол   як   р з   илова   мекарданд,   ки   дар   ин   ҳолат   ба   моҳи   иловаг   ҳо ат   набуд.	
ӯ ӣ ҷ
Номи   р зҳо   ва   моҳҳои   солшумории   мазкур   аз   номи   эзидони   зардуштия
ӯ
гирифта   шудаанд.   Номг и   пурраи   р зҳои  ин   солшумор   дар   китоби   Авесто	
ӯ ӯ ӣ
оварда   шудааст.   Авесто   китоби   муқаддаси   дини   Авесто   оварда   шудааст.
Авесто китоби  муқаддаси  дини Зардушт  буда, дар  қисматҳои  қадимтарини	
ӣ
он   –   «Яштҳо»   ва   «Ясно»   номг и   р зҳо   ва   моҳҳои   ин   солшумор   дар	
ӯ ӯ ӣ ҷ
гардидааст.
Номг и моҳҳои солшумории зардушт  мувофиқи	
ӯ ӣ
маълумоти китоби Авесто чунин аст:
№ Номи моҳҳо
1 Фравашинам – Фарвардин
2 Ашаҳе ваҳиштаҳе – Урдибиҳишт
3 Ҳаурватато – Хурдод
4 Тиштрйеҳе – Тир
5 Амеретато – Амрдод (Мурдод)
6 Хшатраҳе вирцеҳе – Шаҳривар
7 Митраҳе – Митра (Меҳр)
8 Апам – Обон
9 Атро – Оташ
10 Датушо – Додор, Офаридгор (сифати Аҳурамаздо)
11 Ванҳеуш Мананҳо – Баҳман
12 Спентаҳйа Арматоиш - Спендормаз
Номг и р зҳои солшумории зардушт  мувофиқи
ӯ ӯ ӣ
2
2
 Соли пурраи шамс , ки ба 366 р з баробар буда, дар чор сол як маротиба такрор меёбад.	
ӣ ӯ маълумоти китоби Авесто чунин аст:
№ Номи р зҳоӯ
1 Аҳураҳе Мазда – Аҳурамаздо
2 Ванҳеуш Мананҳо – Баҳман
3 Ашаҳе ваҳиштаҳе – Урдибиҳишт
4 Хшатраҳе ваирцеҳе – Шаҳривар
5 Хшатраҳе ваирйеҳе – Шаҳривар
6 Ҳаурватато – Хурдод
7 Амеретато – Амрдод (Мурдод)
8 Датушо – Додор, Офаридгор (сифати Аҳурамаздо)
9 Атро – Оташ
10 Апам – Обон
11 Хваре – Хшаетаҳе – Хуршед
12 Манҳаҳе – Моҳ
13 Тиштрйеҳе – Тиштрийа – Тир
14 Геуш – Гов (Барзагов)
15 Датушо – Додор, Офаридгор (сифати Аҳурамаздо)
16 Митраҳе – Митра (меҳр)
17 Сраошахе – Суруш
18 Рашнаош – Рашну
19 Фравашинам – Фарвардин
20 Веретрағнаҳе – Баҳром
21 Рамано – Ром (Оромиш, Ромиш)
22 Ватаҳе – Бод
23 Датушо – Додор, Офаридгор (сифати Аҳурамаздо)
24 Даенайа – Дин (ви дон)	
ҷ
25 Ашоиш Ванҳуйа – Бахшиши беҳ (ҳадяи нек)
26 Арштато – Арштато, порсо	
ӣ
27 Асмано – Осмон
28 Земо – Замин
29 Мантраҳе спентаҳе – Сухани муқаддас
30 Анағраман Раочанҳам – Р шноии беканор
ӯ
Чи хеле дар боло ба назар мерасад, тамоми номи р зҳо дувоздаҳ номи	
ӯ
моҳҳоро   такрор   мекунанд,   вале   ҳе   яки   онҳо   ба   р зи   моҳҳои   ҳамноми   худ	
ҷ ӯ намеафтанд. Аз тарафи дигар номи р зи Датушо – Додор се маротиба такрорӯ
меёбад,   ки   ин   мумкин   ҳамон   р зи   қабиса   бошад,   ки   Сосониён   онро   қабул	
ӯ
намуда, тақвими худро аз моҳи 13-уми иловаг  озод кардаанд.	
ӣ
Солшумории форсии қадим
Тақвими   форсии   қадим   дар   давлати   Ҳахоманишиён   ба   кор   бурда
мешуд. Дар ин мамлакат кай пайдо шудани тақвим ба мо маълум нест. Фақат
аз р и катибаҳо  маълум  кардан  мумкин аст, ки тақвими мазкур то соли 459	
ӯ
пеш   аз   милод   давом   карда   меояд.   Аз   соли   441   то   милод   давлати
Ҳахоманишиён тақвими зардуштиро қабул намуданд. Тақвими форсии қадим
дар   зери   таъсири   солшумории   бобул   пайдо   гардида,   тақвими   шамсию	
ӣ
қамар  ба ҳисоб мерафт. Он ҳисоби моҳро аз р и пайдоиши ҳилол (моҳи нав)	
ӣ ӯ
то   ба   ҳилоли   навбат   гирифта   мерафт,   ки   ҳисоби   як   моҳ   29,5   шабонар з	
ӣ ӯ
баробар буд. Мувофиқи ин тақвим як сол ба 354 шабонар з рост меомад.	
ӯ 1
 Аз
ҳамин   сабаб   сол   нопурра   мемонд   ва   барои   онро   пурра   намудан,   моҳи
иловагии   13-умро   дохил   менамуданд.   Маълумоти   қадимтарин   оид   ба   ин
тақвим   дар   катибаҳои   к ҳи   Бесутун   оварда   шудаанд,   ки   дар   ин   катиба	
ӯ
моҳҳои   I ,   II ,   IV ,   VII ,   VIII ,   IX ,   X ,   XI   дарс гардида бошанд ҳам моҳҳои   III ,   V ,
VI   ва   XII   дида   намешаванд.   Номи   моҳҳои   тақвими   форсии   қадим   ин
тар умаи   номи   бобулии   онҳост   ва   ин   тақвим   хо агидор   буда,   моҳҳои  	
ҷ ҷ ӣ VII ,
IX ,  X -уми он бо номҳои динии солшумории авестой  ҳамоҳанг мебошанд.	
ӣ
Номг и моҳҳои солшумории форсии қадим чунин аст:	
ӯ
№ Номи моҳҳо Маънои номи моҳ Мутобиқи
тақвими муосир
1 Адуканиша Кандани  йҳо, обёрикун	
ҷӯ ӣ Март-апрел
2 Сурава: ҳа: ра Моҳи   х р ,   тез ,   айни
ӯ ӣ ӣ
баҳор Апрел-май
3 Сайграчиш Моҳи чиниши сир Май-июн
4 Гармпада Моҳи   пойгузор ,   даромади	
ӣ
гармо Июн-июл
5 Дрна: ба: жиш Моҳи   амъоварии   бо   аз	
ҷ ҷ Июл-август
1
1
 Абурайҳон Берун . «Китобуттафҳим». Душанбе: Дониш., 1973. с. 32-33.	
ӣ ғалла
6 Ха: рапашйа Моҳи   амъоварии   хорҷ
барои с зишвор
ӯ ӣ Август-сентябр
7 Ба: гайа: диш Моҳи   ёдовар   намудани	
ӣ
худо Митра Сентябр-октябр
8 Варказана Моҳи зодани (шикор) гург Октябр-ноябр
9 Атрийа: дийа Моҳи   ёдовар   намудани
ӣ
оташ Ноябр-декабр
10 Ана: мака Моҳи   бе   ном   (мумкин   бо
номи  худое  вобаста  бошад,
ки   номи   ро   гирифтан	
ӯ
мумкин набуд) Декабр-январ
11 Таваййахва (нт) Моҳи яхбанд , сармои сахт
ӣ Январ-феврал
12 Вийахна Моҳи   каниш   (шудгор)-и
замин Феврал-март
Солшумории Суғд	
ӣ
Суғдиёни   қ адим   тақвими   мазкурро   ҳамчун   ченаки   вақт   истифода
ӯ
мебурданд. То солҳои наздик дар бораи тақвими суғд  маълумоти кофие ба	
ӣ
даст   надоштем.   Дар   бораи   ин   тақвим,   асосан,   дар   таснифоти   Берун   баъзе	
ӣ
маълумот оварда шуда буду халос. Хушбахтона, аз дохиди мадракоте,  ки аз
қалъаи Муғи ноҳияи ҳозираи Айн  ёфтшуда, оид ба ин масъалаи муҳим ҳам	
ӣ
ҳу ате   пайдо   гардид.   Аз   р и   он   маълум   гардид,   ки   давомнокии   сол   дар	
ҷҷ ӯ
тақвими  суғд  аз   365  шабонар з,   ҳар  моҳ  аз   30  р з  иборат   буда,  боз   5  р зи	
ӣ ӯ ӯ ӯ
иловагиро дар бар мегирад.
Ҳамаи ин аз он далолат медиҳанд, ки ин тақвим шамсию қамар  буда,	
ӣ
дар   тамоми   Мовароуннаҳр   истифода   мегардид.   Абурайҳони   Берун   дар   ин	
ӣ
бора дар китоби худ «Китобуттафҳим» чунин навиштааст: «Ва аммо моҳҳои
суғдиён   ва   инон   (ихтиёр )   муғони   Мовароуннаҳранд,   оғози   солашон   ва   он	
ӣ
моҳи аввали эшон аз шашуми р зи фарвардинмоҳ аст. Ва он гоҳ пайваста бар	
ӯ низлми хеш раванд, то ба охири сол». 1 Аз ин суханони Берунӣ
1 Аз ин суханони Берун	ӣ
ҳаминро муайян намудан мумкин аст, ки тақвим асосан дар дасти коҳинони
Мовароуннаҳр   будааст.   Яъне   муғон   сарвари   оташпарастон   ва   ибтидои   соли
нав аз шашуми моҳи аввали форсҳо (фарвардин) оғоз меёфтааст. Номи моҳҳо
бошад, ба шарафи худоёни зардушт  бахшида шуда буд:	
ӣ
Номг и моҳҳои солшумории суғд  чунин аст:	
ӯ ӣ
№ Номи моҳҳо № Номи моҳҳо
1 Навсардич 7 Бағканич
2 ар иничи	
Ҷ ҷ 8 Абонич
3 Ниснич 9 Багич
4 Насоканич 10 Мазбағнич
5 Ашнакғинтич 11 Жимтичу
6 Мазиғғантич 12 Ағшамичу
Ҳар як р зи ин тақвим низ номи алоҳидаи худро дошт:
ӯ
№ Номи р зҳо	
ӯ № Номи р зҳо	ӯ
1 Хвармазтруч 16 Мидрруч
2 Ағваминруч 17 Саруш
3 Артағошт 18 Рашан
4 Ахшйор 19 Прапартинроч
5 Аспантарматруч 20 Вашғар
6 Ратат 21 Рамроч
7 Мартат 22 Воз
8 Датс 23 Датс
9 Отас 24 Дин
10 Ов ин	
ҷ 25 Ардағруч
11 Хвардч 26 Аштоз
12 Махруч 27 Асмон
13 Тиштрруч 28 Азмоғтағруч
1 Аз ин суханони Берунӣ
1
 Абурайҳони Берун . «Китобуттавҳим». Душанбе: Дониш, 1973, с. 46-47.	
ӣ 14 Ғушруч 29 Машспанд
15 Датс 30 Нағрнаҳруч
Пан  р зи иловаг  чунин: 1. Ҳорс, 2.Накандон, 3. Рахшан, 4. Ванозан,ҷ ӯ ӣ
5. Ардашниз номгузор  гардида, он ба моҳи Ағшамичу илова мегардид.	
ӣ
Дар   ҳу атҳое,   ки   аз   қалъаи   Муғ   пайдо   гардида   буд,   оид   ба   номҳои	
ҷҷ
моҳҳои   Насоканич,   Бағканич,   Абонич   ва   11   р зи   тақвим   дар   ин   ҳу ат	
ӯ ҷҷ
маълумот пайдо нагардид.
Ин   тақвим   то   ба   ҳайати   хилофати   араб   дохил   гардидани   марзи
Мовароуннаҳр   дар   истифода   буд   ва   баъд   аз   он   дар   ин   но ҳияҳо   тақвими	
ҷ
ҳи р   ор  карда мешавад.	
ҷ ӣ ҷ ӣ
Қайд кардан ба маврид аст, ки дар қатори тақвими ҳи р  дар ноҳияҳои	
ҷ ӣ
к ҳистон тақвими суғд  ҳам истифода мешуд.	
ӯ ӣ
Солшумории хоразм	
ӣ
Ин   солшумор   ҳам   ба   гур ҳҳои   солшумории   шамс   (офтоб )   дохил	
ӣ ӯ ӣ ӣ
мешавад,   ки   он   ҳам   солро   ба   12   моҳ   тақсим   намуда   ва   ҳар   сол   пан   р зи	
ҷ ӯ
иловаг   дошт.   Ин   р зҳои   иловаг   ба   моҳи   охири   сол   ҳамроҳ   карда   мешуд.	
ӣ ӯ ӣ
Ҳамин хел шумораи сол ба 365 шабонар з баробар мегардид. Моҳе, ки ба он	
ӯ
пан   р зи   иловаг   ҳамроҳ   мегардид,   Испандарма   Фавхвашам   ном   дошт.	
ҷ ӯ ӣ ҷӣ
Дар   бораи   солшумории   хоразм   маълумоти   пурра   дар   асари   Берун	
ӣ ӣ
«Осорулбоқия»   оварда   шудааст. 1
  Мувофиқи   ин   маълумот   номҳои   моҳҳои
хоразм  аз инҳо иборат мебошад.	
ӣ
Номг ии моҳҳои солшумории хоразм :
ӯ ӣ
№ Номи моҳҳо № Номи моҳҳо
1 Равчнафив навсар	
ҷӣ 7 Авамар	ӣ
2 Ардваштафив сир анкам	
ҷ 8 Янахн фахсартанра ибак	ҷ
3 Харвдаздафив вахир	
ӣ 9 Арвфавимка бахрвин
4 ири фаразак	
Ҷ 10 Васмрафив нафкан анкам	ҷ
5 Хумдод 11 Ашманфив раданкам
6 Ахшаривар	
ӣ 12 Испандарма  Фавхвашам	ҷӣ
1
1
 Абурайҳон Берун . «Осор улбоқия». Душанбе: Ирфон, 1990, с.28-29.	
ӣ Хоразмиёни қадим ҳам моҳро ба ҳафта тақсим накарда, онро ба р зҳоӯ
тақсим намудаанд, ки ҳар яки онҳо номҳои худро доштанд.
№ Номи р зҳо	
ӯ № Номи р зҳо	ӯ
1 Римажд 16 Миг
2 Ажмин 17 Осруф
3 Ардувишд 18 Рашон
4 Ашхишвор	
ӣ 19 Ру ин	ҷ
5 Испандарма	
ҷӣ 20 Ариған
6 Хвардаз 21 Ром
7 Хамдоз 22 Воз
8 Дау 23 Дау
9 Арв 24 Дин	
ӣ
10 Ёнхан 25 Ор ух
ҷ ӣ
11 Ахвир 26 Аштоз
12 Моҳ 27 Осмон
13 Чир	
ӣ 28 Зос
14 Ғушт 29 Мораспанд
15 Дау 30 Авонур 
Чи хеле, ки дар боло дида мешавад  ҳар р зи моҳ номи махсуси худро	
ӯ
дошта,   ҳар   яки   он   ба   номи   Худо   ва   фариштагони   хоразмиён   бахшида
шудааст.
Солшумории яздигурд	
ӣ
Ин солшумор  яке  аз  солшумориҳои  Эрони  асримиёнаг   мебошад,  ки	
ӣ ӣ
онро   шоҳи   Сосониён   Яздигурди   III (16/06/632)   ор   намуда   буд.   ин	
ҷ ӣ
солшумор   ҳам   ба   гур ҳҳои   шамс   (офтоб )   тааллуқ   дошта,   ҳар   моҳ   аз   30	
ӣ ӯ ӣ ӣ
р з иборат буд. шумораи р зҳо дар як сол ба 360 ва бо пан  р зи иловаг  ба	
ӯ ӯ ҷ ӯ ӣ
365 р з мерасид.	
ӯ
Номг ии моҳҳои солшумории яздигурд :
ӯ ӣ
№ Номи моҳҳо № Номи моҳҳо
1 Фарвардин 7 Меҳр 2 Урдибиҳишт 8 Обон
3 Хурдод 9 Озар
4 Тир 10 Дай
5 Мурдод 11 Баҳман
6 Шаҳривар 12 Исфандиёр
Пан   р зи   иловаг   бошад   ба   моҳи   охирин   моҳи   дувоздаҳум,   яънеҷ ӯ ӣ
Исфандиёр ҳамроҳ карда мешуд.
Ибтидои   сол   р зи   эътидоли   баҳор   яъне   21-22-юми   март   ба   ҳисоб	
ӯ ӣ
мерафт.   Солшумории   яздигурд   соли   қабиса   надошт   ва   аз   ҳамин   сабаб   аз	
ӣ
р зи эътидоли баҳор  ва аввали соли таби  фарқият ба ву уд меомад, ки дар	
ӯ ӣ ӣ ҷ
нати а   рафта-рафта   дар   муддати   119-сол   як   моҳи   с   шабонар заи   зиёдат	
ҷ ӣ ӯ ӣ
ташкил меёфт ва дар соли 120 ба замми 12 моҳи муқаррар  як моҳи иловагии	
ӣ
13-ум   ҳамроҳ   карда   мешуд,   ки   онро   Фарвардини   2,   дар   муддати   240   сол
Урдубиҳишти 2 дар муддати 360 сол Хурдоди 2 ва ғайраҳо меномиданд.
Соли   654   Эрон   ба   ҳайати   хилофати   араб   дохил   гашта   солшумории
ҳи рии   қамариро   (ҳилол)   қабул   карда   бошад   ҳам,   вале   солшумории	
ҷ
яздигурд   низ   истифода   бурда   мешуд.   Ин   ҳолат   то   соли   1079   барои   нигоҳ	
ӣ
доштани танзими иқтисодии мамлаат давом кард.
Ҳамин   хел,   солшумории   яздигурд   аз   соли   ба   тахт   нишастани	
ӣ
шоҳаншоҳ   Яздигурди   III   яъне   аз   соли   632   ибтидо   гирифта,   то   соли   1079
давом кард.                                       Адабиёт ҳо
1. Абурайҳон Берун . «Осор-ул-боқия». – Душанбе: Ирфон, 1990.ӣ
2.   Абурайҳон   Берун .   Китоб-ут-тақвим   –   масоили   саноат-ит-тан им.	
ӣ ҷ
Душанбе; 1973.
3.   Абул-Файз   Байхаки.   История   Масуда   (1030-1041).   Период   и   персидского
введение, коментарии и приложение. А.К.Арендса. М.,1969.
4. Абдураҳмони  ом . Осори Мунтахаб.  . 	
Ҷ ӣ ҷ I - V , Душанбе; 1964.
5. Баринов В.А. Время и его измерения. – М., 1949.
6. Белолюбов М.Н. Древнеперсидские этимологии. М., 1962.
7. Берри А. Краткая история астрономии. М., 1946.
8.   Бикерман   Э.   Хронология   древнего   мира.   Ближний   Восток   и   античность.
Пер. с англ. И.М.Стеблин-Каменского М., 1975.
9. Большаков А.М. Вспомогательные исторические дисциплины – Л., 1924.
10. Володомнов Н.В. Календарь: прошлое. Настоящее, будущее. – М., 1974.
11. Гусарова Т.П., О.В.Дмитриева, Флиппов И.С. Введение в специальные
исторические дисциплины. М., 1990.
12. Дитмар А.Б. География в античное время. – М., Наука, 1980
13.   Дьяконов   И.М.,   Откуда   мы   знаем,   когда   это   было.   Наука   и   жизнь,   №   5,
1986, с. 66-74.
14. Ермолаев И.П. Историческая хронология. – Казан, 1980.
15. Завельякий Ф.С. Время и его измерение. М., 1977.
16. Идельсон Н. История календаря. – Л., 1925.

Пайдоиш ва инкишофи солшуморию тақвимҳо Сохтори Тақвимҳо

Sotib olish
  • O'xshash dokumentlar

  • Maktabgacha ta‘lim tashkilotida ovqatlanish ratsionini tashkil etish
  • Umumta‘lim maktablarida Imom Buxoriy hadislarini o‘rganishning ahamiyati
  • 2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
  • 1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
  • 1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi

Xaridni tasdiqlang

Ha Yo'q

© Copyright 2019-2026.

  • Balansdan chiqarish bo'yicha ko'rsatmalar
  • Biz bilan aloqa
  • Saytdan foydalanish yuriqnomasi
  • Fayl yuklash yuriqnomasi
  • Русский