Qadriyatlar falsafasi (akseologiya) - Философия - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	71.7KB
Покупки	0
Дата загрузки	02 Май 2024
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Философия

Qadriyatlar falsafasi (akseologiya)

Купить

Qadriyatlar falsafasi (akseologiya)

RЕJА 1. Qadriyat tushunchasi va uning umumiy tavsifi. Qadriyat kategoriyasining mazmuni: qadriyatning ijtimoiy mohiyati. 2. Qadriyatlar va baholar. Baholash subyekti. Ehtiyojlar va qadriyatlar. 3. Qadriyatlarning turlari: moddiy qadriyatlar, ma’naviy qadriyatlar, ijtimoiy siyosiy qadriyatlar, individual yoki shaxsga doir qadriyatlar. Bilim qadriyat sifatida.

Uzoq yillar davomida falsafiy adabiyotlarda, falsafa darsliklarida qadriyat tushunchasiga umuman e’tibor beriladi. Hozirgi davrda kundalik hayotimizda kirib kelayotgan, inson ma’naviy kamoloti uchun muhim ahamiyatga ega bo’lgan, hamda yangi ma’no, mazmun kasb etayotgan falsafiy tushunchalardan biri, qadriyatlar muammosidir. 1. Qadriyat tushunchasi va uning umumiy tavsifi. Qadriyat kategoriyasining mazmuni: qadriyatning ijtimoiy mohiyati.

Qadriyat arabcha so’z bo’lib, qadr-andozi, o’lchov, me’yor degan ma’noni anglatadi. Falsafiy ma’noda qadriyat – tabiiy va ijtimoiy hayotda namoyon bo’ladigan, odamlar tomonidan qadrlanadigan, ular uchun foydali, ahamiyatli, moddiy iqtisodiy, madaniy, ma’naviy, mavkuraviy, siyosiy, huquqiy, diniy, milliy, ijtimoiy omillar yig’indisi bo’lib hisoblanadi. Qadriyatlar tushunchasi qadr-qimmat degan ma’noni anglatadi. Oddiy qilib shuni aytish kerraki, «qadriyat» iborasining mazmuni juda sodda bo’lib, uning etimologik mazmuniga vobastadir. Qadriyatlar – odamlar qadrlaydigan narsalardir. Bular atrofimizdagi predmetlar, narsa va hodisalar, voqyealar bo’lib, odamlarning kundalik hayotiy ehtiyojlari va talablarini qondira oladigan yoki qondirishi mumkin bo’lgan narsalardir.

Qadriyatlar falsafiy nazariyasining ba’zi masalalari, o’tgan 19-chi asrning ikkinchi yarmida Yevropada yangi kantchilik maktabiga mansub V Vindelband, G.Rikart va boshqalar tomonidan ishlab chiqildi. Qadriyat nazariyasini o’rganish yunoncha – qimmatbaho ma’nosini anglatuvchi aksiologiya degan ilm sohasini vujudga keltiradi. 19-chi asrning 20-50 yillarida M.Sheler, N.Gartman, R.B. Perri, S.P.Popper kabi nemis va amerika faylasuflarining asarlarida bu fanning asoslari shakllantirildi.

Mohiyat va mazmuniga ko’ra qadriyatlarni qo’yidagi shakl va gurug’larga bo’lish mumkin. 1. Tabiiy qadriyatlar . Tabiiy qadriyatlar insonni o’rab turgan, insonning paydo bo’lishi, rivojlanishi va yashashi uchun zarur bo’lgan tabiiy muhit va sharoitlar majmuasidan iborat. Bularga yer, suv, havo, foydali qazilmalar, quyosh, koinotdagi sayyora va yulduzlar, o’simliklar, hayvonot va parrandalar, qisqacha jonli va jonsiz tabiat kiradi. 2. Ijtimoiy qadriyatlar . Jamiyatning hayotiy faoliyati uchun zarur bo’lgan va insoniyatning taraqqiyot jarayonida yuzaga kelgan ijtimoiy soha va tuzilmalarning majmui (ishlab-chiqarish, korxona, tashkilot, muassasalar, oila, mullat, sinf va h.k.). 3. Qadriyatlar sistemasi ichida eng ahamiyatlisi va oiliysi bu insondir. Inson o’z hayot faoliyati jarayonida jamiyat

Shu bilan birgalikda qadriyatlar ikki turga bo’linadi. 1. Moddiy qadriyatlar ikki turga bo’linadi. 1) Moddiy qadriyatlar. 2) Ma’naviy qadriyatlar. 1. Moddiy qadriyatlarga insooni o’rab turgan moddiy dunyo, insoniyatning mavjudligi uchun zarur bo’lgan tabiiy imkoniyatlar, uning mehnat faoliyati mobaynida yaratilgan barcha moddiy narsalar kiradi. 2. Ma’naviy qadriyatlar . Insoniyatning ma’naviy ehtiyojlarini qondirishga xizmat qiladigan ilmiy bilimlarning falsafiy, axloqiy, huquqiy, siyosiy, estetik, badiiy, diniy g’oya va ideallar yig’indisi ma’naviy hayot qadriyatlari deb ataladi.

Insoniyatning madaniy taraqqiyoti darajasini o’zida aks ettirib, inson faoliyati qadriyatlari qo’yidagi guruhlarga bo’linadi. 1. Umuminsoniy qadriyatlar. Butun insoniyat tomonidan yaratilgyan moddiy va ma’naviy madaniyat, ilmiy, falsafiy, axloqiy, etetik, huquqiy, siyosiy, badiiy, ekologik qarashlar butun insoniyatning mulki bo’lgan boshqa qadriyatlardan iboratdir. Insoniyatning kelajagi masalasi umuminsoniy qadriyatlardagi dolzarb masaladir.

2. Milliy qadriyatlar – milliy qadriyatlar alohida olingan xalq, millat va elatlarning o’z tarixiy taraqqiyoti davomida yaratadigan barcha moddiy va ma’naviy boyliklari, urf-odatalri, merosimlari, bayramlari va millatning o’zligini belgilaydigan boshqa o’ziga xos tomonlari yig’indisidan iboratdir. Bu o’ziga xoslik moddiy, ma’naviy, ijtimoiy, oilaviy hayot, turmush tarzida namoyon bo’ladi. Bundan tashqari millatga taalluqli xalq amaliy san’ati, xalqo’yinlari, rasm- rusumlari, urf-odatlari, marosimlari milliy qadriyatga kiradi. Milliy qadriyatlarning shakllannishiga kuchli ta’sir ko’rsatadigan omillardan biri, bu diniy qadriyatlardir.

3. Diniy qadriyatlar milliy qadriyatlar doirasidan ancha keng bo’lib, u ko’plab millatlar elatlar xalqlariga taaluqli bo’lgan, ularni, ularni g’oyaviy jihatdan birlashtiradigan diniy talablar, g’oyalar, rivoyatlar, amaliy marosimchilik, bayramlar majmuasidan iboratdir. Islom dini misolida ko’rib o’tadigan bo’lsak, yer yuzida bir milliarddan ortiq kishining islom diniga e’tiqod qilishini, islom yer yuzidagi 120 davlatda tarqalganligini 30-dan ortiq davlatda islom davlat dini deb e’lon qilinganligini va bu kishilarning hammasini din asoslari (arkon iddin) deb hisoblangan.

4. Oilaviy qadriyatlar . Oilaviy qadriyatlar oila sharoitidagi moddiy va ma’naviy, axloqiy tarbiyaviy munosabatlarga asoslanadi. Oilaviy qadriyatlarga oila a’zolari o’rtasidagi o’zaro hurmat, g’amxo’rlik, bir-birini tushunish, har qanday sharoitda oila sha’nini himoya qilish kabi fazilatlar kiradi. Oilaviy qadriyatlarning shakllanishida oila a’zolarining shaxsiy xususiyatlari, xush muomalalik, rostgo’ylik, mordlik, insoniylik, chevorlik, pazandalik, sodiqlik singarilar qadrlanadi. Oilaviy qadriyatlar ijtimoiy qadriyatlarning bir elementi bo’lib, qadriyatlar sistemasida muhim o’rin tutadi.

5. Shaxsiy qadriyatlar . Har bir subyektning umuminsoniy v milliy qadriyatlar asosida shakllangan o’ziga xosligi, fazilatlari majmuasidan iboratdir. Shaxsiy qadriyatlarga insonning rostgo’yligi, kamtaligi, insoniligi, mehribonligi, odobligigi, qobiliyatliligi va boshqa sifatlari kiradi.

Yuqorida aytilganlardan ma’lum bo’ladiki, qadriyatlar insonning kundalik hayot faoliyati, shaxsiy sifatlari va ehtiyojlari borliqqa munosabati bilan belgilanganligi uchun ham u insoniyatning ilk davrida paydo bo’ldi va jamiyat taraqqiyoti davomida shakllanib bordi. Shuning uchun bugungi kunda O’zbekiston o’z rivojlanish va taraqqiyot yo’lini belgilayotgan davrda o’zbek xalq o’z milliy o’zligini anglayotgan o’adriyatlar masalasi eng dolzarb masala bo’lib kun tartibi chiqdi va xalqimiz ongida shakllangan mutelik psixologiyasidan qutilishda asosiy rol o’ynaydi.

* E'TIBОRINGIZ UCHUN RАHMАT!

Купить