Qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan yerlarning huquqiy holati - Юриспруденция - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	450.1KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Юриспруденция

Qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan yerlarning huquqiy holati

Купить

MAVZU: Qishloq xo’jaligiga mo’ljallangan yerlarning
huquqiy holati
REJA:
1. Qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan yerlar huquqiy holatining
umumiy tavsifi
2. Qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan yerlarni berish tartibi
3. Qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan yerlardan
foydalanuvchilarning huquq va majburiyatlari

Yer huquqining alohida qismida O‘zbekiston Respublikasi yer fondi
toifalarining huquqiy holati o‘rganiladi. Yer fondi toifasining huquqiy holati
deganda – ushbu toifada yuzaga keladigan munosabatlarni tartibga solishning
yer qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibi tushuniladi. O‘zbekiston
Respublikasi “Davyergeodezkadastr” Davlat qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra
2020 yil 1 yanvar holatiga O‘zbekiston Respublikasining ma’muriy
chegarasidagi umumiy yer maydoni 44896,9 ming gektarni tashkil qiladi.
Respublika bo‘yicha korxona, tashkilot, muassasalar, fermer xo‘jaliklari va
fuqarolarning foydalanishidagi jami yerlar 44892,4 ming gektarni, shundan
sug‘oriladigan yerlar esa 4329.0 ming gektarni yoki umumiy yer maydonining
9,6 foizini tashkil qiladi.
O‘zbekiston Respublikasi yer fondi tarkibida qishloq xo‘jaligi uchun
mo‘ljallangan yerlar mustaqil toifani tashkil etadi. 2020 yining 1 yanvar
holatiga ko‘ra ushbu toifa yerlarining maydoni 20236.3 gektarni, yoki jami
foydalaniladigan yerlarning 45.08 foizini tashkil etadi. Qishloq xo‘jaligi ishlab
chiqarishida ular alohida ahamiyatga ega bo‘lib, asosiy vosita sifatida harakat
qiladi. 112 O‘zbekiston Respublikasi Yer kodeksining 43-moddasiga ko‘ra,
qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan yerlar deb "Qishloq xo‘jaligi ehtiyojlari

uchun berib qo‘yilgan yoki ana shu maqsadlar uchun belgilangan yerlar
tushuniladi".Yerlarni maqsadli belgilash, ya’ni ularni yaroqliligi darajasidan
kelib chiqib foydalanish xo‘jaliklararo hamda ichki xo‘jalik yer tuzish
loyihalari natijalariga ko‘ra belgilanadi. Shunday qilib, bu loyihalar
xo‘jaliklarga ma’lum qism yerlardan qishloq xo‘jalik maqsadlarida
foydalanish imkoniyatini beradi. Qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan yerlar
mamlakat yagona yer fondida maydon jihatidan birinchi o‘rinda turadi.
Qishloq xo‘jaligi uchun mo‘ljallangan yerlarning umumiy xususiyati shundan
iboratki, bu yerlar qishloq xo‘jaligida asosiy ishlab chiqarish vositasi bo‘lib
hisoblanadi. O‘zbekiston Respublikasi Yer kodeksining 1-moddasida yer
umummilliy boylik, O‘zbekiston Respublikasi xalqi hayoti, faoliyati va
farovonligining asosi sifatida undan oqilona foydalanish zarur va u davlat
tomonidan muhofaza qilinadi deb ta’kidlangan. Qishloq xo‘jaligi
maqsadlarida foydalanish ko‘zda tutilgan barcha yerlar, iqtisodiyot
tarmoqlarini qishloq xo‘jaligi maxsulotlariga tobora o‘sib borayotgan
ehtiyojlarini qondirish maqsadida yer islohoti va qishloq xo‘jaligi islohoti
talablariga muvofiq qishloq xo‘jaligi yuritish faoliyati bilan
shug‘ullanuvchilar tomonidan foydalaniladi.
Qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan yerlar avvalo, qishloq xo‘jaligi
korxonalariga beriladi. O‘zbekiston Respublikasi yer kodeksida belgilanishicha,
qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan yerlar qishloq xo‘jaligini yuritish uchun zarur
bo‘lgan qishloq xo‘jaligi yerlari va daraxtzorlar, ichki xo‘jalik yo‘llari,
kommunikatsiyalar, o‘rmonlar, yopiq suv xavzalari, binolar, imoratlar va
inshootlar egallangan yerlarga ajraladi (YK 43-modda). Shuningdek
haydaladigan yerlar, pichanzorlar, yaylovlar, tashlandiq yerlar, ko‘p yillik dov-
daraxtlar (bog‘lar, tokzorlar, tutzorlar, mevali daraxt ko‘chatzorlari, mevazorlar
va boshqalar) egallagan yerlar ham qishloq xo‘jaligi yerlari jumlasiga kiradi.
Qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan yerlar ichida sug‘oriladigan yerlar muhim
o‘rinni egallaydi. Sug‘orish uchun yaroqli bo‘lgan, suv resurslari shu
yerlarnisug‘orishni ta’minlay oladigan sug‘orish manbai bilan bog‘langan doimiy

yoki muvaqqat sug‘orish tarmog‘iga ega bo‘lgan yerlar sug‘oriladigan yerlar
jumlasiga kiradi. Yer uchastkalaridan foydalanish maqsadiga qarab qishloq
xo‘jalik korxonalari yerlari tovar qishloq xo‘jaligi maxsuloti yetishtirishga
mo‘ljallangan hamda qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallanmagan yerlarga (uy-joylar,
binolar, inshootlar, yo‘llar va h.k..) bo‘linadi. Suv bilan ta’minlanganlik
darajasiga qarab qishloq xo‘jaligi korxonalari yerlari sug‘oriladigan yerlar hamda
lalmi yerlari toifalariga bo‘linadi. Yer kodeksining 44-moddasiga muvofiq
“qishloq xo‘jaligida foydalanish va sugor’ish uchun yarokli bo‘lgan, suv resurslari
shu yerlarni sugor’ishni ta’minlay oladigan sugor’ish manbai bilan boglangan
doimiy yoki muvakkat sugor’ish tarmogiga ega bo‘lgan yerlar sugor’iladigan
yerlar jumlasiga kiradi”. Sug‘oriladigan yerlar maxsus muxofaza qilinishi lozim.

O‘zbekiston Respublikasi yer kodeksining 39-moddasi yer egasi, yerdan
foydalanuvchi, ijarachi va yer uchastkasi mulkdorlari huquqlari doirasini belgilab
beradi. Unga ko‘ra yer uchastkasida undan foydalanish maqsadiga muvofiq
mustaqil xo‘jalik yuritish yer egasi, yerdan foydalanuvchi, ijarachi va yer
uchastkasi mulkdorlarining muhim huquqlaridan biri bo‘lib, ushbu huquq ularga
yer uchastkasidan yer kodeksining 8-moddasiga muvofiq maqsadli foydalanish
huquqini beradi. Avvalambor, ushbu huquq fuqarolarga yer uchastkasi qaysi
maqsadda taqdim etilgan bo‘lsa, shu maqsadda foydalanish lozimligini
belgilaydi. Jumladan, qishloq xo‘jaligi uchun mo‘ljallangan yerlar aynan qishloq
xo‘jaligi 116 ehtiyojlari uchun beriladi, undan boshqa maqsadlarda
foydalanishga yo‘l qo‘yilmaydi. SHu barobarida yer kodeksining 2-moddasida
yerlardan belgilangan maqsadda foydalanish yer qonunchiligining asosiy prinsipi

sifatida ko‘zda tutilgan. Mazkur holat esa, yer egasi, yerdan foydalanuvchi,
ijarachi va yer uchastkasi mulkdorlarining yer uchastkasidan maqsadli
foydalanish huquqini yana bir karra ta’minlaydi. Qishloq xo‘jalik ekinzorlari va
ko‘chatzorlari hamda dov-daraxtlarga, etishtirilgan qishloq xo‘jalik mahsuloti va
uni realizatsiya qilishdan olingan daromadga bo‘lgan mulk huquqi yer egasi,
yerdan foydalanuvchi, ijarachi va yer uchastkasi mulkdorlarining huquqlaridan
biri sifatida mustahkamlangan. Mulk huquqi – shaxsning o‘ziga qarashli mol-
mulkka o‘z xohishiga binoan va o‘z manfaatlarini ko‘zlab egalik qilish, undan
foydalanish va uni tasarruf etish, shuningdek, o‘zining mulk huquqini, kim
tomonidan bo‘lmasin, har qanday buzishni bartaraf etishni talab qilish huquqini
amalga oshirish va himoya qilishni kafolatlaydi. Yer egasi, yerdan foydalanuvchi,
ijarachi va yer uchastkasi mulkdorlarining yer uchastkasidan qonuniy
foydalanish natijasida qo‘lga kiritgan qishloq xo‘jalik mahsuloti va uni
realizatsiya qilishdan tushgan daromadlarga to‘la egalik qiladi (qonunda yoki
shartnomada aksincha belgilangan holatlar bundan mustasno, masalan, ijara
shartnomasida qo‘lga kiritilgan qishloq xo‘jalik mahsulotini yoki uni realizatsiya
qilishdan tushgan daromadning bir qismi fuqarolik qonunchiligiga muvofiq,
ijaraga beruvchiga topshirilishi ko‘zda tutilgan bo‘lishi mumkin.
Qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan y erlar v a ek in may donlarida monit oring
ishlarini amalga oshirish
SXEMASI
Bosqichl
ar Suby ek t lar Tadbirlar Muddat la
r
1-bosqich Qishloq xo‘jaligi
vazirligi,
Qoraqalpog‘iston
Respublikasi Qishloq
xo‘jaligi vazirligi,
viloyatlar qishloq
xo‘jaligi boshqarmalari
va tuman (Quvasoy
shahar) qishloq
xo‘jaligi bo‘limlari,
shuningdek,
“O‘zdaverloyiha”
instituti va uning
hududiy bo‘linmalari 1. Davlat organlaridan yer egalari,
yerdan foydalanuvchilar va ijarachilar
yer uchastkalari chegarasi hamda holati
to‘g‘risidagi ma’lumotlarni bepul oladi.
2. Monitoring ishlarini yerlarning
tuproq, geobotanika va boshqa
tadqiqotlar materiallaridan foydalangan
holda amalga oshiradi. Doimiy
ravishda
2-bosqich Qoraqalpog‘iston
Respublikasi Qishloq
xo‘jaligi vazirligi, Monitoring ishlarini davriyligi
bo‘yicha amalga oshiradi:
a) davriy monitoring — qishloq Har besh

viloyatlar qishloq
xo‘jaligi boshqarmalari
va tuman (Quvasoy
shahar) qishloq xo‘jaligi
bo‘limlari, shuningdek,
“O‘zdaverloyiha”
instituti va uning xo‘jaligiga mo‘ljallangan yerlarni yer
turlari va maydoni bo‘yicha xatlovdan
o‘tkazib borish; yilda
b) joriy monitoring — qishloq
xo‘jaligiga mo‘ljallangan yerlardan
foydalanish holati yuzasidan
monitoringni amalga oshirish; Har yili
v) tezkor monitoring — qishloq
xo‘jaligi ekinlarining ekilishi va
agrotexnik tadbirlarning o‘tkazilishi
yuzasidan kunlik monitoringni amalga
oshirish. Doimiy
ravishda
3-bosqich Qishloq xo‘jaligi
vazirligi tizimidagi
“O‘zdaverloyiha”
davlat ilmiy-loyihalash
instituti va uning
hududiy bo‘linmalari 1. Qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan
yerlar va ekin maydonlarida monitoring
ishlarini davriyligi bo‘yicha amalga
oshiradi. Doimiy
ravishda
2. Monitoring natijalarini yer egalari,
yerdan foydalanuvchilar, ijarachilar va
hududlar kesimida jamlaydi, monitoring
natijalarini dalolatnoma asosida
rasmiylashtirgan holda tuman (Quvasoy
shahar) hokimliklariga taqdim etadi. Monitoring
yakunlangan
kunda
4-bosqich Tuman (Quvasoy
shahar) hokimliklari Monitoring natijalari bo‘yicha
tuzilgan dalolatnomani tuman (Quvasoy
shahar) hokimining qishloq va suv
xo‘jaligi masalalari bo‘yicha o‘rinbosari
tomonidan ko‘rib chiqilishi va
tasdiqlanishini ta’minlaydi. Besh ish
kuni ichida
5-bosqich Qishloq xo‘jaligi
vazirligi tizimidagi
“O‘zdaverloyiha”
davlat ilmiy-loyihalash
instituti va uning
hududiy bo‘linmalari 1. Monitoring yakuni bo‘yicha yer
egalari, yerdan foydalanuvchilar va
ijarachilarning yer turi, konturi,
chegarasi haqidagi barcha ma’lumotlarni
“O‘zdaverloyiha” institutining yer
axborot tizimi portalida shakllantiriladi.
2. Monitoring yakunlari bo‘yicha
shakllantirilgan ma’lumotlarni Davlat
soliq qo‘mitasi huzuridagi Kadastr
agentligining onlayn geoportaliga
kiritadi. O‘n ish kuni
ichida

Qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan y erlarda y er t uzish ishlarini amalga oshirish
SXEMASI
qishloq xo‘jaligi ek inlari — texnik ekinlar (g‘o‘za, kanob,
kannabis, tamaki, supurgi), boshoqli don ekinlari (bug‘doy, arpa,
makkajo‘xori don uchun, oq jo‘xori, sholi, tariq, suli, javdar), sabzavot
(pomidor, bodring, piyoz, sabzi, karam, baqlajon, qalampir,
sarimsoqpiyoz, osh lavlagi, turp, sholg‘om, ko‘katlar), poliz (qovun,
tarvuz, oshqovoq), kartoshka, moyli ekinlar (kungaboqar, soya, yer
yong‘oq, kunjut, zig‘ir, masxar), dukkakli ekinlar (no‘xat, loviya, mosh ),
ozuqa ekinlari (beda, makkajo‘xori silos uchun, xashaki lavlagi, bir
yillik o‘tlar (raps, perko, tritikali, sudanka), rezavor ekinlar (qulupnay,
malina) va boshqalar;
qishloq xo‘jaligi ek inlari monit oringi — ekinlarni joylashtirish
ko‘rsatkichlari asosida qishloq xo‘jaligi ekinlari ekilgan maydonlarni
o‘lchash, shuningdek, ekin maydonlarida o‘tkaziladigan erga ishlov
berish bilan bog‘liq agrotexnik tadbirlarning o‘z muddatlarida
bajarilishi yuzasidan kuzatuv olib borish;
qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan y erlar monit oringi —
mulkchilik shaklidan qat’i nazar, yer fondining barcha toifalaridagi
qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan yerlarda, jumladan, haydaladigan

ekin yerlari, ko‘p yillik daraxtzorlar, bo‘z yerlar, pichanzor va yaylovlar,
shuningdek, ularga xizmat qiluvchi boshqa yer turlarining (ariq,
zovur, yo‘l va boshqalar) holati bo‘yicha kuzatuv tizimi (fuqarolarga
yakka tartibda uy-joy qurish va uy-joyni obodonlashtirish uchun
berilgan yer uchastkalari bundan mustasno);
qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan y erlar — yer fondining barcha
toifalaridagi qishloq xo‘jaligi ehtiyojlari uchun berilgan yoki ushbu
maqsadlarga mo‘ljallangan yerlar (sug‘oriladigan va
sug‘orilmaydigan yerlar, haydaladigan yerlar, pichanzorlar, yaylovlar,
ko‘p yillik mevali dov-daraxtlar egallagan yerlar).
FOYDALANILGAN
ADABIYOTLAR:
1 . “Davlat yer kadastri to‘g‘risida”gi qonun
2. O’zbekiston respublikasining yer kodeksi
3. YER HUQUQI (O‘QUV QO‘LLANMA) MIRZAABDULLAEVA MATLYUBA
RUSTAMOBNA MUKUMOV ABDUGANI MURATOVICH XAFIZOVA ZULFIYA
XOLMURATOVNA 2016.

Qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan yerlarning huquqiy holati

Купить