Kirish Roʻyxatdan oʻtish

Docx

  • Referatlar
  • Diplom ishlar
  • Boshqa
    • Slaydlar
    • Referatlar
    • Kurs ishlari
    • Diplom ishlar
    • Dissertatsiyalar
    • Dars ishlanmalar
    • Infografika
    • Kitoblar
    • Testlar

Dokument ma'lumotlari

Narxi 2000UZS
Hajmi 30.8KB
Xaridlar 0
Yuklab olingan sana 07 Noyabr 2026
Kengaytma docx
Bo'lim Referatlar
Fan Pedagogika

Sotuvchi

Bohodir Jalolov

Radiy Fish Jaloliddin Rumiy asari

Sotib olish
Radiy Fish Jaloliddin Rumiy asari
Reja:
1. Jaloliddin Rumiy haqida tarixiy biografik-ramon.
2. Jaloliddin Rumiy asarining  tuzulishi va sudjeti.
3. Rumiy shahsiyatining  ochib berilishi.
4. Xulosa.       Rus   yozuvchi   va   iqtisodchisi   aytganidek"Kitoblar   оrzu   -   istak   tug'diradi,
uni   hayotga   chorlaydi,   kishini   fikrlashga   majbur   etadi,   muhokamalarda   mustaqil
bo'lish qobiliyatini tarbiyalaydi". Ana shunday asarlar sirasiga bemalol qo'yishimiz
mumkin bo'lgan asar Radiy Fish "Jaloliddin Rumiy" asaridir. 
        Rus   yozuvchisi   va   sharqshunosi   Radiy   Fish   qalamiga   mansub"Jaloliddin
Rumiy"   asari   o'zbekiston   xalq   shoiri   Jamol   Kamol   tomonidan   tarjima
qilingan.Asar tarixiy - biografik roman.Asarning tuzilishiga keladigan bo'lsak, asar
oltita "Najot", "Intiho va Ibtido", "Gavhar", "Qo'rg'on", "Quyosh bilan uchrashuv",
"O'rim" kabi ramziy ma'nolarga ega  boblardan va boblar ham o'z navbatida kichik
bo'limlardan tashkil topgan.
      E'tiborlisi   har   bir   bob   avvalida   bob   mazmunini   ochib   beruvchi   Ibn   Toymiyya,
Jaloliddin   Rumiy,   Abdulhasan   Haraqoniy,   Abu   Ali   ibn   Sino   kabi   allomalarning
ibratomus so'zlari va she'riy to'rtliklari keltiriladi.
        Kitob   muallifining   tarjimai   holiga   keladigan   bo'lsak   Radiy   Fishning   otasi
Gennadiy   Fish   yozuvchi   edi.     Keyinchalik,   Radiy   Gennadievich   bolaligini   eslab,
"o'n   yoshida   u   inqilobga   yordam   berish   uchun   Xitoyga   qochib   ketmoqchi
bo'lganini tan oladi.   Yozuvchi bu qarorga xitoy tilini o'rgangan paytida kelganini
aytadi.Yoshligida u boksni yaxshi ko'rardi.  Nemislar Sovet Ittifoqiga hujum qilgan
kuni u o'rta ma'lumot to'g'risidagi  guvohnomani  oldi va ko'ngilli  ravishda frontga
ketdi.     U   Uzoq   Shimolda   Kareliyaning   qor   va   botqoqlarida   dengiz   piyodalari
korpusining razvedkasi leytenanti sifatida jang qilgan.   1944 - yilning I'm birinchi
martida og'ir yaralangani sababli kasalxonaga tushadi.
        Kasalxonadan   chiqgandan   so'ng,   turk   tilida   joy   yo'qligi   sababli   Moskva
Sharqshunoslik   institutining   turk   bo‘limiga   o‘qishga   kiradi.1949   -   yilda   o'qishni
tugatib,   1952   -   yilda   esa   aspiranturani   tamomlagan.     Filologiya   fanlari   nomzodi.
“Turk   xalqining   1919-1922   yillardagi   milliy   ozodlik   urushi   turk   badiiy
adabiyotida”   mavzusida   nomzodlik   dissertatsiyasini   himoya   qilgan.     1958   yilda
baliq ovlash kemasida dengizchi bo'lib ishga kirgach, u deyarli butun Atlantika va
Tinch okeanini  ketib chiqadi.U uzoq yillar Turkiya adabiyoti va madaniyati bilan shug‘ullangan.   1951-1963   yillarda   Nozim   Hikmat   bilan   tez-tez   muloqot   qilib
turadi.
        1964 -  yilda  "Okean  bo'ylab  perch ortidan" birinchi  nasriy  kitobi  nashr  etildi.
Nozim Hikmat (1968), Jaloliddin Rumiy (1972), Jahit Kulebiy (1980), Bedreddin
Simavi   (“Uyquchilar   uyg‘onadi”,   1986)ning   badiiy   tarjimai   hollari   muallifi.     U
Turkiyada   "Uxlaganlar   uyg'onadi"   (Ben   De   Halimce   Bedreddinem,   1989)   asarini
turkcha tarjimasi bilan mashhur bo'lgan.U Riga yoshlar teatri aktrisasi (1955-1962)
Valda   Volkovskaya   (1932   yilda   tug'ilgan),   keyin   Latviya   tili   nasr   tarjimoni,
Yozuvchilar uyushmasi a'zosi bilan turmush qurgan.Radiy Fishning turk adabiyoti
bilan   shug'ullangani   va   buyuk   turk   yozuvchisi   Nozim   Hikmat   bilan   suhbatdosh
bo'lganligi   bashariyat   shoiri   deb   dong   taratgan   hazrati   Mavlono   haqida   kitob
yozishga sabab bo'ldi.
      Bu   kitob   bashariyat   shoiri   deb   dong   taratgan   hazrati   Mavlono   haqida,uning
dunyosining   kitobi   deb   nom   qozongan   buyuk   asari—"Masnaviy   ma'naviy"   ning
yaratilishi xususida.
      2007 yil Yunesko qarori bilan jahon bo'ylab Jaloliddin Rumiy yili deb ataldi va
dunyo  mamlakatlarida  Mavlono  tavalludining  muborak  sakkiz   yuz  yilligi  bayram
qilindi.Birlashgan   Millatlar   Tashkilotining   maxsus   majlisi   ana   shu   sanaga
bag'ishlandi.Hali   dunyo   ahli   biror   olimu   allomaga   bu   qadar   izzatu   ehtirom
ko'rsatmagan.
            Boshdan-   oxir   bir   qo'shiqdek   jaranglovchi   bu   roman   bizni   ana   shu   ulug'
siymoning munavvar dunyosiga boshlab kiradi va siz uning umrbod maftuni bo'lib
qolasiz!
    Roman birinchi bobning birinchi  "Tomdagi bola" hikoyasi bilan boshlanadi.Bu
hikoya   Rumiy   tarixining   boshlanishidir.Jaloliddinning   otasi   Sulton   Ulamo   oilasi
bilan Balxdan   ko'chib ketishayotgandi.Otasi faqatgina kitoblarni saralab jild- jild-
hadislar—   payg'ambarning   hayoti   va   pandu   hikmatlari   haqida   rivoyatlar,huquqi
islom-   shariat   bilimdonlaring   ishlari,Mutannabiy,Sanoiy,Attor   kabi   shoirlarning
devonlari,G'azzoliy,   Al-   Xorazmiy   allomalarning   shikasta   xatti   nastaliq   bilan
bitilgan   asarlar.Ya'ni   Xurosonning   onabosh   shahri   Balxda,Xirotda,Xorazmu Samarqadda,Nishopuru     Tabrizda,   Damashqda,Najafu   Basrada,xullas,ma'rifatli
islom   olamining   barcha   go'shalarida   xattotlar   tomonidan   yaratilgan   ko'chirilgan
kitoblarni olib ketish uchun tartibga keltiradigan tasviridan ham ko’rinib turibdiki
Jaloliddinning  otasi o’z davrining ziyoli kishilaridan bo’lgan.
  ASRORNOMA
...   Ular   kup   ugmay,   boshlari   uzra   yulduzlarning   sokin   chayk,-   alishi,   tuyalarning
bir   tekis,   vazmin   lapanglashi,   tunkashlar-   ning     uzundan-uzok,     butik,     nolasi,
daryo  va  daralarni  kechib utishlar,  izshrin  shamol  uchirgan  kum donalarining
kuylak yokdsidan  kirib, tish ostida kichirlashiga kunikib  krlshssi. Saxro yullarida
atrofi   paxsa   devorlar   bilan   uralgan,   datal   kdyofali,     jallod     basharali     navkarlar
kurikdagan   rabotlarga   kunishlar,     karvonsaroylarda   tunab,     miltiragan   sham
yoru щ sa xas-xashak ustida tushalgan,  burgalar rujron uynagan sholchayu 
pamatlarga yotib, otaonada otlarning pii щ irib, yer tepinishlariga  kulok,  tutib,  tin
olishlariga  *am  urganib  k,olishdi. Yullarida uchragan shadarlardagi gavjum, rala-
govur uchrashuvlar xdm odat tusiga kirdi. Sultonul Ulamoning xabarini eshit- 
gan shayxlar, ulamolar,  voizlar, darveshlar yirilishib,  olomon  bulib unga peshvoz
chikdshardi.  Manzillar,  manzaralar, turli-tuman kdyofalar, chexralar ularning kuz
ungida bir lazra namoyon bular, lekin yul atalmish daryoyi azim ularni darxol 
orkdga   okdzib   ketardi.     Shu   ruyi   zaminda   karvon   bulib   ikki   oy   emas,   umr   buyi
ketib   borishayotgandek   tukshardi.   Bir   kuni   kechga   yaxdn   tutash   bor-roklar,
yalangoch shudgorlar osha, shuzfati musulmon dunyosida Baladan krlishmaydigan
yana   bir   shavd>   k^l-   asi     kuzga   chalinganda,     bolaligi   va   usmirligi   kechgan
kdsrdon   uyi     Balx   shaxri   x;am   guyo   olis   bir   tush   bulib   k,olgan   edi.Xuroson
paytaxti   Nishopur,   yakdnda   sharros   seya   kuyib   uttani   sababli,     ularni     kuchalar
tula     shilta   loy     bilan     kdrshi     oldi.   Ta’zim-tavoze   va   yugur-yugur   bilan   Balx
ulamosi   va   uning   odamlarini   shaxerning   Sobuniy   madrasasiga   boshlashdi.
Xizmatkor-30
lar   yuklarni   tushirib,   otlarning   terlagan   chovuni   jun   chochiklar   bilan   artishib,
kattalar   eshigi   keng   ichkari   xrvliga   kdragan   ^ujralarga   joylashisharkan,   adil   va
xomush otasi Madrasa mutavalliysi  bilan su\batlashdi,  mutavalliy shu kddar  kdri  ediki, kaftdek sokdpi fil suyagidek sap-sarik, edi.   Bol akaylar   nari-beri   yuvinib,
mashxur   Kur’on   tafsirini   kurishga oshikdilar. U bundan ikki yuz yil mukdddam
dunyoning   z^amma   burchidan   Nishopurga   chakdrilgan   unlab   olimlar   tomonidan
bitilgan   eng   yJiyF   tafsir   edi.   Tarixchi   Al-Utbiyning   aytishicha,     usha   zamon
podshosi bu ishning adosi uchun n щ oyatda katta  pul, yigirma ming dinor sarflagan
ekan.   Kutubxonada   kitoblar   kup,   ammo   ular   solnomalarda   aytilganidek,   yerdan
shiftgacha   kdlashgan   emasdi,   keyin   ular   orasida     Tafsiri   azam   xdm   kurinmasdi.
Dastyor-softa   bolalarga   bundan   yetmish   yil     mukdvdam     kuchmanchi   ugizlar
shaz^arni  talashganda,   tafsir  nobud  bulgan, deb  tushuntirdi.Madrasa  xujralarining
kdpin devorlari  namchil  va  sipsilliq zamonlar xdm bukin-butan tolibi ilmlarning
saykeli  tufayli     oynadek    sirranchik,    bulib    krlgan     edi.    Fakdt     unda-bunda   ajin
kabi darz tushgan chizikdar bundan Un yilcha oldin  bu yerda yuz bergan daxdgatli
zilzilani   eslatib   turardi.   Ular   Nishopurga   x;avas   va   xdyajon   bilan   kirib   borishdi.
Ne-   ne     afsonayu     rivoyatlar,     ne-ne     buyuklarning     xdyot     sarguzashti   Nishopur
bilan  boglik, edi.  Bu  shaxdr  asrlar  osha jangovar shuxratlari, dax щ atli fotix; va
xukmdorlarining   k,onli   urush-yurishlari   bilan   emas,     balki   ruz^iy   jasoratlari   ila
dong   taratgan   edi.Bir   paytlar   zozradlarning   riyokorliklariga   kdrshi   «malo-
matiylar»   nomi   bilan   kutarilgan   xdrakat   shu   yerda   boshlangan   edi.   Musulmon
dunyosi   z^ukmdorlari   uz   mavk,yelarini   mustad^sam-lash   uchun   takrodorlik   ila
nom   krzongan   zotlarni   saroylarga   taklif   etishar,   ularni   in’om-ex.sonlarga
kumishardi. Yillar utib, takrodorlik samoviy sharofatlar urniga dunyoviy nemat- 
lar   keltiradigan   xunarga   aylandi.     Shunda     «malomatiylar»   uz   talimotlarini   olga
suri щ si. Bu ta’limogga kura, gunoxu kufri- ishtiboxdan xal os bulish dar kimning
shaxsiy   ishi   bulib,   unga   boshkdlarning   aralashuvi   joiz   emas   edi.   Aksincha,   sizni
kdn- chalar osiy gunozdsor deb bilishsa, taedaru zdakrratlarga kumish- sa,   z^azar
kdiishsa,     shuncha   yaxshi,   demak   siz   xdk,   yulida   turib-   siz,   illo,   paytambaru
avliyolarni   xdm   z^amisha   tazediru   z^akrrat   etishgan.«   Malomatiylar»   zozderan
bos щ alardan   ajralib   turmasliklari   lozim   edi.   Ular   zderkd   xdm,   javda
xrmyopinishmas,   sipoxdy-   lardek   kiyinishar,   zero,   sipoz^iylar   tabakdsiga
mansublikning uziyok, xdlol non topish imkonini cheklab k^yardi. Agar «maloma- tiy»   xayri-sadake   suramok^sh   buotsa,   uzgalardan   ra*m-shafket   uyg’otmaslik,   uzi
tanlagan ixgiyoriy gadolikni xunarga aylantirmaslik uchun, ataylab dagal, *atgoki
^akrraoti   bir   yusivda   surashi   shart   edi.   Keyinchalik   «malomatiylar»   ta’limoti
Xuroson   s^fiy-   lari   tomonidan   yanada   rivojlantirildi.   Bundan   ikki   yuz   yil   oldin,
istibdod   bilan   diniy   xurofot     urtasidagi   uzviylikni   yaxshi   anglatgan   Sulton
Maxmud G’aznaviy zamonasida shariat *ahkomlari rais kotib ashaddiy xurofotpa- 
rast Abu Bakr Karromiy degan kimsa tayinlandi. Karromiy va uning sheriklari ak^-
idrokka   suyanuvchi   diniy-axlokdy   tariqatlarga   tish-tirnokdari   bilan   qarshi
turishardi. Ular sultonning eng yakdn kishilariga aylanib olib, «yuldan ozganlar»ni 
ommaviy jazoga tortishar, ularning mol-mulklarini musodara etib, uzlariga olishar,
osiylikda   ayblanganlardan   rishvat-pora   undirishar,     xullas,   din   yulidagi   jaxdu
jadallarini     shaxsiy   boylik,  davlat   ortgirish   manbaiga   aylantirib   olishgandi.   Lekin
nishopurliklarning   yalpi   k^xri-gazabi   tufayli   Karromiy   *okimiyaxdan   chetlatildi,
takrodorlik va ulamolik davlat xizmatidagi mansab-martaba, dunyoviy ne’matlarga
intilish   bilan   krvushmaydi,   degan   akdsa   rasman   e’tirof   etildi.Nishopurning   kup
sonli   xonakrlaridan   mas щ ur   so’fiy   shayx   Abu     Said     Mayxoniy     xaloyik,    uchun
majlislar     tuzib,     ishkishqimuhabatini   madx,     etar,     Kuronni     talkdn     kdlish,
paygambar   *ikmatlarini   tashvik,   etish   urniga   xalkrna,   oshik,ona   kushik,-   lar
kuylab, tinglovchilarga zavk,-shavk, batashlardi. U boy-ba- davlat savdogarlarning
be*isob in’om-e*sonlari evaziga soz- taronali,  uyin-kulgili  bazm-ziyofatlar  tuzar,
shubxdsiz   bu narsa mutaassib dindorlar nazdida shakkoklik sanalardi. Lekin ular
xalosh щ ning mezf-mu*abbatidan chuchib, ungadaxl etisholmasdi. U janda kiymas,
uning akdsasiga kura «zarbof, juldur kiyimlarda Allohga imon keltirish mumkin»,
ni- yatning xolisligi rasm-rusumlarga rioya eti щ san ustun edi. Abu 
Said ynyF  *akim va mugafakkir, usha davr bilimlarining k,omu- 
sul  a’zami  bulmish  «Kitob-ash-Shifo»  va  kup  tomlik  «Al- 
Konun» asarlarining muallifi, xurofot va mutaassiblikning 
ashaddiy dushmani Abu Ali ibn Sino bilan uchrashgan edi. Shayx 
va olim bir-birlariga tan berishgan edi. Ibn Sino uz shogir- 
dlariga:  «Men  anglaganni  Abu Said  *is  aylar»,  — desa,  Abu  Said:  «Men  *is  aylaganni  Ibn  Sino  idrok aylar»  —  degan 
ekan. Xullas, xede ikki alloma moddiy olam va inson ma’naviy 
dunyosini bilishda akdiy-mantikdy va xdossiy-timsoliy yulla- 
rining baravar, teng  xukukdigini birinchi bulib e’tirof etish- 
gan  edi.
32
Nishopur xunarmandlaridan chikdb, keyin shu sha^arda mad- 
fun bulgan siymolardan biri, eng mukam mal kuyosh kalendari 
ijodkori, munajjim va riyoziyun Umar Xayyom edi. U daxd1 atli 
istibdod  zamonida  rux^y  erkinlikni  uluglovchi  ruboiylar 
tukdb, shon-shuxrat krzondi.
N щ oyat, Xuroson poytaxti Nishopurgtya  Sultokup X yaki katyor 
deb nom k;ozongan shayx va shoir F ar i d i d s i n  Atgor yashar edi.
Ular Nishopurning tiygonchik, kuchalaridan loyga botib bo- 
risharkan,  xonak,o,  masjidu madrasalarga kattalardek diktat 
bilan tikilib, guzarlardagi shovkdn-suronga, darveshlarning 
kdchkdrik^ariga kulok, tutib, Said Burxonidsin aytib bergan 
usha shon-shuxratli siymolar va ajib afsonalarni takror-tak- 
ror esga olishardi.
Sha^ar  mushuklar  bilan tula edi.  Ular  maydonlarda  gala- 
gala bulib yurishar, devorlar ostida yastanib, oftobda isini- 
shar,  ichak-chovok, sotuvchi  bavdol  dukoni  oldida  yarim  doyra 
olib,  yum-yumalok, kuzlarini tikib,  uning ^ar bir x^rakati- 
ni ta’kdb etishardi.
Akasi tusatdan Jaloliddining yengidan tortdi. Jalolidsin 
ugirilib,  krrdek onnoK„  lekin  orik, suyaklari  turtib  chikkan 
mushukka kuzi tushdi.  Mushuk uzidek oppok; mushukchani tishida 
tishlab, loyda expgiyotkorlik bilan kdsam bosib borardi. Jalo
lidsin birdan usha mushukchani kuliga olgisi keldi va beixtiyor 
mushukka tashlandi, lekin mushuk bir sakrab, shundok; yonboshda-  gi bogning devoridan nariga utib ketdi. Jalolidsin turgan yeri- 
da  krtib  k,oldi.  Yuk,,  u  kdlmishidan  xijolat  chekmadi:  paxsa 
devor osha osilib tushgan olcha novdasida och-yashil al anga tili- 
dek tovlanib turgan, ilk kurtaklarni kurib k,odsi. Va janubiy 
Xurosonning dala va boklari tomon kelayotgan ba^orning muatgar 
nafasini  simirib,  birdan  shu olam  bilan,  shu  begona,  Bala- 
FaByp s щ ardagi xrr bitga odam bilan, anavi mushuk bilan, oyoga 
ostidagi  kdzrishtuprok, bilan,  endigina barg yozayotgan kurtak 
bilan, tunining etaklarini silkitayotgan shamol bilan, uzi utib 
kelgan ne-ne sha^arlaru cheksiz-chegarasiz shu bor lik, zamin bi
lan  birlik  tuygusini  tuydi,  guyo  uning  Uz  tani  \am  cheksiz- 
chegarasiz, guyo butun olam uning davomidek edi.  Keyin allama- 
^algacha shu tuygu yuragida kuyilib, oppok; nur tarovchi gavxerga 
aylanmaguncha, bir suz x^m demay, uz-uzicha mayet bulib, kuchalar- 
da akasining izidan tentirab yura berdi.
Shunda u Gav^arni  esladi.  Kdzni  bir  necha ^aftadan  beri 
kurmagan  edi. U oshikdb-toshikdb Sobuniy madrasasi tomon 
yul oldi.
Garchi   Sultonul   Ulamo,   xorazmsho*   Muxammad   tirik   ekan,   Xorazm     tuprogada
bir  nafas  x;am  krlmayman,  deb  ont  ichgan
esa-da, bir necha kun  Nishopurda turishga kdror  k^i щ i: otlar va odamlarga bir oz
dam berish, Daiggi Kabirdek katgakon sadroni bosib utishga shaylanish lozim edi.
Eng mudimi, ona yurtni abadiy tark etishdan oldin «Mantikut-tayr»ning mualli- 
fi  Farididdin Attor bilan kurishmasdan ketolmas edi, Attor  undan  un  besh  yosh
katta  bulsa dam,  lekin  sufiylikning muborak libosi - dirkdni uning tutingan oFacn
va Xorazmda 
maktabdoshi bulmish, murtad shod Mudammad tomonidan uldi- 
rilgan usha shayx Majididdin Bagdodiy kulidan olgan edi.
Lekin u afsus va nadomat ila eshitdiki, shoirni dam «yuldan 
ozgan»likda ayblab, ulimga dukm etishgan,  keyin dukmni yum-  shatib,  mol-mulkini  musodara  etib,  uzini  shadardan  badarra 
kdlishgan ekan. Aytishlaricha, u shadardan uncha dam uzok, bulma- 
gan  bir joyda uzlatda yasharkan.  Sultonul Ulamo odatga kura, 
Farididdin Attor uni kurish uchun Sobuniy madrasasiga tash- 
rif buyurmaganiga endi tushundi, shoirni uning maskaniga bo- 
rib kurish niyatida ekanligini aytdi. Madrasaning keksa mu- 
darrisi yulboshlovchi kdlib bergan kditirik^ jonsarak darvesh 
eshagini yurtgirib, shadardan tap щ ariga boshladi. Shadarga tu
tash  boglar,  uzumzorlarni oralab,  bir k^shshokda kirishdi,  bu 
yerda chinorlar dali  kdp-yalanyuch,  kingir-kiypshk, novdalarda 
bulturgi yakkam-dukkam yaprokdar kuzga tashlanardi. Chamasi uch 
soatlarcha yul bosib, kuyo щ sa k;ovjiragan shipshiydam tokda yakin- 
lashishdi. Otasi otdan tushib, vazmin kdsamlar bilan tepalik 
ustida krrayib turgan torga kdrab yurdi. Darvesh, durmatmi yoki 
edgiyot  yuzasidan,  dar  nechuk  otlar  yonida  k,oldi,  Jaloliddin 
akasi bilan yonma-yon yurib, otasiga ergashdi.
Fop oldidagi keng maydonchada dech kim kurinmas, lekin dar 
kdlay ularning kelishlaridan Attor xabardor edi. Otasi bir 
chekkada tukib kuyilgan kum uyumiga yasinlashganda — gor egasi 
shu yerda gulxan yok,sa kerak — ustida krrayib ketgan eski tun, 
boshiga  uzun  kdlpok;  kiygan,  ozib-t^zib  ketgan  chol  tez-tez 
kdsam  bosib,  ularga peshvoz  chikdi.  Uning yurishida tashvish 
emas,  shiddat kuzga tashlanardi,  guyo u favkulodsa  mudim  bir 
ish  bilan  band bulib turganda, tusatdan,  aziz medmon keldi, 
deb xabar  kdlishgan.  U kdndok, shapgg ila yurib  kelgan  bulsa, 
guyo  kurinmas  bir  tusikda  duch  kelganday  shundok, shasht  ila 
tavda  tuxtadi  va  asta  bukilib,  salomga  bosh  egdi.  Uch  karra 
ta’zim ado etgach, uchib krlgan gulxanning ikki tomonida, bir- 
biriga  kdrama-kdrshi  kuyilgan  toshlarga  utirishdi:  boshida 
motam  rangli,  noparmon  salla  uragan  baland  buyli,  kdxrli  kdefali ulamo va namatdan darveshona uchli takd kiygan, somati 
bukik,  k,ovjirok, shoir.  Ular lom-mim demay,  bir-birlariga 
uzok, tikilib turishdi.
Ular nimalar xdkdda uylashdi ekan?  Tangri taolo xdkida- 
mi? Bir-birlari xdkdsami? Kdtl etilgan shayx Bavdodiy zfkdda- 
mi?  Kechgan umr va kosmata azalning kdltis uyinlari kakida- 
mi?  Yuk,  shunchaki  bir-birlariga  tikilib  turishar  —  bir- 
birlarining mokiyatlariga kirib, yagona bir kayfiyatga tushish 
uchun. Bunda suz nima *am kdla olardi?
Jimlik uzokkd chuzidsi. Xar kdlay Jalolidsinga shunday 
tuyuddi,  u odob  yuzasidan  kulini  kuksiga  krvushtirib  akasi 
bilan yonma-yon, otasining ortida turardi. Shoirning yoshi ne- 
chada  -  yetmishdami  yoki  roppa-rosa  yuzdami,  bilib  bulmasdi. 
Kdriyalar yoshi - ularning yoshlardan yashirin tutgan asrori. Dar- 
voke, karshingda Misrdan - Xindistonga kdsar butun musul- 
mon dunyosini kezib chikdan, bu dunyoning eng toza gav^arlari- 
ni bagriga jo etgan «Mantikut-tayr»dek asar yozib, insonning 
kamolot  yulini  chizib  bergan,  unlab  she’riy  kitoblari  ila 
dunyoga dong taratgan, lekin *yech kdchon davlatdor va sarvatdor- 
lar Madrida kdlamini bulgamagan bir siymo turarkan, yoshning 
ne axdmiyati bor.
Namotki, shularning xdmmasini mana shu sok,oli usik-tuzik, 
uvada tun  kiygan,  kok, suyak  kdriya ado  etgan  bulsa?  Otasvdan 
Kolgan attorlik dukonini tebratib, tuk va osoyipgga *ayot ke- 
chirsa, nima kilardi? Boshkalar shundok kilmasmidi? Uni yulga 
boshlagan nima?
Xali ikki dunyo - foniy dunyo bilan uz dunyosi ayrilishida 
turgan, ulardan birini boshdan oyok bosib utgan cholga xdyratla- 
nib bokuvchi un ikki yashar bola bu gaplarni tagiga yetarmidi.
Xolbuki, Atgor uzining «Mantikut-tayr* dostonida bu sa-  volga  bir  rivoyat  ila  javob  bergan  edi:  bir  shoir,  Xudoga 
yolboringlar, Ma*shar kuni meni j щ annamga otsin, lekin ta- 
nimni shu kddar baxdybat etsinkim, toki ja*annamda boshkd- 
larga urin kolmasin, degan ekan...
Jalolidsin «Mantikut-tayr»ni ustozi bilan birga muto- 
laa etgan edi. U ukiganlari ustida uylar,  ayrimlarga uxshab, 
muloxdza etmaslik uchun mutolaa etmasdi. Lekin uylash boshkdyu 
anglash - bos щ a. Turklar: «Donoga ishorat, nodonga kaltak», - 
deb bejiz aytishmaydi.
Uzgalarga otashin me)f-muxdb6at - Atgor va xdkikdtning uzga 
fidoyilarini it$aira boshlagan narsa mana shu edi. Un ikki yashar 
Jalolidsin buni aklan anglamasa-da, kalban *is etardi. Buni u 
kuzini yerdan uzib, Aggorning yarim telba nazariga duch  kelgan 
dakikdsayok kis etdi.  Shu dam shoir Sultonul Ulamoning unsiz 
savoliga javob bergan kabi, jimlikni birinchi bulib buzdi:
— Fau6 olamidin agar savolab uchdim,
Bu dayri fano ichra yetishdim, tushdim.
Xech kimsaga esh bulmadi bu sirri nixrn,
Besayd va besamar ek щ ondin kechdim...
Shoirning kuzlari tusatdan bir nukgaga tikilgancha kotib 
krldi,  lablarining  cheti  osilib  tushdi.  Jalolidsin  uning 
kdrib,  ogaini  gurdek ochib turgan  ana  shu  gor  oldidagi  k.op- 
k,ora tuprokdek kuyib-kdvjirab ketganini paykdsi...
- Kunglim kuzi ila seni kup yillar izladim, shayx Fari- 
diddin,  — dedi  shu orada otasi,  - Alloxning marxamati  ila 
diydoringni kurishga musharraf budsim...
Keyin ular nimalar xakdda gapirshssi - Jalolvdsin epsht- 
madi. Uning raxmi kelib, yuragi achishib ketdi. Uchli takya kiy- 
gan  mana  shu  jikkak  cholga  emas,  balki  yakinda  undan  judo 
bulajak dunyoga ichi achishdi. Bola  Atgorning  kuzlaridan  shuni  anik angladiki,  u xayot 
bilan ^amma xisob-kitobini kdlib bulgan, fakrt bir narsani
— ulimni kutadi. U uzok; kutmadi. Bir yildan sung,  1221 yilning 10 aprelida 
murul  galalari  Nishopurga  yopirildi.  Nishopurliklarning 
shafkat  surab  kilgan  iltijolari  keskin  rad  etildi,  p щ ar 
uchun bulgan janglarda bir m$tul sarkardasi xalok bulgan edi. 
Turt  yuz  xunarmanddan  tashkdri  xamma  kdsichdan  Utkazildi, 
shaxar yer bilan tep-tekis etilib, urni shudgorlab tashlandi. 
K,olgan-kutganlar xam omon topmasin uchun xarobazorda bir da- 
sta murul askarlari korovul etib koddiridsi.
MUgullardan  biri  asir  olinganlar  orasida  musulmonlar 
avliyo deb  biladigan  bir  chol  xam  borligini  eshitgan  edi,  u 
shoirni asir olgan askarga ming dirxam taklif etdi.
- Meni arzonga sotma, — deb tuxgadi shoir kutilmagan shuncha 
boylikni   eshitib,   esankirab   kalgan   murulni,   —   sen   meni   tagan   xam   kimmatrok
sotishing mumkin.Navkar  oyok  tirab  oldi,  xaridor  kUl  siltab,  ot  boshini 
burganicha ketib koldi.Atgor uz jonini kutkazishi mumkin edi. Lekin unga endi 
xayotning kiziga kolmagandi. Kdri,  zaif cholni  bir dirxamga xdm  olishmadi.  Bir
kuni   mugullardan     biri   omadi     ketgan   yproFH   ustidan   kulib:     «Kdri   maymuning
uchun bir krp somon beraman», - deb kichkirdi. Shoir kupdan kutgan dam kelgan
edi.   «Tezrok   sota   kol,   —   dedi   u   suzga   aralashib,   —   men   bundan   ortigiga
arzimaymen!» Razablangan murul kilichini kinidan sururdi. Shoir kupdan 
uylab yurgan orzusiga yetdi, u foniy dunyoni tark etdi
Xulosa:
Zero Mark Tven aytganidek “Ma’nan yetuk kitoblarni tanlab o’qi .Aks holda, bir
dasta   qog’oz   hayotingni   zaharlashi   mumkin.   Jaloliddin   Rumiy   haqida   yozilgan
ushbu asar ham mana shunday asarlar safiga kiradi.   Foydalanilgan adabiyotlar.
Radiy Fish “Jaloliddin Rumiy”. Yangi asr avlodi. Toshkent 2016.

Radiy Fish Jaloliddin Rumiy asari

Sotib olish
  • O'xshash dokumentlar

  • Maktabgacha ta‘lim tashkilotida ovqatlanish ratsionini tashkil etish
  • Umumta‘lim maktablarida Imom Buxoriy hadislarini o‘rganishning ahamiyati
  • 2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
  • 1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
  • 1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi

Xaridni tasdiqlang

Ha Yo'q

© Copyright 2019-2026.

  • Balansdan chiqarish bo'yicha ko'rsatmalar
  • Biz bilan aloqa
  • Saytdan foydalanish yuriqnomasi
  • Fayl yuklash yuriqnomasi
  • Русский