Kirish Roʻyxatdan oʻtish

Docx

  • Referatlar
  • Diplom ishlar
  • Boshqa
    • Slaydlar
    • Referatlar
    • Kurs ishlari
    • Diplom ishlar
    • Dissertatsiyalar
    • Dars ishlanmalar
    • Infografika
    • Kitoblar
    • Testlar

Dokument ma'lumotlari

Narxi 2000UZS
Hajmi 110.0KB
Xaridlar 0
Yuklab olingan sana 07 Noyabr 2026
Kengaytma doc
Bo'lim Referatlar
Fan Pedagogika

Sotuvchi

Bohodir Jalolov

Raqobatlashgan bozorda, qisqa muddatli oraliqda firma foydasini maksimallashtirish va uning taklifi

Sotib olish
Raqobatlashgan bozorda, qisqa muddatli
oraliqda firma foydasini maksimallashtirish va
uning taklifi .
Reja:
1. O’zbekiston Respublikasining bozor iqtisodiyotiga o’tish 
sabablariva zrurligi mavud muammolar.
2. Mikroiqtisodiyot fani tushunchasi uning yo’nalishi jamiyat 
hayotining asosi ekanligi
Foydalanilgan adabiyot 1 O’zbekiston Respublikasining bozor iqtisodiyotiga o’tish sabablari va
zarurligi mavud muammolar.
        Mikroiqtisodiyot   yunoncha   «mikro»   -   «kichik»   so'zidan   olingan   bo'lib,
iqtisodiyotning   hal   qiluvchi   dastlabki   bo'g'ini   bo'lgan   firma,   korxona   va   undan
ham kichik bo'lgan korxonalar, mikrofirmalar, turli xil xalq xo'jaligi sohalaridagi
xizmat   ishlarini   bajaravchi   xo'jalik   va   tashkilotlarda   bozor   qonunlari   ta'sirida
sodirbo'ladigan   iqtisodiy   jarayonlar,   hodisalarni,   iqtisodiy   qonunlar   harakatini,
ularni   namoyon   bo'lish   shart-sharoitlarini,   oqibatlarini   o'rganib,   tahlil   qilib,
xulosalar yasaydi.
Bujarayonda   —   iste'molchilar,   ishchilar,   yer   egalari,   sarmoya   qo'yuvchilar,
fermerlar,   ishlab   chiqarish,   turli   xildagi   korxonalar,   xullas,   iqtisodiyot   sohasida
faoliyat   ko'rsatishda   muhim   rol   o'ynaydigan   har   qanday   individ,   ya'ni   jismoniy
shaxs   yoki   xo'jalik   subyektlari.,   Tovarlarning   nisbiy   narxi,   alohida   bozorlar,
maqsadga   erishish   uchun   aniq   turdagi   resurslarning   taqsimlanishi   uning   diqqat-
markazida   turadi.   Mikroiqtisodiyot   xaridorlar   nima   uchun   shu   tovarlarni   xarid
qilishga rozi bo'lganligini, bunga tovar bahosi, o'z daromadlari  ta'siri, korxonada
qancha ishchi ishlashi kerakligini aniq turdagi tovarlarga narx qanday qo'yilishini,
turli   xil   bozor   sharoitlari   va   tovar   ayirboshlash   jarayonidagi,   resurslar   tanlashda
bozordagi va oligopoliya sharoitidagi xatti- harakatlari qanday bo'lishi kerakligini,
ularning   samaradorlikka   erishish   yo'Ilarini   o'rgatadi.   Ushbu   fan   elektroenergiya
bahosini nima uchun davlat  beigilaydi, qancha hajmda mahsulot  ishlab chiqarish
zarurligini,   korxonalar   faoliyatiga   hukumat   siyosati   va   boshqa   davlatdagi
sharoitlar qanday ta'sir etishini tushuntiradi.
Ishlab   chiqarishning   eng   zarur,   foydali   yo'nalishlarini   aniqlash   uchun
iste'molchilar   xususiyatlarini   bilish   zarur   bo'ladi,   chunki   ular   bir   vaqtning   o'zida
hamma   narsaga   erisha   olmaydilar,   shuning   uchun   ular   doimo   tanlab   iste'mol
qilishga   harakat   qilishadi.   Demak,   asosiy   iqtisodiy   muammolardan   biri   bo'lgan
tanlov   muammosini   ham   o'rganish   «Mikroiqtisodiyot»   faninig   vazifasidir.   Bular
ham fanning mohiyati (predmeti)ni tashkil etadi. Fanni o'rganishdagi ko'rsatilgan vazifalar esa uning oldiga qo'ygan maqsadlaridan kelib chiqadi.
Uning iqtisodiy maqsadlari esa quyidagilardir:
• iqtisodiy o'sishni ta'minlash;
• ish bilan to'liq ta'minlanish;
• iqtisodiy samaradorlikni oshirish;
• tovarlar narxining bir me'yorda turishiga erishish;
• iqtisodiy erkinlik;
• daromadni to'g'ri taqsimlash;
• iqtisodiy ta'minlanish;
• savdo balansi.
                            Iqtisodiy   o ' sish   asosiy   iqtisodiy   maqsad   bo'lib,   u   aholi   jon   boshiga
mahsulot
miqdordagi   yalpi   milliy   mahsulot   yoki   sof   milliy   mahsulotning   o'sishi
kishilarning   moddiy   ta'minlanish   darajasini   o'sishiga   olib   keladi   va   eng   kam
ishlab   chiqarish   xarajatlari   bo'lganligini   ko'rsatadi.   Boshqacha   qilib   aytganda,
rivojlanib   borayotgan   iqtisodiyot   kishilarning   yangidan-yangi   talablarini   ko'proq
qondira   borish,   mamlakat   ichida   va   xalqaro   miqyosida   ijtimoiy-iqtisodiy
muammolarni hal etish uchun ko'proq imkoniyatlarga ega bo'ladi.
I.A.   Karimov   1999-yili   O'zbekiston   Fanlar   akademiyasining   umumiy
yig'ilishida   so'zlagan   nutqida:   «Agar   iqtisodiy   o'sish,   taraqqiyot   —
jamiyatimizning tanasi bo'lsa, ma'naviyat-ma'rifat va siyosiy yetukligi uning ruhi,
aqli va jonidir», deb ko'rsatgan edi.
Iqtisodiy   o'sish   resurslar   cheklanganligi   muammolarning   hal   etilishini
yengillashtiradi.   Har   qanday   davlatning   iqtisodiy   o'sishi   quyidagi   olti   omilga
bog'liq:
• tabiiy resurslar miqdori va sifatiga;
• mehnat resurslarining miqdori va sifatiga;
• asosiy kapital hajmiga; • texnologiyaga;
• talabning o'sishiga ta'sir etuvchi omillarga;
• resurslarni oqilona taqsimlashga.
Shulardan   dastlabki   to'rt   omil   ishlab   chiqarish   (taklif)ning   o'sishiga   ta'sir
qiluvchi, oxirgi ikkisi esa talabning o'sishiga ta'sir qiluvchi omillardir.
«Mikroiqtisodiyot» fanining mohiyatini quyidagi masalalarni bilish, o'rganish
yordamida yoritish mumkin:
• hozirgi davrdagi bozor iqtisodiyoti mexanizmini o'rganish;
• umumiy muvozanat o'rnatish va iqtisodiy fikrlash doirasi;
• bozor xo'jaligi sharoitida firmalar, korxonalar, uy xo'jaligi
va   ularning   tutgan   o'rni,   turlari,   ahamiyati,   vazifasi,   samaradorligini
ta'minlash;
• talab va ehtiyoj nazariyasi asoslarini bilish;
• bozordagi taklif va talab sharoitlarini;
• talab va taklif o'zgaruvchanligi;
• raqobatlashuv va korxonalar samaradorligini oshirish;
• ishlab chiqarish va uni tashkil etish;
• ishlab chiqarish xarajatlari, foyda, baho;
• resurslardan foydalanish samaradorligi.
Hozirgi   kunda   «Mikroiqtisodiyot»   fanining   boshqa   ijtimoiy-siyosiy,
texnologik va iqtisodiy fanlar bilan uzviy bog'liqligi yaqqol namoyon bo'lmoqda.
Masalan, quyidagi fanlar bilan:
• iqtisodiyot nazariyasi;
• makroiqtisodiyot;
• makroiqtisodiy statistika;
• qishloq xo'jalgi iqtisodiyoti;
• kichik biznes va tadbirkorlik; • tarmoqlar iqtisodiyoti;
• mehnatni tashkil etish;
• buxgalteriya hisobi;
• iqtisodiy tahlil;
• pul, kredit va bank;
• marketing;
• menejment;
• moliya;
• tabiiy ofatlar va inson mehnati muhofazasi;
• tabiatshunoslik;
• investitsion loyihalarning tahlili;
• loyihalarni moliyalashtirish va uning monitoringi;
• bank ishi;
• matematika va boshqalar.
                Har   qanday   fanga   o ' xshash   iqtisodiyot   ham   o ' zi   o ' rganadigan   qonun   va
qonuniyatlarni   aniqlash   uchun   ma ' lum   usullardan   foydalanadi .   Alohida   uqtisodiy
agentlarning iqtisodiy harakatini o'rganishda quyidagi usullar qo'llaniladi:
• tahlil va sintez usuli;
• monografik usuli;
• iqtisodiy statistika usuli;
• hisoblash-konstruktiv usuli;
• tajribaviy usuli;
• abstrakt mushohada usuli;
• matematik modellashtirish usuli;
• induksiya va deduksiya usuli;
• optimallashtirish usuli;
• muvozanatni aniqlash usuli. Ishlab   chiqarishning   barcha   muammolari   ana   shu   usullar   yordamida
o'rganiladi..
Fanni   o'rganish   uslubi   (metodologiyasi)   deganda,   uni   o'rganish   faoliyatining
shakllari, usullari va ularning bog'liqligi tushuniladi. Ushbu fan bo'yicha masalani
o'rtaga   qo'yish,   tadqiqot   mavzusini   va   ilmiy   nazariyasini   shakllantirish,
shuningdek,   aniqlangan   natijani   haqiqiyligi,   ya'ni   o'rganilayotgan   obyektga
muvofiqligi   jihatidan   tekshirish   metodologiyani   qo !
llashning   eng   muhim   tomoni
hisoblanadi.   Iqtisodiy   hodisa   va   jarayonlami   o'rganish   uslubi   —   tadqiqot   yoki
bilim,   anglash   yo'li,   voqelikni   amaliy   yoki   nazariy   o'zlashtirish   usullari
yig'indisidir.
Haqiqiy hayotimiz katta miqdordagi xilma-xil hodisa va jarayonlardan tashkil
topgan.   Masalan,   har   bir   odamning   bo'yi   uzun   yoki   pastligi,   sochining   ranggi,
og'irligi,   ko'z   tuzilishi,   uning   rangi,   turli   xil   narsalarga   qiziqishi,   tovarlarni
iste'mol   qilishdagi   ta'bi,   didi,   daromadining   darajasi   bor.   Lekin   bu   xususiyatlar
har kimda har xil.
Agar   supermarket   do'koniga   kirgan   kishinig   xatti-harakati   o'rganiladigan
bo'lsa, u holda uning xususiyatlarining keragi bo'lmaydi, aksincha, haqiqatan shu
kishilar   qaysi   tovardan   qancha   miqdorda   xarid   qilishlari   mumkinligi   qiziqarli.
Masalan,   boshqa   bir   misol,   firmaning   bozordagi   xatti-harakati   o'rganiladigan
bo'lsa,   u
  holda   bosh   menejerning   oila   a'zolari   yoki   uni   ishga   qanday   mashinada
borishi qiziqtirmaydi. Eng muhimi — shu firma (yoki korxona) qancha miqdorda
mahsujot   ishlab   chiqaradi,   bunda   u   qancha   xarajat   qiladi   va   natijada,   qancha
daromad   olishi   masalasidir.   Yuqoridagi   fikrlardan   xulosa   qilinadigan   bo'lsa,
o'rganilayotgan hodisalar tasodifiy, vaqtinchalik va hozircha ahamiyati bo'lmagari
xususiyatlar   (omillar)dan   tozalanadi,   ular   hisobga   olinmaydi.   Masalaning
mohiyatini   ifodalovchi   jarayonlar   umumlashtirilib,   tartibga   solinadi.   Bunday
o'rganish   usuli   ilmiy   abstraksiya   usuli,   deb   ataladi.   Shu   usul   yordamida   yuzaga
chiqarilgan qonuniyatlarni amaliyotda qo'llash, faqat bir kishining yoki firmannig
xatti-harakatini emas, balki aniq bir sharoitdagi har qanday subyektlarning xatti-
harakatlarini ko'rsatadi. Bunday xatti-harakatlarni turlicha vaqtlarda ( кип , oy, yil) kuzatish   va   turlicha   natijalar   olish   mumkin.   Bunda   statistik   usullardan,   dinamik
qatorlami   tahlil   qilish   usullaridan   foydalanilgan   bo'ladi.   Bunday   usulda   olingan
axborotlar vaqt omilini ifoda etadi.
Induksiya   —   ish,   dalil   va   ma'lumotlami   to'plashdan   boshlansa,   ulardan
umumiy xulosalar, prinsiplar yoki qoidalami keltirib chiqarish uchun keyinchalik
tartibga   solinib,   tahlil   etiladi.   Bu   usulda   dalillardan   nazariya   tomoniga,   xususiy
hodisalardan umumiylikka boriladi.
«Deduktiv»   yoki   «gipotetik»   usulda   iqtisodchi   o'z   vazifasini   nazariyadan
boshlab   hal   etadi.   Dalillarga   murojaat   qilingandan   keyin,   shu   nazariyani
tekshiradi yoki undan voz kechadi. Deduksiya va induksiya bir-biriga zid usullar
emas,   vaholanki,   kuzatishlarni   olib   borishdagi   bir-birini   to'ldiruvchi   usuldir.
Mikroiqtisodiy   tahlil   aniq   iqtisodiy   bo'g'inlar   —   xo'jaliklar,   ishlab   chiqarishlar
(sex,   uchastka,   ish   joylari)   bilan   ish   ko'radi,   har   birining   harakatini   maydalab,
sinchkovlik bilan o'rganadi.
Demak,   iqtisodchilar   tasodifiy   kuzatishlar,   fikrlash   natijasida   qilingan
umumiy xulosalar, ma'lum ma'noga ega bo'lgan mushohada yoki intuitsiyalarga
asoslanib,   avval   tekshirib,   sinab   ko'rilmagan   qoidalar,   prinsiplarni   yaratadilar
yoki   shakllantiradilar.   Bunday   fikrlash   mahsuli   gipoteza,   deb   yuritiladi.
Masalan,   ular   «xizmat   doirasidagi   fikrlash»ga   asoslanib,   iste'molchilar
mahsulotlarning   bahosi   yuqori   bo'lganda   emas,   bahosi   past   bolganda,   ko'p
miqdorda  xarid  qilishlari   maqsadga   muvofiqdir,  deb  taxmin  qilishlari   mumkin.
Masalan,   iqtisodiy   nazariyalar   abstrakt   bo'lganligi   uchun,   haqiqiy   voqelikning
hamma tomonini ko'rsatmasa ham amaliy ahamiyatga egadir.
Tamoyil   va   nazariyalar   iqtisodiy   tahlil   qilishning   pirovard   mah-sulidir.
Tamoyil   va   nazariyalar   esa   dalillarni   to'plash,   ularni   bir-biriga   bog'lash   hamda
yakunlash   bo'yicha   tartib-qoidalardir.   Nazariya   dalillarsiz   behuda,   ma'nosiz
bo'lishi mumkin, lekin faktlar vaqt o'tishi bilan o'zgaradi. Shuning uchun ularning
to'g'riligi, o'z  navbatida ilgari  qabul  qilingan tamoyil  va nazariyalaming iqtisodiy
shart-sharoitlarining o'zgarishiga qarab, to'g'riligini tekshirish lozim bo'ladi.
Turli xil iqtisodiy jarayonlarni bog'liqligini yuzaga chiqarish uchun funksional tahlil   usuli   ishlatiladi.   Korxona   mahsulotining   bahosini   bozorda   tushib   ketishini,
Lining   daromadiga,   xarajatlarini   qoplashiga   qanday   ta'sir   etishini   bilish   uchun,
masalan, bunday korxona o'z xarajatlarini qanday qoplaydi, savoliga javob topiladi
va   sintez   usullari   keng   ishlatiladi.   Tahlil   usulida   o'rganiladigan   obyektni
bo'laklarga   bo'lib,   alohida-alohida   o'rganilsa,   sintez   usulida   ular   haqidagi
axborotlarni umumlashtirib, umumiy xulosalar chiqariladi.
Hodisalarni   tahlil   qilishda   pozitiv   va   normativ   tahlil   usullari   ham   ishlatiladi.
Pozitiv yondoshuv voqealarni real holatini ifoda etadi. Normativ usulda  и  yoki bu
jarayonga baho beriladi. Masalan, metropolitenda yurish bahosi keyingi ikki yilda
50   so'mdan   150   so'mga   oshgan   bo'lsa,   bu   —   pozitiv   yondoshuv.   Zero,
metropolitenda   yurish   bahosini   50   so'mdan   150   so'mga   ko'payishi,   kishilar
daromadini   kamaytirib,   turmush   tarzini   pasaytiradigan   bo'lsa,   bu   negativ
yondoshuv  hisoblanadi.
Iqtisodiy   modellashtirish   usulini   ishlatish   har   qanday   fikrlami,   chizmalarni,
jadvallarni   va   shuningdek,   jarayonlarni   matematik   tarzda   ifodalash   imkoniyatini
beradi.
Alohida   iqitsodiy   agentlar   —   uy   xo'jaligi,   firmalar,   iste'molchilar   va   boshqa
faoliyatini   o'rganishda   optimallashtirish   vositasi   ham   qo'llaniladi.   Shuning   uchun
barcha   ish   olib   boriladigan   tushunchalar   pirovard   xarakterda   bo'ladi   (pirovard
foydalilik, pirovard mahsulot, pirovard xarajatlar, pirovard tushum va boshqalar).
Iqitisodiy   agentlaming   o'zaro   munosabatlarini   o'rganishda   muvozanatni
aniqlash   usuli   ishlatiladi.   Odatda,   bir-biriga   ta'sir   etuvchi   kuchlar   o'zaro
balanslashgan,   balansni   o'zgartirishga   ta'sir   etadigan   an'analar   bo'lmasa,   tizim
muvozanatda,   deb   qabul   qilinadi.   Shunday   qilib,   bu   usullar   o'zaro   bog'liq,   ular
birgalikda iqtisodiyotni o'rganishning yagona dialektik uslubini tashkil etadi.
2  Mikroiqtisodiyot  fani  tushunchasi uning  yo’nalishi  jamiyat hayotining
asosi ekanligi
             Iqtisodiy voqealar, hodisalar, jarayonlarru ma'lum davrdagi natijalarini, holatini   baholash,   tahlil   qilishda   va   umuman,   «Mikroiqtisodiyot»   fanini
o'rganishda ko'proq quyidagi tushunchalar bilan ish ko'riladi:
•foydali xususiyatlarga ega bo'lgan tovarlar (moddiy ne'matlar
vaxizmatlar).
Tovarlar   — fizik tabiati, xususiyatlari, foydalanishga yaroqli bo'lgan va joy
la   vaqti,   hajmi   kabi   tomonlari   bilan   farqlanadi.   Ular   ishlab   chiqarish   faoliyati
baholashda turlichadir:
• tovar mahsuloti;
• realizatsiya (sotish) mahsuloti;
• sof malisulot;
• shartli sof mahsulot;
• tayyor mahsulot;
• oraliq mahsulot yoki tugallanmagan ishlab chiqarish va yari fabrikatlar.
Hozirgi   zamon   iqtisodiyotida   pirovard   miqdorlar   tushunchasi   ко '   ishlatiladi.
Masalan,
• pirovard mahsulot;
• pirovard xarajatlar;
• pirovard daromad.
Pirovard   miqdorlar   asosida  bir iqtisodiy qarorga kelish, ya'ni boshqacha qili
aytilsa, qo'shimcha birlik mahsulot ishlab chiqarish bilan bog'liq bo'lgai pirovard
natijalarni pirovard xarajatlar bilan taqqoslash marjinal prinsi hisoblanadi.  Bunda
samara bilan xarajat taqqoslanmaydi. Bu fikrlarning fare katta.
Alternativ xarajatlar
Alternativ   xarajatlar   biron   foydali   natijaga   erishish   uchun   xarajatlam
hisoblashning boshqa usullaridan voz kechish, de-makdir.
Alternativ xarajatlar  -   bu iqtisodiyotda barcha xarajatlami aniqlash  usulidir,
Bu   yo'qotilgan   imkoniyatlar   qiymati,   alternativ   qiymat   bo'lib,   resurslarning
baholanishi   qiymati   (qaytimi)   yuqori   ekanligini   ko'rsatadi.   Shu   bilan   bir   vaqtda
resurslardan unumli foydalanish ham talab etiladi. Xuddi shundav tamoyillar yoki qoidalarga amal qilib ish yuritish, hozirgi zamon iqtisodiyot nazariyasining o'zagi
hisoblanadi.
Har   qanday   tovar   yoki   xizmat   turlarining   muqobil   qiymati   shu   tovar   yok
xizmat   turini   olish   uchun   undan   voz   kechish   mumkin   bo'lgan   tovarlar   va
xizmatlarni   yo'qotish   miqdori   bilan   topiladi.   Masalan,   agar   kollejda   o'qishgc
qaror   qilinsa,   kun   bo'yi   korxona   yoki   boshqajoyda   ishlashning   muqobi
imkoniyatlari yo'qoladi.
Agar iqtisodiyotda resurslar o'yin-kulgi, hordiq chiqarish uchun zami bo'lgan
ishlarga   sarflansa,   u   holda   iqtisodiyot   oziq-ovqat   mahsulotlarini   itste'mol   qilish
imkoniyatlaridan   voz   kechishi   zarur   bo'ladi,   chunki   shunga   mo'ljallangan
resurslar   yo'qoladi,   ular   faqat   hordiq   chiqarish   ishlariga   sarflangan   bo'ladi.
Tste'molning   biron   turi   oshirilsa,   boshqa   turlari   kamayadi   talab   qondirilmay
qoladi. Resurslardan foydalanish samarasiz bo'lib chiqadi.
Boshqa tovar va xizmatlami kamaytirmasdan, mavjud resurslardan qanday dir
tovarlami   ishlab   chiqarishni   yoki   xizmat   vazifalarini   bajarishni   oshirish
imkoniyati   bo'lsa,   resurslami   bunday   taqsimlash   samarasiz   hisoblanadi.   Boshqa
ne'matlarni   kamay-tirmagan   holda   jamiyat   uchun   zarur   bo'lgan   birinchi
ne'matlarni   ishlab   chiqarishni   ta'minlash   resurslardan   samarador   foydalanish,
demakdir.
Baho   — tovarlarni  pulga ayirboshlash me'yoridir. Erkin bozor iqtisodiyotida
baho faqat nimani qanday qilib ishlab chiqarish zarurligini emas, balki kim uchun
ishlab chiqarish kerakligini ham aniqlab beradi. Tovar (xizmat)lar bahosi, miqdori
va qiymati aniq turdagi alohida tovarlar uchun bozor operatsiyalariru ifoda etadi.
Iqtisodiy  agentlar   — alohida shaxslar,  uy xo'jaligi, korxona,  davlat, ijtimoiy
tashkilotlar.
Ishlab chiqarish imkoniyatlari
Iqtisodiyot ixtiyorida turgan mavjud resurslar va bilimlar hisobiga har qanday
ikki   xil   mahsulotni   maksimal   hajmda   ishlab   chiqarish   mumkinligi   —   bu   ishlab
chiqarish imkoniyati.
Korxona   yoki   ishlab   chiqarishni   ma'lum   vaqt   oralig'ida   va   malum   ishlab 1-chizma.  Ishlab chiqarish imkoniyatlari chizig'i. 
3.2 birlik kombayn va 25 birlik changyutkich;chiqarish   sharoitida   eng   ko'p   mahsulot   bera   olish   imkoniyati   —   uning   ishlab
chiqarish quwati. Buni 1-chizmada ko'ramiz.
Ikki   xil   ishlab   chiqarishning   quyidagi   kombinatsiyalari   berilgan   bo'lsa,   ular
dan qaysi biri samarali yoki samarasiz, ya'ni amalga oshirish mumkin bo'lmagan
variant hisoblanadi:
1.5 birlik don yig'ish kombayni va 20 birlik changyutkich;
2.6 birlik kombayn va 10 birlik changyutkich.
4.30 birlik changyutkich va 6 birlik kombayn;
5.4 birlik kombayn va 30 birlik changyutkich.
Bu misolda 1,5-kombinatsiyalar foydali ishlab chiqarish hisoblanadi, chunki 
nuqtalar ishlab chiqarish imkoniyatlari chizig'ida turibdi. Chiziqning ichkarisida 
turgan  m  nuqtadagi 3-kombinatsiya samarasiz va tashqarida turgan  A
nuqtadagi 4-
kombinatsiya mumkin bo'lmagan holat hisoblandi, unga erishish uchun fan-
texnika sohasidagi ixtirolarni qo'llash, foydali qazilmalaming yangi kon-larini 
topib, ishga solish zarur. Faraz qilinsa, agar jamiyatda 25 birlik changyutkich va 4
birlik kombayn ishlab chiqarilayotgan bo'lsa, lekin kombaynga talab 2 birlikka 
oshsa, uni qondirish uchun changyutkich ishlab chiqarishni qanchaga kamaytirish zarur?
Boshqacha aytganda, irlik changyutkich o'rniga 13 birlik ishlab chiqanladi, 
ya'ni ishlab chiqarish hajmi 12 birlik miqdorga kamayadi. Demak, 2 birlik 
kombayn = 12 birlik changyutkichga teng keladi.
Ishlab chiqarish imkoniyatlari:
a) resurslarning cheklanganligi, kamyobligi;
b) iqtisodiyotning samaradorligi;
d) iqtisodiy tanlov;
e) alternativ xarajatlar to'g'risida ma'lumot beradi.
Bozor  — tovarlarni ixtiyoriy ayirboshlash yo'li bilan taqsim-lashning ijtimoiy 
mexanizmi.
Ratsional (foydali) harakat —  resurslar cheklangan sharoitda eng kam sarf- 
xarajat qilib, foydani maksimal darajada oshirish uchun qilinadigan iqtisodiy 
harakat.
Ratsional harakat, ya'ni foydaga erishish uchun bo'ladigan harakat 
xarajatlarsiz bo'lmaydi. Shuning uchun xarajat bilan foyda, olingan 
natijalartaqqoslanadi. Masalan, foydali harakat qilib ishchi ish haqi oladi, 
tadbirkorlar — foyda, iste'molchilar esa qoniqish hosil qiladi. Olingan foyda yoki 
zararga qarab, ularning yurish-turishlari ham o'zgaradi.
Ishlab chiqarish omillari —  mehnat, yer, mashina, asbob-anjomlar, binolar va 
xomashyolarni mahsulot ishlab chiqarish, xizmatlami bajarishdagi foydalanish 
xarajatlari.
Ko'rinib turibdiki, hodisa va jarayonlami iqtisodiy tahlil qilish usul va 
qoidalari bir-biri bilan bog'lanib ketadi, biri ikkinchisini to'ldiradi. Bunda 
to'plangan haqiqiy ma'lumotlar tartibga solinadi, tushuntiriladi va 
umumlashtiriladi. Barcha fanlar empirikdir, ya'ni ularning barchasi dalillarga 
asoslanadi.
Iqtisodiy tamoyil —  bu umumlashtirish bo'lib, o'zida bir qancha noaniq 
miqdoriy tushunchalarni birlashtiradi.
Iqtisodiy ma'lumotlar  — dalillar, odatda, xilma-xilligi bilan ajraladi: ba'zi bir  individlar (shaxslar, xo'jaliklar va institutlar) bunday harakat qilsa, boshqalari 
unday harakat qiladi. Iqtisodiy prinsiplar shuning uchun ko'pincha o'rtacha
miqdor sifatida yoki statistik ehtimollar sifatida shakllanadi. Masalan,
О zbekiston yen-gil sanoat korxonalarida o'rtacha mehnat unumdorligi aniq 
ko'r-satilgan bo'lsa yoki jamoa xo'jaliklarida o'rtacha don hosili har gektardan 
45 sentner bo'lgan bo'lsa, iqtisodchilar undan kam yoki ko'p hosil olgan 
xo'jaliklarni shu 45 sentner hosil olganlar guruhiga qo'shgan bo'lishadi. Foydalanilgan adabiyotlar:
1. “O’zbekiston Respublikasi aholini ijtimoiy muhofaza qilish organlari 
xo’jalik xarajatlari va ularda axborot texnologiyalarini varatish xarajatlarini 
qoplash jamg’armasini tashkil etish va mablag’lami sarflash tartibi 
to’g’risida” Yo’riqnoma, 2006 yil aprel oyi.
2. O’zbekiston Respublikasining imtiyozli pensiya ta’minoti va mehnatni 
muhofaza qilish bo’yicha me’yoriy hujjatlari to’plami. - T “Adolat”.  2006.-
724 b.
3. Abdurahmonov Q.X. Mehnat iqtisodiyoti.  Darslik-T. 2009.
4. Abdurahmonov Q.X, Xolmo’minov Sh.R., ZokirovaN.Q. Perzonalni 
boshqarish. Darslik-T. 2008.
5. A.A. Abdullayev, H.A. Aybeshov.  “Korxona Iqtisodiyoti” .
Toshkent.  “11m  ziyo” 2003.
6. Xudoyberdiyev Z. Xomitov K. “Tadbirkorlik va biznes asoslari’ T. 
2009.
7. U.Parpiyev. I. Salomov. “Bozor iqtisodiyoti asoslari va ishlab 
chiqarishni tashkil etish”. T. Sharq.1966 yil.
8. E. Egamberdiyev. “Mikroiqtisodiyot” T. “Ilm ziyo” 2008.
9. Sh. Shodmonov. T. Jo’rayev. “Iqtisodiyot nazariyasi” T. 2000 yil.

Raqobatlashgan bozorda, qisqa muddatli oraliqda firma foydasini maksimallashtirish va uning taklifi

Sotib olish
  • O'xshash dokumentlar

  • Maktabgacha ta‘lim tashkilotida ovqatlanish ratsionini tashkil etish
  • Umumta‘lim maktablarida Imom Buxoriy hadislarini o‘rganishning ahamiyati
  • 2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
  • 1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
  • 1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi

Xaridni tasdiqlang

Ha Yo'q

© Copyright 2019-2026.

  • Balansdan chiqarish bo'yicha ko'rsatmalar
  • Biz bilan aloqa
  • Saytdan foydalanish yuriqnomasi
  • Fayl yuklash yuriqnomasi
  • Русский