Rel'eflar - Геология - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	803.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Геология

Rel'eflar

Купить

Yer yuzasining asosiy relyef shakllari Relyef rivojlanishining asosiy manbalari. „Yer yuzasining um umiy tavsifi"da qayd qilinganidek, sayyoramiz okean va materiklardan iborat. Okeanlar suv osti relyefi — cho'kmalardan. yoriqlardan, suv osti tog'laridan; materikJar esa botiqlardan. pasttekislik va tekislik-lardan, qir, plato, yassi tog' va baland tog'lardan iborat bo'lib, ularni bir nom bilan yer yuzasi relyefi deb ataladi. www.arxiv.uzwww.arxiv.uz

Materik platformalari, asosan, pasttekishk, tekislik, plato, qir, yassi tog'lik va baland tog'lardan iborat bo'lsa, suv bosgan qismida esa materik sayozligi joyiashgan: Rossiya platformasida Sharqiy Yevropa, Shimoliy Germaniya pasttekisliklari, Janubiy Amerika platformasida Amazonka pasttekisligi va Braziliya yassi tog'ligi, Afrika platformasida ko'proq plato va yassi tog'lar joyiashgan. Qadimiy platformalarning chctlarida nisbatan yosh platformalar va kalcdon , gersin , mezozoy va alp tog ' hosil qilish jarayonida vujudga kelgan burmali tog ' tizimi o ' rab olgan . Bu tog ' tizmalari zanjiri vujudga kelishi jihatidan qadimiy va yosh deb ikki guruhga bo ' linadi . Qadimiy tog ' lar zanjiriga kaledon va gersin tog ' hosil qilish jarayonida

Yer yuzasining eng katta planetar relyef shakli bu okean va ma- teriklar hisoblanib, undan so'nggi katta asosiy relyef shakli uzoq davom etgan geologik jarayonda sodir bo'lgan ichki kuchlar ta'sirida vujudga kelgan tekislik va tog'liklardir. Aksincha, relyefning kichik shakllari — daryo vodiysi, jar, tepa, barxan kabilar esa yerning tashqi kuchlari (ekzogen) ta'sirida vujudga kelgan. Binobarin, Yer yuzasining quruqlik, qisman asosiy relyef shakllari tekislik va tog'lar bo'lib, tekisliklar quruqlik maydonining 60 foizini, tog'lar esa 40 foizini ishg'ol qiladi. Bu ko'rsatkich materiklar bo'yicha bir xil emas. Afrika yer yuzasi nisbatan yassi bo'lib, hududning 84 foizini botiqlar, tekisliklar va balandliklar ishg'ol qilgan holda tog'lar

Pasttekisliklar va tekisliklar, platolar esa materiklarning ichki qismida o'rnashgan: Janubiy Amerika materigining chetki qismida And togiari, O'rta qismida esa La-Plata va Amazonka pasttekisliklari joylashgan. Yevrosiyo materigining janubida Alp- Ka ф al-Kavkaz-Pomir-Himolay tog' tizmalari, Sharqida Chukotka- Jugjur tizmalari, o'rta qismida Rossiya, G'arbiy Sibir, Turon tekisliklari o'rnashgan. Quruqlik yuzasidagi tog'lar, asosan, meridional va parallel holda yo'nalgan. Masalan, Amerika materiklaridagi tog'lar (Kordilyera va And) meridional holda, Yevrosiyoda (Alp, Kavkaz, Pomir, Tyanshan, Himolay) tog' tizimlari esa parallel yo'nalishga ega. Materiklar yuzasida tekislik va tog'lar bir xil joylashgan emas. Aksariyat materiklar yuzasining o&#

Tog'lar quruqliklarning ko'zga yaqqol tashlanib turadigan unsuri bo'lsa-da, lekin ular katta maydonni egallamaydi. Dunyoning gip-sometrik xaritasidan ma'lumki, quruqlik yuzasining eng ko'p qismini (133 mln. km2) dengiz sathidan 2000 m balandlikkacha bo'lgan (past tekisliklar) qir yoki platolar, yassi va past tog'larida yerlar ishg'ol qiladi. Aksincha, balandligi 2000 m dan yuqorida bo'lgan maydoni kam bo'lib, butun quruqlik maydonning 16 mln. km2 qismini egallaydi. Dunyo okeanlarida umumiy hududining 23,4 foizini chuqurligi 4000 — 5000 m bo'lgan, 16,5 foizni esa chuqurligi 5000 — 6000 m bo'lgan hududlar egallaydi. Quruqlik yuzasining dengiz sathidan pastda joylashgan yerlari botiqlar deyiladi. Botiqlar Yer yuzasi umumiy maydonining 0,1 foizin

Quruqlik yuzasining dengiz sathidan 200 m dan 500 m gacha bo'lgan hududlari tekisliklar deyiladi. Tekisliklar Ycr yuzasining umumiy maydonining 6,4 foizini ishg'ol qilib, 33,0 mln. km2 ni tashkil etadi Tekisliklarda balandliklar, qirlar, platolar bo'lishi mumkin. Bunday tekisliklarga Shimoliy Amerika, Rossiya, G'arbiy Sibir, Turon va boshqa tekisliklarni aytib o'tish mumkin. Quruqlik yuzasining mutlaq balandligi 500 m dan ortiq bo'lgan joylar tog'lar deyiladi. Tog'lar maydoni 67,0 mln. km2 bo'lib, butun Yer shari yuzasining 13,2 foizini tashkil ctadi. Yer sharida tog'lar, asosan, ikki zanjir hosil qilib joylashgan. Birinchi zanjiri Tinch okean sohili bo'ylab meridional joylashgan. Bu tog' zanjiriga Aleut orollaridan Antarktidagacha cho'zi

Astenosfera — yunoncha astino — kuchsiz, „sfera" — qatlam, qobiq, ya'ni kuchsiz qatlam demakdir. Astenosfera mantiyaning yuqori qismida joylashgan. Unda moddalar qayishqoq va plastik holatda bolib, materikdagi yuqori chegarasi 10 km, okeanlarda esa 50 km chuqurlikda joylashgan. Pastki chegarasi dengiz sathidan hisoblaganda 250 — 350 km chuqurlikdan o'tadi. Geosinklinal (lotincha geo — yer, sin — birgalikda, kli-na — egilaman) —Yer po'stining tog'lar hosil bo'lib turadigan, vulkan va zilzilalar sodir bo'ladigan faol harakatdagi qismidir. Gondvana —bundan 180 mln yil avval Pangeya yaxlit materigidan ajralgan gigant quruqlik bo'lib, undan Janubiy yarimshardagi Janubiy Amerika, Afrika, Antarktida va Avstraliya ajralib chiqqan. Konvektiv — (lotincha konvensio — e

GEOGRAFIK QOBIQ1. Geografik qobiqning umumiy tavsifi va uning xususiyatlari. Geografik qobiq — Yerning eng murakkab va kontrast tuzilishga ega bo'lgan qismi. Geografik qobiq Yer yuzasida atmosfcra, gidrosfera, litosfera va biosferalarning o'zaro aloqasi, bir-biriga ta'siri natijasida uzoq vaqt davom etgan evolutsion jarayon oqibatida vujudga kelgan murakkab, to'xtovsiz rivojlanishga ega bo'lgan yaxlit (bir butun) moddiy tizimdir. Geografik qobiqning paydo bo'lishi haqida aniq fikr yo'q. S.B. Kales-nik geografik qobiq Yer yuzasining shakllanishi bilan bir davrda paydo bo'lgan desa, aksincha, l.M. Zabelin geografik qobiq Yer atmosferani o'z o'qi atrofida ushlab turish darajasigacha o'sganda va Yer po'sti shakllangan vaqtda paydo bo'lgan, ch

Geografik qobiq ko'lamining hamma qabul qilgan aniq chega-rasi yo'q. Ko'pchilik olimlar geografik qobiqning qalinligini.65 — 40 km hisoblab, quyi chegarasini okeanlarda 11 km (Mariana botig'i — 11022 m), quruqlikda 2 — 6 km chuqurlikdan (Yer po'stining ustki qismi) o'tkazadilar. Geografik qobiqning yuqori chegarasini atmo-sferaning ozonga (03) boy bo'lgan 20 — 30 km balandliklardan o'tkazadilar. Chunki dzon Quyoshdan kelayotgan ultrabinafsha nur-larni ushlab qolib, undan quyida organizmning yashashi uchun sha-roit yaratib beradi Geografik qobiq sayyoramizning boshqa qismlaridan juda mu rakkab tuzilishga ega bo'lganligi bilan farq qiladi. Uning asosiy farq qilib turuvchi o ' ziga xos bo ' lgan xususiyatlari quyidagilardan iborat . 1. Geografik qob

4. Geografik qobiqning sferalari bir-biridan ajralgan holda emas, balki o'zaro uzviy aloqada va rivojlanishga ega bo'lgan go'yo bir lit zanjirdir . Shu sababli agar uning biror qismiga ta ' sir etib , ioto " g ' ri o ' zgarririlsa , qolgan komponentlar tabiiy holatida ham o ' zgarishlar yuz berishi mumkin . Masalan . so ' nggi > illardageografik qobiq unsuri hisoblangan o ' rmonlarni betartib kesib yuborish tufayli uning maydoni 20% ga qisqardi , oqibat - natijada 2 mlrd gektar maydondagi tuproq eroziyaga duchor bo ' ldi . S . Yeming sharsimonligi tufayli uning yuzasida cnergiyaning noiekis taqsimlanganligi , quruqlik va suvlarning bir xil joylashmaganligi , relyef shakllarining har xilligi , muz va qorlarning mavjudligi geografik qobiqni sayyora

8. Geografik qobiqning yana bir xususiyati uning hududining differensiyalanishi ( tabaqalanishi ) dir . Chunki geografik qobiq yuzasi okean va quruqlik , tog ' va tekislik , har xil tabiiy zona , katta va kichik boigan ( Turon tekisligi , Farg ' ona vodiysi va boshq .) tabiiy - hududiy kompleks ( THK ) va tabiiy ckvatorial komplekslar (ТЕК) dan tashkil topgandir . Bu tabiiy - hududiy komplekslar ( THK ) ham geografik qobiq singari yaxlit ( bir butun ) xususiyatga ega . TJlar orasida uzluksiz modda va energiya almashinuvi , bir - biriga ta ' sir etib turishligi tabiiy - hududiy komplekslarni yagona moddiy tizimga birlashtiradi . Bu moddiy tizimning butun komponcntlari ( unsurlari ) bir - biri bilan shunday bog ' lanib ketganki , agar o ' sha unsurlardan birontasida o &#3

2. Geografik qobiqning rivojlanish bosqichlari . Geografik qobiq uzoq davom etgan rivojlanish ( taraqqiyol ) mahsulidir . Yerning geogra fik qobig ' i rivojlanish tarixi , jinslaming tarkibi , o ' simlik va hayvonlarning xarakteriga ko ' ra quyidagi uch bosqichga bo ' linishi mumkin : Birinchi , engqadimiy ( tobiogen ) bosqich . Ycmmg rivojlanishi tarixida geografik qobiqning paydo bo ' lishidan boshlab , hayotning shakl - lanishigacha , ya ' ni paleozoy erasigacha bo ' lgan davrni o ' z ichiga oladi . Bu bosqich arxey va proterozoy cralaridan tashkil topgan bo ' lib , unda ko ' proq kristallashib ketgan , qisman qumtosh , loyli ( gilli ) slanes , ohaklosh kabi cho ' kindi jinslar ham uchraydi . Bu cho ' kindi jinslarning dastlab vujudga keli

Geografik qobiqning rivojlanish qonuniyatlari. Geografik qobiq-ning bir butunligi. Geografik qobiqning har bir unsuri — relyef, tuproq, suv, havo, tirik organizm o'z qonunlari asosida yashaydi va rivojlanadi. Shu bilan birga, ulamingbirontasi tanho — bir-biridan ajralgan holda emas, balki o'zaro uzviy aloqada bo'lib, bir-biriga ta'siri natijasida rivojlanishga ega bo'lgan go'yoki bir yaxlit zanjirdir. Binobarin, geografik qobiq unsurlarining (zanjirining) biror turida o'zgarish sodir bo'lsa, albatta, qolgan unsurlarning holatida o'zgarish yuz beradi, so'nggi yillarda o'rmonlarni noto'g'ri, rejasiz kesish oqibatida ular maydoni 20% ga qisqarishi tufayli fotosintez jarayoniga salbiy ta"sir etishidan tashqari, tuproq eroziyasi tezlashib,

4. Geografik qobiqning tarkibiy tuzilishi. Geografik qobiq dina-mik tizim hisoblanib, unda moddalar uzluksiz harakat qilib rivojlanib, bir-biriga o'tib sferalararo (lito-gidro-atmo-biosfera) modda va ener-giya aylanuvi yuz beradi. Geografik qobiqning tarkibiy qismi bo'lgan litosfera, gidrosfera, atmosfera va biosfera bir-biriga ta'sir etib, doimo o'zgarishda hamda rivojlanishda bo'ladi. Bu o'zgarish va rivojlanish Ycrning tashqi va ichki dinamikjarayonlarining ta'siri natijasida sodir bo'ladi. Geografik qobiq tarkibiy qismlari ichida eng oddiysi bu geo-komponentlardir. Geokomponent bu Yer yuzasida shakllangan, bir xil tabiiy moddalardan tashkil topgan materiyadir. Uning eng muhim unsurlari (komponentlari) tog' jinslari, havo, suv, o'simlik va hayvo-n

Geografik qobiq ham vertikal ( quyidan yuqoriga ), ham gorizontal tabaqalanish xususiyatiga ega . Geografik qobiqning vertikal tabaqa - lanishi deganda , uning geosferalarini qat - qat holda joylashishini va ulaming o ' ziga xos tabiiy xususiyatlarini lushunamiz . Geografik qobiqning gorizontal tabaqalanishida geotizimlar quyidagi uch hududiy bo ' linishdan tashkil topgan : p 1 a n e t a r ( glo bal ), regi onal valakal . Geotizim tuzilishining global yuzaga bo'linishini belgilab be-ruvchi asosiy omil bu Ycrning sharsimonligidir. Geotizimning global yuzaga ajralishiga Yer yuzasining mintaqa va zonalarga boiinishi misoldir. Geotizimning regional qismi o'z ichiga global yuzaga nisbatan kichikroq hududlami oladi. O'rtacha mintaqa hududi ichida joylash-gan, lekin issiqlik v

Купить