Rim huquqida shartnomalar - Юриспруденция - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	340.6KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Май 2024
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Юриспруденция

Rim huquqida shartnomalar

Купить

RIM HUQUQIDA SHARTNOMALAR

REJA: • Rim shartnoma huquqining rivojlanishi • Qat’iy huquq (stricti iuris) va insoflilikka (bonae fidei) asoslangan shartnomalar • Ikki tomonlama va bir tomonlama shartnomalar • Shartnomalarning haqiqiyligi shartlari • Shartnoma tuzish. Vakillik • Verbal shartnomalar – stipulyatsiya va boshqalar • Literal shartnomalar – kirim-chiqim kitobiga kiritilgan yozuvlar, singraf va xirograflar • Real shartnomalar oldi–sotdi, ijara, pudrat, shirkat, topshiriq va boshqalar • Nomsiz shartnomalar – ayirboshlash, vositachilik, inspeksiya • Shartnomaning alohida turlari. Paktlar va kvazikontraktlar

VERBAL SHARTNOMALAR – STIPULYATSIYA VA BOSHQALAR Verbal shartnomalar shartnomalar ichida eng qadimiy shartnomalardan biri U odatda og’zaki kelishuv ko’rinishida bo’lib, belgilangan so’zlarni ifodalash yo’li bilan huquqiy kuchga ega bo’lgan Shartnomani tuzish uchun stipulyatsiyani amalga oshirish verbal shartnomaning asosiy ko’rinishidir Agar berilgan savol qisman javobni ifodalovchi mazmun kasb etib, savol bilan javob o’zaro mos bo’lsa, masalan: “200 sestertsiy berishga va’da berasanmi?” degan savolga “va’da beraman” degan javob bo’lsa, u holda stipulyatsiya amalga oshirildi deb hisoblangan Agar mabodo, “200 sestertsiy berishga va’da berasanmi?” degan savolga “100 sestertsiy beraman” yoki “bilmayman” degan mavhum javob bo’lsa, bunday holatda shartnoma tuzishda stipulyatsiya amalga oshmagan

VERBAL SHARTNOMALAR – STIPULYATSIYA VA BOSHQALAR Mavhum shartnomani amalga oshirish asosida stipulyatsiya mavjud bo’lgan. Ya’ni, zaruriy savol-javob o’tkazilganda, hech kim majburiyat asosini va kelishuv maqsadini izlamasligi kerak Stipulyatsiyaning bunday mavhum xarakteri har qanday munosabatlar bo’yicha majburiyatlarni amalga oshirganlar uchun qulay bo’lib, stipulyatsiyaning bunday shakli ashyo xarid qilganda to’lovni amalga oshirishda hamda qarz majburiyatini olganda anchagina qo’l kelgan Majburiyatlar bajarilmay qolgan holda javobgarni aniqlashda (masalan: “Agar belgilangan muddatga uyni bo’shatmasang, 100 sestertsiy (haqini) to’lashni va’da qilasanmi?”) stipulyatsiya qo’llanilgan Stipulyatsiyadan novatsiyani amalga oshirishda (avval mavjud majburiyatlarni tugatib, uning o’rniga stipul

LITERAL SHARTNOMALAR – KIRIM-CHIQIM KITOBIGA KIRITILGAN YOZUVLAR, SINGRAF VA XIROGRAFLAR Literal shartnomalar – shartnoma tuzishda vujudga kelgan va verbal shartnomalardan farqli ravishda faqat yozma shaklni talab qiluvchi kelishuvdir Respublika tugatilayotgan davrda literal shartnomaning ilk shakllaridan biri – kirim-chiqimni jurnalga qayd etish vujudga keldi. Bu shakl qandaydir yangi, ilk bora vujudga kelgan majburiyat emas edi. Bu majburiyat ilgari mavjud bo’lgan boshqa asosdagi majburiyatni mazmunan almashtirdi (masalan, xarid asosidagi qarzdorlik) Agar qarzdorga berilgan pulning miqdori kreditorning kitobiga qayd etilgan bo’lib, qarzdor ham o’z burchini tan olib, kitobiga kreditordan olingan pul miqdorini qayd etgan bo’lsa, bunday holatda literal shartnoma tuzish hisoblangan Imperiya

REAL SHARTNOMALAR OLDI–SOTDI, IJARA, PUDRAT, SHIRKAT, TOPSHIRIQ VA BOSHQALAR Real shartnomalar mahsulot oldi-sotdisi paytida, bir vaqtning o’zida vujudga kelgan. Real shartnomalarga qarz, ssuda, omonat saqlash hamda garov shartnomalari kirgan Qarz shartnomasi – bir tomon (qarz beruvchi) ikkinchi tomoga pul mablag’i yoki belgilangan xususiyatidan kelib chiqib boshqa mahsulotni bergan, qarz oluvchi esa shartnomada ko’rsatilgan muddat tugagach, shartnomada belgilangan miqdordagi pul mablag’i yoki olingan mahsulotga o’xshash o’sha xildagi boshqa mahsulotni o’shancha miqdorda to’lagan Qarz shartnomasining xususiyatlari: 1) qarz - real shartnoma, tomonlarning o’zaro kelishuvidan so’ng mahsulot ayirboshlanadigan paytdan boshlab huquqiy kuchga ega bo’lgan 2) miqdor, vazn va o’lcham jihatdan bir xi

QARZ SHARTNOMASI Olingan qarzni qaytarish muddati shartnomada (muddat aniq sana bilan ko’rsatilgan) yoki qarz beruvchining talabiga ko’ra belgilangan. Qarzga olingan mablag’ uchun foiz belgilanmagan. Biroq, amalda foizlar belgilangan alohida verbal yoki stipulyatsion shartnomalar tuzilgan Belgilangan foizlar miqdori turlicha bo’lgan. Foizning eng ko’p miqdori mumtoz davrda bir oyda 1 foizni, Yustinian davrida esa bir yilda 6 foizni tashkil etgan. Foiz ustiga foiz qo’shish taqiqlangan Mazkur shartnoma bo’yicha mahsulot oldi-sotdisi o’tkazilgach, mahsulotning holatiga javobgarlik qarz oluvchining zimmasiga yuklangan. Odatda qarz oluvchi qarzni undirayotganida tilxat yozib kreditorga bergan, ba’zan qarzga olingan mahsulotini qaytarguniga qadar bergan Natijada, qarz beruvchi shartnomada belgil

SSUDA SHARTNOMASI Ssuda shartnomasi – bir tomon (ssuda oluvchi)ning ikkinchi tomon (ssuda beruvchi)ga tegishli ashyodan yakka tartibda vaqtincha beg’araz foydalanish majburiyatini oladi, ashyodan foydalanib bo’lgach, ikkinchi tomon ham xuddi o’sha ashyodan foydalanishi mumkin. Ssuda shartomasining o’ziga xos xussuiyatlari: 1) qarz shartnomasi kabi ssuda shartnomasi real shartnomadir, bu shartnomaning majburiyatlari ashyoni ssuda oluvchiga berilgandan so’ng yuzaga keladi. 2) agar qarz shartnomasida o’zining ma’lum xususiyatiga ega ashyolar bilan oldi-berdi qilingan bo’lsa, ssuda shartnomasida yakka tartibdagi ashyolar bilan oldi-berdi qilingan. Bu ashyolarni ssuda oluvchi ssuda beruvchiga albatta qaytarib berishi zarur edi 3) agar qarz shartnomasida ashyo xususiy mulk sifatida berilgan bo’l

SSUDA SHARTNOMASI 6) Agar qarz shartnomasida olingan ashyoning tasodifan halokatga yuz tutishida aybdorlikni qarz oluvchining zimmasiga yuklagan bo’lsa, ssuda shartnomasida esa aybdorlikni ssuda beruvchi zimmasiga yuklagan , ayni paytda ssuda shartnomasiga ko’ra, ssuda oluvchining zimmasiga ashyoni ehtiyot qilib saqlashning qat’iy majburiyati yuklatilgan 7) ashyoga ssuda oluvchi tomonidan hatto arzimas darajada shikast yetkazilgan holda ham u yetkazilgan zarar uchun tovon to’lashga majbur bo’lgan, qonun foydalanuvchining ashyodan shikast yetkazmay, ehyiyotkorlik bilan, avaylab foydalanishni talab qilgan 8) ssuda beruvchi yetkazilgan ziyon uchun ssuda oluvchiga nisbatan da’vo qo’zg’atish huquqiga ega bo’lgan, ssuda beruvchining da’vosi “action commodati directa” (ssudadan to’g’ridan- to’g’r

OMONAT SAQLASH SHARTNOMASI Omonat saqlash shartnomasi – bir shaxs (saqlovchi, depozitariy) boshqa bir shaxs (yuk topshiruvchi, deponent)dan yakka tartibda yuk qabul qilib, qaytib olguniga qadar uni beg’araz saqlab berish majburiyatini oladi va saqlash muddati tugagach, yukni yuk topshirgan shaxsga bus-butun, beshikast holda qaytaradi . Bu shartnomaning xususiyatlari quyidagilar: 1) real shartnoma bo’lib, yuk topshirilgan zahotiyoq yuzaga keladi 2) shartnoma predmeti yakka tartibda belgilangan ashyo bo’lib, saqlash muddati tugagach, mazkur ashyo o’z egasi (deponent)ga qaytarilishi shart 3) beg’araz shartnoma bo’lib, yukni saqlovchi o’ziga topshirilgan ashyoni xuddi haqiqiy egasidek avaylab saqlashi lozim bo’lgan. Ehtiyotsizlik oqibatida yuk saqlovchi ashyoga qo’pollik bilan shikast yetkazga

KONSESSUAL SHARTNOMALAR HAMDA OLDI-SOTDI SHARTNOMASI Konsessual shartnomalar – tomonlarning oddiy kelishuvi, ya’ni konsessus natijasida yuzaga keladi. Bunday shartnomalar jumlasiga oldi-sotdi, pudrat, mulk ijarasi, shirkat, topshiriq va boshqa shartnomalar kiradi Oldi-sotdi shartnomasi – bir tomon (sotuvchi) ikkinchi tomon (xaridor)ga ashyoni taqdim etish, xaridor esa o’zi xarid qilgan mol-mulki uchun ma’lum pul mablag’ini to’lash majburiyatini oladi. Mazkur shartnomaning farqli tomoni shundaki, unda tovar va uning naqd to’lov narxi ask etadi Ushbu shartnomaning predmeti – yakka holdagi muomaladan olinmagan, imkon qadar jonli narsalar bo’lgan. Rim huquqi tabiatda hali mavjud bo’lmagan, masalan, endigina unib chiqayotgan hosilni ham savdoga qo’yishga ruxsat bergan. Bunday shartnoma ma’lum m

OLDI-SOTDI SHARTNOMASI Kurul ediktlari kiritgan qoidaga muvofiq, sotuvchi xaridorni ishga yollash uchun sotilayotgan qulni yoki sotilayotgan chorvaning kamchiligi to’g’risida xabardor qilishga majbur bo’lgan Agar ashyoning kamchiligi topilsa, sotuvchi ashyo narxiga 2 barobar haq to’lashga majbur bo’lar edi Da’voning 2 xil turi mavjud bo’lgan: 1) 6 oylik da’vo muddati bilan – shartnomani bekor qilish to’g’risidagi; 2) bir yillik da’vo muddati bilan – xarid narxini qisqartirish to’g’risidagi Vaqt o’tishi bilan sotuvchi ashyoning oldindan o’zi bilmagan kamchiliklari uchun javob bergan Sotuvchi ashyosini sotayotgan paytda xaridorning talabiga muvofiq eviktsiya holatida xarid narxining 2 barobari miqdorida to’lashning stipulyatsion majburiyatini o’z zimmasiga oladi Eviktsiya - (evincere so'

IJARA SHARTNOMASI Rim huquqida ijara shartnomasining 3 xil turi mavjud edi: 1) ashyolarni ijaraga berish; 2) xizmatlar ijarasi va 3) ishga yollash Ashyolarni ijaraga berish shartnomasi – bir tomon (ijaraga beruvchi) ikkinchi tomon (ijaraga oluvchi)ga zarur ashyolarni vaqtinchalik foydalanishga berish, ikkinchi tomon esa mazkur ashyolarni foydalangani uchun haqini to’lash va belgilangan muddatda qaytarish majburiyatini oladi Ijaraga beruvchining majburiyatlari: 1) yakka tartibda belgilangan ashyoni (harakatdagi yoki harakatsiz) vaqtincha foydalanishga ijaraga oluvchiga berish 2) ashyoni to’la yaroqli holatda taqdim etish 3) zarur hollarda ijaraga oluvchiga yordam ko’rsatish 4) agar ijaraga beruvchining aybi bilan ashyoda biror kamchilik topilsa, ijaraga oluvchiga yetkazilgan ziyon boshqa xa

IJARA SHARTNOMASI Agar foydalanish jarayonida ashyo yaroqsiz holga keltirilsa va bunda ijaraga olgan tomonning aybi bo’lmasa, u holda u ijaraga beruvchining oldida javobgar sanalmagan. Biroq, ijarachi tomon ashyoning yaroqsiz yotgan vaqti uchun ijaraga beruvchidan tovon to’lashni talab qilishga haqli bo’lmagan. Shuning uchun bunday holatda butun ma’suliyat ijarachining zimmasida bo’lgan: Ijaraga oluvchining majburiyatlari: 1) ijara to’lovini to’lash 2) ijaraga olingan ashyoga ziyon yetkazmagan holda mo’ljallagan xo’jalik yumushida foydalanish 3) shartnoma muddati tugagach, ashyoni egasiga bus-butun va yaroqli holda qaytarish Odatda, ijara to’lovi belgilangan pul mablag’i bilan ifodalangan, ammo yer uchastkasining ijara shartnomasida esa to’lovni natura (bug’doy yoki mahsulot) bilan qaytari

IJARA SHARTNOMASI Qishloq xo’jalik yerlarini ijaraga olishda quyidagi qoidalarga rioya qilingan: 1) agar tasodifiy tabiiy ofatlar oqibatida hosil yakson bo’lsa, ijarachi ijara to’lovini to’lamaydi 2) hosil yaxshi bo’lmagan yillarda yerni ijarag beruvchi ijara to’lovini qisqartirishi kerak, hosil yaxshi bo’lmagani yil uchun keyingi hosil yaxshi bo’lgan yillarda ijara to’lovini qoplash uchun undirib olish mumkin bo’lgan Ijara shartnomasiga muvofiq, ijarachi ijaraga olingan ashyoni boshqa shaxsga ijaraga berishga haqli (agar shartnomada boshqacha hol nazarda tutilmagan bo’lsa). Biroq, bu asosiy shartnoma majburiyatlarini bekor qila olmaydi Shartnomani quydagi hollarda tugatish mumkin bo’lgan: 1) shartnoma muddati tugagach 2) ijaraga oluvchi ijara to’lovini 2 yil ichida to’lamagan holatda 3) i

IJARA SHARTNOMASI Xizmatlarni ijaraga berish shartnomasi – bir tomon (ijaraga oluvchi) ikkinchi tomon (ijaraga beruvchi) foydasiga belgilangan xizmatni ko’rsatish majburiyatini bajarishi, ikkinchi tomon (ijaraga beruvchi) esa ko’rsatilgan mazkur xizmatlar uchun belgilangan to’lov bilan rag’batlantirishi zarur bo’lgan Ushbu shartnoma ma’lum va noma’lum muddatga tuzilishi mumkin Ijaraga oluvchi ijaraga beruvchiga shartlashilgan to’lovni to’lashi shart edi. To’lov vaqt o’tishi bilan, ya’ni ta’mirlash tugagach amalga oshirilgan Quyidagi holatlarda ijaraga oluvchini rag’batlantirishdan bosh tortilgan: 1) ijaraga oluvchining aybi bilan xizmat ko’rsatilmasa 2) ijaraga oluvchi kasalligi tufayli xizmat ko’rsata olmasa Agar ijaraga beruvchining aybi bilan ijaraga oluvchi xizmat ko’rsata olmay qolgan

PUDRAT SHARTNOMASI Pudrat shartnomasi – bir tomon (pudratchi) ikkinchi tomon (buyurtmachi) foydasiga belgilangan vazifani bajarish, buyurtmachi esa bu mehnat uchun pudratchiga belgilangan pul mablag’ini to’lab, rag’batlantirish majburiyatini oladi Pudrat shartnomasi yollov shartnomasidan farqli ravishda ko’rsatilgan xizmatlar bilan emas, balki bu xizmatlarning natijasi bilan bog’liq bo’lgan, ya’ni buyurtmachi uchun ishning qay yo’sinda bajarilishidan ko’ra uning natijasi muhimroq bo’lgan Mazkur shartnomaning oldi-sotdi shartnomasidan farqini Sabin quyidagicha e’tirof etadi: “ Agar biror kishi zargarga uzuk yasab berishni buyursayu, tilla bermasdan faqat pulning o’zini bersa, bu oldi-sotdi hisoblanadi. Biroq, kimdir o’ziga uy qurdirish uchun biror shaxsga qurilishi ashyolarini taqdim etsa b

SHIRKAT SHARTNOMASI Shirkat shartnomasi – ikki yoki undan ortiq shaxs xo’jalik bo’yicha ma’lum bir maqsadga erishishni ko’zlab birlashadilar Shirkat mohiyatan quyidagi mezonlarga asoslangan: 1) sheriklar ko’zlagan jamiyatga naf keltiruvchi ; 2) qonun doirasidagi aniq maqsad ; 3) umumiy manfaatni ifodalovchi va maqsadga erishishga qaratilgan doimiy kelishuvlar ; 4) mulkiy hamjihatlik ; 5) foyda va ziyon ko’rishda sheriklarning teng ishtiroki Mulkiy hamjihatlik masalasida – sheriklar barcha mulkni o’rtada taqsimlashni belgilashlari mumkin, natijada qo’shgan ulushlari hamda keyinchalik qo’lga kiritgan mulklari ham o’rtada teng taqsimlangan Sheriklardan har qaysisi ulush sifatida qo’shgan mulkiga o’zining yakka holdagi egalik huquqini saqlagan va o’z mulkini shirkat ko’zlagan maqsadga erishish

SHIRKAT SHARTNOMASI Umumiy qoidaga ko’ra, qo’lga kiritilgan foyda sheriklarning har qaysisiga teng taqsimlangan, yetkazilgan ziyon uchun ham sheriklarning har qaysisi teng javobgar hisoblangan Lekin , taqsimotning boshqacharoq shakllari ham bo’lgan. Unda sheriklardan biri tushgan foydadan ko’proq ulush olib, ko’rilgan ziyonga kamroq hissa qo’shgan sharoitlarda ham shartnomalar imzolangan. Biroq sheriklardan biriga faqat ziyon keltirish, boshqasiga esa foyda keltirish qat’iyan taqiqlangan Ulush sifatida mulkka qo’shilgan ashyoning tasodifiy kasodga uchrash xavfi sheriklarning barchasiga daxldor bo’lgan. Yakka holdagi ashyolarning yaratilish belgisidan kelib chiqib, umumiy mulkka qo’shilishi shartnoma imzolangan paytdan boshlab kuchga kirgan. Ish davomida mulkni yo’qotish xavfi barcha sherik

SHIRKAT SHARTNOMASI Shirkat shartnomasi belgilangan muddatga yoki muddati ko’rsatilmagan holda ham tuzilishi mumkin. Muddati ko’rsatilmagan shartnoma sheriklardan har biriga hech bir to’siqlarsiz undan voz kechish huquqini bergan Shirkat shartnomasi quyidagi hollarda tugatilgan: 1) sheriklardan birining shartnoma munosabatlarida qolishdan bosh tortganda 2) sheriklardan birining huquqqa egalikdan mahrum bo’lganida yoki vafot etganda 3) shirkat tarqalib ketgan holda 4) shirkat inqirozga uchragan holda 5) shirkat tuzilganda belgilangan muddat tugagan holda

TOPSHIRIQ BERISH SHARTNOMASI Topshiriq berish shartnomasi – bir shaxsning (“mandans” – ishonch bildiruvchi ) ikkinchi shaxs (“mandatariy” – ishonchni oqlovchi )ga topshiriq beradi va bu topshiriqni beg’araz bajarishi zarur Mazkur shartnomaning haqiqiyligini tasdiqlash uchun quyidagilar talab qilingan: 1) iltimosning qonunga zid emasligi; 2) ishonch bildiruvchining, uchinchi shaxs va hatto topshiriq olgan shaxsning manfaati Shartnoma predmeti sifatida yuridik harakatlar (bitim tuzish va h.k.) singari daliliy xarakterga ega bo’lgan xizmatlar (masalan, kiyim, poyabzal tuzatish va h.k.) ko’rsatish yo’lga qo’yilgan Shartnomaning e’tiborli jihati uning beg’arazligidir. Biroq, ayrim holatlarda topshiriq ba’zi tashvishlar bilan bog’liq bo’lsa, ijrochiga gonorar berilishi kerak edi Topshiriq olgan

TOPSHIRIQ BERISH SHARTNOMASI Topshiriq beruvchining topshiriqni bajaruvchi oldidagi majburiyatlari topshiriqni bajarish paytida yuzaga kelgan taqchillik va zararlarni o’rnini to’latishdan iborat Topshiriq beruvchining o’z aybi bilan yetkazilgan zararning o’rni ham topshiriqni bajaruvchi to’latishi kerak bo’lgan Biroq, topshiriq ijrosi paytida yuzaga kelgan tasodifiy ziyon yo’l-yo’lakay to’latib borilgan Shartnoma quyidagi hollarda tugatilishi mumkin: 1) topshiriq beruvchi (topshiriqni bajaruvchi topshiriqni bajarib bo’lgan bo’lsa) ijroni qabul qilish yo’li bilan va topshiriqni bajaruvchi bilan hisob-kitob qilib bo’lgach 2) topshiriqni bajaruvchi tomonidan (agar topshiriqni bajaruvchi topshiriq beruvchiga) noqulay bo’lgan paytda bevaqt shartnoma ijrosidan bosh tortsa 3) topshiriqni bajaruvc

NOMSIZ SHARTNOMALAR – AYIRBOSHLASH, VOSITACHILIK, INSPEKSIYA Xo’jalik hayoti rivojlana boshlagan davrlardan ilgari Rim davlatida hukm surgan qat’iy cheklangan shartnoma tizimi barham topa boshladi, ilari yo’lga qo’yilgan shartnomalar tizimi doirasidan tashqarida yangi shartnomalar vujudga keldi Hech qanday nom olmagan shunday shartnomalar – nomsiz shartnomalar edi. To’g’ri, ularning ayrimlari nom olishga muvaffaq bo’lgan (ayriboshlash shartnomasi, baholash shartnomasi). Shunga qaramay, ular 4 guruhga oid shartnomalarning hech biriga mansub emas edi. Yustinian digestlarida nomsiz shartnomalar 4 guruhga bo’lingan: 1) Men senga ashyoga egalik qilish huquqini beraman, buning evaziga sen menga boshqa ashyoga egalik qilish huquqini berasan 2) Men senga ashyoga egalik qilish huquqini beraman, bun

NOMSIZ SHARTNOMALAR Nomsiz shartnomalar Yustinian kodifikatsiyasiga asosan, 4 ta harakat bilan bog’liq bo’lgan: 1) Men beraman, sen ham berishing kerak – “do ut des” 2) Men beraman, sen harakat qilishing lozim – “do ut fatsias” 3) Men harakatni amalga oshiraman, sen uni berishing kerak – “fatsio ut des” 4) Men harakatni sodir etaman, sen ham harakat qilishing kerak – “fatsio ut fatsias” “ Beraman” so’zi mulkni o’tkazaman, degan ma’noni, “harakat” so’zi esa xizmat va harakatlarni anglatadi Nomsiz shartnomalarning yuridik kuchi shundan iborat ediki, unda birinchi tomon majburiyatni bajarsayu, boshqa tomon asossiz ravishda ijrodan voz kechsa, bu holda birinchi tomon boshqa tomonga nisbatan ijroni qaytarish uchun kondiktsion da’vo qo’zg’atish huquqiga edi

SHARTNOMANING ALOHIDA TURLARI. PAKTLAR VA KVAZIKONTRAKTLAR Paktlar (packta) – norasmiy kelishuv bo’lib, unda qoidaga binoan himoya da’vosi kuchidan foydalanilmagan. Avvaliga pretor paktlardan e’tiroz sifatida foydalanishga imkoniyat berdi. Keyinchalik ayrim paktlar da’vo himoyasiga ega bo’ldi Ikki toifaga bo’lingan “yalang’och”, ya’ni himoya da’vosi bilan ta’minlanmagan hamda “kiyingan”, ya’ni da’vo himoyasi bilan ta’minlangan (imperatordan olingan himoya da’vosi paktlari) paktlar tizimi yuzaga keldi Qandaydir o’zgartirish kiritish maqsadida shartnomaga qo’shilgan paktlar – agar shartnomaga qandaydir o’zgartishlar kiritilsa (masalan, ijroni kechiktirish, foizlar miqdorini kamaytirish) himoya da’vosiga qo’shimcha kelishuv shartnomalari sanaladi Agar shartnoma tuzib bo’lingandan keyin so’ng

PAKTLAR Retseptum paktlarning 3 toifasini qamragan: 1) murosaga keltiruvchi hakam bilan kelishuv (ikki bahslashayotgan shaxs o’z tortishuvlarini ko’rib chiqish uchun hakam bilan shartnoma tuzganlar) 2) kema xo’jayini, mehmonxona xo’jayini, o’tkinchilar buyumlarini saqlovchi nozimxona xo’jayini bilan kelishuv (ushbu kelishuvlarga ko’ra, xo’jayinlar zimmasiga buyumlarni saqlashdek jiddiy ma’suliyat yuklangan) 3) paktni imzolovchi uchinchi shaxsga bankir kontragenti uchun ma’lum miqdordagi mablag’ni to’lashda bankir bilan kelishuv (mazkur pakt kuchiga tayanib, banker o’z zimmasiga mijoz oldida uchinchi shaxsga qarzni to’lash majburiyatini olgan; agar mablag’ yo’qligi sababli bankir mijozga haq to’lashdan voz kechsa, mijoz unga qarshi da’vo qo’zg’atishga haqli bo’lgan) So’ngi imperiya davrida

PAKTLAR Tomonlar huquq talab qilib, tortishib qolgan vaziyatda ularning muammosini hal etish uchun murosaga keltiruvchi hakamning nizoga aralashib, ularni kelishuvga chaqirishi o’rinli bo’lgan. Mazkur kelishuv bo’yicha ashyo murosaga keltiruvchi hakamga berilgan, hakam esa masala qaysi tomon foydasiga hal bo’lgan bo’lsa, ashyoni o’sha tomonga topshirgan. Hakam chiqargan qarorni bajarmagan aybdor shaxs jarimaga tortilgan Ishonch asosidagi kelishuvga muvofiq, bir tomon (hadya beruvchi) boshqa tomon (hadya oluvchi)ga buyumni saxiylik ramzi sifatida taqdim etadi. Ashyoga servitut belgilanib, hadya ekanligi va’da qilingan va hadyani oluvchi shaxs in’om etilgan ashyoga egalik qilish huquqini qo’lga kiritgan (taqdim etilgan, bajarib berilgan va h.k.) Mumtoz davrda norasmiy hadya va’dasi huquqiy k

SHARTNOMALARGA O’XSHASH HARAKATLAR ASOSIDA MAJBURIYATLARNING KELIB CHIQISH ASOSLARI Shartnomalarga o’xshash harakatlar asosida majburiyatlarning kelib chiqish asoslari xuddi shartnomalar asosida kelib chiqadigan majburiyatlarga o’xshash bo’lib, o’rtada shartnoma tuzilmasdan kelib chiqadigan huquqiy munosabatlardan iborat. O’z mazmuni va xarakteri bilan unchalik bir-biridan farq qilmaydi. U ko’pgina shartnomasiz, deliktsiz (shartnomalarni buzish, bajarmaslik) bir tomonlama bitimlar yoki boshqa faktlar asosida vujudga keladi Shartnomalarga o’xshash harakatlar asosida majburiyatlarning kelib chiqish asoslari quyidagi turlarga bo’linadi: 1) “Negotsiorium gestio” – topshiriqsiz boshqalarning ishini amalga oshirish yoki boshqa shaxslar uchun g’amxo’rlik qilish 2) Bir shaxsning ikkinchi shaxs his

SHARTNOMALARGA O’XSHASH HARAKATLAR ASOSIDA MAJBURIYATLARNING KELIB CHIQISH ASOSLARI “ Negotsiorium gestio” – shartnomalarga o’xshash harakatlar natijasida majburiyatlarning kelib chiqish asoslaridan biri bo’lib, topshiriqsiz bir shaxs hisobiga ma’lim bir shaxs tomonidan ikkinchi shaxs (gestor) nomidan va ikkinchi shaxs hisobiga ma’lum bir harakatni bajarish yoki uning mulkini boshqarishdan iborat Bu majburiyatlar ko’pincha bir shaxsning o’z mulkini boshqara olmasligi yoki uning uzoq vaqt davomida mulk joylashgan hududda bo’lmasligi oqibatlaridan kelib chiqqan Bular quyidagilar orqali aniqlangan: 1) boshqalarning ishini boshqarish, ya’ni bir yoki bir necha harakatni boshqa shaxsning manfaati uchun amalga oshirishdan kelib chiqqan 2) agar biror harakatni bajarmasa ham, faktik holat bilan ham

SHARTNOMALARGA O’XSHASH HARAKATLAR ASOSIDA MAJBURIYATLARNING KELIB CHIQISH ASOSLARI Asossiz boylik orttirish oqibatida kelib chiqadigan majburiyatlar deganda, qadimgi Rimliklar qonunlarda, shartnoma yoki bitimlarda belgilangan asoslar bo’lmasdan turib, boshqa shaxslarning hisobidan (puliga pul qo’shilishi, ashyolariga ashyo qo’shilishi, talab qilinishi lozim bo’lgan huquqning ko’payishi) mulk orttirish yoki boyish ni tushunishgan Odatda mulkning ko’payishi, asossiz boyish, qarz shartnomasi asosida mulkiga mulk qo’shilishi, oldi-sotdi shartnomalari yoki biron-bir huquqiy oqibatlarning kelib chiqishi natijasida vujudga kelishi mumkin Qadimgi Rim huquqida asossiz boylik orttirish natijasida kelib chiqadigan majburiyatlarning asosiy vazifasi jabrlanuvchining mulkiy holatlarini o’z joyiga qayta

SHARTNOMALARGA O’XSHASH HARAKATLAR ASOSIDA MAJBURIYATLARNING KELIB CHIQISH ASOSLARI Bu munosabatlarning amalga oshirilishi uchun quyidagi asoslar bo’lishi talab qilingan: 1) pul, ekvivalent, ashyo boshqa shaxsga o’tkazilgan bo’lishi 2) qarz bo’lmagan holat mavjud bo’lishi 3) adashish, yanglishishni to’g’ri tushunish murakkab bo’lmagan holatda 4) mulkiy manfaatlarning boshqa shaxsga o’tishi 5) maqsad va asos amalga oshirilmay qolishi Bu holatlar esa o’z navbatida, majburiyatlarni keltirib chiqargan

E ’T IB O R IN G IZ U C H U N T A S H A K K U R !!!

Купить