Шахс диққатини бошқаришнинг психологик механизмлари - Юриспруденция - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	1.4MB
Покупки	0
Дата загрузки	12 Август 2021
Расширение	doc
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Юриспруденция

Шахс диққатини бошқаришнинг психологик механизмлари

Купить

Мавзу: Шахс диққатини бошқаришнинг психологик механизмлари КИРИШ. 1-БОБ. КОЛЛЕЖ ЎҚУВЧИЛАРИ ДИҚҚАТИ ХУСУСИЯТЛАРИ. 1.1. Диққат ва унинг психологик тавсифи. 1.2. Диққат турлари, хусусиятларининг таълим фаолиятидаги аҳамияти 1 .3. Касб-ҳунар коллежи ўқувчилари диққатининг ўзига хос жиҳатлари 2-БОБ. КОЛЛЕЖ ЎҚУВЧИЛАРИ ДИККАТИ ДИАГНОСТИКАСИ. 2.1. Диққат хусусиятларини ўрганишнинг психологик усуллари. 2.2. Касб-ҳунар коллежи ўқувчилари диққати диагностикаси 3-БОБ. ЎҚУВЧИЛАР ДИККАТИ ПСИХОКОРРЕКЦИЯСИ. 3.1. Ўқувчилар диққатини коррекциялаш воситалари 3.2. Коллеж ўқувчилари диққати хусусиятларини шакллантириш тренинги. Хулоса ва тавсиялар Фойдаланилган адабиётлар рўйхати Илова

КИРИШ Мавзунинг долзарблиги. Президентимиз И.А.Каримов «Юксак маънавият – енгилмас куч» асарида “Одобли, билимдон ва ақлли, меҳнатсевар, иймон-эътиқодли фарзанд нафақат ота-онанинг, балки бутун жамиятнинг энг катта бойлигидир” 1 – деб таъкидлаганлар. З амонавий психологияда онтогенетик ривожланишнинг турли босқичларида ўзида жинс ва ёш хусусиятларини намоён этувчи турли хатти-ҳаракатлар бир қатор генетик, ижтимоий ва шахсий омилларнинг ўзаро уйғунлашувида рўй бериб, турфа кўринишли ва катта таъсир кучига эгалиги билан субъектнинг хулқ-атвор механизмида ўзига хос индивидуал-психологик, индивидуал-динамик хусусиятлар, унинг дунёқараши, қадриятлар тизими, каузал, казусли вазиятга тушгунга қадар яшаган ижтимоий-психологик муҳит билан белгиланиб, шахс ривожланиши ва шаклланишида катта аҳамиятга

шуғулланаётган объектига йўналтирилганлигига айтилади . Йўналтирилганлик шахснинг эхтиёжларига , қизиқишларига , фаолият мақсадларига боғлиқ ҳ олда намоён б ў лади . Республикамиз мустақилликка эришгач, ёш авлод таълим-тарбиясига муносабат тубдан ўзгарди. Таълим фаолиятига замонавий педагогик технологияларни жорий этиш орқали ўқув фаолиятини бошқариш муаммоси ҳар доимгидан ҳам актуаллашди. Касб-ҳунар коллежлари ўқувчилари диққатини бошқаришнинг психологик механизмларини тадқиқ этиш орқали ўқувчиларнинг таълим фаолияти самарадорлигини юқори даражага кўтариш мумкин. Шу туфайли ушбу муаммони ўрганиш таълим-тарбия самарадорлигига алоҳида аҳамият қаратилаётган ҳозирги кунда долзарб ҳисобланади. Битирув малакавий ишнинг мақсади – касб-ҳунар коллежлари ўқувчилари диққатини бошқаришнинг психологик

Битирув малакавий ишнинг вазифалари. 1. Мавзуга оид адабиётларни тўплаш, таҳлил қилиш ва тизимлаштириш. 2. Диққат муаммосининг психологияда ўрганилганлигини назарий жиҳатдан ўраниш. 3. Коллеж ўқувчилари диққати хусусиятлари тўғрисида назарий ва амалий маълумотларни ўрганиш. 4. Тадқиқот гуруҳидаги ўқувчилар билан психодиагностик ва психокоррекцион тадбирлар олиб бориш. 5. Тадқиқот ишлари юзасидан амалий тавсиялар ишлаб чиқиш. Битирув малакавий ишнинг илмий янгилиги : Касб-ҳунар коллежи ўқувчиларининг диққат хусусиятлари таълим фаолияти самарадорлигига таъсир этувчи омил сифатида ўрганилди. Коллеж ўқувчиларида диққат хусусиятлари диагностикаси ва психокоррекцияси амалга оширилди. Битирув малакавий ишнинг назарий ва амалий аҳамияти. Тадқиқот натижаларидан амалий психологлар, касб-ҳунар коллеж

1-БОБ. КОЛЛЕЖ ЎҚУВЧИЛАРИ ДИҚҚАТИ ХУСУСИЯТЛАРИ. 1.1. Диққат ва унинг психологик тавсифи. Диққат инсон фаолиятининг барча турларини муваффақиятли амалга оширишнинг ва уларни самарадорлигини таъминловчи муҳим шартлардан биридир. Киши фаолияти қанчалик мураккаб, серзаҳмат, давомийлик жиҳатдан узоқ муддатли, масъулият ҳиссини тақозо қилса, у диққатга шунчалик юксак шартлар ва талаблар қўяди. Инсон зийраклиги, фаросатлилиги, тез пайқаши, синчковлиги, дилкашлиги унинг турмуш шароитида, шахслараро муносабатида муҳим омил сифатида хизмат қилади. Диққат ақлий фаолиятнинг барча турларида иштирок этади, инсоннинг хатти-ҳаракатлари ҳам унинг иштирокида содир бўлади. Психология фанида диққатга ҳар хил таъриф берилади, уни ёритишда психологлар турли назарияга асосланиб ёндашадилар. Диққат деб онгни бир н

Шуни алоҳида таъкидлаб ўтиш керакки, диққат сезги, идрок, хотира, тафаккур, хаёл, нутқ каби алоҳида психик жараён эмас. Шунинг учун барча психик жараёнларда қатнашади, уларнинг маҳсулдорлигини оширишга таъсир этади. Шу боисдан диққат қаратилган объектлар онг тўпланган нуқтасида аниқ, яққол акс эттирилади. Демак, диққат-ақлий жараёнларнинг сифати, маҳсулдорлиги ва самарадорлигини таъминловчи инсоннинг ички активлигидан иборатдир. Шунингдек, у ҳар қандай инсон фаолиятининг зарурий шартидир. Психология тарихининг саҳифаларини варақласак, диққатнинг киши фаолиятидаги ролига берилган юксак ва қимматли мулоҳазалар учрайди. Жумладан, француз олими Кювье гениалликни чидамли диққат деб таърифлаши, Ньютоннинг кашфиёт фикрини доимо шу масалага қаратилиш жараёни дейиши, Ушинскийнинг диққат психик ҳаёт

инкор этилишини талаб қилади. Ана шу омилларга кўра, акс эттириш равшанланиб боради, тасаввурлар, мулоҳазалар фаолият якунлангунга қадар, қўйилган мақсадга эришгунча онгда сақланади. Ана шу йўсинда диққат фаолиятини назорат қилиб боради ва уни бошқаради. Шунинг учун кўпгина психологлар (П. Я. Гальперин ва унинг шогирдлари) диққатни юксак турини билиш жараёнлари, кишининг хулқ-атвори кечишини бошқариш имкониятига эга эканлигини таъкидлайдилар. Диққатнинг бирор объектга йўналишига кўра сенсор (перцептив), ақлий (интеллектуал), ҳаракатлантирувчи (ҳаракат) шаклларига ажратиш мумкин. Диққат муайян объектга тўпланиши кўп жиҳатдан инсоннинг ҳис- туйғуси, иродавий сифати, қизиқиши кабиларга боғлиқдир. Ҳис-туйғулар ва эмоционал ҳолатлар диққатнинг объекти билан узвий боғлангандагина унинг учун ижоб

1.1.1. Слайд Симультан англаш. Симультан сўзи “лаҳзали” деган маънони англатади. Бизнинг миямиз лаҳзали таъсирларни сезади, ахборотларни қайта ишлади ва унга жавоб беришга ҳаракат қилади. Биргина инсон кўзининг сезгирлиги шунчалик даражада эканки у 80 км узоқликдан ёниб турган гугурт ёруғлигини сезар экан. Олимларнинг мулоҳазаси-ча, кўзнинг қоронғуликда бўлганидан кейинги бир минут ичида сезгирлигини 10 баробар, 2 минутдан кейин 6 минг баробар, 10 минутдан кейин тўлиқ қоронғуликда 25 минг марта ошар экан.Диққатга ижобий таъсир этувчи омиллар Инсоннинг амалий ва ақлий фаолияти жараёнида унинг онги муайян даражада янги билимлар маълумотлар билан бойиб бориши натижасида Ҳис-туйғулар ва эмоционал ҳолатлар диққатнинг объекти билан узвий боғланганда Инсоннинг барқарорлашга н кайфияти диққатнинг

Қоронғуликда ёруғликда жуда ёриуғликда Эшитиш орқали кўриш мўлжалини фаоллаштириш. П.Я Анохин инсон мия фаолиятида вазият пайдо бқладики, унинг тузилишида фаоллик содир бўлганда. Шу ҳолатда мия яхлит ва самарали ишлайди. Бунинг учун эса эшитиш маркази орқали эришиш мумкин бўлади. Америкалик психолог Лонгве: Овоз чиқариб қаттиқ ўқиш, интеллектуал таҳлилга куч берадики, бу ўзи ичга такрорлаганга бунчалик самарали бўлмайди” деган эди. Американинг 16 президенти А.Линкольн ўқиган қишлоқ мактабида битта ўқув қўлланма бўлган ва фақат ўқитувчи томонидан у ўқилган ўқувчилар эса уни хор бўлиб такрорлаган. Доимо синфхона шовқун бўлиб турган. Буни қўшнилар “ари уяси” деб номлашган. 1.1.2. Расм9 Ички кўриш экрани Образли хотира Эшитиш хотираси Йўлбарснинг наъраси Қўнғироқ жиринги Булбулнинг сайраши Са

Диққат қонунлар: Апперцепция қонуни - (ушбу тушунчани фанга Г.Лейбинц олиб кирган). У бирон бир таассуротни, сезгиларни аниқ ва англаган ҳолда идрок этиши тушунилади. Апперцепция қонуни диққатнинг даражалари барқарор эмас, балки у ҳар бир инсонда тебраниб туришини билдиради. Битта предметни бир неча ёки бир неча предметни битта тарзда идрок этиши мумкинлигини ҳам англатади. Нима сабабдан бундай юз беришини АҚ қуйидагича асослайди: диққатнинг даражаси шахснинг конкрет предметга йўналганлиги, билимлар заҳирасига, физик ва психик ҳолатига, қувват майдонига (айни дамдаги). Аммо бу қонуннинг асосий воситаси –диққатнинг даражаси -доимий ўлчамга эга эмаслиги. У фақат инсонга эмас, бир қатор ташқи омилларга ҳам боғлиқ. Установка қонуни. Установкағ организмнинг яхши идрок этиш ёки пайқашга нисбатан

1.2. Диққат турлари, хусусиятларининг таълим фаолиятидаги аҳамияти Психологияда диққатнинг ихтиёрий тури, кўпинча иродавий деб номланади. Бу, албатта, бежиз эмас, чунки, диққатнинг муайян объектга йўналтирилиши ирода кучи билан сақлаб турилади. Ҳатто ихтиёрсиз диққат фаолиятида қатнашса, у ҳам ироданинг зўри билан йўналтирилган объектда тўпланиб туради. Ироданинг фаолиятни амалга оширишда иштирок қилиши кўп жиҳатдан кишининг мақсадига интилиши, ишчанлик қобилияти, психологик тайёрлигига боғлиқ. Шу боисдан диққатнинг кучи, барқарорлиги, мустаҳкамлиги илдамлиги одамнинг муайян фаолиятини бажаришга мойиллиги, шайлиги билан ўлчанади. Диққатнинг юксак даражада мужассамлигини таъминлаб туришда одамнинг фаолиятни бажаришга мувафиқлашгани муҳим роль ўйнайди. Ҳар қандай фаолиятни амалга оширишнинг

1.2.2. Жадвал ДИККАТНИНГ КУЙИДАГИ ТУРЛАРИ АЖРАТИЛАДИ: Ихтиёрсиз диккат бирон ташки сабаб билан ва бизнинг хохишимиздан ташкари хосил буладиган диккат. Ихтиёрсиз диккатни тугдирувчи сабаблар, бизга таъсир килувчи кузговчиларнинг кандайдир машхур хусусиятларидир: ёркинлиги, кучи, тусатдан содир булиши ва хоказо. Масалан, кутилмаганда хонага учиб кирган капалак, каттик товуш ва х. Ихтиёрий диккат бу диккатимиз каратилиши лозим булган нарсани олдин белгилаб олиб, онгли равишда куйилган максад билан ишга солинган диккат. Бу диккатнинг бошланиши ва бутун килинаётган иш мобайнида давом эттирилиши – куч ва зур беришни, яъни ироданинг иштирокини талаб килади. Шунинг учун уни иродавий диккат хам дейиш мумкин Ихтиёрийдан кейинги диккат бу ихтиёрий диккатни жамланишида керак булган иродавий зур беришн

кизикиш асосида пайдо булади, лекин объект хусусиятлари билан боглик холда келиб чиккан кизикиш эмас, балки шахс уйналишининг бир куринишидир. Диққатнинг объектга тўпланиши, мустаҳкамланиши одамнинг қизиқишларига боғлиқдир. Ҳатто ихтиёрсиз диққатнинг фаолиятда мужассамлашишида кишининг иштиёқи ва қизиқиши катта аҳамиятга эгадир. Одатда фаолиятга қизиқиш бевосита ва билвосита шаклда намоён бўлади. Бевосита қизиқиш фаолият жараёнига, хатти-ҳаракатларнинг ўзига, иш услубларига қаратилган қизиқишдан иборатдир. Билвосита қизиқиш эса, фаолиятнинг мақсадги, унинг натижасига йўналтирилган қизиқишдир. Ихтиёрий, иродавий диққат билвосита қизиқиш билан алоқадордир. Психологик маълумотларнинг таҳлилига кўра, диққатнинг объектга тўпланиши ва мустаҳкамланиши кўзланган мақсадни, фаолият маҳсулининг зарур

истакларини ва шу кабиларни кузатишда ички диққат юзага келади. Диққатнинг ҳар иккала кўриниши ҳам фаолиятнинг муваффақиятли якунланишига муносиб ҳисса қўшиш имкониятига эгадир. Диққат инсон фаолиятининг барча турларини муваффақиятли амалга оширишнинг ва уларни самарадорлигини таъминловчи муҳим шартлардан биридир. Киши фаолияти қанчалик мураккаб, серзаҳмат, давомийлик жиҳатдан узоқ муддатли, масъулият ҳиссини тақозо қилса, у диққатга шунчалик юксак шартлар ва талаблар қўяди. Инсон зийраклиги, фаросатлилиги, тез пайқаши, синчковлиги, дилкашлиги унинг турмуш шароитида, шахслараро муносабатида муҳим омил сифатида хизмат қилади. Диққат ақлий фаолиятнинг барча турларида иштирок этади, инсоннинг хатти-ҳаракатлари ҳам унинг иштирокида содир бўлади. Н. Ф. Добринин. Н. В. Кузьмина, И. В. Страхов, М

Диққатнинг муайян объектларга тўпланиши, тўпланганлиги (концентрацияланиши) айни пайтда бошқа жисмлардан чалғишни ёки уларнинг вақтинча (муваққат) инкор этилишини талаб қилади. Ана шу омилларга кўра, акс эттириш равшанланиб боради, тасаввурлар, мулоҳазалар фаолият якунлангунга қадар, қўйилган мақсадга эришгунча онгда сақланади. Ана шу йўсинда диққат фаолиятини назорат қилиб боради ва уни бошқаради. Шунинг учун кўпгина психологлар (П. Я. Гальперин ва унинг шогирдлари) диққатни юксак турини билиш жараёнлари, кишининг хулқ- атвори кечишини бошқариш имкониятига эга эканлигини таъкидлайдилар. Диққатнинг бирор объектга йўналишига кўра сенсор (перцептив), ақлий (интеллектуал), ҳаракатлантирувчи (ҳаракат) шаклларига ажратиш мумкин. 15

Диққат муайян объектга тўпланиши кўп жиҳатдан инсоннинг ҳис- туйғуси, иродавий сифати, қизиқиши кабиларга боғлиқдир. Ҳис-туйғулар ва эмоционал ҳолатлар диққатнинг объекти билан узвий боғлангандагина унинг учун ижобий аҳамият касб этади. Ҳис-туйғулар, эмоционал ҳолатлар қанчалик кучли ва кўтаринки тарзда намоён бўлса, демак диққат ҳам шунчалик объектга мустаҳкам қаратилади. Ҳислар, эмоциялар диққатнинг ҳам ихтиёрсиз, ҳам ихтиёрий турларини зўрайтиради. Инсоннинг амалий ва ақлий фаолияти жараёнида унинг онги муайян даражада янги билимлар маълумотлар билан бойиб бориши натижасида диққат ҳам такомиллашади. Янгиликни пайқаш ҳисси одам ақлий фаолиятини фаоллаштиради (активлаштиради), шу билан бирга, диққатнинг объектга узоқроқ тўпланишини таъминлайди. Инсоннинг барқарорлашган кайфияти диққатнинг

қандай фаолиятни амалга оширишнинг бошида қийинчиликлар юзага келади ва улар кишидан иродавий зўр беришни талаб қилади. Фаолиятни бажаришдаги нуқсонларнинг намоён бўлиши диққатни тўплашдаги қийинчиликларнинг оқибати бўлиб ҳисобланади. Диққатнинг объектга тўпланиши, мустаҳкамланиши одамнинг қизиқишларига боғлиқдир. Ҳатто ихтиёрсиз диққатнинг фаолиятда мужассамлашишида кишининг иштиёқи ва қизиқиши катта аҳамиятга эгадир. Одатда фаолиятга қизиқиш бевосита ва билвосита шаклда намоён бўлади. Бевосита қизиқиш фаолият жараёнига, хатти-ҳаракатларнинг ўзига, иш услубларига қаратилган қизиқишдан иборатдир. Билвосита қизиқиш эса, фаолиятнинг мақсадги, унинг натижасига йўналтирилган қизиқишдир. Ихтиёрий, иродавий диққат билвосита қизиқиш билан алоқадордир. Психологик маълумотларнинг таҳлилига кўра, ди

Диққатнинг ҳар иккала кўриниши ҳам фаолиятнинг муваффақиятли якунланишига муносиб ҳисса қўшиш имкониятига эгадир. а) Диққатнинг маълум вақт оралиғида сақланиш диққатнинг барқарорлиги деб аталади. Агар бирон бир киобни эътибор бмлан ўқишга киришилганда бу хусусият кузатилади. Диққатнинг барқарорлигининг тебраниши лаҳзали ондан бир неча соатгача давом этиши мумкин. б) Диққатнинг қисқа вақт оралиғида бир неча объектни идрок этиш хусусияти эса унинг кўлами дейилади. Масалан, инсон бир вақтни ўзида гапириши, эшитиши ва ўқиши мумкинми? Бунинг имкони борми? Албатта. Имкони бор. Бунинг учун ушбу фаолиятга ўрганиш керак. в) Диққатни бир вақтнинг ўзида бир неча объектларга йўналиши ва назорат олиб бориши ҳамда баъзан аксинча бир неча фаолиятдан битта фаолиятга диққатни тўплашига тақсимланиши дейилад

ўтиш шароитида охирги фаолият самарадорлиги сусаймаслиги керак. Масалан, шахс ақлий фаолият билан машғул, сўнгра у бирон бир жисмоний фаолиятга кўчиб ўтди, сўнгра мусиқа асбобида куй чалди ва бошқалар. Ҳар сафар бир фаолият туридан иккинчисига ўтган вақтда маълум вақт талаб этилади. Бу эса унга росланиш, адаптация қилиш ва янги фаолимят турига кўникма ҳосил қилишни талаб этади. Агар фаолият машқлантириб борилса, бир фаолиятдан иккинчи фаолиятга ўтганда диққатнинг самарадорлиги сусаймайди. Диққатнинг сифатлари 19 БарқарорлигиДиққатнинг сифатлари Фаоллиги Й ў налган лиги Кенглиги Дараж алари 1.Ихтиёрсиз 2. Ихтиёрий 1.Ташқи 2.Ички 1 .Ҳажми 2. Тақсимлан ганлиги 1.Енгил 2. Қийин 1. Қатъий 2.Беқарор К ў чиши 1.Юқори 2. Қуйи

1 .3. Касб-ҳунар коллежи ўқувчилари диққатининг ўзига хос жиҳатлари Диққат психик фаолият йўналганлигида мавжуд.диққатни аниқлаш учун маълум объект билан боғлиқ у ёки бу фаолиятни бажарилиши назарда тутилади. Диққатнинг аниқловчи сифатида бир қатор фаолият йўналишларини олиш мумкинки, улар идрок объектини танлаш билан характерланади:  Одамнинг суратга назар солиши ва унда тасвирланган ифодани баҳолай олиши;  Хонага кирганда стол атрофида ўтирган одам қаратилиши  Ҳар бир соҳа эгасининг касбий фаолиятидаги жараёнлардаги объектларга назар ташлаш. Диққат йўналтирилган объектга нисбатан инсон яққол ва фарқни кўради. Аммо эътибор бермаган объектга бу ҳолат кузатилмайди. Диққат марказига турли объект ва нарса-ҳодисаларнинг тушушининг асосий сабаби ушбу жараённинг фаолият ичида кечишидир. Онг ф

Диққатнинг физиологик ва нейропсихологик механизмлари анча мураккаб, кўпчилик физиологлар унга марказий асаб тизимида фаоляит кўрсатувчи ва ҳар хил даржада жойлашган фильтр сифатида қарайдилар. Ушбу фильтрнинг асосий функцияси кам аҳамиятли ва устун даржада индивид учун аҳамиятли сигналларни фильтрлайди. Диққат анатомик ва физиологик жиҳатдан ретикуляр формация ва таламик тизим, бош мия пўстлоғи билан субталамус, гипоталамус, махсус нейронал, селектив диққат жараёнида иштирок этувчилар (диққат нейронлари, янгилик детекторлари) дан иборат. Инсоннинг организми ретикуляр формация оқибатида инсонда умумий бедорлик ҳолатига олиб келади, унинг кучи орқали ўз диққатини фаол бошқаради. Фаоллаштирувчи ретикуляр формация унга ҳар хил сезги органларидаги периферик рецепторлар томонидан тушувчи импуль

Қ ўзғатувчилар таъсирида бош миянинг маълум бўлимларида қўзғалиш ҳосил қилиш ва бошқа қисмида тормозланишни келтириб чиқариш қўзғалишнинг оптимал ўчоғи деб номланади. А.А.Ухтомский диққатнинг физиологик асосини доминанта ҳақидаги таълимотга таянади. Доминанта-ҳаракатдаги оптимал ўчоқдаги фарқ қилиб, юқори барқарорликка эгаликни ифодаловчи ҳукмрон қўзғалиш ўчоғидир. Масалан, доминантли қўзғалиш ўчоғи инсонда интеллектуал меҳнат устида ишлаётганида тўпланиш даражасини оширади (кўчадаги шовқин, қичқириқ) у ҳеч чалғимайди. Ҳалигача диққатнинг физиологик асосини белгиловчи ғоялар ўзининг якунига етгани йўқ, янги фаразлар шаклланаверади. Кейинги даврда диққатнинг физиологик асослари ҳақидаги изланишлар қуйидаги хулосаларга олибкелди: 1. Диққат ўзида миянинг умумий бедорлик ҳолатини ифодалайди. Б

намоён бўлади деб тушунтирди. Бу диққат тури ўқувчининг 4,5-5 ёшига қадар сайқалланиб боришини эътироф этади. А.Н.Леонтьев эса Л.С.Виготскийнинг қарашларига асосланиб, қуйидаги ғояни илгари суради: 1. Ташқи бавосита диққат табиий диққатга нисбатан тезроқ ўсиб бориб, мактаб ёшида келиб секинлашиш ҳолати юз беради. Чунки ташқи бевосита диққат ички бавоситага айланиб боради. 2. Ихтиёрий ва ихтиёрсиз диққат хусусиятлари ўртасидаги фарқланиш мактабгача ёшда бошланиб, мактаб ёшида максимум даражага етади. Сўнгра тенглашиш юз беради. Л.С.Виготский ўқувчининг ҳаётининг биринчи кунидаёқ диққатни чақирувчи «қўш стимул» тамойилига қўшилади. 1. Ҳаётнинг биринчи ҳафтасида оирентировка рефлекси ўқувчидаги ихтиёрсиз диққатнинг объектив, туғма белгиси. 2. 1 ёшнинг охирида ориентировка тадқиқотчилик фаолия

6. 5-6 ёш. Ўзига кўрсатма бериш асосида ихтиёрий диққат- элементлари шаклланади (ташқи қўшимча воситалар ёрдамида). 7. Мактаб ёши. Ирода асосида ихтиёрий диққат ривожанади. Диққатнинг самарадорлигини таъминлашга таъсир кўрсатувчи омиллар Ташқи қўзғатувчиларнинг таъсири Контраслик Интенсивлик Қўзғатувчининг давомли таъсири Объектнинг ҳаракати. Ички ҳолатга боғлиқлиги Ҳиссиётга боғлиқлиги Қизиқиш. Эгалланган таэрибага боғлиқлиги Фаолиятни тўғри ташкил этиш. 24 Диққатнинг самарадорлигини таъминлашга таъсир кўрсатувчи омиллартажриб а ҲиссиётФаолиятни тўғри ташкил этиш Қизиқи ш Объектнинг ҳаракати Қўзғатувчининг давомли таъсири Интенсивли к “ Контрасли к

2-БОБ. КОЛЛЕЖ ЎҚУВЧИЛАРИ ДИККАТИ ДИАГНОСТИКАСИ. 2.1. Диққат хусусиятларини ўрганишнинг психологик усуллари. 1-модал носпецифик . Диққатнинг бузилишининг ҳар хил шакли ва даражалари бўлиб, бунда каса диққатни тўплай олмайди ҳар хил модалликдаги стимуллар (кўриш, эшитиш, тактил) (узунчоқ ва ўрта мия – носпецифик йўл). Касалда тез толиқиш, кескин ҳажмларни аралаштириб юбориш ва диққатни йўналтиришни бузилишига олиб келади. Бу барча фаолиятда –гностик, сенсомотор, интеллектуал). У бош миянинг лат ейиши орқали юз беради. Касалда ҳисоблаш операциялари вақтида тўғри ва кейинчалик ҳисоблашда хатоларга йўл қўйилади. 1. Паришонхотирлик – диккатнинг чекланган объектларга узок вакт мобайнида каратилиб туришининг бузилиши. Бу бузилиш купинча чарчаганда, астеник холатларда кузатилади. 2. «Олимнинг эътиб

6. Апрозексия – диккатнинг бутунлай уйколиб кетиши. Инсоннинг бирон-бир нарсани билиши, англаши ва уларни идрок этиш, хотирада сақлаш ёки бирон-бир муаммо устида мушоҳада юритиши учун онгини тўплаши ва йўналтириши лозим бўлади. Диққатнинг муҳим хусусиятлари унинг тўпланиши ва йўналганлик характерига эгалигидир. Билимларни ўзлаштириш жараёнида ҳар бир руҳий жараённинг ўзига хос ўрни борлиги сир эмас. Аммо уларни яққол ва маҳсулдор натижаларга эга бўлиши кўп жиҳатдан шахс руҳиятининг шундай бўғинига боғлиқки, кўп ҳолатларда психик жараёнларнинг ривожланишида учрайдиган нуқсонлар вақтида эътибордан четда қолдирилади. Диққатни амалий ўрганиш ва унинг натижаларини психологик таҳлил этиш шахс фаолиятини самарали ташкил этиш имконини беради. Диққатнинг назорат функцияси ҳар бир бажарилаётган вази

Тест топшириғи учун фойдаланиладиган материал: Натижаларни қайта ишлаш : 10 балл - диққатнинг ҳажми 6 та ва ундан кўп бирликка эга . Сизнингтаълим олишингизда диққатингиз панд бермайди . Бу сизни тенгдошларингиз орасида диққат - эътиборлилигингиз билан ажаралиб турасиз . -8-9 балл - диққатнинг ҳажми 4-5 бирликка тенг . Сиз диққатингиз бу ҳажми билан таълим жараёнида қийналаётганлигингизни билдиради . Сизда диққатингизни бир жойга тўплаш ва йўналтиришда қийинчиликларга дуч келаётганлигингизни англатади . 4-7 балл , диққат ҳажми 2-3 бирликка тенг . Бу мактабда таълим олиш учун меъёрдан паст ҳолат ҳисобланади . Бундан кўринадики , сиз таълим жараёнида бериладиган билимларни ўзлаштиришда анча қийинчиликларга дуч келмоқдасиз . Диққатингизни бир жойга тўплай олмайсиз . Диққатингиз жуда ҳам тарқо

эътиборсизлик туфайли таълим олишга бўлган хоҳиш - истагингиз умуман сўнган . Тушиб қолдирилган рақамни топинг тести Йўриқнома: ҳурмали ўқувчи, сизга икки хил вариантдаги тест топшириқлари тақдим этилади. Биринчи топшириқда, тақдим этилаётган бланкада 1дан 40 гача бўлган сонлар берилган. Улар 25 тани ташкил этмоқда. Улардан 15 таси тушиб қолдирилган. Сиз 1,5 дақиқа мобайнида сонлар қаторидан тушиб қолдирилган рақамларни ёзишингиз лозим бўлади. Хатоларни тузатишга йўл қўйилмайди. Тайёрланинг! Бошланг! Стимул материал 14 5 31 27 37 40 34 23 1 20 19 16 32 13 33 2 6 8 25 9 12 26 36 28 39 Назорат варақаси Йўриқнома : ҳурмали ўқувчи , сизга 1 дан 70 гача бўлган сонлар берилган бланк тақдим этилади . Улар 49 тани ташкил этмоқда . Улардан 21 таси тушиб қолдирилган . Сиз 5 дақиқа мобайнида сонлар қ

51 6 53 29 17 61 41 46 18 32 12 63 2 50 4 39 23 60 28 55 36 Назорат варақаси Натижалар шарҳи: 1-40 гача бўлган сонлар қатори учун: 11 тадан кам рақамларнинг тўғри топиш: диққатнинг танловчанлиги ва тақсимланиши қуйи даражада. 11-13 та рақамларнинг тўғри топилганлиги: диққатнинг танловчанлиги ва тақсимланиши ўрта даражада. 14-15 та рақамларнинг тўғри топилганлиги: диққатнинг танловчанлиги ва тақсимланиши юқори даражада. 1-70 гача бўлган сонлар қатори учун: 13 тадан кам рақамларнинг тўғри топиш: диққатнинг танловчанлиги ва тақсимланиши қуйи даражада. 15-17 та рақамларнинг тўғри топилганлиги: диққатнинг танловчанлиги ва тақсимланиши ўрта даражада. 18-21 та рақамларнинг тўғри топилганлиги: диққатнинг танловчанлиги ва тақсимланиши юқори даражада . Э.Шульте жадвали 29

Методика мақсади: Ушбу методика ўқувчиларнинг сенсомотор реакцияси, диққатнинг тақсимланиши ва кўчишини, ишга қобилиятлилик динамикаси ва идрокни ўрганишга мўлжалланган. Йўриқнома: Сизга бир нечта 1 дан 25 гача бўлган рақамларнинг тартибсиз жойлатирилган жадвали тақдим этилади. Сиз жадвалдаги рақамлар устида ишланг, яъни 1 дан 25 гача бўлган сонларни айтинг ва кўрсатинг. Буни тез ва хатосиз бажаришга ҳаракат қилинг. Материаллар: 14 18 7 24 21 22 1 10 9 6 16 5 8 20 11 23 4 25 3 15 19 13 17 12 2 Натижаларни қайта ишлаш: Ёш Балл 1 2 3 4 5 Жуда юқори Юқори Ўрта Паст Жуда паст 10 45 ва кам 46-55 с 56-65 с 66-75 с 76 с ва кўпроқ 11 35 c ва кам 36-45 с 46-55 с 56-65 с 66 с ва кўпроқ 12 30 с ва кам 31-35 с 36-45 с 46-55 с 56 с ва кўпроқ 1-машғулот Диққатни амалий психологик текширишда унинг кўлами

биринчиси, Крепеленнинг ишлашга қобилиятлик даражасини ўрганиш методикасидан фойдаланилади. PERRON-RUZER metodikasi Ушбу тест ўқувчиларнинг ихтиёрий диққатини, унинг барқарорлиги, кўчувчанлиги ва тақсимланишини баҳолашга мўлжалланган. Шунингдек, тест инсоннинг танлаш реакцияси тезлигини ўрганишга мўлжалланган. Йўриқнома: сизга тақдим этилаётган фигуралар ва улардаги шартли белгиларга эътибор қаратинг. Сўнгра 10 та қатордаги геометрик фигуралар берилади. Сизнинг вазифангиз геометрик фигураларга уларнинг шартли белгиларни тез ва хато қилмасдан қўйиб чиқишга ҳаракат қилинг. Зарур жиҳозлар: шакл лар акс этган бланк, секундомер. 31 2 5 + - 222

Крепелен методикаси Методикани қўллаш мумкин бўлган соҳалари: турли касб эгалари, ўқувчи ва талабаларнинг ишчанлик қобилияти, диққатининг барқарорлиги ва кўчувчанлигини ҳамда шахсдаги клиник ўзгаришлар бор ёки йўқлигини аниқлашда. Методика ҳақида изоҳ: ушбу методика Э.Крепелин томонидан 1895 йилда тақдим этилган бўлиб, унда иккита сонлар қатори берилади. Иккала қатордаги сонлар бир бирига қўшилиши лозим. Методика иродавий қувват, машқлантирилганлик ва толиққанликни аниқлашга мўлжалланган. Ҳозирги кунда методикадан диққат хусусиятларини (кўчувчанлик ва барқарорлик), ақлий иш қобилияти ва психик суръатни ўрганишда фойдаланилади. Методикани ўтказиш мақсади: диққатнинг хусусиятлари, ақлий иш қобилияти ва толиққанликни аниқлаш. Зарур материаллар: методика бланки, соат ёки секундомер ва қалам. М

9 2 3 6 3 5 4 7 8 9 3 9 4 8 9 2 4 2 7 5 7 8 4 7 4 7 5 4 4 8 6 9 7 9 2 3 4 9 7 6 4 8 3 4 9 6 8 6 3 7 6 6 9 2 9 4 8 2 6 9 4 4 7 6 9 3 7 6 2 9 8 9 3 4 8 4 5 6 7 5 4 3 4 8 9 4 7 7 9 6 3 4 5 8 5 7 3 9 7 2 6 9 3 4 7 4 2 9 8 4 3 7 5 8 3 3 4 6 5 4 8 4 3 5 5 4 2 9 6 2 4 2 9 2 7 2 5 8 5 2 9 9 4 4 5 3 2 8 2 9 8 9 4 2 8 7 8 5 4 3 5 3 4 3 2 7 7 8 5 2 9 6 4 4 7 6 7 5 6 9 8 6 4 7 4 9 6 3 4 9 9 4 8 6 5 7 4 9 3 2 4 7 4 9 8 3 8 8 4 7 8 9 4 3 9 3 7 6 5 2 4 4 3 4 8 7 5 9 2 4 Натиажаларни қайта ишлаш: Текширилувчи ҳар бир 20 сонияда қанча тўғри ва нотўғри қўшиш амалини бажарганлиги ҳисобланади. Методика ишга лаёқатлилик коэффициентини қўлга киритишга имкон беради: 1 2 / /s s К ли  С 2 - охирги тўрт қатордаги жуфт сонларни тўғри қўшишлар йиғиндиси С 1 -олдинги тўрт қатордаги жуфт сонларни тўғри қўшишлар йиғинд

эътиборга олинади. Диққатни тақсимланиш коэффициенти чет таъсир сифатида қаралади (С). У экспериментаторнинг дастурида режалаштирилган умумий учлик миқдорига мос тарзда учта тўлиқ ва учта оддий учликни текширилувчи томонидан тўғри қайд этилганлик муносабати натижаси сифатида ҳисобланади. Шундай қилиб, натижа доимо тўғри жавоблар миқдорини дастурлаштирилган жуфт ва оддий сонларнинг усусий миқдорига нисбати 1 дан кичик сонни ифода этади.1  N m C С нинг ката миқдори диққатнинг яхши тақсимланганлигини билдиради. Баъзан гуруҳнинг индивидуал кўрсаткичлари гуруҳнинг ўртача кўрсаткичи (С) билан солиштирилади. У ҳолда С 1 дан ката бўлиши мумкин. Бу ҳолда диққатнинг сифатини баҳолаш қуйидагича бўлади: Аъло: С 25,1 С гр Яхши:1,0 С гр  C  1,25 С гр Қониқарли: 0,75 С гр 0,1 C Ёмон: 75,0  C С гр

Ишни бошлашдан олдин текширилувчиларга протокол учун жадвал тайёрлаб қўйилади (4-шакл). Ишни амалга ошириш тартиби. Машғулот гуруҳи амалга оширилади. Ўқитувчи ёки унинг ёрдамчиси текширилувчиларга йўриқномани маълум қилади. Текширилувчига йўриқнома. Сизга 1 дан 29 гача бўлган тасодифий сонлар кета-кетлиги тақдим этилади. Улар орасида учта тоқ ва учта жуфт сонлар учлиги бор. Сиз уни кўрганингиз заҳотиёқ, ушбу учлик сонларни протоколда қайд этиб боринг. Агар сиз бошқа сонларни учратсангиз (кўп ёки кам) уларни ёзиб борманг. Экспериментаторнинг «черта» сигналига кўра протоколда қайд этинг. Сўнгра экспериментатор секундомерга мос тарзда рақамли материални ўқишга киришади. Ҳар бир минутда у «Черта» сигналини беради. Бутун бланкни ўқиб бўлгач эксперимент тугайди. Натижаларни қайта ишлаш. 1. Экспе

Диққатнинг экспериментал тадқиқ этиш методларини танлаш унинг турларидан бирон-бирига боғлиқ бўлади. Ихтиёрсиз диққатнинг барқарорлигини аниқлашда аппаратурали методдан фойдаланилади. Ихтиёрий диққатни ўрганишда эса, субъектнинг фаоллиги алоҳида эътиборга олинади. Кейинги вақтларда тамғаларни тузатиш усулидан кенг фойдаланилмоқда. Диққатнинг барқарорлигини унинг динамикасида ўрганиш муҳим. Ушбу машғулотда Бурдон-Анфимовнинг тамғаларини тузатиш жадвалидан фойдаланилади (бланкадаги берилган ҳарфлар чизилади). Топшириқ халақит берган шароитда бажарилади. Диққат барқарорлигининг шартли кўрсаткичи танлаш тезлигининг ўзгаришидан иборат (6-шакл). Мазкур топшириқда битта эмас, вақт оралиғига кўра (Т н ) бир неча стимул (м н ) бор. Топшириқ давомида танлаш тезлигининг ўзгариши қуйидаги ифода билан

Ишнинг амалга ошириш тартиби: Машғулот гуруҳий ўтказилади. Уни ўқитувчи ёки унинг ёрдамчиси ўтказиши мумкин. Экспериментатор ҳар бир текширилувчига тайёр стандарт бланкни тарқатади ва йўриқнома билан таништиради. Текширилувчи учун йўриқнома: «Бланкдаги қаторларнинг ўнг ва чап томонини қараб чиқиб, сиз «р» ва «к» ҳарфларни вертикал тарзда чизишингиз керак. Топшириқни тез ва аниқ бажаринг. Менинг «Чизинг» буйруғимдан кейин, сиз топшириқда кўрсатилган ҳарфни ўчириб бошланг ва уни то менинг кейинги буйруғимга қадар давом эттиринг. Шундай қилиб, бланкнинг охиригача топшириқни бажариб боринг». Тажриба давомида экспериментатор 30 секунд оралиғида «чизинг» сўзини айтади ва қайд этиб боради. Тажрибанинг 2-ва 4-минутларида экспериментатор текширилувчиларни огоҳлантирмасдан, уларга халақит беради ва

7. Экспериментатор билан биргаликда К ва К нинг ўртача қиймати гуруҳнинг барча текширилувчилари учун аниқланади. 3-БОБ. ЎҚУВЧИЛАР ДИККАТИ ПСИХОКОРРЕКЦИЯСИ. 3.1. Ўқувчилар диққатини коррекциялаш воситалари Диққатнинг бошқа руҳий жараёнлардан фарқли томони шундаки, уни баҳолашда бир қатор жиҳатлари инобатга олинади. Диққатнинг психик жараён сифатида қараш ёки уни жараён сифатида эътиборга олмайдиган томонлари ҳам мавжуд. Диққатнинг психик жараён эмаслигига сабаб унинг алоҳида фаолият маҳсулига эга бўлмаслигида. Аксинча диққатни бошқа психик жараёнлар билан муносабатида жараён сифатида, яъни сенсор, перцептив ва интеллектуал диққат; ҳолат сифатида эса тўплаганлик ҳолатини, шахс хусусияти сифатида эса эътиборлилик тарзда қараш мумкин. Диққатнинг бошқарувчилик функцияси бошқа билиш жараёнларида

диққат ҳам мавжуд. Бунда қандайдир вазифа онгли амалга оширилганлиги билан, шахснинг бу фаолиятга сингиб кетиши иродавий куч талаб этмайди. Диққатнинг бир қатор хусусиятлари мавжудки, уларга танловчанлиги, кучи, барқарорлиги, тўпланиши, ҳажми, тақсимланиши ва кўчиши киради. Диққатнинг ҳажми деганда, қисқа вақт ичида идрок этилган объектлар миқдори тушунилади. Қатор тадқиқотчилар диққатнинг ҳажми деганда, ахборот кўламидан келиб чиқиб баҳолашади. Уларнинг фикрича, субъектнинг бу ахборотни ўзлаштириш учун қандай қилиб онгни тўплаш имконияти билан, баҳоланади. Ҳар хил турли стимулли шароитда диққат кўламини ихтиёрий бошқариш анча чекланган. Стимулларнинг маъноли тузилмаси эса, юқори кўрсаткичга олиб келади. Диққат кўламининг чекланганлиги сенсор- перцептив зонага тушган объектларнинг доимий а

Юқорида санаб ўтилган диққат хусусиятлари функционал бирликка эга ва уларни ажратиш эса экспериментал усуллар орқалигина амалга оширилади. Шу сабабли ҳам бугунги кунда диққат хусусиятларини ўрганишда психология тармоқларида мавжуд усулларнинг бошқа фанлар усуллари билан ўзаро ҳамкорлигида амалга оширилмоқда. 3.2. Коллеж ўқувчилари диққати хусусиятларини шакллантириш тренинги. 1-машқ. Корректур синов Коррекцион ишларимизда иштирок этган 9 нафар ўқувчининг ҳар бирига варақда ёзилган матн берилди ва қуйидаги йўриқнома амалга оширилди: Сизга берилган матндан “2А” ҳарфини топинг ва ўчиринг. Бу корректур машқ ҳафтасига 3 марта 5 минутдан ўтказилди. Машқни гуруҳий тарзда ўтказдик. Машқ аста-секин такомиллаштириб борилди. Кейинги босқичда 1 та эмас, 2 та ҳарф ўчирилиши сўралди, улардан бири квадра

Бу шаклдаги топшириқлар предметлар ва ҳодисаларнинг муҳим белгиларини ажратиш малакасини талаб қилади. Ўқувчиларни систематик ва мақсадга йўналтирилган ҳолда қиёслашга ўргатиш диққатни ўз вақтида активлаштириш кўникмасининг ривожланишига ҳисса қўшади. Таққослаш учун ўқувчиларга деталларнинг маълум сонини ўз ичига олган тасвирлар, расмлар таклиф этил ди . Ушбу машқ икки босқичдан иборат бўлиб, биринчи босқичда ўқувчиларга иккита қорбобонинг расми хавола этилди. Уларнинг ўртасидаги бир нечта фарқни топиш ва ҳар бир фарқни топганда уни қоғозга бирор белги билан қайд этиб қўйиш топшириғи берилди. Машқнинг иккинчи босқичида эса ўқувчиларга иккита матрёшка расми берилди ва худди биринчи машқдаги каби ўқувчиларга иккита матрёшка ўртасидаги бир нечта фарқни топиш ва ҳар бир фарқни топганда уни қоғ

2-машқ. Фарқини топ учун материал 42

«Ҳамма нарсани пайқайсан» машқи 7-10 та предметни қатор қўйиб, усти ёпиб қўйилди. Сўнгра предметларнинг устини 10 с екунд га очиб, ўқувчилардан унинг қандай кетма- кетликда жойлашганини эслаб қолишлари сўралди. Сўнгра эса, предметларнинг ўрнини алмаштириб қўйиб, аввалги ҳолатида қандай кетма- кетликда жойлашган эканликларини аниқлашдилар. Машқнинг сўнгги босқичида ўша предметларга қарамасдан, уларнинг рангини айтиб бериш сўралди. «Санаш» машқи Ўқувчилардан 1 дан 20 гача бўлган сонларни доскага ёки қоғозга ёзиш давомида айтиш таклиф этилди. Бунда санаш олдинга, ёзиш эса тескари томонга қараб борди, яъни бир деган ҳолда ўқувчи қоғозга 20 ни ёзади 2 деганда 19 ва ҳ.к. Топшириқни бажаришга кетган вақт ва хатолар сони саналди. Шуни таъкидлаш жоизки, гиперактив ўқувчилар билан гуруҳий тарзда оли

В) Оёқларини кериб, қўлларини ёйиб турган одамчаларни белгила (..) Г) қўл оёқларини бирдай ёйган одамчаларни белгила (…….) Д) оёқларини жуфтлаб, қўлларини туширган одамчаларни белгила(…….). Лабирин т машқи 1 Оролчада µазина яширилган. Унга етиш учун лабиринтдан адашмай ўтиш керак. Лабиринтлардан адашмай ўтганларга « х азина топар» унвони берилади. Лабирин т машқи 2 44

Лабиринт машқи хам икки босқичда олиб борилади. Биринчи босқичда 4 та кичик лабиринт ўқувчиларга тақдим этилди. Ўқувчиларга лабиринтда 45

муҳим нарса яширинганини, агар уим уни тез ва тўғри йўл билан топса, “хазина топар” кнвони олишини айтиб ўтилди. Машқнинг иккинчи босқичида эса 2 та катта лабиринт тақдим этилиб, худди биринчи босқичдаги каби лабиринтда муҳим нарса яширинганини, агар уим уни тез ва тўғри йўл билан топса, “хазина топар” кнвони олишини айтиб ўтилди. Шундан сўнг ўқувчилар машқни жуда эпчиллик билан бажаришга киришдилар ва яхши натижага эришдилар. D IQQAT VA KUZATUVCHANLIKNI RIVOJLANTIRISH MASHQLARI Diqqat va kuzatuvchanlikni rivojlantirishning o’n ikkita oddiy va samarali usullari. Bu mashqlarni ish o’rtasida, tanaffus yoki dam olish vaqtlarida bajaring. Bu diqqatingizni barqarorligi va hajmini o’stirishga xizmat qiladi. Diqqat insonni biron bir narsa yoki hodisaga faoliyatini jamlashi hisoblanadi. Ko’pgina i

2 -mashq Yig’indisi 15 ga tеng bo’lgan uchta kеtma-kеt sonlar guruhi nеchtaligini ayting: 489561348526419569724 3-mashq Quyidagi sonlardan nеchtasi bir vaqtni o’zida 2 va 3 ga bo’linadi: 33; 74; 56; 66; 18 4-mashq 1. Qiziqarli dasturni tomosha qilayotgan vaqtingizda budilnik soatni tеlеvizorning oldiga qo’ying. 2. 2 daqiqa davomida tеlеdasturdan chalg’imagan holda diqqatingizni soatning sеkundli strеlkasiga to’plang. 5-mashq 1. Ikkita flomastеr oling. 2. Bir vaqtni o’zida ikkala qo’lingiz yordamida rasm chizishga harakat qiling. CHizishni bir vaqtda boshlang va tamomlang. Bir qo’lda –aylana, ikkinchisida uchburchak. Aylana tеks sirtli, uchburchak esa o’tkir burchakli bo’lishi lozim. 3. Endi 1 daqiqa davomida maksimal darajada aylana va uchburchaklar chizing. 4. Baholash tizim :  5 tadan k

9 -mashq 1. Oldingizga qandaydir prеdmеtni qo’ying. 2. Unga bir nеcha daqiqa davomida xotirjam va diqqat bilan qarang. 3. Ko’zingizni yuming va narsaning barcha dеtallarini esga oling. 4. Ko’zingizni oching va tushib qoldirilgan dеtallarni toping. 5. Ko’zingizni yuming. 6. Bu harakatni narsani xotirangizda yaqqol gavdalantirmaguncha davom ettiring. 10 -mashq 1. Oldingi mashqda foydalanilgan narsani yashirib qo’ying. 2. Uning barcha dеtallarini chizing . 3. Uning asl nusxasi bilan taqqoslang. 11 -mashq 1. Uyquga yotishdan oldin kun davomida duch kеlgan insonlar va prеdmеtlarni qayta esgizga tushirning. 2. O’tgan kuni sizga murojat qilganda ishlatilgan so’zni eslang. Nima dеyilganligini so’zma-so’z takrorlang. 3. Xotirangizda oxirgi yig’ilish, ma’ruza va boshqalarni qayta tiklang. Notiqning

2. Bu yo’lni yayov o’ting. Undagi yorqin bеlgilarni qayd eting. 3. Noodatiy bеlgilar xaritasini tuzing. 17-MASHQ Bir vaqtni o’zida bir nеchta ob’еktlarni birdaniga kuzating. Biroq ularning har birini bir xilda yaxshi idrok eting, shuningdеk, o’zingiz ahamiyatli dеb bеlgilagan prеdmеtga diqqatni to’plang. ХУЛОСАЛАР 49

Узоқ давр таълимнинг психологик концепцияси шахс ва жамиятнинг ўзаро муносабатларига фақат бир томонлама ёндашилган, яъни таълим жараёни инсоният томонидан топилган билимларни ва амалий кўникмаларни ўзлаштириш, деб қаралиб келинди-ю, лекин бу жараёнда ўқувчиларнинг шахсий ҳаётий нуқтаи назари, фаол ва теран фикрлаши уларнинг интилишлари, ички руҳий имкониятлари, касбий жиҳатлар қарийб ҳисобга олинмай келинди. Таълим жараёнида ўқувчиларнинг мустақиллиги, чекланганлиги сабабли такомиллаштириш ўқувчилар билимларини мустақил эгаллашга, ижодий фикрлашга, ўз шахсини такомиллаштириш ва индивидуал фаолиятини ташкил қилишда ва диққатини йўналтиришда бир қатор қийинчиликлар сезадилар. Чунки таълим репродуктив ўқиш жараёни негизига қурилганлиги учун ўқитишнинг бошқа шаклларидан кам самара бериши била

Касб-ҳунар коллежи ўқвчилари диққат хусусиятлари диагностикаси ва психокоррекцияси асосида ўқувчилар диққатини ижобий тарзда ривожлантиришга эришиш мумкинлигини асослади. Инсон психикаси муайян қонуниятлар асосида ривожланишини хисобга олиб психик тараққиётнинг ҳар қайси босқичида диққат ҳусусиятларини фаолиятнинг асосий таркибий қисми сифатида ўрганиш ва диққатни ривожлантиришга мўлжалланган психокоррекцион тадбирларни амалга ошириб бориш юқори натижалар бериши табиийдир. ТАВСИЯЛАР Битирув малакавий иш юзасидан олиб борган тадқиқотларимиз асосида касб-ҳунар коллежи ўқувчилари билан ишларни олиб боришда бир қатор тавсиялар ишлаб чиқдик.  Ота-оналар, педагоглар ўқувчилар билан ўзаро муносабатларда иродавий сифатларга асосланиш уларга мураккаб талаблар қўймасликлари мақсадга мувофиқ.  Ўқув

Фойдаланилган адабиётлар рўйхати 1. Ўзбекистон Республикаси «Таълим тўғрисидаги қонун»: - Тошкент, 1997. 2. Ў збекистон Республикаси «Кадрлар тайёрлаш Миллий дастури»: - Тошкент, 1997. 3. Ў збекистон Республикаси «Ёшлар йили давлат дастури»: - Тошкент, 2008. 4. Каримов И.А. Баркамол авлод орзуси.- Тошкент: Ў збекистон, 2000. – 25 б. 5. Каримов И.А. Ўзбекистон ХХ1 аср бўсағасида: хавфсизликка таҳдид, барқарорлик шартлари ва тараққиёт кафолатлари-Т.: Ўзбекистон, 1997 6. Адизова Т.М. Психокоррекция. Тошкент, 2006 (учебное пособие). 7. Андреева Г.М. Социальная психология. Учебник для высших учебных заведений / Г.М. Андреева.- 5-е изд., испр. и доп. – М.: Аспект Пресс, 2003.- 364 с. 8. Аниқеева Н.П. «Жамоадаги рухий мухит» Тошкент «Ўқитувчи» 1992 йил 9. Батаршев А.В. Психодиагностика в управлен

17. Каримова В.М. Оилавий ҳ аёт психологияси . Ўқув қўлланма. – Т., 2006 – 142 б. 18. Курс практической психологии, или как научиться работать и добиваться успеха: Учебное пособие.- Ижевск, 1996- 448 с. 19. М.А.Махсудова. Мулоқот психологияси. Тошкент, «Турон-Икбол», 2006. 20. Миллий истиқлол ғояси: асосий тушунча ва тамойиллар – Т.: Янги аср авлоди – 2000 21. .С.Немов. Психология. Тошкент, 2000. 22. Нишонова З.Т «Психологик хизмат» Тошкент 2006 йил 23. П сихоанализ асослари. Т у зувчи Отажонов М. “Ўзбекистон» нашри, Тошкент, 2005. 24. Ғозиев Э. Психология. -Тошкент: Ўқитувчи, 1992. - Б. 107-108. 25. Ғозиев Э.Ғ., Мамедов К.Қ. Олий мактаб психологияси. - Тошкент: Университет, 2006. - Б. 45-50. 26. Ғ озиев. Э. Ғ . Муомала психологияси. Тошкент, 2001. 27. Тошимов Р.Ю, Э.Г.Гозиев. Замонавий ин

Купить