Kirish Roʻyxatdan oʻtish

Docx

  • Referatlar
  • Diplom ishlar
  • Boshqa
    • Slaydlar
    • Referatlar
    • Kurs ishlari
    • Diplom ishlar
    • Dissertatsiyalar
    • Dars ishlanmalar
    • Infografika
    • Kitoblar
    • Testlar

Dokument ma'lumotlari

Narxi 2000UZS
Hajmi 44.8KB
Xaridlar 0
Yuklab olingan sana 07 Noyabr 2026
Kengaytma docx
Bo'lim Referatlar
Fan Pedagogika

Sotuvchi

Bohodir Jalolov

Шимолий Африка Шарқнинг биринчи субрегиони

Sotib olish
Шимолий Африка Шарқнинг биринчи       
субрегиони
                                            Режа :
1.Кириш 
2.  Шимолий Африка Шарқнинг биринчи 
субрегиони
3.Мағриб давлатлари:
Жазоир ,Тунис, Марокаш Шимолий   Африкадаги   араб   мамлакатларига   Миср,   Судан,   Ли вия,   Магриб
давлатлари:   Жазоир,   Тунис,   Марокаш   ва   Мавритания   киради   .   20-асрнинг
иккинчи   ярмида   Шимолий   Африкада,   шу   жумладан.   Мисрда   ва   Мағриб
мамлакатларида   ижтимоий-сиёсий   ўзгаришларнинг   умумий   тендентсиялари
мавжуд   эди:   модернизатсия,   урбанизатсия,   кенг   ижтимоий
ислоҳотлар.   Сиёсий трансформатсиялар ё лига ўтиб, бир партиявий тизимданʻ
воз кечиб, фуқаролик жамияти институтларини барпо этиш орқали Шимолий
Африка   мамлакатлари   етакчилари   сиёсий,   ижтимоий-иқтисодий   соҳаларда
ўзларининг етакчи мавқеларини сақлаб қолдилар, тараққиётнинг демократик
моделини ўз ўрнига эга бўлишди. асос.   Шимолий Африка мамлакатларидаги
ҳаётнинг   турли   соҳаларида   содир   бўлган   ўхшаш   жараёнлар   кўп   жиҳатдан
ушбу   минтақадаги   тсивилизатсия   жараёнларининг   ма'лум   бирлиги,
шунингдек,   қадимги   даврлардан   бери   содир   бўлган   ўзаро   та'сир,   Мисрнинг
тарихий   ва   маданий   маконларининг   ўзаро   та'сири   билан   боғлиқ   айрим
минтақаларнинг   (хусусан,   "учинчи   дунё"   деб   аталадиган   мамлакатларнинг)
сиёсий ривожланиши бугунги кунда 21-аср, шубҳасиз, сифат жиҳатидан янги
дунё тартибини шакллантириш даврига айланиши сабабли алоҳида аҳамиятга
эга.   "Жаҳон   ҳамжамияти"   тушунчаси   тобора   аниқ   кўринишга   эга   бўлиб,
унинг   марказлари   нафақат   Ғарбда   -   Эвропа   ва   АҚШда,   балки   Шарқда   -
Ҳиндистон,   Хитой   ва   бошқаларда   жойлашган.   Шу   муносабат   билан   Яқин
Шарқ   ва   Шимолий   Африка   мамлакатларидаги   ижтимоий-сиёсий
жараёнларни ўрганиш анча долзарб ва аҳамиятли кўринади. Шимолий   Африка   шарқнинг     биринчи   субрегиони   болиб   Шимолий
Африкадаги   араб   мамлакатларига   Миср,   Судан,   Ли вия,   Магриб   давлатлари:
Жазоир,   Тунис,   Марокаш   ва   Мавритания   киради   Миср   цивилизациявий
жихдгдан купрок Шаркий У рта Ер денгизига мансуб булса-да, минтакадаги
бошка давлатлар катори Африканинг араб мамлакатлари хаётида  катта роль
уйнайди   Шимолий   Африка   штатлари   бир   қатор   жиҳатлари   бўйича   бир-
бирига   яқин:   табиий-географик   хусусиятлари   (минтақада   табиий   чегаралар
ё қ,   улар   ташқи   дунёдан   табиий   тўсиқлар   билан   ажратилган),   этник   бирʻ
хиллик – аҳолининг асосий қисмини араблар ташкил этади. , тарихан умумий
тил,   маданият,   араб-мусулмон   ан'аналари,   шунингдек,   тараққиёт   -   араб
истилолари,   Усмонли   империяси,   Европа   давлатларининг   мустамлакачилик
сиёсати,   мустақиллик   учун   кураши   билан   бирлашган.   ХХ   асрнинг   иккинчи
ярмидаги   мустақил   тараққиёт   даврида   Миср   ва   Марокаш   мустамлакачилик
даври   меросини   енгиш   зарурати   туфайли   куплаб   умумий   жараёнларни
бошидан   кечирди,   шу   билан   бирга   бу   давлатларнинг   ҳар   бирининг
тажрибаси,   албатта,   узига   хосдир.   1950-йилларда   якуний   мустақилликдан
кейин   бу   икки   давлат   ўхшаш   муаммоларга   дуч   келди,   уларнинг   ечими   куп
жиҳатдан бутун араб дунёсининг келажагига боглиқ эди
Жазоир.   1945-1947   йиллари   Жазоирнинг   урушдан   кейинги   макоми   ва
такдири   хал   килинган   киска   вакт   ичида   миллий-озод-   лик   хдракатининг
олдинги   каторига   Жазоир   коммунистик   партияси   (ярми   европаликлардан
иборат   эди)   ва   Француз-мусулмон   демокра-   тик   иттифоки   чикди.   1945   йил
окгябрда   Франция   Таъсис   мажлисига   сайловлар   утказилиб,   унда
жазоирликларга   ажратилган   26   та   депу-   татлик   уринларининг   14   тасини   шу
икки   партия   вакиллари   эгалла-   ди.   Аммо   миллий   омилни   хисобга   олмаслик
ва   жазоирликларнинг   мустакилликни   кулга   киритиш   учун   интилиши
аксилмустамлака   харакатда   ташаббуснинг   радикал   кайфиятдаги   миллатчи
кучларга утишига олиб келди.  Бунга жамоатчилик босими остида Францияда
ва   Жазоирда   хам   сиёсий   партиялар   фаолиятини   легаллаштириш   катта   роль
уйнади. 1946 йили мартда гузилган Жазоир мани феста демократик иттифоки етакчиси   Ф.Аббос   томонидан   таклиф   килинган   Жазоир   конституциям
лойихасида мамлакат худудида уз бошкарув органларига эга булган Жазоир
автономиясини   Франция   федерацияси   доирасида   ташкил   килиш   кузда
тутилди.  Аммо  бу   так лиф  Париж  томонидан  рад   этилди.  Бу  Франция  билан
хамкорлик   килиш   тарафдорлари   булган   национал-реформистларга   берилган
яна   битта   зарба   булди   ва   куролли   кураш   гарафдорларининг   имко-
ниятларини   оширди.   Бутун   мамлакат   буйлаб   харбийлашган   махфий
ташкилотлар   тузилди.   Полиция   таъкибидан   кочган   бир   гурух   фаоллар
Мисрга   утиб,   у   ерда   ташкилогнинг   штаб-квартирасини   таш кил   килди.   1954
йил   бахорда   ташкил   килинган   Бирлик   ва   харакат   инкилобий   кумитаси
куролли   кузголонга   тайёргарликни   бошлади.   1954   йил   кузда   барча
ватанпарвар кучлар Миллий-озодлик фронти (МОФ)га бирлашди.
йил   1   ноябрда   МОФ   чакиригига   биноан   куролли   кузголон   бошланиб,
тезда   бутун   Жазоиргатаркалди.   Миллий-озодлик   армия-   си   тузилиб,
1955   йил   охирига   келиб,   армия   сони   20   минг   кишига   етди.   МОФнинг
1956   йил   августда   Суммам   водийсида   булиб   утган   съезди   Жазоирда
мустакил   давлат   тузиш   максадини   эълон   килди   ва   Бандунг
декларациясининг   асосий   принципларини   маъкуллади.   Францияда   тез
алмашаётган   хукумат   Жазоирдаги   мустакиллик   харакатига   карши
самарали фаолият юрита олмади. Бу Бешинчи республикада де Голлнинг
шахсий   хокимияти   урнатилишини   тез-   лаштирди.   Дастлаб   де   Голль
«Жазоир   абадий   французлар   ери»   деб   эълон   килиб,   МОФга   карши
харакатни   кучайтирди,   аммо   МОФ   бун   га   муносиб   жавоб   кайтара   олди.
1959   йил   сентябрда   Франция   пре зидента   жазоирликларнинг   уз
такдирини узи хал килиш хукукини тан олишга мажбур булди.
Жазоир   халкининг   кахрамонона   кураши   араб   мамлакатла-   ри,
социалистик   давлатлар   ва   Франциянинг   узида   хам   куллаб-   кувватланди.
1960   йили   БМТ   Жазоирнинг   мустакиллик   хукуки   тугрисидаги
резолюцияни маъкуллади.
Мустакиллик   учун   курашда   Жазоир   халки   жуда   катта   матонат курсатди. 9 млн Жазоир ахолисининг 1 млн га якини халок булди,
1 млн   га   якини   камоклар   ва   концлагерларга   ташланди,   9   минг
кишлоклар   вайрон   килинди   ва   ёкиб   юборилди.   Шунга   карамасдан,   бу
кураш   1962   йил   18   мартда   Франция   билан   Жазоир   уртасида   Эвиан
келишувининг   имзоланиши   ва   Жазоирнинг   мустакилликни   кулга
киритиши   билан   якунланди.   Жазоирда   Франциянинг   ядровий   синовлар
полигони   сакланиб   колди,   шу   келишувга   биноан   у   ерда   1966   йилгача
ядро синовлари утказилди.
1961 йил   3   июлда   мамлакатда   утказилган   рефсрендумда   99%
жазоирликлар   мустакиллик   учун   овоз   берди   (5   июль   расман
мустакиллик   куни   деб   эълон   килинди).   1962   йил   20   сентябрда   Таъсис
мажлисига   сайловлар   утказилиб,   у   Жазоир   Халк   Демокра тик
Республикаси   (ЖХДР)   тузилганлигини   эълон   килди.   Жазоир нинг
биринчи   хукуматини   Миллий-озодлик   фронта   етакчиси   Ахмед   Бен
Белла   бошкарди.   Амалда   шу   даврдан   мустакил   Жазоир   тарихи
бошланади.
132   йил   давом   этган   чет   эл   зулмидан   озод   булган   Жазоир
иктисодиёти   жуда   огир   ахволда   булиб,   1962   йили   саноат   объектла-
рининг   90   %   и   фаолият   юритмаётган   эди.   Транспорт,   савдо,   молия
сохаси   ва   бошка   сохаларни   чукур   инкироз   камраб   олганди.   Хукумат
издан   чиккан   иктисодиётни   ва   давлат   бошкарувини   йулга   солиш   учун
катта ташкилий ишларни амалга оширди.
1964 йил   8   сентябрда   ЖХДРнинг   Конституцияси   кучга   кирди.
Президент   беш   йил   муддатга   умумий   ёпик   овоз   бериш   йули   билан
сайланадиган   булди.   Конституция   инсоннинг   инсон   томонидан   экс -
плуатация   килинишини   бартараф   килиш,   ахолининг   турмуш   дара-
жасини   кутариш,   таълим   тизимини   такомиллаштириш,   миллий   ма-
даниятни   тиклашни   асосий   максадлар   сифатида   эълон   килди.   Аммо   бу
максадларни   амалга   ошириш   жуда   кийин   булди.   1965   йилга   ке-   либ
ижтимоий-иктисодий   холат   нихоятда   кескинлашди,   мехнатга   ярокли жазоирликларнинг 40-50 % и ишсиз колди. Куплаб сано- ат корхоналари
25-50   %   га   ишлаётган   эди.   Натижада   Ахмед   Бен   Белла   хукуматидан
норозилик   кучайди   ва   мухолифатнинг   хоки-   миятга   келишини
енгиллаштирди.
1964 йил   19   июнда   юз   берган   харбий   тунтариш   натижасида
хокимиятга   полковник   Хуари   Бумедьен   бошчилигидаги   Инкилобий
кенгаш   келди.   Мамлакатда   мохиятига   кура   социализм   куриш   режаси
эълон   килинди.   Бир   партияли   тизим   урнатилди.   СССРнинг
иттифокчиларидан   бирига   айланган   ва   «нокапиталистик   йулдан
кетаётган»   Жазоир   учун   кейинги   25   йил   баркарор   ривожланиш   даври
булди.
ЖХДР   хукумати   иктисодиётнинг   асосий   сохалари   устидан   на-   зорат
урнатишга   интилиб,   1960-йиллар   охиридан   чет   эл   капиталини   сикиб
чикаришни   бошлади.   1971   йили   нефть-газ   саноати   национа лизация
килинди.   Натижада   чет   эл   компаниялари   акцияларининг   51   %   дан   75   %
гача   кисми   давлат   мулкига   утказилди.   1974   йили   ЯИМнинг   87   %   и
жамоат   секторига   тугри   келарди.   1973-1974   йил-   лардаги   нефть
нархининг ошиши Жазоирнинг иктисодий холатини кескин яхшилади.
1971  йил  8   ноябрда   аграр   инкилоб   тугрисида   конун   кабул   килиниб,   у
кишлок   жойларида   сакланиб   колаётган   феодал   муно-   сабатларни
бартараф   килишга   каратилди.   1960-йиллар   охири   -   1970-йиллардаги
иктисодий   муваффакиятлар   ижтимоий   сугурта   тизимини
такомиллаштириш,   ахолининг   камбагал   кисмини   соликлардан   озод
килиш, иш хакини бир неча марта ошириш имко нини берди.
Халкаро   майдонда   ЖХДР   нейтралитет   ва   блокларга   кушил-   маслик
курсига   амал   килди.   У   Фаластинни   озод   килиш   ташки-   лоти   ва   Осиё,
Африка,   Лотин   Америкасидаги   миллий-озодлик   харакатларини   куллаб-
кувватлади,   1974   йили   ёш   мустакил   давлат-   ларнинг   адолатли   жахон
иктисодий   тартибини   урнатиш   талабининг   ташаббускорларидан   бири
булди. 1978   йил   декабрда   X.   Бумедьен   вафот   этгандан   сунг   хокимият   учун
курашда   армия   асосий   роль   уйнади   ва   уз   сафларидан   полков ник   Шодли
Бенжадидни   президентлик   лавозимига   курсатди.   МОФ-   га   хам   бош
булган   Ш.   Бенжадид   1979   йил   7   февралда   ЖХДР   пре зидента   этиб
сайланди. 1965-1976 йиллари мамлакатни бошкарган Инкилобий кенгаш
уз фаолиятини якунлади.
1979-1981   йиллари   жахон   бозорида   нефть   нархининг   тушиб   кетиши
Жазоирнинг   иктисодий   ахволини   огирлаштирди.   X.   Буме-   дьен   даврида
эришилган   нисбатан   иктисодий   баркарорлик   инкироз   ва   норозилик
билан   алмашди.   1985-1988   йиллари   нефть   ва   газ   экс-   портидан
тушадиган  фойда  3,5 %  га  камайиб  кетди.  1988 йил  4 ок-  тябрда   талаба-
ёшларнинг   пойтахтдаги   тинч   намойишини   бостириш   чогида   юзлаб
кишилар   халок   булди,   10   мингга   якин   киши   камокка   олинди.   Бу
вокеалар   МОФни   бир   партияли   тизимдан   воз   кечишга,   янги
конституциянинг зарурлигини тан олишга мажбур килди.
1989 йил   февралда   кабул   килинган   Асосий   конунда   энди   со циализм
куриш   тугрисида   банд   йук   эди.   Учинчи   муддатга   сай-   ланган   президент
Ш.Бенжадиднинг   ваколатлари   кискартирилди,   конституция   сиёсий
ташкилотлар   тузиш   эркинлигини   кафолатлади.   1990   йил   охирига   келиб
партиялар сони 40 тага етди.
1990 йил   июнда   махаллий   халк   йигинларига   булиб   утган   сайловларда
Ислом   куткариш   фронти   (ИКФ)   55   %   овоз   олиб   галаба   козонди.
Мамлакатнинг   48   та   вилоятидан   32   тасида   ИКФ   хокимиятга   келди.
Ахолининг   камбагал   кисми   норозилигидан   фой-   даланган   диндорлар
Ислом   республикасини   тузиш   шиори   остида   кенг   ташвикот   ишларини
бошлаб   юборди.   Фукаролар   уруши   хав-   фи,   икгисодиётнинг   барбод
булиши ва  урта  асрчилик  одатлари-  га  кайтиш  мумкинлиги  яна  армияни
аралашишга   мажбур   килди.   Харбийлар   президент   Шодли   Бенжадидни
истеъфога   чикишга   мажбур   килди,   хокимият   Олий   давлат   кенгаши
(ОДК)   деб   аталув-   чи   органга   утди.   Уни   Жазоир   инкилобининг «ота»ларидан   бири,   30   йил   эмиграцияда   булган   тажрибали   сиёсатчи
Мухаммад   Будиаф   бошкарди.   ОДК   ислом   мутаассиблари   томонидан
бошланган   омма-   вий   террорни   тухтатиш   учун   тезкор   тадбирларни
амалга   оширди,   ИКФ   фаолияти   такикланди.   Аммо   ИКФ   етакчилари
устидан   бош ланган   суд   жараёнидан   бир   кун   утиб   террористик   акг
окибатида   М.   Будиаф   улдирилди.   ОДКни   узининг   ислом
мутаассибларига   булган   муросасиз   муносабати   билан   машхур   булган
Али Кафий бошкарди.
Аммо мамлакатнинг иктисодий ахволи борган сари огирлашиб борди.
Шундай   огир   шароитда   ОДК   1993   йили   генерал   Ламин   Зеруални
муваккат   президент   килиб   тайинлади.   1995   йилги   пре-   зидентлик
сайловларида   Ламин   Зеруаль   президент   этиб   сайланди.   1996   йилги
референдумда   маъкуллангандан   сунг   ислом   -   давлат   дини,   араб   тили   -
давлат   тили   деб   эълон   килинди.   Аммо   ислом   дини   ва   араб   тилидан
сиёсий   ташвикот   сифатида   фойдаланиш   такикланди.   Бу   ислом
экстремистлари   орасида   ашаддий   норозиликни   келтириб   чикарди   ва
янги   тукнашувларга   олиб   келди.   Бу   тукнашувларда   100   мингга   якин
киши халок булди.
1998-йилги   сайловларда   тажрибали   сиёсатчи,   миллий-озодлик
курашининг   фахрийларидан   бири   Абдулазиз   Бутефликаголиб   чикди.   У
эълон   килган   миллий   хамжихатлик   курси   1999   йили   утказилган
референдумда   купчилик   жазоирликлар   томонидан   куллаб-   кувватланди.
Шу   йиллари   мамлакатнинг   халкаро   обруси   хам   усиб,   Жазоирда   Африка
бирлиги ташкилотининг 35-конференцияси  утказилди. Мамлакат Гарбий
Европа   давлатлари,   биринчи   уринда   кучайиб   бораётган   диний
экстремизм   хавфидан   Жазоирни   халкаро   майдонда   химоя   килиб   чиккан
Франция билан муносабатлар фаол- лашди.
2010-йили   декабрда   бошка   араб   давлатлари   сингари   Жазоирда   хам
галаёнлар   бошланиб,   ислом   мутаассиблари   фаоллашиб   кетди.   А.
Бутефлика   намойишчиларга   ён   бериб,   19   йилдан   бери   сакланиб келаётган   фавкулодда   холатни   бекор   килишга,   янги   иш   уринлари
яратишга,   матбуот   ва   ахборот   эркинлигини   кенгайтиришга   ваъда   берди,
сиёсий   ислохотлар   утказилишини   эълон   килди.   2011   йил   февралда   19
йиллик фавкулодда холат бекор килинди.
Конституциям   узгариш   киритган   А.   Бутефлика   2014   йил   17   апрелда
булиб   уттан   президентлик   сайловларида   катнашиш   хукукига   эга   булди
ва   купчилик   овоз   билан   навбатдаги   муддатга   ЖХДРнинг   президенти
этиб сайланди.
Тунис.   1945   йил   сентябрда   Тунисда   Катта   кенгаш   уз   иши-   ни
кайтадан бошлади, цензура бекор килинди, Таъсис мажлисига сайловлар
утказилди.   Аммо   Тунис   Француз   Иттифоки   доирасида   «бирлашган
давлат» макомида колди. Франция хукумати 7 нафар француз ва 6 нафар
тунисликдан   иборат   хукумат   ташкил   килиш   гояси   эмиграцияда   булган
Хабиб   Бургиба   урнига   Янги   Дастур   пар тияси   бош   котиби   булиб   турган
Мухаммад   бен   Юсуф   томонидан   маъкулланмади.   Мустамлакачиларнинг
бу   таклифи   тунисликларни   1946   йил   августда   кабул   килинган
Мустакиллик   декларацияси   максадларидан   чалгитишга   уриниш
сифатида каралди.
1950 йил апрелда мамлакатга кайтиб келган X- Бургиба такли- фига кура
«фахрий   келишув»   курси   юритилиб,   ички   автономия   ва   давлат
аппаратини   араблаштириш   жараёни   бошланди.   Аммо   французлар   бунга
катьий таъкиб билан жавоб берди. Европалик террор- чиларнинг «Кизил
кул»   ташкилоги   томонидан   мустакиллик   учун   курашнинг   бир   катор
фаоллари,   жумладан,   касаба   уюшмасининг   обрули   арбоби   Фархат
Хашед улдирилди.
1952-йил   3   июнда   Франция   билан   Тунисда   ички   автономия   режимини
урнатиш   тугрисида   келишув   имзоланди.   Мамлакат   энди   Парижнинг
истагидан   катъи   назар   уз   конунчилик   органи   ва   хукуматини
шакллантириш хукукига эга булди.
Мустамлакачи реакцион кучларнинг каршилигига карамасдан, 1952-йил   20   март   куни   Парижда   Туниснинг   тулик   мустакиллигини   тан
олиш тугрисида баённома имзоланди.
Тунис хукуматининг энг долзарб вазифаларидан бири мамла- катнинг
иктисодий   мустакиллигини   таъминлаш   булди.   1956-1959   йиллари   темир
йуллар, 1961 йили - транспорт компаниялари ва электр энергияси ишлаб
чикарувчи   корхоналар   давлат   ихтиёри-   га   утказилди.   1959   йили   миллий
валюта   -   динор   жорий   килинди,   Франция   билан   божхона   иттифокидан
чикди.
Иктисодиётнинг   асосий   сохалари   устидан   назорат   урнатган   хукумат,
айни   пайтда   миллий   ва   чет   эл   капитали   учун   кенг   имко-   ниятлар
яратишга   харакат   килди.   Аграр   ислохот   утказиб,   бейлар   ва   протекторат
режими   билан   хамкорлик   килган   коллаборационистларнинг   ерлари
конфискация   килинди.   1958   йилдан   европалик   мустамлакачиларнинг
ерларини сотиб олиш бошланди.
Мустакилликни   кулга   киритган   Тунис   сиёсий   тараккиётда   Гарб
стандартларидан   анча   оркада   эди.   1956   йилдан   2011   йил гача   Тунисни
факат   иккита   президент   бошкарди:   1987   йили   хокимиятдан   четлатилган
Хабиб   Бургиба   ва   Зин   эл-Абидин   Бен   Али.   1962   йили   Янги   Дастур   ва
бошка   хукуматга   хайрихох   булмаган   партиялар   фаолияти   такикланди.
1964   йили   Социалис тик   янги   дастур   деб   кайта   номланган   партия   X,-
Бургиба кулидаги куролга айланди. Мустамлакачиликка карши курашчи,
миллий   давлат   асосчиси   сифатида   катта   обруга   эга   булган   X-   Бургиба
узининг авторитар режимини урнатди.
1977 йили   мамлакатнинг   бир   катор   шахарларида   юз   берган
намойишларни   бостириш   вактида   юз   берган   фожиа   «конли   пай-   шанба»
номини   олди   ва   X-   Бургибани   маълум   ислохотлар   утказишга   мажбур
килди.   Мамлакатда   партияларга   рухсат   берилди   ва   мухо-   лифатчи
партиялар уз фаолиятини бошлади.
Айни   пайтда   хокимиятнинг   юкори   катламларида   ишончсизлик   ва куркинч   кайфияти   кучайди.   Улар   кариб,   узини   назорат   кила   ол-   май
колган   Х-Бургибанинг   кутилмаган   харакатлари   ва   фармонлари-   дан
ташвишга   туша   бошлади.   1987   йил   7   ноябрга   утар   кечаси   дав лат
бошлиги жисмонан уз ваколатларини бажаришга кодир булмай колганда
уни   алмаштириш   тугрисидаги   конституциям   и   иг   57-мод-   дасига
асосланган   бош   вазир   Зин   ал-Абидин   бен   Али   президент   ва   хукмрон
партия   рахбари   лавозимларини   эгаллаб   олди.   84   ёшли   Хабиб   Ьургиба
пойтахтдан   узокда   жойлашган   саройлардан   бирига   жойлаштирилиб,
хавфсизлик хизмати томонидан кучли курикланди.
Бен   Али   X-   Бургиба   курсини   давом   эттиришга   ваъда   берди.   Аммо
унинг   атрофида   турли   гурухлар   таъсири   ошиб,   коррупция   да-   ражаси
янада кучайиб кетди, мамлакатнинг иктисодий ахволи ёмон-  лашди. Бен
Али   ва   хотини   Лейла   Трабелси   мамлакат   иктисодини   тулик   узларига
буйсундириб   олдилар.   Ишсизлик   ошиб   кетди,   ай-   никса   мактаб   ва
университетларни   битирувчилар   орасида   ишсизлик   жуда   юкори   эди.
2010   йили   университет   битирувчилари   орасида   ишсизлик   60   %   ни
ташкил   килди.   Кишлок   ахолисининг   80   %   и   до-   имий   электр
энергиясига,   70   %   и   тоза   ичимлик   сувига   эга   эмасди.   Натижада,   2010
йил   17   декабрда   Сиди-Бузид   шахрида   бошланган   намойиш   2011   йил
январда умумхалк харакатига айланиб, «Ясмин инкилоби» номини олди.
Инкилоб   натижасида   23   йилдан   бери   мам-   лакатни   бошкариб   келаётган
Бен Али хокимияти агдариб ташланди.
Тунисдаги   инкилобнинг   сиёсий   сабабларидан   бири   шунда   эди-   ки,
мамлакатда   президент   сайловларини   хеч   ким   бекор   килмади,   аммо
мухолифат кувгинга учраган шароитда доим бир киши голиб чикаверди.
Бен Алининг авторитар режими урнагилди.
Бен   Али   агдарилгандан   сунг   кувгиндаги   мухолифат   етакчила-   ри
мамлакатга   кайтиб   келди,   сиёсий   махбуслар   турмалардан   озод   килинди.
2011   йил   октябрда   Таъсис   мажлисига   сайловлар   булиб,   мажлис
Туниснинг янги конституциясини кабул килди. 2010-йил   23   октябрда   Бен   Али   агдарилгандан   кейинги   бирин-   чи
парламент   сайловлари   булиб,   унда   сайловчиларнинг   38,9   %   и
муьтадил ислом партияси «Ан-Нахта» («Тикланиш») учун овоз берди.
Утиш даври коалицион хукумати ташкил килинди.
йил   октябрда   Тунисда   навбатдаги   парламент   сайловлари   булиб   утди.   Унда
«Нидаа   Тунис»   («Тунис   даъвати»)   партияси   голиб   чикди.   Шу   йили   21
декабрда булиб утган президентлик сайловларининг иккинчи турида «Нидаа
Тунис»   партиясининг   88   ёшли   етак чиси   Бежи   Каид   ас-Себси   55,68   %   овоз
олиб, Туниснинг навбатдаги президента этиб сайланди.
2011 йилги   «Ясмин   инкилоби»дан   сунг   Тунисда   плюралистик
демократияни   яратишга   кушган   хиссаси   учун   «Тунисда   миллий   диа лог
квартети»   -   Тунис   умумий   мехнат   конфедерациям,   Тунис   сано ат,   савдо
ва   хунармандчилик   конфедерацияси,   Инсон   хукукларини   химоя   килиш
Тунис лигаси, Тунис адвокатлар миллий ордерига
2011 йилги Нобель тинчлик мукофоти берилди.
Марокаш.   Иккинчи   жахон   урушидан   сунг   Марокаш   икти-   содиёти
нисбатан   тез   тикланган   булса-да,   протекторат   режимидан   ахолининг
норозилиги   кучайиб   борди.   Марокашниг   макомида   де   Голль   ваъда
килган узгаришлар юз бермади. Франциядаги  IV Рес публика рахбарияти
эса   Марокашдаги   ижтимоий   тизимни   «демо кратик   янгилаш»   шиори
остида   иккиюзламачилик   билан   репрес-   сив   режимни   кучайтирди.
Марокаш   султони   Мухаммад   бен   Юсуф   француз   бош   резидента   генерал
Альфонс   Жюэннинг   босимига   карамасдан,   узининг   хукукий
ваколатларини   камсигувчи   конун   лойихаларини   тасдикламади.   Бунга
жавобан   француз   мустамлака-   чилари   куплаб   ватанпарварларни,
жумладан, Истиклол партияси рахбариятини камокка олди.
Кучларни бирлаштиришнинг заруратини хис килган фран цуз ва испан
зоналаридаги   буржуа-миллатчилик   партиялари   1951   йил   Танжерда
утказилган   йигилишда   Марокаш   миллий   фронтини   (ММФ)   тузишга
карор   килди.   ММФ   Араб   давлатлари   лигаси   билан   алокаларни мустахкамлаб,   Марокашда   юз   бераётган   вокеалардан   жахон
жамоатчилигини хабардор килишда катта роль уйнади.
Франция   бош   резидента   лавозимига   А.   Жюэннинг   урнига   кел-   ган
генерал   Огюст   Гийом   султонни   буйсундириш   учун   ёрдам   га
коллаборационист   Ал-Глауийни   чакирди.   1953   йил   14   августда   Ал-
Глауий ва унинг тарафдорлари Мухаммад бен Арафни янги сул-  тон деб
эълон килди. Бен Юсуф эса Корсика, кейин эса узок Мада гаскар оролига
сургун килинди.
Марокашликлар   янги   султонни   тан   олишни   истамади.   Испан
хукумати   хам   Бен   Арафни   тан   олмади.   Х,индихитойдан   келтирилган
француз   жазо   отрядларининг   хунрезликларига   карамасдан,   1955   йил
августда  Касабланка,  Мекнес,  Работ  ва бошка шахарларда  куч-  ли аксил
мустамлакачилик   намойишлари   бошланиб   кетди.   1955   йил   20   октябрда
Бен   Араф   тахтдан   воз   кечишга   мажбур   булди.   Франция   яна   конуний
султон Бен Юсуфга мурожаат килди.
Натижада   1956   йил   2   март   куни   Парижда   Франция   -   Маро-   каш
баёноти имзоланиб, Марокашнинг мустакиллиги тан олинди.
1956 йил   7   апрелда   Испания   -   Марокаш   декларацияси   имзоланиб,
Испания   хам   Марокашнинг   мустакиллигини   тан   олди,   1912   йилги   Фес
шартномаси бекор килинди.
1957 йили   Юсуф   кирол   Мухаммад   V   номи   билан   тахтга   утирди.   У
мамлакатнинг   мустамлака   иктисодиётини   оёкка   тургизиш,   Марокашни
иктисодий   мустакил   давлатга   айлантириш,   унинг   халкаро   обрусини
ошириш  учун   куп  ишларни  амалга  оширди.  1956  йили  Марокаш   БМТга,
1958   йил   октябрда   Араб   давлатлари   лига-   сига   аъзо   булди,   1961   йили
Белградда   булиб   утган   Кушилмаслик   харакати   таъсис   конференциясида
иштирок этди.
Утган   вакт   давомида   Марокаш   анъанавий   равишда   АКШ   ва
Франциянинг   минтакадаги   асосий   иттифокчисига   айланди.   2004   йили
Марокаш   АКШнинг   НАТОга   кирмайдиган   бош   иттифокчиси   макомини олди. Шу даврда АКШ ва ЕИ билан савдо келишувлари хам имзоланди.
1961 йили янги  кирол Хасан II хокимиятга  келди. У ташки сиё-  сатда
АКШ,   Франция,   ГФР   каби   Гарб   давлатларидан   иктисодий   ёр-   дам,   карз
олиш   сиёсатини   юритди.   1962   йил   декабрда   Марокаш   Кон ституциям
кабул   килиниб,   мамлакат   мутлок   монархиядан   консти-   туцион
монархияга   айлантирилди.   Икки   палатали   парламент   жорий   килинди.
Парламентнинг   куйи   палатасида   феодал-монархистлар   купчилик   булиб,
Истиклол   партияси   уларга   карши   мухолифатни   ташкил   килди.   Улар
киролнинг   авторитар   сиёсий   курс   юритишига   каршилик   килди.   Шунга
карамасдан,   1960-1970-йиллари   кирол   уз   авторитар   режимини
мустахкамлаш йулини тутди.
1973   йили   Хасан   II   «марокашлаштириш»   сиёсатини   эълон   килиб,
иктисодиётда   давлат   секторининг   ролини   мустахкамлади,   чет
элликларга   карашли   ерлар   давлат   томонидан   сотиб   олинди.   Жа-   миятни
демократлаштиришни   амалга   ошира   бориб,   Х асан
  II   уста-   лик   билан   бу
жараённи   ислом   дини   билан   боглади,   Куръондаги   ижтимоий   ва   мулкий
адолат   тугрисидаги   акидаларга   асосланиб,   «ислом   социализми»
куришни   эълон   килди.   У,   айни   пайтда,   ис лом   мутаассибларига   карши
катьий   сиёсат   олиб   борди,   уларни   киролликдаги   иктисодий   ва   сиёсий
холатни бекарорлаштиришда
                                                Adabiyotlar:
 1.Shuxrat Ergashev .Jaxon tarixi .Toshkent 2019
2.   Фаязова,   Светлана   Салаватовна.   Общественно-политическое   развитие
стран   Северной   Африки   в   постколониальный   период:   республиканский
Египет и Королевство Марокко во второй половине XX века
3.   Осман Али Абдалла  Влияние исламских политических партий и движений
на демократический процесс в арабских странах Африки
4.  www . booksite . ru  ( https    ://    www    .   booksite    .   ru    /   fulltext   
5   https://www.dissercat.com/content/obshchestvenno-politicheskoe-razvitie-strи-
severnoi-afriki-v-postkolonialnyi-period  disserCat

Шимолий Африка Шарқнинг биринчи субрегиони

Sotib olish
  • O'xshash dokumentlar

  • Maktabgacha ta‘lim tashkilotida ovqatlanish ratsionini tashkil etish
  • Umumta‘lim maktablarida Imom Buxoriy hadislarini o‘rganishning ahamiyati
  • 2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
  • 1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
  • 1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi

Xaridni tasdiqlang

Ha Yo'q

© Copyright 2019-2026.

  • Balansdan chiqarish bo'yicha ko'rsatmalar
  • Biz bilan aloqa
  • Saytdan foydalanish yuriqnomasi
  • Fayl yuklash yuriqnomasi
  • Русский