“Shoh Edip”da tragizm muammosi - Pedagogika - Slaydlar

Dokument ma'lumotlari

Narxi	3000UZS
Hajmi	13.9MB
Xaridlar	0
Yuklab olingan sana	07 Noyabr 2026
Kengaytma	pptx
Bo'lim	Slaydlar
Fan	Pedagogika

“Shoh Edip”da tragizm muammosi

Sotib olish

“ Shoh Edip”da tragizm
muammosi

Reja:
1. Sofokl ijodiga bir nazar.
2. Tragediya haqida tushuncha
3. “ Shoh Edip” tragediyasi
4. Tragediyadagi kompozitsiya
5. Asardagi kuchli tragizm

Sofok l (t ax minan mil. av. 496—406) — y unon dramat urgi, shoir, siy osiy v a harbiy arbob. Ant ik manbalarga k oʻra,
123 drama yozgan, shulardan 7t a v a ay rim dramalaridan parchalar, baʼzi lirik sheʼrlari y et ib k elgan. Uning
" Trax inalik ay ollar " t ragediy asidan boshqa barcha asarlari olijanob k ishilarning nomlari bilan at algan v a bu
asarlarning qahramonlari murak k ab vaziy at da doʻq va poʻpisalarga y ox ud murosasozlik k a daʼv at et uv chi k engash
va maslahat larga qaramay, oʻz maqsadlari sari int iladilar.Sofok l t ragediy alarining qahramonlari, oʻz ist ak lariga
qarshi oʻlaroq, t aqdiri azalning qurboni sifat ida gav dalanadilar. Sofok l voqeaning t abiiy oqimini ak s et t irar ek an,
t asv irga ilohiy k uchlarni jalb et may di, t omoshabin uning asarlarida k amdan k am holdagina folbin,
bashorat chilarga duch k eladi.Sofok l Esx ildan farqli oʻlaroq, t ragediy aning t rilogiy a k oʻrinishlaridan v oz k echib,
har bir asarida sy ujet ning must aqilligiga erishadi. Uning ik k inchi y angiligi 3 ak t y or isht irok idagi sahnalardan
samarali foy dalanishidir. Sofok l jahon adabiy ot i t arix idan bir necha monument al obrazlarni y arat gan ijodk or v a
jiddiy dramat ik k ompozit siy alar ust asi sifat ida oʻrin egallagan.


Tragediy a (echk i qoʻshigʻi ), fojea — adabiy ot ni ng dramat ik t ur
janrlaridan bi ri. Qadim y unonlarda hosil x udosi Dionis sharafi ga
xalq bay ramlari oʻt k azilgan. Bu bay ramlarda echk i lar soʻy il ib
dast urxonga t ort ilgan. Qiziqchilar esa echk i t eril arini y opinib,
t urli sahna t omoshalarini k oʻrsat ishgan. Bunday jay dari
qiziqchilarni t ragoslar dey ishgan. Key inchal ik bu soʻz oqibat i fojia
bilan t ugay digan sahna asarlariga nisbat an qoʻll anila boshlagan.


Sofokl o’z zamonasida ko’p variantlarda tarqagan Edip Lay
haqidagi afsonalarga katta qiziqish bilan qaraydi.Bunday
afsonalar sujeti asosida “Shoh Edip”,”Edip
Kalonda”,”Antigona” deb nomlanuvchi trilogiya yozadi.


„ Shoh Edip“ tragediyasida
qadimgi yunon
mifologiyasidan keng
foydalanilgan. Sofoklning
ijodiy choʻqqisi hisoblangan
bu asar oʻtgan 2500 yil
mobaynida jahon teatri
sahnasidan tushmay
keladi.Asqad Muxtor
tragediyani oʻzbekchaga
erkin tarjima qilgan: oʻzbek
kitobxoni uchun tushunish
qiyin boʻlgan joy, elat nomlari
hamda atamalar
oʻzgartirilgan yoki tushib
qoldirilgan.


Afinalik yozuvchi Sofoklning ushbu asari bugungi kungacha saqlanib qolgan eng
zalvorli, o‘lmas, nodir asardir. Muallif vafotidan yigirma asr o‘tgan bo‘lsa-da, u o‘z
mashhurligini, qimmatini yo‘qotmagan. Sofoklning zamondoshlari va donishmand
Arastu ushbu spektaklni “mualliflik mahoratining cho‘qqisi” deb hisoblaganlar .

Gegel “Shoh Edip” asarini insoniyatning matriarxatdan patriarxatga o‘tish
jarayonining o‘ziga xos ramzi deb baholadi

«Shoh Edip» qismatida insoniyat taqdirini, tug‘ilishi, yuksalishi va inqirozi
ramzini ko‘radi. U asardagi taqdiri azal hukmi Shoh Edipning otasini o‘ldirib,
bilmasdan onasiga uylanishi voqeasida emas, balki Shoh Edipning o‘zida
yashirinligini, ya’ni Shoh Edip jamiyatdagi yashash uchun kurashayotgan
inson obrazi sifatida namoyon bo'lishini ta'kidlaydi..


“ Shoh Edip” haqidagi afsona bilan, albatta, bugungi kun nazariyasidagi
axloqiy qarashlar mos kelishi qiyin. Shu sababdan ham bu asar kuchli
psixologizm bilan yozilgan asar hisoblanadi. Har bir kitobxon o‘qigani
sari o‘zi uchun yangidan yangi xulosalar chiqaradi. “Shoh Edip” bu –
taqdirning ilohiyligi va uning muqarrarligi haqidagi asrlar davomida
sharaflangan haqiqatning so‘nmas ifodasidir. Sofokl juda kuchli
mahoratga egaki, uning tragediyalarini o‘qigan kishi asardagi syujet
ichiga tushib qoladi, fojiadagi voqealar kitobxonni hislar girdobiga
tashlaydi, fikr va tuyg‘ularni poklashga, xayot haqida o‘ylashga
undaydi. “Shoh Edip” dagi voqealar qanchalik dahshatli bo‘lsa ham,
hamma vaqt kuchli, yorqin taassurot qoldirib, insoniyatning yangi davr
sahnalaridan tushmaydi.

Muallif vafotidan yigirma asr o‘tgan bo‘lsa-da, u o‘z
mashhurligini, qimmatini yo‘qotmagan. Sofoklning
zamondoshlari va donishmand Arastu ushbu spektaklni
“mualliflik mahoratining cho‘qqisi” deb hisoblaganlar. Bu
asarni Asqad Muxtor 1958-yilda Moskva shahrida
“Xudojestvennaya literetura” nashriyotida chop etilgan
ruscha tarjimasidan o‘zbekchaga o‘girgan. Bu asar o‘zbek
tilidagi ilk va yagona tarjimadir. Shunday qilib, “Shoh Edip”
tragediyasi 1979-yilda G‘afur G‘ulom nomidagi Adabiyot va
san’at nashriyotida chop etilgan. Ushbu asar taqdiri qudratli
xudolar tomonidan boshqarilgan odamning baxtsizliklari
haqidagi asardir.

“Shoh Edip”da tragizm muammosi

Sotib olish