Kirish Roʻyxatdan oʻtish

Docx

  • Referatlar
  • Diplom ishlar
  • Boshqa
    • Slaydlar
    • Referatlar
    • Kurs ishlari
    • Diplom ishlar
    • Dissertatsiyalar
    • Dars ishlanmalar
    • Infografika
    • Kitoblar
    • Testlar

Dokument ma'lumotlari

Narxi 2000UZS
Hajmi 20.9KB
Xaridlar 0
Yuklab olingan sana 07 Noyabr 2026
Kengaytma docx
Bo'lim Referatlar
Fan Pedagogika

Sotuvchi

Bohodir Jalolov

Shoyim Bo‘tayevning “Shamol o‘yini” qissasida qo‘llanilgan pragmatik vositalar

Sotib olish
Shoyim Bo’tayevning “Shamol o’yini” qissasida qo’llanilgan pragmatik
vositalar.
Ma’lumki   ,pragmatik   lingvistika   tilshunoslikning   yangi   sohalaridan
biridir.Shaxsning obyektiv olamdagi barcha ijtimoiy harakatlari nutqiy faoliyatida
o’z   ifodasini   topadi.Sgu   bois   pragmatic   lingvistika   fanining   nazariy   va   amaliy
tarmog’I   sifatida   insonning   ijtimoiy   faoliyatini   o’zida   mujassamlashtirgan   nutqiy
muloqot   ,muloqot   sistemasi   ,nutqiy   vaziyat,nutqiy   muloqot   ishtirokchilariga   xos
xatti-harakat ,kommunikativ maqsad bilan aloqadormasalani o’rganadi. 1
Badiiy   matnda   aks   etgan   nutqiy   aktlar   va   so’zlashuv   uslubi   bilan   bog’liq
kundaluk   nutqiy   muloqot   shakllariga   xos   xilma-xil   mazmuniy   ifodalarning
pragmatic   talqini   pragmatic   lingvistikaning   tahlil   usullariga   egaligini
ko’rsatadi.Shunga   ko’ra   lingvistik   ilmiy   paradigmani   yangilagan   pragmatika
tilshunoslikning alohida tarmog’i sifatida ajaratiladi.Pragmatik lingvistika ham o’z
birliklariga ega bo’lib ,til modelini hosil qiladi.Buning uchun tilning ta’sir etish va
boshqarish   vazifalari   orqali   so’zlovchining   maqsadi     ,ya’ni   pragmatic
xususiyatlarini   aks   ettiruvchi   maxsus   pragmatic   lingvistik   birliklar   sistemasini
ajratish   lozim. 2
Nutqiy   ta’sir   etish   va   nutqiy   kommunikatsiya   nazariyasiga
ko’ra   ,sintaktik   birliklardagi   axborot   tarkibi   til   birligi   sifatida   ikkiga
ajratiladi:1)Informema,2)pragmema .Bular pragmalingvistik birliklar hisoblanadi.
Informema –tilning turli sathiga oid birliklar bo’lib ,ular faqat ratsional ,intellectual
axborot tashuvchi belgilarga ega bo’ladi.
Pragmemalar   esa   inson   axloqiga   ta’sir   etish   vazifasiga   ko’ra   informemalar
bilan   ziddiyatga   kirishadi.Demak,informema   intellectual   informative   belgisi   bilan
namoyon   bo’lsa   pragmema   muloqot   jarayonida   inson   axloqini   aks   ettirish
xususiyatiga   ko’ra   ajralib   turadi.Quyida   har   ikki   pragmatic   vositalarning   badiiy
1
 
2
  matnda   qo’llanilishini   Shoyim   Bo’tayevning   “Shamol   o’yini   “   nomli   qissasi
misolida ko’rib chiqamiz.
Bilamizki,   har   bir   ijodkor   adabiyotga   o’z   mavzusi   ,qahramonlari   ,betakror
“tili” bilan kirib keladi.Shoyim Bo’tayev qahramonlari betakror ko’rinishga ,ruhiy
holatiga ,o’z tiliga o’z milliyligiga ega .Yozuvchi qissalarida bir –biriga o’xshash
kishilar   uchraydi.Shamol   o’yini   qissasida   Zokir   bulbul   ismli   oshiq   haqida
gapiriladi.”Qo’rg’onlangan   uy”   romanida   ham   Zokir   baxshi   obrazi
yaratiladi.”Shamol   o’yini   “qissasidagi   momouloq   tanavvul   qilayotgan   kampirlar
asardan   joy   olishi   badiiy   matnda   alohida   pragmatic   ma’no   mtashishga   xizmat
qiladi.Qolaversa ,Shoyim Bo’tayev qissalarida laqab shevaga xos so’zlarning ham
o’rni   bo’lakcha.”Shamol   o’yini   “qissasidagi   Mirzo   bob   ova   mirob   o’rtasidagi
suhbatda   ham   pragmatic   vositalarning   badiiy   matnda   qanday   pragmatik   vazifa
bajarayotganini ko’rishimiz mumkin.
-Mirishkor ,chim ko’chiraveray…
-Iye,iye…
-Navbatimiz ham keldi-da.
Mirza   boboning   nutqida   pressupozitsiyani   ko’rishimiz   mumkin.Dehqon
ekinlarni   sug’orish   mahalida   ariqqa   chim   bostirib   suv   yo’nalishini
o’zgartirishadi.Buning   uchun   esa   chimlarni   boshqa   joylardan   ko’chirib
kelib,oldindan tyyorlab qo’yishadi.”chim  ko’chiraveray”  deb  so’rash   orqali   uning
navbati   kelganini   mirobga   bildirib   qo’ymoqchi   bo’ladi.   Qolaversa   “mirobdek
insonga”   to’g’ridan-   to’g’ri   navbati   kelganini   aytib,chim   ko’chiraverishga   yuragi
jazm   qilolmaydi.Mirobning   javobi   esa   birgina   “iye..iye”   undovi   orqali   Mirzo
boboga ayon bo’ladi va Mirishkorning taajjubini seziboq ‘navbatimiz ham yetdi-da
“deb qo’shimcha qiladi.
Ana   shu   undov   so’z   badiiy   matnda   pragmatik   ma’no   tashishga   xizmat
qilib   ,aynan   nutq   jarayonida   Tilak   mirishkorning   befarligi.loqaydligi   ,umuman olganda   voqeaga   bo’lgan   munosabatini   bildiradi.Suhbat   davomida   yana   shunday
pragmemalarga duch kelamiz:
-Sahardan sizni qidiramiz…
-Biz yerning ostiga kirib ketganimiz yo’q.
-Ishonmasangiz ayolingizdan so’rang…
-Biz ayoldan gap so’ramaymiz.Mayli bundan keyin xabardor bo’laylik .
Tilak mirishkorning nutqida o’z ishining kasbu-korining payhovasini qoyilmaqom
olvolgan”insonlardek   o’ziga   nisbatan   “biz”olmoshini   ishlatadi.Odatda   ,kishilik
olmoshining   birlik   shakli   bo’lmish   “men”   o’rnida   ko’plik     shakldagi   “biz”
kamtarlik   ma’nosida   ishlatilishini   ko‘ramiz   .Ammo,   ushbu   nutq   jarayonida   Tilak
mirishkorning kamtarlik namoyon etish uchun emas ,balki  “o‘ziga bino qo‘ygan “,
“barcha   aytgani   aytgan   degani   degan   “ekanligini   ko‘rsatish   uchun
qo‘llaydi.Qolaversa,”bundan   keyin   xabardor   bo‘laylik   “   gapida   ham   shu   jihatni
ko‘rishimiz mumkin.
Yuqorida   keltirilgan   suhbat   jarayonida   istak   mayli   orqali   buyruq   hamda
ta’kid   ohangi   kuchliroq   ifodalanganini   ham   ko‘rishimiz   mumkin.Aynan   shunday
sintaktik   birliklar   yozuvchi   tomonidan   ma’lum   bir   nutqiy   akt   shaklini   yuzaga
chiqarish uchun foydalanilgan.

Shoyim Bo‘tayevning “Shamol o‘yini” qissasida qo‘llanilgan pragmatik vositalar

Sotib olish
  • O'xshash dokumentlar

  • Maktabgacha ta‘lim tashkilotida ovqatlanish ratsionini tashkil etish
  • Umumta‘lim maktablarida Imom Buxoriy hadislarini o‘rganishning ahamiyati
  • 2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
  • 1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
  • 1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi

Xaridni tasdiqlang

Ha Yo'q

© Copyright 2019-2026.

  • Balansdan chiqarish bo'yicha ko'rsatmalar
  • Biz bilan aloqa
  • Saytdan foydalanish yuriqnomasi
  • Fayl yuklash yuriqnomasi
  • Русский