Kirish Roʻyxatdan oʻtish

Docx

  • Referatlar
  • Diplom ishlar
  • Boshqa
    • Slaydlar
    • Referatlar
    • Kurs ishlari
    • Diplom ishlar
    • Dissertatsiyalar
    • Dars ishlanmalar
    • Infografika
    • Kitoblar
    • Testlar

Dokument ma'lumotlari

Narxi 2000UZS
Hajmi 66.2KB
Xaridlar 0
Yuklab olingan sana 07 Noyabr 2026
Kengaytma docx
Bo'lim Referatlar
Fan Pedagogika

Sotuvchi

Bohodir Jalolov

Суруд, бадеҳа ва ашулаҳои халқӣ

Sotib olish
СУРУД, БАДЕ Ҳ А   ВА   А ШУЛА Ҳ ОИ  Х А Л ҚӢ
На қ ш а:
1. Маф ҳ уми суруд  ҳ амчун савту наво ва матни баде ӣ
2. Суруд ва намуд ҳ ои   он .
3. Суруд ҳ ои хал қ	
ӣ , мавзўъ ва шакли шеърии он ҳ о
4. Хусусияти жанрии баде ҳ а ва аш ӯ ла
5. Мазмуну мундари ҷ аи   баде ҳ а   ва   аш ӯ ла ҳ ои   хал қ	
ӣ Калимаи   «суруд»   дар   матни   китоби   «Авесто»   ба   шакли
Sraata   ва   дар   осори   па ҳ лав ӣ   ба   сурати   srot   ва   srut   истифода
шудааст 1
, ки ин аз замон ҳ ои   қ адим   дар   байни   мардуми   мо   рои ҷ
будани   калимаи   мазкур   ва   аз   ҳ ама   му ҳ имтаринаш   масъалаи
таърихи   тўлон ӣ   доштани   шеъру   суруди   то ҷ икиро   ба   субут
мерасонад. 
Калимаи   суруд   дар   лу ғ ат ҳ о   ва   осори   адибони   классикии
то ҷ ику   форс   ба   маънои   калом,   сухан,   гуфтор,   та ғ анн ӣ ,   самоъ,
ра қ с ,  овоз   ва   амсоли   ин ҳ о   эзо ҳ  ёфтааст 2
.  
Агар   дар   лу ғ ат ҳ о   ва   дар   осори   адибони   гузаштаи   форсу
то ҷ ик калимаи суруд ба маънои калом, сухан, та ғ анн ӣ , самоъ  ва
ғ айра   эзо ҳ   ёфта   бошад,   дар   истило ҳ   суруд   иборат   аз   шеъре   ё
манзумае   аст,   ки   сарояндагон   ва   ҳ офизони   маслакию
ғ айримаслак ӣ   онро   тавъам   бо   о ҳ анге   месароянд   ва   замзама
мекунанд . 
Суруд   яке   аз   намуд ҳ ои   қ адимаи   санъати   бадеии   хал қ   буда ,
бо   як   қ атор   хусусият ҳ ои   худ   аз   руб о ӣ ,   байт,   баде ҳ а   ва   ашўла
барин   навъ ҳ ои   назм   фар қ   мекунанд .   Бисёр   суруд ҳ о   аз   ҷ и ҳ ати
ҳ а ҷ м нисбатан калон, шаклан гуногун ва аз  ҷ и ҳ ати   сохт   нисбат   ба
жанр ҳ ои   мазкур   мураккабтаранд .   Суруд ҳ о   аз   4-10   то   ба   30-40
мисраъ   мерасанд .   Баъзе   суруд ҳ о   дорои   сюжети   мукам мал   буда,
ба достон ҳ ои   хурд   шабо ҳ а т доранд. Суруд ҳ о   одатан   бо   муси қӣ   ва
о ҳ анг   сароида   мешаванд .   Ҳ амчунин , бештари суруд ҳ о   хусусияти
1
 Ниг.: Соколов С.Н. «Язык Авесты». Л., 1964, саҳ. 216-317
2 2
 Ниг.: Фарҳанги Нафис . Таълифи Алиакбар Нафис , Бурҳони қотеъ, Фарҳанги забони то ик .  	
ӣ ӣ ҷ ӣ на қ л ӣ   дошта ,   ягон   во қ еа   ва   ё   саргузаште   на қ л   карда   мешавад .
Дар   қ исми   зиёди   он ҳ о   байти   васила   ё   на қ арот   ба   назар   мерасад .
За бони он ҳ о   содда ,  равон ,  фа ҳ мо   буда ,  хитоб   ва   саволгузор ӣ   низ
мушо ҳ ида   мешавад . 
Му ҳ а ққ и қ он   с уруд ҳ оро   аз   рўи   мундари ҷ аашон   ба   чор   гурў ҳ
ҷ удо кардаанд: 
 Суруд ҳ ои   шод ӣ , 
 Суруд ҳ ои   ҳ а ҷ в ӣ , 
 Суруд ҳ ои   ғ амангез ,
 Суруд ҳ ои   таърих ӣ .
Су ру д ҳ ои   ш од ӣ .   Суруд   яке   аз   омил ҳ ои   дилхушии   мардум
аст. Чи дар ва қ т ҳ ои   базму   зиёфат ,   тўю   сур   ва   гапхўрию   гаштак ҳ о
ва   ч и   дар   маърака ҳ ои   мавсим ӣ   суруд ҳ ое   и ҷ ро   мешаванд,   ки   бо
мазмуни   хурсандибахш   ва   о ҳ анги   шўху   шав қ ангези   худ   ба
и ҷ рокунандагон ва шунавандагон шав қ у   фара ҳ   мебахшанд . 
Аксар   дар   суруд ҳ ои   шод ӣ   аз   ягон   во қ еаи   фара ҳ бахше   сухан
меравад . О ҳ анги   шўху   шўрангез , иш қ у   му ҳ аббати   соф , тараннуми
зебои ҳ ои   ба ҳ ор ,   хушбахтии   мардум   ва   орзуву   омоли   он ҳ о   дар
бисёр суруд ҳ о   шунавандаро   ба   ра қ с   моил   мегардонад . 
Наботе, чи наботе,
Ба лаб хандиданоте,
Чу гул шукуфтаноте,
Чу кабк ра ҳ гаштаноте .
Ду лаъли лабат шаккар, Ду зулфат мори бесар,
Ду рухсорат ма ҳ и   анвар ,
Мурам дар хоки поте.
Навоти шаъни б ӯ стон ,
Чаро ғ и   майпарастон ,
Ду лаъли оби Кавсар,
Ду рухсори мунаввар.
Дар нати ҷ аи   аз   ҳ ар   сатр   падид   омадани   ҷӯ шу  хур ӯ ши   дил   ва
бо   ҳ исси   пур   аз   шодиву   фара ҳ   ифода   ёфтани   ма қ сад ,   суруд
бени ҳ оят   дилчасп ,   танинандоз   ва   шодибахш   гардидааст .   Сохти
суруд   аз   он   ҷ и ҳ ат   ҷ олиби   ди ққ ат   аст,   ки   мисраъ ҳ ояш   к ӯ то ҳ   7-
ҳ и ҷ о ӣ   буда,   о ҳ ангаш   сабук   мебошад .   О ҳ анги   сабук   доштани
суруд   б арои ав ҷ и   ра қ су   сурудхонии   умум   роли   калон   мебозад .
Шав қ и   дили   оши қ они   хушбахт ,   хуррами ҳ ои   зиндаг ӣ ,
зебои ҳ ои   табиат   ва   ҳ азлу   шўхи ҳ ои   одамони   ва қ тчо қ   му ҳ имтарин
мавзўъ ҳ ои   суруд ҳ ои   шод ӣ   қ арор   гирифтаанд . 
Бисёр   суруд ҳ ои   шод ӣ   бо   ра қ с   и ҷ ро   мешаванд.   Дар   хусуси
ра қ с ӣ   будани   як   қ атор   суруд ҳ ои   хал қӣ   ва   дар   маърака ҳ ои
хурсанд ӣ   ҳ ангоми   и ҷ рои   ра қ с   хонда   шудани   он ҳ о   ва   ё   ба
муносибати   и ҷ рои ин суруд ҳ о   ба   шав қ   омада ,  ба   ра қ с   даромадан
ё   ба   ра қ с   дароварда   шудани   ҳ озирон   дар   тавзе ҳ оти   ма ҷ мўаи
«Тарона ҳ ои   Самар қ анд»   маълум оти му ҳ им   гирд   оварда   шудааст .
Дар   Самар қ анд   ва   дигар   ма ҳ ал ҳ ои   то ҷ икнишини   ин   вилоят
суруд ҳ ои   «Эй   ҷ они   ман   ҷ онони   ман»,   «Аз   ман   чаро   ран ҷ ида ӣ », «Бар   ҷ онам   занад»,   «Ту   садбарги   кадом   бо ғӣ »,   «Сокина»,
«Фармоед»   ва   ғ айра ҳ о   маш ҳ уртарин   ва   маъмултарин   суруд ҳ ои
ра қ с ӣ  ба шумор мерафтаанд. 
Су ру д ҳ ои   ҳ а ҷ в ӣ .   Суруд ҳ ое ,   ки   дар   он ҳ о   ҳ азлу   ш ӯ х ӣ   ва   ҳ а ҷ ву
мутоиба   ҷ ой   дода   шудаанд ,   суруд ҳ ои   ҳ а ҷ в ӣ   меноманд . Барои ин
гуна хусусият пайдо кардани он ҳ о   чизе   ё   ҳ одисае   мавзўи   тасвир
қ арор   гирифтааст ,   ки   мо ҳ иятан   қ обили   ҳ азлу   шўх ӣ   ва   ҳ а ҷ ву
мутоиба аст. 
Академик   Р.Амонов   таъкид   менамояд,   ки   “Суруд ҳ ои   ҳ а ҷ в ӣ
барои   ва қ тхушкунии   мардум ,   фаромўш   намудани   ғ аму   ғ урбати
рўз ғ ор ,   фаро ғ ат   ва   дамгир ӣ   восита ҳ ои   му ҳ им   ба   шумор
мераванд .   Қ исме   шав қ и   ра қ с ,   қ исми   дигар   шав қ и   ҳ азлу   шўхиро
ба   амал   мео варанд ва дар   ҳ ар   сурат   шунавандагонро   дилхуш   ва
фара ҳ манд  мекунанд” 3
. 
Дар   ин   гуна   суруд ҳ о   шахсият ҳ ои   со ҳ иби   кори   гуногун ,
мо ҷ аро ҳ ои   оилав ӣ ,   муносибати   ночаспони   иш қ у   му ҳ аббати
ҷ авонон   ва   нозу   карашмаи   но ҷ ояи   дилбар ,   масъалаи   дузана   ва
ғ айра   ҳ а ҷ в   карда   ме шавад:
Нога ҳ   будам   ман   ра ҳ гузар ,
Омад садо аз пушти сар,
Боз гашта кардам як назар:
Биншаста дар болои хар,
Мегуфт ба о ҳ анги   дигар :
-Кавшои к ҳ	
ӯ на   ҳ аст - миё !
3
  Амонов Р. Лирикаи халқи то ик. – Душанбе, 1968. – С. 	
ҷ Як мардаки бад ҳ айбате ,
Ӯ   ҳ аст   марди   накбате ,
Бо хеш карда соате:
-Кавшои к ҳӯ на   ҳ аст - миё !
Ш ӯ ру   фи ғ он ҳ о мекунад,
Созу наво ҳ о   мекунад ,
Дар к ӯ ча   ғ ав ғ о   мекунад ,
Чал ғ ута   савдо   мекунад :
-Кавшои к ҳ	
ӯ на   ҳ аст - миё !
Мавзўи   як   қ атор   суруд ҳ ои   ҳ азломез   дар   бораи   ҳ айвоноти
хонаг ӣ   (буз,   хар,  гов,  мур ғ ,  шутур   ва   ғ айра )   гуфта   шудаанд .  Вале
ин суруд ҳ о   бо   услуби   хоси   худ   аз   д игар суруд ҳ ои   ҳ азломези   хал қ	
ӣ
ба кулл ӣ   фар қ   мекунанд . Он ҳ о   дар   ш акли мотам-марсия ҳ о   гуфта
шудаанд .   Чунон   ки   дар   марсия ҳ о   ҳ амаи   фазилат ҳ ои   мар ҳ ум
номбар   мешавад ,   дар   ин   суруд ҳ о   фазилат ҳ ои   гуногун,   аз   ҷ умла,
манфиате,   ки   мардум   аз   ҳ айвони   хонаг ӣ   доштанд,   таъкидан,   бо
муболи ғ аву   и ғ ро қ   қ айд   мегардад   ва   ба   муносибати   фалокати
нога ҳ он ӣ  такрор ба такрор о ҳ у   афсус   из ҳ ор   мешавад . Дар суруди
«Бузи   кабуд»,   ки   во қ еаи   талаф   шудани   буз   аз   номи   со ҳ иби   он
на қ л   мегардад   сўзу гудози гўянда ба   ҳ адде   зўр   аст ,   ки   кас гумон
мекунад, ки ў давлати бисёреро бе бозгашт талаф додааст. 
Академик   Р.Амонов   доир   ба   суруди   «Бузи   кабуд»   муфассал
сухан кардааст. Суруди мазкур аз 14 банд иборат буда, дар поёни
ҳ ар   банд   на қ ароти   «Вой   алами   бебузим»   такрор   меёбад   ва   тан ҳ о худи   ҳ амин   на қ арот   ҳ ам   а ҳ воли   шахси   аламрасидаро   бахуб ӣ
нишон   меди ҳ ад .   Со ҳ иби   буз   аввал   фазилат ҳ ои   бузашро   васф
мекунад :
Буз харидам аз Бо қӣ ,
Сина ҳ ош   мисли   то қ
ӣ .
Шир медодак  қ аймо қ	
ӣ
Вой алами бебузим!
Баъд   хабари   талаф   шудани   онро   шунида,   мисли   шахсе,   ки
аз   ҳ алокати   ягон   хеш   ва   ё дўсти наздикаш хабар ёфта бошад, бо
дили пурандў ҳ   ба   ҷ ои во қ еа   рафтани   худро   на қ л   мекунад :
Рафтам, кофтам  ҷ о ҳ оша ,
Ёфтам  ҷ ои по ҳ оша .
Зо ғ о   кофтан   чашмоша ,
Вой алами бебузим!...
Пас   аз   ин   дар   суруд   бисёр   сифа ҳ ои   дигари   буз :   мисли   гов
бузург   будани   он ,   чоло кию   ҳ ушёриаш ,   манбаи   фаровонии
зиндаг ӣ   будани   шираш   бо   муболи ғ а   баён   мешавад .   Ба   тарзи
тасвир   муносиб   афтодани   муболи ғ а ,   ба   мояи   орзўи   шахси
камба ғ ал   мансуб   шудани   он   ҳ а ҷ вро ба дара ҷ аи мазо ҳ у   писханди
нешдор мерасонад.
Суруди   «Бузи   кабуд»   инчунин   бо   номи   «Хари   кабуд»,
«Хараки   ман»,   «Харам-е!» ¸   «Бузакам - е ! »   назира   дорад .   Мавзўи
назира   ҳ ам   аз   даст   рафтани   ягон   ҳ айвони   хонаг ӣ   ва   о ҳ у   аф ғ они
со ҳ иби   он   аст .  Ҳ амин   тари қ ,   хал қ   ба   шўхию   бозию   ҳ азлу   мазо ҳ   ва   кинояву
тамасхўр   майли   тамом   зо ҳ ир   намуда ,  бо   ин   ма қ сад   да р суруд ҳ ои
ҳ а ҷ вии худ санъат ҳ ое   ба   кор   мебарад ,  ки   дорои   обу   ранги   ба   худ
хосанд   ва   зав қ и   баланду   табъи   равонро   му ҷ ассам мекунанд. 
Су ру д ҳ ои   ғ ам ангез .   Як   ҷ узъи му ҳ имми   суруд ҳ ои   хал қӣ , чун
қ исми   калони   байту   рубо ӣ   ва   суруд ҳ о ,   о ҳ у   нола   ва   арзи   ҳ оли
оши қ они   н оком,   а ҳ воли   ситамдидагон   ва   кулфатзадагонро
тасвир   менамояд .   Дар   назми   хал қ ,   суруд ҳ ое ,   ки   дар   бораи   иш қ ,
фиро қ ,  бевафо ӣ  ва бера ҳ мии   ёр   ва   монанди   ин ҳ о   гуфта   шудаанд ,
мав қ еи   махсус   доранд :
Рафтам ба кўят бор ҳ о ,
Бо нолаю зори ҳ о .
Бар ман нига ҳ   кун   дилрабо ,
Сад бор гардам ас сарат. 
Садо қ ату   вафодор ӣ ,   ҷ ону   дилро   нисори   ёр   кардан,   зебоии
ҳ усну   фазилат ҳ ои   беназири   ў   ва   орзўи   висол   барин   мавзўъ ҳ ои
анъанав ӣ  дар суруд ҳ о   бо   о ҳ у   нола  ва  ғ аму  андў ҳ   тасвир   мешавад .
Оши қ он ,  ҳ ам   ма қ саду   орзў   ва   ҳ ам   мафтун   шудани   худро   б а  ҳ усни
ёр   бо   дидаи   гирён   арз   мекунанд :
Оши қ и   покам   ба   рўят ,  эй   ма ҳ и   тобони   ман ,
Хоки поят тутиё, эй сурмаи чашмони ман.
Як   қ исми   суруд ҳ ои   ғ амангези   хал қ	
ӣ   дар   мавзўъ ҳ ои   ғ ариб ӣ
гуфта шудаанд.   Дар он ҳ о   асосан   ғ аму   анд ҳ	
ӯ и   ғ арибоне ,   ки   ба ҳ ри пайдо   намудани   кор е   ва   ба   ин   васила   дарёфт   кардани   маоше
барои зиндаг ӣ   аз   ватани   худ   дур   рафтаанд ,  инъикос   шудааст . 
Яке   аз   ин   хел   суруд,   ки   бо   номи   « Ғ ариб ӣ »   маш ҳ ур   аст   ва
бор ҳ о   дар   ма ҷ мўа ҳ ои   фолклор ӣ   чоп   шудааст,   чанде   аз
вариант ҳ ои   маш ҳ ури   ин   суруд   ба   шакли   ғ азал   буда ,   да р он ҳ о   аз
забони   мушо ҳ иде   дами   вопасини   як   нафар   ҷ авони   ғ ариби
бар ҷ омонда тасвир мешавад: 
Ғ ариб ӣ  кўи сахт аст, эй бародар,
Ғ арибонро  накў дору маёзор!...
А ҷ аб расмест расми одамизод,
Ғ арибафтодаро  кай мекунад ёд!
Ғ арибафтода   ҳ укми   мурда   дорад ,
Ки хоки мурдаро кай мебарад бод.
Манзараи марги  ғ ариб   равшан   ва   ҳ а ққ он ӣ  тасвир шудааст:
Ҷ авон мурдаст, рў ҳ   аз   вай   паридаст ,
Танаш пур ҳ асрату   рўяш   ба   девор .
Ба зери па ҳ луяш   чизе   надидам ,
Ба тори сар ни ҳ ода   кафшу   дастор .
Ба пешаш косаи бишкаста дидам,
Ду пора нони  қ о қ у  нимаи нор. 
Су ру д ҳ ои     таъри х ӣ .   Дар   назми   хал қӣ   як   навъ   асар ҳ ое
хастанд ,   ки   он ҳ о   дар   илми   фолклоршинос ӣ   номи   суруд ҳ ои
таърихиро   ба   худ   гирифтаанд .   Асоси   ин   навъи   суруд ҳ оро во қ еа ҳ ои   таърих ӣ   ташкил   намуда ,   қ а ҳ рамонони   он ҳ о   шахсони
во қ е ӣ   ҳ астанд . 
Хусусияти   ба   худ   хоси   суруд ҳ ои   таърих ӣ   ин   аст,   ки   он ҳ о
хислати   афсонав ӣ   надоранд   ва   ба   ҳ а қ и қ ат   хеле   наздиканд .   Дар
он ҳ о   во қ еа ҳ ои   таърих ӣ   хеле   равшан   ифода   ёфтаанд.   Аз   он ҳ о
рафти   во қ еа ҳ ои   таърихиро   фа ҳ мидан   мумкин   аст .   Ин   суруд ҳ о   бо
ҳ амин   хусусияташон   аз   дигар   асар ҳ ои  фолклор ӣ  фар қ   мекунанд .
Дар   суруд ҳ ои   таърих ӣ   ҳ ам   унсур ҳ ои   асар ҳ ои   эпик ӣ   ва   ҳ ам
унсур ҳ ои   назми   лирик ӣ   ба назар мерасанд. Суруд ҳ ои   таърих ӣ   аз
асар ҳ ои   эпик ӣ , масалан, аз достон, аз он  ҷ и ҳ ат   фар қ   мекунанд ,  ки
дар   он ҳ о   сюжети   яклухт   ва   устухонбандии   во қ еа ҳ о   ди да
мешавад .   Дар   суруд ҳ ои   таърих ӣ   масъала ҳ ои   и ҷ тимо ӣ
бар ҷ астатар   ифода   гардида,   ну қ таи   назари   хал қ ,   дар   бораи
ҳ одиса ҳ ои   ҷ амъиятии   ҳ аёт   ва   амалиёти   таърихии   ашхоси
ҷ удогона   конкреттар   ва   реалитар   инъикос   меёбанд.   Қ исме   аз
қ а ҳ рамонони   суруд ҳ ои   таърих ӣ   сардорони   шўриш ҳ ои   хал қ ианд ,
одамонеа нд, ки дар ро ҳ и мубориза барои озод ӣ  ва исти қ лолияти
хал қ ,   ҷ они   худро   фидо   кардаанд.   Хал қ   мувофи қ и   одати   худ   дар
бораи   сардори   муборизони   зидди   Искандари   Ма қ дун ӣ ,   дар
бораи Му қ аннаъ ,  Темурмалик   ва   бисёр   ба ҳ одурони   дигар   я қ инан
суруд ҳ о   э ҷ од  кардааст,  ки  мутаассифона  гузашти  рўзгор  ин гуна
осори   пур қ иматро   аз   байн   бурдааст .   Меросе ,   ки   аз   суруд ҳ ои
таърих ӣ  ба мо расидааст, чанд намунаи суруд ҳ ои   оиди   «Шўриши
Восеъ» ,   «Шўриши   Қ аландар»,   «Шўриши   Усмон»   ва   амсоли   ин ҳ о мебошанд ,   ки   таъри хи   пайдоиши   он ҳ о   ба   давра ҳ ои   нисбатан
хеле   наздик ,   ба   охир ҳ ои   асри   XIX   ва   аввал ҳ ои   асри   XX   рост
меояд .
Дар   э ҷ одиёти   шифо ҳ ии   хал қ и   то ҷ ик,   хусусан,   дар   байни
асар ҳ ои   манзуми   он   суруди   «Шўриши   Восеъ»   мав қ еи   махсус
дорад .   Гуфтан   мумкин   аст ,   ки   суруди   «Шўриши   В осеъ»  ягона су -
руди   нисбатан   мукаммали   таърих ӣ   дар   фолклори   то ҷ ик
мебошад. Ин суруд аз 318 мисраъ ва ё аз 100 банди семисраъгию
чормисраъг ӣ ,   ки   ҳ ар   кадом   дорои   мазмуни   томе   буда,   бо   ғ ояи
умумии суруд комилан мутоби қ а т мекунад, таркиб ёфтааст.
Силсилаи   ин   суруд ҳ о   дар   охир ҳ ои   асри   XIX   ба   муносибати
рух   додани   ш ўриши   хал қ ие ,   ки   бо   сардории   Восеъ   ном   марди
ҷ увозкаш дар Бал ҷ увон (вилояти Хатлони То ҷ икистон) ва атрофи
он сар зада буд, гуфта шудааст.
Ин  шўриш аз  калонтарин  шўриш ҳ ои   хал қӣ   буда, дар байни
сол ҳ ои   1883-1885   дар   кў ҳ истони   то ҷ ик   рўй   додаст.   Шўришгарон
аскарони амир ва  ҳ окими   Бал ҷ увонро гурезонда,  қ алъаро   со ҳ иб ӣ
карданд.   Таъсири   шўриш   ба   но ҳ ия ҳ ои   дигари   Кўлоб   ҳ ам   расид .
Лекин   ба   туфайли   ҷ осус ӣ   ва   хоин ӣ   шўриш   пахш   карда   шуда,
сардори он – Восеъ ба дор овехта мешавад.
Ана   ҳ амин   во қ еаи   аламнок   асоси   суруд ҳ ои   хал қ иро   дар
бораи   шўриши   Восеъ   ташкил   кардааст ,   ки   дар   он   ҳ иссу   ҳ ая ҷ они
мардум   нисбат   ба   беадолат ӣ   ва   зулм   ифодаи   худро   ёфтааст. Бесабаб нест, ки   ҳ оло   ҳ ам   порча ҳ ои   ин   суруд   дар   байни   мардум
и ҷ ро карда мешавад:
Ай  ҷ авру зулми мирон,
Гардида мулк вайрон.
Ҷ азир гаштан фа қ ирон.
* * *
Ч ӣ  туфонай имрўзо?
Даргирифт кў ҳ у   санго
Офтоб наздики мо ҳ о .
* * *
Кў ҳ о   читу   нолонай ,
Офтоб гирифт зулмонай,
Охири зулм вайронай.
Баде ҳ а .   Баде ҳ а   суру ди   ҳ азломезу   шўхест ,   ки   аз   гуф тугў
фаро ҳ ам   омада ,   мавзўъ ҳ ои   мансуби   ҳ одиса ҳ ои   қ обили   ҳ а ҷ ву
мазохро   дар   бар   мекунад   ва   дар   и ҷ рои   худ   иштироки   бештар   аз
як   нафарро   талаб   намуда ,   ҳ атман   дар   са ҳ на ,   дар   ҳ узури
тамошобин   бо   ра қ су   боз ӣ   сароида   мешавад .   Ба   сабаби   он ,   ки
аксарияти   баде ҳ а ҳ о   дар   мавзўъ ҳ ои   иш қ   бо   о ҳ анги   ҳ азлу   шўх
гуфта   шудаанд,   ин ҳ оро   суруд ҳ ои   иш қ ии   ҳ азломез   низ   номидан
мумкин   аст .  
Р.Амонов   дар   китоби   «Лирикаи   хал қ ии   то ҷ ик»   доир   ба
жанри   баде ҳ а   сухан   ронда   чунин   иброз   медорад :   “ Баде ҳ а ,
одатан ,   аз   тарафи   ду   кас   дар   маърака ҳ ои   хурс анд ӣ :   тўю   зиёфат , яъне   дар   ҳ узури   тамошобинон ,   дар   «са ҳ на»   и ҷ ро   мешавад .
И ҷ рокунандагон   бояд   зану   мард   бошанд ,   яъне   и ҷ рои   баде ҳ а   як
лав ҳ аи   драмавиест ,   ки   манзара ҳ ои   муло қ оти   дилдодагон ,
муносибат ҳ ои   оилав ӣ ,   талошу   мо ҷ аро ҳ ои   иш қ ию   маиширо
му ҷ ассам   менамояд .   Дар   и ҷ рои   баде ҳ а   ра қ с   ва   ҳ ар   гуна
ҳ аракат ҳ ои   шав қ овару   сурурангез ,   ишора ҳ ои   маънидор   ба
во ситаи   чашму   абрўю   даст   ва   ҳ аракати   пайкар   ва   муси қ ии   шўх
ҷ ихати   ҳ атм ӣ   ба   шумор  меравад” 4
.
Дар   яке   аз   баде ҳ а ҳ ои   хал қӣ   духтаре   дар   ҷ авоби   савол ҳ ои
па дараш   либосу   пойафзол   хостани   худ   ва   сазовори   зару   зевар
будани   гўшу   дасту   ангуштонашро   ра қ скунон   бо   таманнову   нозу
ишва   намоиш   меди ҳ ад .   Дар   баде ҳ а   ҳ ар   сухан   ҷ илваи   ҳ аракати
пайкар ,  ниго ҳ   ва   дасту   пою   бозувонро   та қ озо   мекунад :  
Падар:              Ку ҷ о   мерав ӣ ,  биби ҷ он ?
Ку ҷ о  мерав ӣ ,  биби ҷ он ?
    Духтар:               Б озор меравам, ота ҷ он.
                              Бозор меравам,  ҳ ой ,  ҳ ой . 
(Духтар тарзи бозорравиро ра қ скунон   намоиш   меди ҳ ад )    
                Падар:                  Чи ҳ о   мехар ӣ ,  биби ҷ он ?
                               Чи ҳ о   мехар ӣ ,  биби ҷ он ?
 Духтар :                   Рўмол мехарам,  о та ҷ он ,
                                 Барои сарам,  ҳ ой - ҳ ой .
             (Духтар ч ӣ   хел   ба  cap  бастани   рўймолро   нишон   медихад ) 
                            Падар:                   Ч ӣ   тар ,  чи   тар ,  мендоз ӣ ?
4
  Амонов Р.Лирикаи халқи то ик. –Душанбе, 1968, саҳ. 340	
ҷ                  Ч ӣ   тар ,  ч ӣ  тар мегард ӣ ? 
       Духтар:                       Итар, итар мендозам,
                  Итар, итар мегардам...
Баде ҳ аи   мазкурро   дар   гузашта   ду   мўйсафед ,   яке   ба   cap
рўймол   партофта   роли   духтарро   ва   дигаре   роли   падарро   и ҷ ро
мекардаанд .   И ҷ рокунандаи   роли   духтар   ҳ ар   як   чизи
мефармудагиашро   бо   ишора ,  имо   ва   ҳ ара кат ҳ ои   дасту   сару   абрў
нишон   дода ,  ра қ с   мекардааст   ва   ба   назари   тамошобин   як   са ҳ наи
шав қ овар   ба   ҷ илва   меомадааст . 
    Баде ҳ а ҳ о   мазмунан   гуногунанд.   Н.   Нур ҷ онов ,   пеш   аз   ҳ ама ,
мазмуни   ли рик ӣ   доштани   он ҳ оро   таъкид   карда   ва   аз   ин   ну қ таи
назар   ў   баде ҳ а ҳ ои   «Секинак» ,   «Дълкоко»   ва   «Дари   дарвоза» - ро
та ҳ лил   намуда, хулоса мебарорад,  ки дар он ҳ о   ба   воситаи с а волу
ҷ авоби   ҳ азломез   а ҳ воли   ода мон   ошкор   мешавад 5
.  
Ин   а қ ида
дуруст   аст,   вале   бояд   илова   намуд,   ки   баде ҳ а ҳ ои   то   асри   ХХ
во қ еа ҳ ои   гуногуни   ҳ аёти   шахс ӣ   ва   ҷ амъиятиро   дахл   кардаанд.
Дар   он ҳ о   ла ҳ за ҳ ои   шиносшав ӣ ,   ба ҳ су   мунозира ,   бозию   шўх ӣ ,
шикояту   эътироз ,   қ а ҳ ру   ғ азаб   ва   муносибати   ҷ авонон   ба   ин   ё   он
ҳ одисаи   ҷ амъият  тасвир мешавад.
Як   баде ҳ а   гуфтугўи   пур   аз   ҳ азлу   шўхии   байни   духтару
писарро   ифода   мекунад .   Духтар   мепурсад,  ки  оё  у  бародаре   до -
рад.
Писар:      Додараки  хуб дорам, 
Са ғ ираи     нокор ӣ , 
5
 Нурджонов Н. История таджикского театра. –Душанбе, 1969, саҳ.87 Эй  духтар,   туро пурсам, 
Ҳ е ҷ   молу   ҳ ол    дор ӣ ?
Писар ба саволи духтар дар бораи молу  ҳ олаш   мегўяд ,  ки   ба
ҷ уз   «як   бу ққ аи   кўри   ис қ отию   нокор ӣ   ва   курпае   аз   пахоли   шол ӣ »
чизи   дигар   надорад.   Дар   ин   хел   баде ҳ а ҳ о   дар   хусуси   урфу
одат ҳ ои   номусоиди   оиди   нико ҳ у   оила   сухан   меравад   ва   бо
тамасхўру   исте ҳ зо   қ айд   шудани   урфу   одат ҳ ои   кў ҳ на ,   алал хусус
талаби мол ба  ивази  духтар,  мавриди  хазлу  ҳ а ҷ в   қ арор   мегирад .
Бисёр   баде ҳ а ҳ о   ҳ аёти   шахсии   оилав ӣ :   муносибати   модару
духтар   ( ё   падару   духтар ),   додару   хо ҳ ар ,   ҷ авону   духтари   оши қ   ва
монанди   ин ҳ оро   тасвир   мекунанд .   Дар   он ҳ о   одатан   хо ҳ ишу
орзўи   дили   ҷ авон он хеле пуршав қ ,  самим ӣ   ва   таби ӣ   ифода   шу да ,
ба   шунаванда   зав қ у   сурур   мебахшад .   Ма қ сади   ин   баде ҳ а ҳ о   ҳ ам
шунаванда   ( тамошобин )- ро   хурсанд   кардан   ва   дар   димо ғ и   ў
хушию   хуррамие   ба   ву ҷ уд   овардан   аст .   Духтараке   дарди   ди ли
худро   ба   модараш   арз   мекунад .
      Ду х тар:                        Дълкоко дорум, оча, 
Дарди дил дорум, оча. 
И дардаке ма дорум, 
Ох и р мемуру м  оча.
Модар ба ў рўймол харидан ӣ   мешавад ,  духтар   рад   мекунад :
Бозорум нарав, оча, 
Румолум нахар, оча, 
Дар саракум намепоя,  Дълкокома намеброра.
Модар   курта,   гўшвор,   кафш   ва   ғ айра   гирифта   додан ӣ   ме -
шавад ,   духтар   қ абул   намекунад .   Ни ҳ оят ,   модар   ба   вай   шав ҳ ар
таклиф   мекунад .  Духтар   хурсанд   мешавад .
Чунон   ки   мебинем,   образ ҳ ои   ин   гурў ҳ и   суруд ҳ ои   хал қӣ
дилчасптарин   ҷ и ҳ ат ҳ ои   феълу   атвори   одам ӣ :   майл   ба   шўхию
боз ӣ ,   нозу   таманно,   хазлу   мазо қ и   маро қ ангез   ва   ғ айраро
та ҷ ассум   кардаанд . 
Як хусусияти дигари баде ҳ а   зимнан   далели   қ ад и ми буда н и
ин   жанр   шуда   метаво н ад.   Шеъру   суруд   дар   давра ҳ ои   қ адим
баде ҳ атан   э ҷ од   мешуд   ва   дар   он   нисбат   ба   дигар   унсур ҳ ои
шеър ӣ ,   алалхусус   в азну   қ офия ,   о ҳ анг   ва   савту   наво   а ҳ амияти
бештаре   дошт .
Ин   хусусият   дар   баде ҳ а ҳ о ,   аз   ҷ умла ,   дар   ҳ амон   баде ҳ аи
маш ҳ ури   «Шо ҳ духтар»   мушо ҳ ида   мешавад ,  ки   и ҷ рояшро   ус тод С
Айн ӣ   дар   романи   нахустини   худ   «Дохунда»   бо   шав қ и   тамом
тасвир   карда ,   аз   забони   қ а ҳ рамонон и   асосии   роман,   ду   нафар
фарзандони де ҳ оти   то ҷ ик   Ёдгор   ва   Гулнор   якчанд   бандашро   зикр
намудааст .
Дар баде ҳ а   о ғ оз , инкишоф ва хатми во қ еа ,  зу ҳ урот   ва   вусъати
зиддият   ма ҳ з   ба   воситаи   гуфтугў   ( диалог )   сурат   мегирад .   Гуфтугў
барои   падид   овардани   кайфият   ва   ҳ ас би   ҳ оли   одам ӣ ,   шав қ у
мароми   ў   а ҳ амияти   хос   дорад .   Аз   ин   рў ,   пайваста   суръат
гирифтан   ва   ди ққ атангез   шудани   он   шарт   аст ,  ки   ба   ин   бо   саволу ҷ авоб   ва   ё   хитобан   ва   бо   таъкид   из ҳ ор   ёфтани   фикр   ёр ӣ
мерасонад . 
А ш у лла ҳ ои   х ал қӣ .   Агар   дар   но ҳ ия ҳ ои   марказ ӣ   ва   ҷ ануб ии
То ҷ икистои   намуди   асо сии   суруд ҳ ои   лирикии   хал қ	
ӣ   рубо ӣ   дар
сарга ҳ и   Зарафшон   байт   бошад ,   дар   но ҳ ия ҳ ои   шимол ӣ   ва
инчунин   дар   ма ҳ ал ҳ ои   то ҷ икнишини   вилоят ҳ ои   Фар ғ она ,
Тошканди   ватани   со ҳ ибисти қ лоламон   Ўзбекистон   суруд ҳ ое   зиёд
па ҳ н   шудаанд ,   ки   аз   чор   мисраи   кўто ҳ   тартиб   ёфта ,   шаклан   ба
маш ҳ уртарин   жанри   назми  шифо ҳ ии халкии рус –  частушка  ва ба
қ ўши қҳ ои   ўзбек ӣ   шабо ҳ ат   доранд .
Умуман   ин   хел   суруд ҳ ои   оддие ,   ки   бо   сохт   ва   як   қ атор
хусусият ҳ ои   худ   назми   давра ҳ ои   қ адимро   ба   хотир   оварда ,   дар
айни   замон   дар   ҳ амаи   д авра ҳ ои   минбаъдаи   таърих ӣ   фикру   ҳ исси
оммаро   ифода   карда ,   тадри ҷ ан   инкишоф   ёфта   омадаанд ,   дар
фолклори   бисёр   хал қҳ о   мушо ҳ ида   мешаванд . 
То   сол ҳ аи   охир   ин   ҷ узъи   му ҳ имми   назми   лирикии   то ҷ ик   на
тан ҳ о   омўхта   намешуд ,   балки   ҳ амчун   як   жанри   муста қ ил   ву ҷ уд
доштани   он   ҳ атто   эътироф   нагардида   буд.   Гарчанде   ки   аз
«Намунаи   фолклори   то ҷ ик»   (1938)   cap   карла ,   дар   ҳ амаи
ма ҷ муа ҳ ои   фолклор ӣ   намуна ҳ ои   ин   жанр   нашр   мешуд,  ҳ е ҷ   яке   аз
тартибди ҳ андагон   ба   фар қ   доштани   ин   намуна ҳ о   аз   дигар
намуд ҳ ои   назм   а ҳ амият   надодаанд   ва   ишор ае   накардаанд.   Дар
як   ма ҷ мўа   он ҳ оро   ба   қ исми   тарона ҳ о ,   дар   ма ҷ мўаи   дуюм   ба
қ исми   суруд ҳ о   ва   дар   ма ҷ мўа ҳ ои   сеюм   ба   қ ис ми   рубои ҳ о   дохил менамуданд   ва   баъзе   тад қ и қ отчиён   он ҳ оро   «чорбайт»   ҳ ам
номидаанд .
Сабаби   чун   жанри   махсус   аз   мадди   эътибири
нашркунан дагони   асар ҳ ои   фолклор ӣ   сокит   мондани   ин   қ абил
суруд ҳ оро   академик   Р . Амонов   чунин   медонад ,   ки   « пеш   аз   ҳ ама ,
ба   дуруст   ҷ амъ   карда   нашудани   фолклори   Ху ҷ анд   в а   то ҷ икони
ма ҳ ал ҳ ои   то ҷ икнишини   Ўзбекистан   вобастаг ӣ   дошт. Сол ҳ ои   1961-
1965   ба   туфайли   экспедитсияи   фол клории   Институти   забон   ва
адабиёт   аз   он   ма ҳ ал ҳ о   намуна ҳ ои   фаровони   ин   суруд ҳ о   ба   даст
омад» 6
.
Маълум шуд, ки ашула ҳ о   аз   ҷ и ҳ ати   бо   ҳ аёти   мардуми   ша ҳ р
низ  ало қ аи   зич   доштани   худ   аз   байту   рубо ӣ   фар қ   мекунанд   ва   ин
ҳ одиса   ба   мавзўъ   ва   мундари ҷ аи   он ҳ о   бетаъсир   намон дааст. Дар
гузашта дар  байни  а ҳ олии   ша ҳ р ҳ о ,   махсусан   дар   байни   ҷ авонон
шахсоне ,   ки   якчанд   ашула   надонанд ,   кам   дучор   мешуданд .
Ашула ҳ оро   ҳ ар   кас ,   ҳ ар   го ҳ ,   ки   майл   пайдо   мекард ,   мехонд .   Дар
маърака ҳ о ,   гаштак ҳ о ,   сў ҳ бат ҳ ои   гуногун   ва   ҳ атто   дар   маросими
тўй  ашулахон ӣ   расм   буд .  Дар  рўз ҳ ои  иди Наврўз дар ид ҷ ой ҳ о - дар
майдон ҳ ои   caбзу   xyppaм   дух тарону   ҷ авонон   гурў ҳ - гурў ҳ     шуда ,
давра   гирифта,   ра қ су   бо з ӣ   мекарданд   ва   одатан   дойра   зада
ашула   мехонданд .   Ашула ҳ о   аз   ҷ и ҳ ати   о ҳ анг   шўху   сабук   буда ,
барои   бо   савт ҳ ои   ра қ с ӣ   и ҷ р о   кардан   мувофи қ тарин   намуди
суруд ҳ ои   хал қӣ   ба   шу мор   мераванд.   Рўз ҳ ои   ид   духтарон   гурў ҳ -
гурў ҳ   ба   хона ҳ ои   наварўсон   рафта ,  баъди   таому   калом   бо   навбат
6
 Амонов Р. Лирикаи халқи то ик. –Душанбе, 1968, саҳ. 251	
ҷ ва   ё     якчанд   нафар   ҳ амовоз   шуда ,   бо   о ҳ анги   ра қ с   ашула   хонда ,
арўсро   хурсанд   мекарданд ,   ки   як   қ исми   ашула ҳ о и   он ҳ о
навбаромад   буда ,   тозатарин   ҳ одиса ҳ ои   ҳ аёти   ша ҳ р   ё   де ҳ аро   акс
менаму данд.   Аз   рўи   кор,   бисёр   ашула ҳ о   ма ҳ з   дар   ва қ ти   сайру
гашти   идонаи   ҷ авонон   баде ҳ атан   э ҷ од   мегардиданд .
Духтарону   занони   дузандаву   бофанда   дар   сари   кор   дар   ва қ те
дар   ҷ ое   ҷ амъ   шуда ,   ба   то қӣ   ё   рўймолдўз ӣ   маш ғ ул   шу дани   худ,
дар сари чархи ресмонрес ӣ   ё   дўкони   бофандаг ӣ   низ  ба ашулагўи
маш ғ ул   мешуданд   ва   ба   воситаи   ашула   ба   ҳ амдигар   дарди   дил
мекарданд.   Ашула ҳ ои   зерин   э ҳ сосоти   ма ҳ з   дар   ҳ амин   хел
маврид ҳ о   тавлидшударо   инъикос   менамоянд .  Хо ҳ а реро рафтори
зани акааш ба дод овардааст:
Румол д у хта м  гул ин ор, 
Зам ин  гирад рангу бор. 
Хони духтардор с ў зад, 
Акома кардас абгор.
Дар бозор нархи ресмон боло рафтааст, тезтар ресмон тайёр 
кардан лозим аст:
Чарх гардону чарх гардон, 
Чархама  тезтар гардон! 
Аз бозор   хабар омад,
Чореке ресмон як ман нон!
Мавз ў и  аксарияти  ашула ҳ о   иш қ   аст .   Агар   ин   гурў ҳ   ашула ҳ о
мувофи қ и   мазмун   яке   аз   паси   дигар   оварда   шаванд ,   дар   он ҳ о чун   дар байту рубо ӣ   ва   ё   частушка ҳ ои   рус ӣ   «таърихи   ба   худ   хоси
му ҳ аббати   бузурги   инсониро   бо   тамоми   шодию   ғ а маш ,   аз
муло қ от ҳ ои   нахустин ,   шиносо ӣ ,   тавлиди   ҳ ис   cap   кар да ,   то   ҷ ашни
арўс ӣ   ва   ё   фиро қ   мушо ҳ ида   кардан   мумкин  аст» 7
.  Бисёр   ашула ҳ о
шав қ у   шодиро   аз   дидори   ёр,   аз   хис лат ҳ ои   дилчаспу   суханони
ширини   ў ,   аз   ҳ усну   ҷ амолу   лутфу   ме ҳ рубон ӣ   падид   м еоваранд,
дар   он ҳ о   шав қ у   орзуи   ҷ аво нон ,   майлу   xo ҳ иш ,   ҳ асби   хол ,   азобу
изтироби   он ҳ о   ба   таври   васеъ   тасвир   ёфтааст . 
Дар   ашула ҳ о   ба   фо ҷ иа ҳ ои   гуногуни   хоси   ҳ аёти   ҷ авонону
духтарон   ишора ҳ о   меравад .   Як   ашула   ба   ҷ ои   бад ,   ашулаи   ди гар
ба   шахси   маъюб ,   ашулаи   се юм   ба   шав ҳ ари   пир ,   ашулаи   чорум
ба   банг ӣ .   ашула ҳ ои   дигар   умуман   ба   шав ҳ ари   номуносиб   дода
шудани   духтарро   қ айд   мекунанд .   О ҳ анги   гуфтор   дар   ин   ашула ҳ о
ра ҳ мгинона   ва   таассуфангез   буда ,   ҳ исси   дили   ашхосеро   падид
меоварад .
Дар   байни   ашула ҳ о   асар ҳ ое   гурў ҳ и   ало ҳ идаро   ташкил
меди ҳ анд ,   ки   дар   бораи   камба ғ ал ӣ   гуфта   шудаанд .   Аз   суруд ҳ ои
оши қ они   камба ғ ал   ё   му ҷ аррадони   бепулу   мол ,   ки   аз   толеи   бади
худ   шикоят   мекунанд ,   ҳ узну   ноумед ӣ   ва   азоби   рў ҳӣ   зо ҳ ир
мешавад . 
Гули зарди заъфарун,
Ранги ёри ман хазун.
Аз барои бечиз ӣ ,
Ҳ ама   рўз   дилам   вайрун .
7
 Ҳамон асар, саҳ. 253 Ашула ҳ ое ,   ки   дар   фиро қ и   падар ,   бародар ,   хо ҳ ар ,   духтар   ва
ғ айра ҳ о   гуфта   шудаанд ,   каму   беш   дучор   шаванд   ҳ ам ,   ва ле
мазмунан   аз   байту   рубои ҳ ои   оиди   мавзўъ ҳ ои   ғ ариб ӣ ,   ҷ удо ӣ ,   ва
мусофир ӣ   тафовут ҳ о   доранд .   Дар   он ҳ о   манзара ҳ ои   видоъ ,
ла ҳ за ҳ ои   сафар ,   азоби   ро ҳ ,   маша ққ ат ҳ ои   мулк ҳ ои   бе гона ,   марг
дар   ғ ариб ӣ   ва   ин   гуна ҳ о   та қ рибан   акс   наёфтааст . 
Қ а ҳ рамони   лирикии   бисёр   ашула ҳ о ,   ки   духтаронанд ,   бо   баъзе
хислат ҳ ои   худ   аз   қ а ҳ рамони   лирикии   як   қ исми   байту   рубои ҳ о
фар қ   мекунанд .   Он ҳ о   майл ҳ ои   озодихо ҳӣ ,   итоат   накардап   ба
урфу   одат ҳ о ,   нотарс ӣ   ва   ҷ асорат   аз   худ   зо ҳ ир   кар да ,   дар   бораи
қ адру   қ иммати   худ   бо   овози   баланд   сухан   меронанд .
«Дадо» гўям « ҳ а»   гўед ,
«Духтари дадо» гўед.
Ман ба зўр ӣ   намерам ,
Хотиртона  ҷ амъ   доред !
Дар   ашулла ҳ о   бисёр   ҳ одиса ҳ ои   хоси   зиндагии   гузашта,
ҳ одиса ҳ ои   гуногуни   ҳ аёти   шахс ӣ ,   оилав ӣ   ва   ҷ амъият ӣ   тасвир
шуда ,   ҷ и ҳ ат ҳ ои   гуногуни   муносибат ҳ ои   байни   одамон ,   махсусан
байни   ҷ авонон   фикру   орзу ,   ҷ а ҳ онбин ӣ ,   тарзи   зиндаг ӣ   ва   рў ҳ ияи
он ҳ о   инъикос   ёфтааст .  А даби ёт:
1. Асрор ӣ   В.,   Амонов   Р.   Э ҷ одиёти   да ҳ анакии   хал қ и   то ҷ ик.   –
Душанбе: Маориф,  1980.
2. Амонов   Р.   Лирикаи   хал қ ии   то ҷ ик .   – Душанбе :   Дониш,
1968.
3. Амонов   Р.   Рубоиёти   хал қ ӣ   ва   рамз ҳ ои   баде ӣ .   – Душанбе,
1987.
4. Асрор ӣ  В. Жанр ҳ ои   хурди   фолклор ӣ .   – Душанбе, 1990.
5. Самадов   А.,   Шерназаров   А.   Тавсия ҳ ои   услуб ӣ   доир   ба
ҷ амъ   кардани   э ҷ одиёти   да ҳ анакии   хал қ .   – Самар қ анд ,
2014
6. Сухане аз да ҳ ане .  – Душанбе, 1972.
7. Тарона ҳ ои   мардумии   Эрон .  Тошканд, 2006.
8. Тарона ҳ ои   Самар қ анд .  Тошкент, 2013.
9. Фолклори то ҷ ик. Хрестоматия .  Душанбе, 1989.

Суруд, бадеҳа ва ашулаҳои халқӣ

Sotib olish
  • O'xshash dokumentlar

  • Maktabgacha ta‘lim tashkilotida ovqatlanish ratsionini tashkil etish
  • Umumta‘lim maktablarida Imom Buxoriy hadislarini o‘rganishning ahamiyati
  • 2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
  • 1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
  • 1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi

Xaridni tasdiqlang

Ha Yo'q

© Copyright 2019-2026.

  • Balansdan chiqarish bo'yicha ko'rsatmalar
  • Biz bilan aloqa
  • Saytdan foydalanish yuriqnomasi
  • Fayl yuklash yuriqnomasi
  • Русский