Информация о документе

Цена 40000UZS
Размер 50.0KB
Покупки 0
Дата загрузки 31 Октябрь 2026
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет Юриспруденция

Продавец

DocX Seller

Дата регистрации 31 Октябрь 2026

0 Продаж

Suveren Qoraqalpog‘iston Respublikasi davlat hokimiyati

Купить
KURS ISHI MAVZU: SUVEREN QORAQALPOG’ISTON RESPUBLIKASI DAVLAT HOKIMIYATI PAGE \* MERGEFORMAT31 MUNDARIJA: KIRISH................................................................................................................1-5 I BOB. QORAQALPOG’ISTON RESPUBLIKASINING HUQUQIY MAQOM 1.1 Qoraqalpog‘iston Respublikasida vakillik hokimiyatining shakllanishi va rivojlanish jarayoni..............................................................................................5-15 1.2 Qoraqalpog‘iston Respublikasida ijro hokimiyatining shakllanishi…….15-29 II BOB. QORAQALPOG‘ISTON RESPUBLIKASI QONUNCHILIK TIZIMI 2.1 Qoraqalpog‘iston Respublikasining Konstitutsiyaviy tuzumi asoslari…..29-33 2.2 O‘zbekiston Respublikasi va Qoraqalpog‘iston Respublikasi o‘rtasidagi munosabatlar......................................................................................................33-35 XULOSA................................................................................................................36 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI.........................................37 PAGE \* MERGEFORMAT31 KIRISH Kurs ishi mavzusining dolzarbligi. Mamlakatimizda amalga oshirilayotgan tub o‘zgarishlar qatorida davlat qurilishi va boshqaruv sohasidagi islohotlar jamiyat siyosiy-huquqiy hayotida o‘zining mazmun va ahamiyati jihatidan nihoyatda katta o‘ringa egadir. Ayniqsa, vakillik va qonun chiqarish funksiyasini bajaruvchi parlament faoliyatini yanada takomillashtirish dolzarb vazifalardan biri bo‘lib qolmoqda. Qoraqalpog‘iston - parlament boshqaruv shakliga ega bo‘lgan O‘zbekiston Respublikasi tarkibidagi suveren demokratik respublika. Qoraqalpog‘iston Respublikasining tashkiliy va strukturasi barcha davlat institutlarining bir-biridan aloqador bo‘lishi bilan belgilanadi. Tashkiliy tuzilma va qurilmalar orqali, davlat boshqaruvi tizimi yaratiladi. Shu tariqa respublikada hokimiyat organlari o‘rnatiladi va ularning faoliyati tartibga solinadi. Qoraqalpog‘iston Respublikasining davlat boshqaruv tizimi asosiy qonuni Kon stitutsiyada va qonunlarida o‘z aksini topgan. Konstitutsiya respublika hududida amal qiladi va hokimiyat organlarining faoliyatini tartibga soladi. Boshqa qonunlar esa qonuniy munosabatlarni belgilaydi, respublikadagi fuqarolarning huquq va erkinliklarini qo‘llab-quvvatlash va himoya qilishni ta'minlaydi. Kurs ishi mavzusining o‘rganganlik darajasi. Qoraqalpog‘iston Respublikasida huquqiy demokratik jamiyat asoslari faol barpo etilmoqda. Respublikada umuminsoniy qadriyatlar, chinakam demokratiya, inson huquqlari va erkinliklarining jahon e'tirof etgan qoidalari ustuvorligi qaror topmoqda. Qoraqalpog‘iston Respublikasida hokimiyatning qonun chiqaruvchi, ijroiya va sudlov hokimiyatlariga bo‘linish tamoyili amal qilmoqda. Qoraqalpog‘iston xalqi davlat hokimiyatining chinakam manbaiga aylandi va bu hokimiyatni ham bevosita, ham o‘z vakolatli vakillari - deputatlar orqali amalga oshirmoqda. Qoraqalpog‘iston Respublikasida ijro etuvchi hokimiyatni boshqarish uning oliy ijro organi Vazirlar Kengashiga yuklatilgan. Joylarda boshqaruv tizimini qayta tashkil etish vazifasi qo‘yilib, tumanlar va shaharlarda hokimlik tuzulmalari joriy etilgan. Qonunlar ustuvorligini, ular oldida mamlakat barcha fuqarolari tengligini ta'minlovchi sud hokimiyatini qayta tashkil etish ishlari faol olib borilmoqda. PAGE \* MERGEFORMAT31 Fuqarolik jamiyatining ushbu tarkibiy qismlari qonunchilik va huquq tartibotining, qat'iy - intizom va ma'suliyatlilikning asosi bo‘lib xizmat qiladi. Mamlakatimizning birinchi Prezidenti I.A.Karimov "O‘zbekistonning o‘z istiqlol va taraqqiyot yo‘li" nomli asarida milliy davlatchilikni barpo etishda qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyati vakolatlarini ajratish zarurligini bejiz ta‘kidlamagan. 1 Qoraqalpog‘iston Respublikasi davlat hokimiyati organlari ham xuddi shunday tuzilishga, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Konstitutsiyasining 11 - moddasida ko‘rsatilgandek, davlat hokimiyati qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyati bo‘linishi prinsipiga asoslanadi. Hokimiyat bo‘linishi prinsipi - bu huquqiy demoktatik davlatning muhim belgisi. Zamonaviy huquqiy nazariya va amaliyot shuni ko‘rsatmoqdaki, davlat hokimiyat organlari o‘zining vakolat doirasida juda keng vakolatga ega. Shuning uchun yagona suverenitetga ega davlatga qonun chiqaruvchi, kuchli ijro etuvchi va mustaqil sud hokimiyatining mustaqil tizimi bo‘lishi mumkin. Mustaqil sud hokimiyati huquqiy davlatning muhim belgisi hisoblanadi. Davlat hokimiyatining uchinchi tarmog‘i - sud hokimiyati inson huquq va erkinliklarini himoyasida alohida ahamiyat kasb etadi. Hokimiyat bo‘linishi tamoyiliga muvofiq sud hokimiyati bilan adolatni qaror toptiruvchi sud tizimi tushiniladi. Hokimiyat bo‘linish prinsipiga davlatning Asosiy Qonunida mustahkamlab qo‘yilishi demokratik huquqiy davlat sari qo‘yilgan muhim qadamlardan biridir. Uning mazmunidan shuni ko‘rish mumkinki, respublikada yagona davlat hokimiyati tizimi tashkil etiladi. Hokimiyat bo‘linishi tamoyilining talablariga binoan bunday davlat hokimiyatida vakolatlar turli davlat organlariga, chunonchi qonunchilik vakolatlari Jo‘qorg‘i Kengesga, ijro vakolatlari Vazirlar Kengashiga, sudlov vakolatlari sud organlariga taqsimlab berilgan. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi qonunchilik sohasida barcha vakolatlarga ega. 1 O‘zbekiston Respublikasi Birinchi Prezidenti I.A.Karimov asari "O‘zbekistonning o‘z istiqlol va taraqqiyot yo‘li" O‘zbekiston, 1992-yil. PAGE \* MERGEFORMAT31 Kurs ishi obekti: Suveren Qoraqalpog‘iston Respublikasining davlat hokimiyati va uning bo‘linish prinsipi. Qoraqalpog’iston Respublikasi ijro hokimiyati tarkibi. Kurs ishi mavzusining predmeti: O’zbekiston Respublikasi va Qoraqalpog’iston Respublikasi konstitutsiyasi. Davlat organlari va ijro hokimiyatlarini tashkil etish bilan bog’liq normativ- huquqiy hujjatlar. O’zbekiston Respublikasi oliy Majlisi qonunlari va O’zbekiston Respublikasi Prezidenti farmonlari. Qoraqalpog’iston Respublikasi Jo’qorg’I Kengesi tomonidan qabul qilingan normative-huquqiy hujjatlar. Kurs ishining tuzilishi va hajmi: Kurs ishi kirish va asosiy qism (ikki bob) xulosa hamda foydalanilgan adabiyotlar ro‘yhatidan iborat. Har bitta bob ikkita paragrafdan tashkil topgan. PAGE \* MERGEFORMAT31 I. BOB. QORAQALPOG‘ISTON RESPUBLIKASIDA HUQUQIY MAQOM 1.1. Qoraqalpog‘iston Respublikasida vakillik va ijro hokimiyatining shakllanish va rivojlanish jarayoni Ma‘lumki, vakillik organlarining qonuniyligi ularning o‘z vakolatlarini bevosita xalq qo‘lidan olganligi bilan belgilanadi. Bu davlat hokimiyati boshqa shahobchalarini vakillik organlari tomonidan tashkil qilishning qonuniyligi uchun zamin yaratadi. 1993-yil 9-aprelda qabul qilingan Qoraqalpog‘iston Respublikasining Konstitutsiyasi huquqiy davlat tavsifiga mos keladigan va hokimiyatning taqsimlanish prinsipi talablariga javob beradigan davlat hokimiyati vakillik organlarining yangi tizimini belgiladi. Konstitutsiyaga binoan Oliy vakillik organi Qoraqalpog‘iston Respublikasining Jo‘qorg‘i Kengesi, mahalliy vakillik organlari esa mahalliy Kengashlar deb nomlandi. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Konstitutsiyasi mahalliy hokimiyat organlarining avvalgi uch pog‘onali tizimi orniga (qishloq, ovul, posyolka, tuman, shahar, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi) ikki pog‘onali vakillik organlari tizimi (tuman-shahar; Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi)ni o‘rnatdi. Shuningdek, ba'zi shaharlarda (tumanga bo‘ysunuvchi shaharlarda) vakillik organlari tuzilishi nazarda tutilmadi. Bu bilan vakillik organlari tizimi faqat ikki pog‘onali ko‘rinishiga keltirilibgina qolmay, saqlab qolinganlari ham ixchamlashtirildi. Shunday qilib, Konstitutsiya va tegishli qonunlarga asosan Qoraqalpog‘iston Respublikasida davlat hokimiyati vakillik organlarining quyidagi tizimi: - Qoraqalpog‘iston Jo‘qorg‘i Kengesi; - Xalq deputatlari tuman va shahar Kengashlari tashkil topdi. Vakillik organlarini tashkil etish va faoliyatida fuqarolarning keng ishtiroki, qonuniylik, millatlarni tengligi, kollegiyalik, oshkoralik ko‘pchilik etirof etgan umumiy prinsiplar qatoriga kiradi. Mana shu prinsiplarni maqullagan holda, bular qatoriga hokimiyatining taqsimlanish prinsipi va yuqori organlarining hujjatlari quyi organlar uchun majburiyligi prinsipi qo‘shilishi maqsadga muvofiqdir. Bu prinsiplar demokratik huquqiy davlatning ajralmas sharti, shular orqali davlat PAGE \* MERGEFORMAT31 hokimiyatini amalga oshiruvchi organlar tashkil bo‘ladi, o‘zlarining vakolatlari, vazifasiga ega bo‘ldi. Hokimiyatning taqsimlanish prinsipi Qoraqalpog‘iston Respublikasi Konstitutsiyasida mustahkamlab qo‘yilgan. 2 Bu prinsip mamlakatning muayyan tarixiy shart-sharoitlarini hisobga olgan holda oqilona joriy etilsagina, hokimiyat organlarining tengligini va muvozanatini ta‘minlash mumkin. Vakillik organlari mazkur prinsip asosida tashkil bo‘lsa, o‘z sohasida mustaqil, boshqa organlarga itoat etmaydigan bo‘lishi mumkin. Hokimiyatning taqsimlanish prinsipi faqat turli hokimiyat organlari vakolatlarining aniq bo‘linishigina emas, hatto bir turdagi hokimiyat organlarining turli pog‘onalari vakolatlarining ham aniq chegaralanishini maqsad qilib qo‘yadi. O‘zbekiston mustaqillikka erishgach, Qoraqalpog‘iston Respublikasida respublika miqyosdagi organlar faoliyatida hokimiyatning taqsimlanish prinsipida bir qancha natijalarga erishildi. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Konstitutsiyasining 68-moddasiga muvofiq Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi Oliy davlat vakillik organi bo‘lib, qonun chiqaruvchi hokimiyatni amalga oshiradi. Jo‘qorg‘i Kenges Qoraqalpog‘iston Respublikasi qonunlarining qabul qiluvchi, unga o‘zgartirish kiritish huquqiga ega yagona davlat organidir.Undan boshqa birorta ham davlat organi Qoraqalpog‘iston Respublikasida qonunchilik foaliyatini amalga oshira olmaydi.Jo‘qorg‘i Kenges tub mohiyati bilan parlament organidir. U vakillik tavsifiga ega. Bu avvalo uning tashkil bo‘lishida Qoraqalpog‘iston fuqarolarining bevosita ishtirok etishida yaqqol korinadi. U o‘zida vakillik va bevosita demokratiya xususiyatlarini mujassamlantira oladi. Tarkibida ish olib boruvchi deputatlar fuqarolarning vakilidir, ular o‘z vakolatini saylovchilardan oladi, ular nomidan ish olib boradi. Jo‘qorg‘i Kenges boshqa har qanday davlat organidan, boshqa hokimiyat turlarini amalga oshiruvchi organlardan nisbatan ko‘pchilik shaxslarni o‘zida birlashtiruvchi organdir. Unga saylangan deputatlar qonunchilik faoliyatida bevosita ishtirok etadi. 2 . "Qoraqalpog‘iston Respublikasi Konstitutsiyasi”. https // karakalpakstan. PAGE \* MERGEFORMAT31 Qoraqalpog‘iston Respublikasi Konstitutsiyasining 68-moddasiga binoan faqat Jo‘qorg‘i Kenges qonun chiqaruvchi organ bo‘lib belgilanishi Qoraqalpog‘iston tarixida birinchi marta ro‘y berishidir. Biz bunga quyidagicha izoh berishimiz mumkin, ya‘ni Qoraqalpog‘iston Respublikasining 1978- yilgi eski Konstitutsiyasining 92-moddasida «Doimiy ish olib boradigan, o‘z faoliyatida qonun chiqaruvchi, boshqaruv va nazorat qilish vazifalarini bajaradigan Qoraqalpog‘iston ASSR Jo‘qorg‘i Soveti Qoraqalpog‘iston ASSRning vakolatiga kiradigan har qanday masalani o‘zining qarab chiqishiga qabul etishga va hal qilishga to‘la huquqli» deb belgilab qo‘yilgan edi. Demak, u paytda Jo‘qorg‘i Sovet faqat qonun chiqaruvchi emas, balki boshqaruv va nazorat qilish funksiyalari bilan ham shug‘ullangan. Shunday qilib, boshqaruv funksiyasi bilan u ijro etuvchi, nazorat qilish funksiyasi bilan esa boshqa organlarining ichki ishlariga, shuningdek sud hokimiyatlarining ishlariga ham aralashgan. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Konstitutsiyasiga muvofiq 1994-yil 25-dekabrda Qoraqalpog‘iston Respublikasi Oliy Kengashi o‘rniga muqobillik asosida Respublika parlamenti Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi tashkil etildi. Jo‘qorg‘i Kengesning 1995-yil 11-yanvarda Nukus shahrida bo‘lib o‘tgan birinchi chaqiriq birinchi sessiyasida Jo‘qorg‘i Kenges raisi, uning o‘rinbosari, mandat komissiyasi, 8 ta qo‘mita raislari va uning a‘zolari saylandi. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi davlat hokimiyatining oliy organi sifatida Qoraqalpog‘iston ixtiyoriga berilgan hamma masalalarni hal etish huquqiga ega. Jo‘qorg‘i Kenges huquq doirasiga respublika Asosiy Qonunini qabul qilish, unga o‘zgartishlar, qo‘shimchalar kiritish; qonunlar qabul qilish, unga qo‘shimchalar, o‘zgartishlar kiritish; ma'muriy-hududiy tuzilish masalalarini qonun yo‘li bilan tartibga solish; iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanishning davlat strategik dasturlarini qabul qilish; davlat hokimiyati organlariga saylovlarni tashkil etish; davlat mukofotlarini belgilash va Asosiy Qonunda nazarda tutilgan boshqa vakolatlarni amalga oshirish kiradi.Qoraqalpog‘iston xalqi nomidan faqat u saylagan Respublika Jo‘qorg‘i Kengesi ish olib borishi mumkin. Jamiyatning biron-bir qismi, siyosiy partiya, jamoat birlashmasi, ijtimoiy harakat yoki aloxida shaxs Qoraqalpog‘iston xalqi nomidan ish olib borishga haqli emas. PAGE \* MERGEFORMAT31 Jo‘qorg‘i Kengesning faoliyati masalalarini jamoa bo‘lib, erkin, amaliy muhokama qilish va hal etish, oshkoralik, uning tomonidan tuzilgan davlat organlarini hisob berib turishi, davlat va jamiyat ishlarini boshqarishda fuqarolarning keng ko‘lamda faol qatnashishi jamoatchilik fikrini hamisha hisobga olib borish asosida amalga oshiradi. Jo‘qorg‘i Kengesining huquqiy maqomi Respublika Konstitutsiyasi, Jo‘qorg‘i Kengesning ish tartibi to‘gri-sidagi qonunda, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi to‘g‘risidagi qonunida ham belgilangan (1998- yil 29- yanvar). Bugungi kunda Jo‘qorg‘i Kenges yuqorida aytib o‘tganimizdek Oliy davlat vakillik organi bo‘lib, faqat qonun chiqaruvchi hokimiyatni amalga oshiradi. Jo‘qorg‘i Kenges hududiy saylov okruglari bo‘yicha ko‘p partiyalilik asosida 5 yil muddatga saylanadigan 65 nafar deputatdan iborat. Bunday huquqdan faqat sud tomonidan muomalaga layoqatsiz deb topilgan ruhiy kasal fuqarolar, sud qarori bilan majburiy davolash joylarida davolanayotgan shaxslar va ozodlikdan mahrum qilish joylarida saqlanayotgan shaxslar qatnashmaydilar. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi ishining tashkiliy shakli uning sessiyasi hisoblanadi. 3 Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi ishining tashkiliy shakli Qoraqalpog‘iston «Jo‘qorg‘i Kengesi to‘g‘risida»gi 1993- yilgi Konstitutsiyaviy qonunda hamda 29- yanvar 1998- yildagi yangi tahrirda qabul qilingan «Qoraqalpogpiston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi to‘g‘risida»gi qonunida mustahkamlangan. Shuningdek Qoraqalpog‘iston Respublikasi Konstitutsiyasining 72-moddasida Jo‘qorg‘i Kenges yig‘ilishi, jami deputatlarning kamida uchdan ikki qismi ishtirok etgan taqdirdagina vakolatli hisoblanishi haqidagi qoida mavjud. Konstitutsiyada Jo‘qorg‘i Kenges yig‘ilishlarida kimlar ishtirok eta olishi (73-modda), birinchi yig‘ilishning qachon, kim tomonidan chaqirilishi (74-modda), yig‘ilishga kim raislik qilishi (81-modda) masalalari Konstitutsiyaviy mustahkamlangan. Jo‘qorg‘i Kenges sessiyasi, «Jo‘qorg‘i Kenges to‘g‘risida»gi Respublika qonunning 6-moddasida ko‘zda tutilgani bo‘yicha, uning yig‘ilishlarida ochiladi va yopiladi. 3 . "Qoraqalpog‘iston Respublikasining Jo’qorg’i Kengesi to’g’risida" gi qonun, 1998-yil. PAGE \* MERGEFORMAT31 Jo‘qorg‘i Kenges sessiyasi deputatlarning umumiy yig‘ilishi, yalpi majlisi bo‘lmay, u o‘z ichiga bir necha tadbirlarni oladi, gapni shu hujjatga asosan Jo‘qorg‘i Kenges sessiyasi uning majlislaridan, shuningdek Jo‘qorg‘i Kenges qo‘mitalari va komissiyalarining, boshqa organlarining sessiya majlislari oralig‘idagi davrda o‘tkaziladigan majlislaridan iborat bo‘ladi. Jo‘qorg‘i Kenges sessiyalari bir yilda kamida ikki marta chaqirilib, uning saylovdan keyingi birinchi sessiyasini Markaziy saylov komissiyasi chaqiradi, qolgan sessiyalar Jo‘qorg‘i Kenges Raisi tomonidan chaqiriladi. Sessiyada jami deputatlarining uchdan ikki qismi ishtirok etganda vakolatli hisoblanadi Konstitutsiya, konstitutsiyaga o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritish, qonun va Jo‘qorg‘i Kenges qarorlari faqatgina majlislarda qabul qilinadi va o‘zgartiriladi. Jo‘qorg‘i Kengesning navbatdan tashqari sessiyasi Jo‘qorg‘i Kenges Raisi tashabbusi bilan yoki Jo‘qorg‘i Kenges deputatlarining kamida uchdan bir qismi taklifi bilan chaqiriladi Jo‘qorg‘i Kengesining ishini tashkil qilish va uning faoliyatiga yordam berish uchun turli lavozimlar va organlar tuzish nazarda tutilgan. Bu organlarni rahbar va yordamchi organlarga bo‘lish mumkin.Rahbar organlarga Jo‘qorg‘i Kenges Raisi, uning o‘rinbosari kirsa, Jo‘qorg‘i Kenges qo‘mitalari va komissiyalari, Jo‘qorg‘i Kenges kotibiyati yordamchi organlar hisoblanadi. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Konstitutsiyasiga asosan Jo‘qorg‘i Kenges ishiga rahbarlik qilish uchun Qoraqalpog‘iston Respublikasining Jo‘qorg‘i Kengesi deputatlarining orasidan 5 yil muddatga, yashirin ovoz berish yo‘li bilan Jo‘qorg‘i Kenges Raisi va uning o‘rinbosari saylanadi. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jopqorg‘i Kenges Raisi Qoraqalpo‘iston Respublikasining eng yuqori lavozimli shaxsidir. Jo‘qorg‘i Kenges Raisi va uning o‘rinbosari faqat Jo‘qorg‘i Kenges oldida har yili hisobot beradi. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesining qo‘mitalari va komissiyalari Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi o‘z vazifalarini bajarishida yordam berish uchun, aniqrog‘i qonun loyihalarini tayyorlash, Jo‘qorg‘i Kengesda ko‘riladigan masalalarini dastlab muhokama qilish uchun, shuningdek Qoraqalpog‘iston Respublikasi qonunlari va Jo‘qorg‘i Kengesning boshqa hujjatlarini amalga oshirishga yordam berish uchun, ularning ijrosini nazorat qilib turish uchun, deputatlardan tuziladi. Bu masala PAGE \* MERGEFORMAT31 Qoraqalpog‘iston Respublikasi Konstitutsiyasining 77-moddasida aks ettirilgan. Qo‘mita va komis-siyalarining faoliyati haqida alohida "Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi qo‘mitalari va komissiyalari to‘g‘risida" 4 qonuni qabul qilingan. Qo‘mitalar va komissiyalar Jo‘qorg‘i Kengesning vakolat muddatiga tuziladi. Jo‘qorg‘i Kenges deputati qoida boyicha faqat bitta qo‘mita yoki komissiyaga a'zo bo‘ladi. Qo‘mita va komissiyalarning ro‘yxati, a'zolarining soni Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi tomonidan tasdiqlanadi. Zarur hollarda Jo‘qorg‘i Kenges istalgan vaqtda qo‘mitalar va komissiyalar tuzishi, ilgari tuzilganlarini tugatishi yoki qayta tashkil qilishi mumkin. Jo‘qorg’i Kenges yig‘ilishida qo‘mita va komissiya raislari Jo‘qorg‘i Kenges Raisi taqdimiga asosan saylangach, ularning tavsiyasi bilan a'zolari saylanadi. Har bir qo‘mita va komissiya raisi o‘rinbosarlari va kotiblari Jo‘qorg‘i Kenges Raisi tomonidan tayinlanadi. Qo‘mita va komissiyalarning faoliyati Jo‘qorg‘i Kenges Raisi tomonidan muvofiqlashtirilib turiladi.Qo‘mita va komissiyalar o‘z faoliyatini majlislar orqali olib boradi, ko‘rilgan masalalar yuzasidan tavsiyalar qabul qiladi. Jo‘qorg‘i Kengesning qo‘mitalari va komissiyalari parlamenti tomonidan o‘zining vakolat muddatiga ochiq ovoz berish yoli bilan saylanadi. Jo‘qorg‘i Kengesning deputati faqat bir qo‘mitaning yoki komissiyaning a‘zosi bo‘lib saylanishi mumkin. Ularning tarkibiga Jo‘qorg‘i Kengesning Raisi va uning o‘rinbosari saylanishi mumkin emas.Qo‘mitaning va komissiyaning barcha a'zolari teng vakolatlardan foydalanadi. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kenges zarur deb topgan hollarda, har qanday masalalar yuzasidan doimiy yoki muvaqqat ishlovchi deputatlik, taftish va boshqa komissiyalarni tuzadi. Bu komissiyalar tegishli vazifasini bajarib bo‘lgach o‘z faoliyatini to‘xtadi. Jo‘qorg‘i Kenges o‘z ish faoliyatini mustaqil belgilaydi. Ichki tarkibiy qismini, ya'ni faoliyatiga yordam beruvchi organlarni mustaqil tashkil etadi. Jo‘qorg‘i Kenges mustaqil huquqlari asosida quyidagilarni hal qiladi: - Ish tartibi reglamentini qabul qilish; 4 “Qoraqalpog’iston Respublikasi Jo’qorg’I Kengesi qo’mitalari va komissiyalari to’g’risida” gi qonun 1995-yil PAGE \* MERGEFORMAT31 - Sessiyalarga to‘planish; - Jo‘qorg‘i Kengesga saylovning to‘g‘ri o‘tkazilganligini tekshirish va o‘z organlarini tuzish. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi reglamenti nizom xarakteriga ega huquqiy hujjatdir. Unda Jo‘qorg‘i Kengesning ish tartibi belgilab qo‘yiladi.Jo‘qorg‘i Kenges ishini tashkil qilishda uning tarkibida tuziladigan kotibiyat alohida ahamiyatga ega. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kenges faoliyatida deputatlar guruhlarining ahamiyati ham katta. Turli masalalar yuzasidan fikrlar berish maqsadida hududiy guruhlar ham tashkil qilinadi. Hududiy guruhlardan tashqari, Jo‘qorg‘i Kenges deputatlari kasb-kori, tarmoqlar bo‘yicha va boshqa qiziqishlariga ko‘ra ham guruhlar tuzilishi mumkin. Deputatlar guruhi ro‘yxatga olingandan so‘ng o‘z faoliyatini amalga oshiradi. Deputatlar guruhi Jo‘qorg‘i Kengesning Raisi, shuningdek Jo‘qorg‘i Kenges qo‘mita va komissiyalari bilan yaqin aloqada ishlaydi. Deputatlar guruhlarining tuzilish tartibi va faoliyati Jo‘qorg‘i Kenges reglamentining 38,39-moddalarida o‘z aksini topgan. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesining vakolatlari, uning oliy davlat vakillik organi ekanligi bilan belgilanadi. Jo‘qorg‘i Kenges eng oliy vakillik organi bo‘lgani uchun zimmasiga qonunchilikdan boshqa vazifalar ham yuklanadi. Jo‘qorg‘i Kenges boshqa davlat organlarini o‘ziga boysundirishni ko‘zlamagan va ularning vakolatini egallashga urinmagan holda, boshqa davlat organlarini tashkil qilishda, ularning faoliyatini nazorat qilishda va boshqa masalalarda ishtirok etadi. Jo‘qorg‘i Kengesning vakolatlari Konstitutsiyaning 70-moddasida mustahkamlangan. Jo‘qorg‘i Kenges Qoraqalpog‘iston Respublikasi Konstitutsiyasining 10-moddasiga binoan Qoraqalpog‘iston xalqi nomidan ish olib borish vakolatiga ham ega. Jo‘qorg‘i Kengesining Konstitutsiyada belgilangan vakolatlarini mazmuni, tavsifi, maqsadi, nimaga qaratilganligiga ko‘ra bir necha guruxlarga bo‘lish mumkin, bular: qonunchilik sohasidagi vakolatlar; Jo‘qorg‘i Kengesni va o‘z organlarini tuzish sohasidagi vakolatlar; ma'muriy-hududiy tuzilishini belgilash va boshqa davlat organlarini tuzish (tashkil qilish) sohasidagi vakolatlar; Jo‘qorg‘i Kengesning nazorat vazifasi; fuqarolar manfaati bilan bog‘liq vakolatlar; PAGE \* MERGEFORMAT31 Joqorgi Kengesning qonunchilik sohasidagi vakolatlari. Jo‘qorg‘i Kengesning asosiy faoliyati qonun chiqarishdir. Jo‘qorg‘i Kengesning qonunchilik sohasidagi faoliyati deganda, uning konstitutsiyaviy qonunchilik va oddiy qonunchilik faoliyatini farqlash kerak. Konstitutsiya va konstitutsiyaviy qonunlar qabul qilish uchun va ularga o‘zgartirshlar kiritish uchun alohida, oddiy qonun qabul qilish va unga o‘zgartirish kiritishga alohida tartib belgilangan. Oddiy qonunlar Konstitutsiyaning 76-moddasiga asosan oddiy ko‘pchilik ovoz bilan, Konstitutsiya esa 118-moddaga asosan deputatlarning uchdan ikki qismi ovozi bilan qabul qilinadi va o‘zgartiriladi. Konstitutsiyaviy qonunlar ham shu tartibda qabul qilinadi va o‘zgartiriladi. Jo‘qorg‘i Kengesga qonunchilik tashubbusi huquqiga, Konstitusiyaning 75- moddasiga muvofiq Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesining deputatlari, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Konstitutsiyaviy nazorat qo‘mitasi, Oliy Sudi, Xojalik Sudi, Respublika Prokurori egadir. Jo‘qorg‘i Kengesda qarab chiqilishi lozim bo‘lgan qonun loyihalari yoki qonun chiqarish haqidagi takliflar Jo‘qorg‘i Kenges Raisiga taqdim etiladi va u Jo‘qorg‘i Kenges kotibiyatida ro‘yxatga olinadi. 5 Qonunlar yig‘ilishlarda bir necha o‘qish yo‘li bilan qabul qilinadi. Qonun loyihalari Jo‘qorg‘i Kenges qarori bilan umumxalq ovozi (referendum)ga ham qo‘yilib, qabul qilinishi mumkin. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesining qonunchilik faoliyatiga Qoraqalpog‘iston Respublikasi qonunlarini talqin qilishini ham qo‘shish mumkin, ya'ni Jo‘qorg‘i Kenges qonunlarni sharhlab beradi, sharhlar ham majburiy xarakterga ega bo‘ladi. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi hujjatlari, ular imzolangan kundan keyin kechi bilan bir haftalik muddatda e‘lon qilinishi kerak. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi Reglamentida ham bu vakolatlar qayd etilgan. Agar hujjatlarning o‘zida boshqa holat belgilanmagan bo‘lsa, u e'lon qilingan kundan boshlab kuchga kiradi. 5 “ Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo’qorg’i Kengesi faoliyatini tashkil qilish to’g’risida”gi qonun 1998- yil. PAGE \* MERGEFORMAT31 Jo‘qorg‘i Kengesning o‘z organlarini tuzish sohasidagi vakolatlari. Jo‘qorg‘i Kenges Qoraqalpog‘iston Jo‘qorg‘i Kengesi deputatlaridan tashkil topadi. Jo‘qorg‘i Kengesning konstitutsiyaviy huquqlardan biri bu Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesining saylovini tayinlash va Markaziy saylov komissiyasining tarkibini tasdiqlashdir. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesiga saylov Jo‘qorg‘i Kenges tomonidan, Jo‘qorg‘i Kenges vakolati tugashidan kamida 3 oy ilgari tayinlanadi. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi o‘z faoliyatini samarali olib borish uchun Jo‘qorg‘i Kenges deputatlaridan iborat rahbar va yordamchi organlarni tuzadi. Majlislar davrida majlis stenogrammasi va bayonlarini yuritish, so‘zga chiqish istagini bildirganlarni yozib borish, deputat so‘rovlari, savollar, ma'lumotlar, xabarlar, arizalar, takliflar hamda deputatlarning boshqa materiallarini hujjat sifatida ro‘yxatga olish, fuqarolardan Jo‘qorg‘i Kenges nomiga kelayotgan murojaatlar va boshqa hujjatlar bilan ishlashni tashkil qilish maqsadida Jo‘qorg‘i Kenges yig‘ilishlarining kotibiyati tuziladi. Bundan tashqari, Jo‘qorg‘i Kengesning o‘z kotibiyati ham mavjud, u lavozim mansab hisoblanadi va alohida tuzilishga ega bo‘ladi. Shuningdek, Jo‘qorg‘i Kengesda dastlab masalalarni muhokama qilish, tavsiyalar berish uchun deputatlar guruhi ham tuziladi. Jo‘qorg‘i Kengesning Qoraqalpog‘iston Respublikasi ma'muriy-hududiy tuzilishini belgilash va boshqa davlat organlarini tuzish sohasidagi vakolatlari. 1996- yil 14- dekabrdagi "Qoraqalpog‘iston Respublikasining ma‘muriy-hududiy tuzilishiga doir masalalarni hal qilish tartibi to‘g‘risida"gi qonuniga binoan Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi vakolatiga tumanlar, shaharlar, ovullar, qishloqlar, posyolkalar tuzish va ularni bekor qilish, shuningdek ularning chegaralarini o‘zgartirish kiradi. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi davlat hokimiyatining oliy organi bo‘lgani uchun, ijro hokimiyati va sud hokimiyati organlarining ba'zi bo‘g‘inlarini tuzishda ishtiroki bor. Jo‘qorg‘i Kenges avvalo qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyatlar tizimi va vakolatlarini belgilaydi.Jo‘qorg‘i Kengesning nazorat faoliyati. Amaldagi Konstitutsiyada Jo‘qorg‘i Kengesning nazorat qilish faoliyati to‘g‘ridan-to‘g‘ri belgilanmasada, uning ayrim vakolatlari nazorat qilish funksiyasini keltirib chiqaradi.Jo‘qorg‘i Kenges qonunlar va boshqa hujjatlarning ijrosini nazorat qilib turish uchun qo‘mita va komissiyalar tuzadi. PAGE \* MERGEFORMAT31 Ular esa Jo‘qorg‘i Kenges oldida hisobot beradi. Shu orqali Jo‘qorg‘i Kengesining nazorat vazifasi amalga oshiriladi. Jo‘qorg‘i Kenges shuningdek, Qoraqalpog‘iston Respublikasi budjetining bajarilishini nazorat qiladi. Jo‘qorg‘i Kengesning nazorat faoliyati deputat so‘rovi orqali ham amalga oshiriladi. Deputat so‘rovi davlat organlari idoralari, jamoat tashkilotlari va mansabdor shaxslar faoliyati ustidan nazorat qilish vositasidir. Jo‘qorg‘i Kengesning fuqarolar manfaati bilan bog‘liq vakolatlari.Jo‘qorg‘i Kenges fuqarolarning huquqlari, erkinliklari, burchlari va huquqiy manfaatlariga bog‘liq ko‘pgina vazifalarni amalga oshiradi. Bu borada Jo‘qorg‘i Kenges fuqarolarning huquqlari, erkinliklari va burchlarining amalga oshirilishini, mulkchilik munosabatlarini, xalq xo‘jaligi va ijtimoiy-madaniy qurilishning bajarilishini tashkil qilish, budjet tizimini, soliq solish-ni, atrof-muhitni muhofaza qilishni va tabiiy boyliklardan foydalanish va boshqa munosabatlarni qonun yo‘li bilan tartibga soladi. Jo‘qorg‘i Kenges Respublikaning davlat mukofotlarini ta‘sis etadi. Yuqorida ko‘rsatilganlar Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesining vakolatlari bo‘lib, ular respublikada davlat hokimiyatini tashkil etishga qaratilgan. Shu joyda, aytib o‘tish joizki, yuqorida aytilgan masalalarning hammasi Respublika Jo‘qorg‘i Kengesining qonun chiqaruvchi faoliyatlari bilan bog‘liq bo‘lib, ularni amalga oshirish konstitutsiyaviy yo‘l bilan olib boriladi. Yana bir narsani aytib o‘tish zarurki, O‘zbekiston Respublikasida Prezidentlik boshqarish bo‘lganlikdan, uning Oliy Majlisida yuqorida ko‘rsatilgan ko‘pgina masalalar O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining taklifi bilan Oliy Majlisda ham ko‘rib chiqiladi. Qoraqalpog‘istonda parlamentlik boshqarish bo‘lganlikdan, uning Jo‘qorg‘i Kengesi Raisi harakatlari doirasiga prezidentlik boshqaruvi mexanizmlari berilgan. Shunday qilib, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi Raisining vakolati Qoraqalpog‘istonning 1993- yilgi Konstitutsiyasi asosida oliy darajada maqullandi va davlat rahbari darajasiga ko‘tarildi. Bu hol Qoraqalpog‘iston Konstitutsiyasi 80-moddasida ham mustahkamlangan. Unda Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesining raisi Qoraqalpog‘iston Respublikasining eng yuqori lavozimli shaxsi hisoblanadi, deyilgan. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi Raisining huquqiy maqomi Konstitutsiyadan boshqa «Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi to‘g‘risida»gi 1998- yilning 29- yanvarida qabul qilingan Qoraqalpog‘iston qonunida ham aniq belgilab beril PAGE \* MERGEFORMAT31 1.2. Qoraqalpog‘iston Respublikasida ijro hokimiyatining shakllanishi Qoraqalpog‘iston suverenitetga erishgandan so‘ng mamlakatda ijtimoiy- siyosiy va iqtisodiy rivojlanishning asosiy yo‘nalishlarini belgilab beradigan, fuqarolar manfaatlarini himoya qiluvchi oliy darajadagi ijroiya hokimiyati bunyod etildi. Demokratik huquqiy davlatning ajralmas sharti bo‘lgan hokimiyatning taqsimlanish prinsipi asosida mustaqil ijro hokimiyatini amalga oshiruvchi organlar vujudga keldi. Ular hokimiyatning alohida turini amalga oshiradi. Qoraqalpog‘iston Respublikasining hukumati Vazirlar Kengashidir. Vazirlar Kengashi oliy ijro organi bo‘lib, u qonunlarni ijro etadi va davlat boshqaruv funksiyasini bajaradi. Vazirlar Kengashi Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi tomonidan tuziladi. Yangi Konstitutsiyada ijro hokimiyati organlarining mustaqilligiga, ularning mavqeini ko‘tarishga alohida e'tibor beriladi. Chunki, «Kuchli ijroiya hokimiyati bo‘lmasa, hatto eng demokratik yo‘l bilan qabul qilingan qarorlar ham bajarilmasligi mumkin.Ijro hokimiyati kuchsiz bo‘lsa, uning faoliyatiga boshqa organlar asossiz aralashaversa, unda qonunlar qog‘ozda qolib ketaveradi, chunki kuchsiz organ o‘z vazifasini bajara olmaydi. Respublikamizda ijro organlari tizimini takomillashtirish, ularning mavqeini kuchaytirish choralarini qurishda davlatchiligimiz tarixiga, milliy an'analarga alohida e'tibor berildi. 1993- yilgi Qoraqalpog‘iston Respublikasi Konstitutsiyasi respublikaning hozirgi ijro hokimiyati organlari tizimini mustahkamladi. Unga asosan ijro hokimiyati organlarining bir necha turi mavjud bo‘lib, ular shartli ravishda alohida guruhlarga bo‘lingan: oliy (markaziy) va mahalliy (quyi) ijro hokimiyati organlari. Respublika miqyosida ijro hokimiyati oliy organi Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashidir. Mahalliy ijro hokimiyati organlari hududiy bo‘linmalaridagi hokimlar hisoblanadi. PAGE \* MERGEFORMAT31 Umumiy vakolatli va maxsus vakolatli ijro organlariga Vazirlar Kengashi, hokimlar kiradi. Maxsus vakolatlilariga vazirliklar, qo‘mitalar, konsern, assotsiatsiyalar, mahalliy ijro hokimiyati bo‘lim va boshqarmalari kiradi. Kollegiallik asosida va yakkaboshchilik asosida ish yurituvchi organlar. Birinchisiga Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, ikkinchisiga esa hokimlar, vazirlar, qo‘mitalar, konsern, assotsiatsiyalar, mahalliy ijro hokimiyati bo‘lim va boshqarmalari kiradi. Tayinlanadigan organlar. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisi, hokimlar, vazirlar, qo‘mitalar, konsern, assotsiatsiyalar, mahalliy ijro hokimiyati bo‘lim va boshqarmalari boshliqlari.Ushbu yuqorida qayd etilgan organlar yig‘indisi ijro hokimiyati organlari tizimini tashkil etadi va bu tizim hokimlardan tashqari Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisi tomonidan idora qilinadi. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi huquqiy holatining asoslari O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 70- moddasida, Qoraqalpogiston Respublikasi Konstitutsiyasida XX-bob 86-91- moddalarida mustahkamlangan. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi Respublikaning Jo‘qorg‘i Kengesi oldida masuldir va unga hisobot berib turadi. O‘zbekiston bilan Qoraqalpog‘iston Respublikalari o‘rtasida o‘zaro munosobatlarni tashkiliy jihatdan mustahkamlash uchun, O‘zbekiston SSR Ministrlar Soveti huzuridagi Qoraqalpog‘iston ASSR Ministrlar Sovetining Doimiy Vakolatxonasi tashkil etilib, unumli ishlar bajarib kelgan edi. Keyinroq, O‘zbekiston o‘z mustaqilligini qo‘lga kiritgach, o‘zida demokratik prinsiplarni mujassamlashtirgan yangi Nizom ishlab chiqish zarurati tug‘ildi va ushbu tariqa Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi 1999- yil 15- yanvardagi №18/1 qaroriga binoan O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashining Doimiy Vakolatxonasi to‘g‘risida Nizom qabul qildi. Bu Nizomga muvofiq, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashining Doimiy Vakolatxonasi Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashining O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi bilan, shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi vazirliklari, davlat qo‘mitalari, idoralari va boshqa tashkilotlari bilan xo‘jalik ishlari bo‘yicha kundalik aloqalarini amalga oshiruvchi tashkilot hisoblanadi. PAGE \* MERGEFORMAT31 Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi faoliyatini O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi yo‘naltirib turadi. 1993- yil 6- maydagi «O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi to‘g‘risida»gi 6 qonun bilan belgilanganidek Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisi hukumat boshlig‘i O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tarkibiga o‘z lavozimi bo‘yicha kiradi. Vazirlar Kengashi Raisi Respublika Jo‘qorg‘i Kengesi Raisining O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti roziligi bilan qilingan taklifiga binoan Jo‘qorg‘i Kenges tomonidan lavozimga tayinlanadi va lavozimdan bo‘shatiladi. Qoraqalpogpiston Respublikasi Vazirlar Kengashi vakolatlari, uning ish tartibi, Qoraqalpog‘iston Respublikasining boshqa davlat organlari bilan Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashining munosobatlari Qoraqalpog‘iston Respublikasi qonunlari bilan tartibga solinadi.«Vazirlar kengashi to‘g‘risida»gi qonunning 5-moddasiga asosan Vazirlar Kengashi tarkibiga: Vazirlar Kengashi Raisi, uning o‘rinbosarlari, Qoraqalpog‘iston Respublikasi vazirlari, davlat qo‘mitalarining raislari, davlat va xo‘jalik boshqaruvi hamda boshqa organlarning rahbarlari kiradi. Vazirlar Kengashi Raisining o‘rinbosari, Vazirlar Kengashi a‘zolari Vazirlar Kengashi Raisining taklifiga binoan Jo‘qorg‘i Kenges Raisi tomonidan keyinchalik Jo‘qorg‘i Kengesning tasdiqlashi bilan lavozimga tayinlanadi va lavozimdan ozod etiladi. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Konstitutsiyaning 87-moddasiga asosan Vazirlar Kengashini tuzish, tayinlash va tasdiqlash yo‘li bilan amalga oshiriladi, ya‘ni Jo‘qorg‘i Kenges Raisi Vazirlar Kengashi Raisining o‘rinbosarini, vazirlarni, qo‘mita raislarini va boshqalarni prezidium qarori bilan lavozimga tayinlaydi. So‘ng ular Jo‘qorg‘i Kengesda tasdiqlanadi. Vazirlar Kengashi Qoraqalpog‘iston Respublikasining hukumati iqtisodiy, ijtimoiy va ma‘naviy sohalarning samarali faoliyat ko‘rsatishiga, O‘zbekiston Respublikasi qonunlari va O‘zbekiston Respublikasi Oliy majlisining boshqa qarorlari, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti farmonlari, qarorlari va farmoyishlari, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qarorlari va farmoyishlari, Qoraqalpog‘iston Respublikasi qonunlari va Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi Raisi farmonlari, qarorlari va farmoyishlari ijro etilishga rahbarlikni taminlovchi Qoraqalpog‘iston Respublikasining ijro etuvchi hokimiyat organidir. Vazirlar Kengashi davlat boshqaruvchi organlari tizimiga va o‘zi tashkil etadigan xo‘jalik boshqaruvi 6 “O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi to’g’risida”gi qonun 1993-yil. PAGE \* MERGEFORMAT31 tizimlariga boshchilik qiladi, ularning hamjihatlik bilan ishlashini taminlaydi. Vazirlar Kengashi Respublikada yashovchi barcha millatlar manfaatlarini hisobga olish uchun o‘z faoliyatini oshkoralik insonparvarlik va qonuniylik asosida olib bormoqda. Qoraqalpog‘iston Respublikasida vazirliklar ijroiya hokimiyatining markaziy organlari hisoblanib, ular xalq xo‘jaligi tarmoqlari va ijtimoiy madaniy sohalarni boshqarib boradilar.Alohida vazirlik esa markaziy boshqaruvning tarmoq bo‘yicha ijroiya hokimiyati organi hisoblanib, ushbu sohaga oid qonunlar ijrosi bo‘yicha ularga asoslanib ish yuritadilar. Ularning davlat hokimiyati vakolati berilgan o‘z vazifalari bor, o‘z quyi va tobe organlari, tarmoqni rivojlantirish turli jabhalariga masul bo‘lgan idoralari bo‘ladi. Vazirlik bu boshqaruvning sohaviy shaklidir. Ular jabhani boshqarish tarmog‘ida asosiy bo‘g‘inni tashkil etadi. Shu sababli vazirlik tushunchasi ma‘lum toifadagi soha bilan chambarchas bog‘liqdir. Masalan, Qoraqalpog‘iston Respublikasining Ijtimoiy taminot va mehnat vazirligi to‘g‘risidagi nizomning 1- moddasida: «Ijtimoiy taminot vazirligi Qoraqalpog‘iston Respublikasida nafaqaxorlar, nogironlar va kam taminlangan bolalari bor oilalarni ijtimoiy himoyalashda yagona davlat siyosatini taminlash bo‘yicha davlat boshqaruvi organi hisoblanadi, Respublikada ularga nafaqa va ijtimoiy xizmat ko‘rsatishni tashkil etadi deyilgan. Takidlash joizki, Qoraqalpog‘iston Respublikasi o‘z davlat mustaqilligiga erishgandan so‘ng boshqaruvning markaziy ijroiya mahkamalari faoliyatida sezilarli o‘zgarishlar ro‘y berdi. Respublikada yuz bergan va berayotgan tub iqtisodiy o‘zgarishlar sohaviy boshqaruvni isloh qilishda o‘z aksini topadi. Sohalarni boshqarish tizimida yuz bergan jiddiy o‘zgarishlarga misol qilib, mehnat va ijtimoiy masalalar bo‘yicha davlat qo‘mitasini 1991- yil nomida mehnat vazirligiga aylantirilishini, 1996- yil dekabrida qishloq va suv xo‘jaligi vazirligi tashkil etilishini, 1992- yil iyulida yangi Tashqi iqtisodiy aloqalar vazirligi, 1997- yil may oyida Iqtisodiyot va statistika vazirligi tashkil etilganligini keltirib o‘tish joizdir. So‘ngra 2003- yildan ular iqtisodiyot vazirligi va statistika davlat qo‘mitasi bo‘lib qayta o‘zgartildi. Xullas, Qoraqalpog‘iston vazirliklari tizimida jiddiy o‘zgarishlar ro‘y berib, bugungi kunda: PAGE \* MERGEFORMAT31 - ichki ishlar; - tashqi iqtisodiy iqtisodiyot vazirligi; -kommunal xizmat agentligi; -sog‘liqni saqlash; -ijtimoiy taminot; -madaniyat va sport ishlari bo‘yicha; -mehnat; -Adliya; aloqalar agentligi mavjuddir; Ular o‘z faoliyatlarini yurita borib, ko‘plab boshqa davlat organlari va idoralari bilan o‘zaro munosabatda bo‘ldilar. Masalan, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kenges davlat hokimiyatining oliy qonun chiqaruvchi organi sifatida respublikaga tegishli barcha masalalarni hal etishga vakolatli bo‘lib, vazirliklar bilan qonun chiqarish funksiyasini amalga oshirishda sohaviy jips aloqada bo‘ladi. U respublika manfaatiga oid davlat, iqtisodiyot, ijtimoiy, madaniy va boshqa har qanday masalani muhokama qilish va hal qilishda vazirlikni jalb qila oladi. Jo‘qorg‘i Kenges tomonidan qabul qilingan Qoraqalpog‘iston Respublikasi Konstitutsiyasida ham vazirliklar ijroiya hokimiyat instituti faoliyatini amalga oshirishdagi vakolatlari aniq aks ettirilgan. Vazirliklarning huquqiy jihatdan ishlashi, faoliyat ko‘rsatish subyekti sifatida jamiyat hayotining turli jabhalarini yo‘naltirishda qabul qilingan qonun hujjatlariga tayanishini ham ta‘kidlab o‘tish joizdir.Respublika Jo‘qorg‘i Kenges vakolatiga respublika vazirliklarini tashkil etish, o‘zgartirish va tugatish vakolatlari berilgan. Rayosatning bunday qarorlari keyinchalik Jo‘qorg‘i Kenges sessiyasi tasdig‘iga kiritiladi. Jo‘qorg‘i Kenges qo‘mitalari bilan vazirliklar o‘rtasida mustahkam hamkorlik mavjud. Qo‘mitalar Jo‘qorg‘i Kenges sessiyalariga masalalar kiritar ekan, sohaviy vazirlikning faoliyatining chuqur tahlil qiladi, kamchilik va nuqsonlarini aniqlaydi, ijobiy tajribalarni umumlashtiradi, aniq taklif va tavsiyalar beradi. PAGE \* MERGEFORMAT31 Qoraqalpog‘iston Respublikasi Konstitutsiyasi va «Xalq deputatlari statusi haqida»gi qonunning 12-moddasiga ko‘ra, Jo‘qorg‘i Kenges deputati respublika vazirliklariga so‘rovlari bilan murojat qilishga haqli. Vazirliklar o‘z navbatida deputatning so‘roviga belgilangan tartib va muddatga javob berishga majburdir. Bu holat mamlakat ijtimoiy, iqtisodiy hayotida muhim masalalar yechimiga, taraqqiyot va adolat yo‘liga, quyi tarmoqlardagi nuqsonlarni bartaraf etishga xizmat qiladi. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Konstitutsiyasi va Vazirlar Kengashi haqidagi qonunga ko‘ra vazirliklar Vazirlar Kengashiga bo‘ysunadi va o‘z sohalari bo‘yicha faoliyatlari yo‘naltirilib, muvofiqlashtirib turiladi. U yuqori turuvchi markaziy organ sifatida vazirliklar faoliyatiga rahbarlik qiladi, vazirliklarni shaklantiradi, huquqiy maqomini aniqlaydi.Hukumat chiqargan huquqiy hujjatlar ijrosi, rahbariy aktlar sifatida vazirliklar uchun majburiydir. Ayni paytda vazirliklar qabul qilgan normativ hujjatlar Vazirlar Kengashi tomonidan bekor qilinishi mumkin. Vazirlar Kengashi vazirliklar faoliyatini muvofiqlashtirib va yo‘naltirib boradi, vazirlik haqidagi nizomlarni tasdiqlaydi, vazirlik hodimlari jadvali va mablag‘ bilan taminlanishini belgilab beradi, vazirlarning o‘rinbosarlarini lavozimiga tayinlaydi va ozod etadi hamda vazirlikga hayatlar a‘zolarini tasdiqdan o‘tkazadi, vazirliklarni tashkil etish yoki tarqatib yuborish borasida Jo‘qorg‘i Kenges va uning Rayosatiga taklif kiritadi. Qoraqalpog‘iston vazirliklari bilan O‘zbekiston vazirliklari munosabatlari qanday? Bu yerda hal qiluvchi holat O‘zbekiston Respublikasining sohaviy vazirligi Qoraqalpog‘istonning shu nomdagi vazirligi faoliyatini muvofiqlashtirish harakterlidir. O‘zbekiston vazirliklari nisbatan kengroq rahbarlik vakolatlariga ega. Bunda ijobiy taraf shundaki, Qoraqalpog‘iston vazirligi yangi tashkilotlar tashkil etishda, shu nomdagi O‘zbekiston vazirligi bilan kelishadi, bu bilan yangi tizimda nafaqat Qoraqalpog‘iston vazirligi balkim O‘zbekiston Respublikasi vazirligi tarkibiga kirganligi taqiqlanadi va O‘zbekiston Respublikasida yaxlit soha tizim amalda bo‘lishi qayd etiladi.Qoraqalpog‘iston vazirliklarining boshqaruv faoliyatida ularning tuman, shahar hokimlari bilan aloqalari muhim o‘rin tutadi. Ular hamkorlikda joylardagi ishlab chiqarish komplekslariga rahbarlik qiladi. Korxona, muassasa, tashkilotlarning qonunlarga asosan faoliyat ko‘rsatishini PAGE \* MERGEFORMAT31 nazorat qiladi, boshqa soha va tarmoqlar bilan bog‘liq masalarini hal qiladi. Masalan, yerdan foydalanish, tabiatni muhofaza qilish, kapital qurilish, mehnat resurslaridan foydalanish, ijtimoiy madaniy, maishiy va boshqa xizmat ko‘rsatish sohalarini qamrab olishi mumkin. Vazirlik bilan mahalliy hokimiyat amalga oshiriladigan ijroiya boshqaruv faoliyatida vazirlik respublika miqyosida o‘z sohasi bo‘yicha barcha ishlarga rahbarlik qiladi, mahalliy davlat hokimiyati organlari esa tegishli hududda davlat, xo‘jalik hamda ijtimoiy madaniy qurilishini boshqaradi. ● Vazirlar Kengashi vakolatlari. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi 1993- yil 6- avgustda Konstitutsiyaga asosan Vazirlar Kengashining faoliyatini tashkil etish tartibi va vakolatlari doirasini aniqlovchi «Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi to‘g‘risida»gi 7 qonunni qabul qildi. So‘ng 1998- yil 29- yanvarda yangi tahrirdagi qonunni qabul qildi. Ushbu qonun talablarga binoan Vazirlir Kengashi: iqtisodiy, ijtimoiy-madaniy jarayonlarni boshqaradi; mulkchilikning barcha shakllarini uyg‘unlashtirish va ularning tengligi, bozor iqtisodiyotining huquqiy quri-lishini ro‘yobga chiqarish asosida erkin tadbirkorlik uchun shart-sharoitlar yaratadi, xo‘jalik yuritishning yangi shakllarini barpo etishga va mustahkamlashga ko‘maklashadi. Respublikada pul va kredit tizimini mustahkamlash chora-tadbirlarini ko‘radi, Respublika budjetini, shuningdek Respublika iqtisodiy va ijtimoiy rivojlantirish istiqbollarini va eng muhim dasturlarini ishlab chiqarishini va ularning ijrosini tashkil etadi, boshqaruv idoralari tizimini takomillashtiradi, har xil vazirliklar, davlat qo‘mitalari, idoralari va xo‘jalik tuzilmalarini tashkil qilish va tugatish to‘g‘risida Respublika Jo‘qorg‘i Kengesiga takliflar beradi; fan va texnikani rivojlantirish chora-tadbirlarini, shuningdek tabiiy boyliklarini muhofaza qilish, ulardan samarali foydalanish bo‘yicha dasturlarni amalga oshiradi; fuqarolarni ijtimoiy va huquqiy himoya qilish, ularning mehnat qilish huquqlarini taminlash bo‘yicha chora- tadbirlar ishlab chiqish ijtimoiy taminot tizimini takomillashtirish; sog‘liqni saqlash, xalq ta‘limini rivoj-lantirishning va takomillashtirishning asosiy yo‘nalishlarini belgilaydi, madaniyatni rivojlantirishga yordamlashadi; Respublika davlat xavfsizligini taminlash, O‘zbekiston Respublikasining davlat chegaralarini qo‘riqlash, davlat manfaatini qo‘riqlash, jamoat tartibini saqlash tadbirlarini amalga oshirishga komaklashish, Respublika va xalqaro ahamiyatga ega bo‘lgan 7 “Qoraqalpog’iston Respublikasi Vazirlar Kengashi to’g’risida”gi qonun 1993-yil. PAGE \* MERGEFORMAT31 yirik ekologik dasturlarni amalga oshirish borasidagi ishlarni muvofiqlashtiradi, tabiiy ofatlarning oqibatlarni bartaraf etish bo‘yicha chora-tadbirlar ko‘radi, O‘zbekiston Respublikasi va Qoraqalpog‘iston Respublikasi qonunlariga muvofiq hukumatlararo shartnomalar va bitimlar tuzadi, ularni bajarish chora tadbirlarini ko‘radi. Yuqoridagilardan tashqari Vazirlar Kengashi fuqarolarni ijtimoiy va huquqiy himoya qilish borasida ham bir qator vakolatlarga ega. Vazirlar Kengashi vazirlarning o‘rinbosarlarini, davlat qo‘mitalari raislarning o‘rinbosarlarini, bosh boshqarmalari hamda davlat boshqaruvi boshqa idoralari rahbarlari va ularning o‘rinbosarlarini lavozimiga tayinlaydi, lavozimidan ozod etadi. Xo‘jalik boshqaruvi tuzilmalari rahbarlarini va vazirliklar, davlat qo‘mitalari, idoralar hayatlari a‘zolarini tasdiqlaydi. Shuningdek, vazirliklar, davlat qo‘mitalari, idoralar hamda davlat va xo‘jalik boshqaruvining boshqa tuzilmalari haqidagi nizomlarni tasdiqlaydi. Yuqorida nomi tilga olingan davlat va xo‘jalik boshqaruvi tuzilmalarining faoliyati ustidan nazoratni amalga oshiradi, agarda ular qabul qilgan aktlar amaldagi qonunlarga zid bo‘lgan hollarda, ularni bekor qilish huquqiga ega. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi o‘z faoliyatida hududlarni iqtisodiy va ijtimoiy madaniy rivojlantirishini taminlash bilan bog‘liq masalalar bilan ham shug‘ullanadi. Shu maqsadda u mahalliy ijro etuvchi hokimiyat tizimlarining faoliyatini muvofiqlashtirishini amalga oshiradi. Hududlarni iqtisodiy va ijtimoiy rivojlantirishning asosiy ko‘rsatkichlarini tasdiqlaydi, joylardagi ijro etuvchi hokimiyat majmuining sonini va namunaviy tuzilmasini belgilaydi.Tuman va shahar hokimlarining amaldagi qonunlarga zid bo‘lgan qarorlari va farmoyishlarini to‘xtatib qo‘yish va ularni bekor qilish to‘g‘risida Jo‘qorg‘i Kenges takliflar berish huquqiga ega. Vazirlar Kengashining tuzilishi tegishli bo‘limlardan iborat. Har bir bo‘lim tarkibi, uning vakolatlari Vazirlar Kengashi tomonidan tasdiqlangan Nizomda belgilanadi. Vazirlar Kengashi ish tartibi . Vazirlar Kengashi o‘z ishini majlisda tashkil qiladi. Majlislarni tayyorlash va o‘tkazish tartibi Qoraqalpog‘iston Respublikasining Vazirlar Kengashi ish tartibi bilan belgilangan. Vazirlar Kengashi Raisi Vazirlar Kengashining ishini tashkil etadi, o‘rinbosarlar o‘rtasida vazifalarni taqsimlaydi va keyinchalik uni Vazirlar Kengashi Rayosatida tasdiqlanadi. Xalqaro munosabatlarda Qoraqalpog‘iston Respublikasi PAGE \* MERGEFORMAT31 hukumatining vakili bo‘lib hisoblanadi, hukumatlararo shartnomalar va bitimlarni imzolaydi. Vazirlar Kengashi va uning rayosati majlislarida qarab chiqilishni talab qilmaydigan davlat va xo‘jalik bosh-qaruvining boshqa barcha masalalari bo‘yicha qarorlar qabul qiladi.Vazirlar Kengashi Raisi bo‘lmagan hollarda uning vazifalarini uning topshirig‘iga binoan o‘rinbosarlaridan biri bajaradi. Vazirlar Kengashi o‘rinbosarlari vazifalar taqsimotiga muvofiq o‘zlari rahbarlik qiladigan, turkum tarmoqlari faoliyati uchun javob beradilar. Tegishli vazirliklar, davlat qo‘mitalarining fao-liyatini muvofiqlashtiradi, ularning faoliyati yuzasidan nazoratni amalga oshiradi, ularga topshiriqlar beradi, Vazirlar Kengashiga kiritilgan takliflarni, qarorlar va farmoyishlarning loyihalarini qarab chiqadi. Vazirlar kengashi a‘zolari o‘zlariga topshirilgan soha faoliyati uchun javob beradi. Vazirlar Kengashining doimiy tuzilmasi sifatida Vazirlar Kengashi Rayosati faoliyat korsatadi. Vazirlar Kengashi Raisi qaroriga binoan Rayosat tarkibiga Qoraqalpog‘iston Respublikasi hukumatining boshqa a‘zolari ham kiritilishi mumkin. Vazirlar Kengashi Rayosatining hujjatlari: qarorlar, farmoyishlar, bayon qarorlar shaklida chiqariladi. Alohida topshiriqlarni bajarish uchun Vazirlar Kengashi muvaqqat komissiyalar va boshqa ishchi guruhlarni tuzishi ham mumkin. Vazirlar Kengashi Qoraqalpog‘iston Respublikasining butun hududida barcha tuzilmalar, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, mansabdor shaxslar va fuqarolar tomonidan bajarilishi majburiy bo‘lgan qarorlar va farmoyishlar chiqaradi. Vazirlar Kengashining maromiy tusdagi yoki juda muhim ahamiyatga ega boplgan hujjatlari Vazirlar Kengashi qarorlari shaklida chiqariladi. Shoshilinch va boshqa joriy masalalar bo‘yicha hujjatlar Vazirlar Kengashining farmoyishlari shaklida chiqariladi. Vazirlar Kengashining qarorlari Vazirlar Kengashi Raisi tomonidan imzolanadi. Vazirlar Kengashi farmoyishlari Vazirlar Kengashi Raisi, u bo‘lmagan hollarda uning topshirig‘iga binoan o‘rinbosarlardan biri tomonidan imzolanadi. Vazirlar Kengashi qarorlari va farmoyishlari, agar ularda boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo‘lsa, imzolangan kundan boshlab kuchga kiradi. Vazirlar Kengashi o‘zi qabul qilgan qarorlarning bajarilishi ustidan bevosita yoki vazirliklar, davlat qo‘mitalari, idoralar va xo‘jalik boshqaruvi tuzilmalari orqali nazoratni amalga oshiradi. Vazirlar Kengashi va uning Rayosati majlislarini hamda tegishli qarorlar loyihalarini tayyorlash, Vazirlar Kengashi qarorlarining bajarilishini muntazam ravishda tekshirib borish uchun Vazirlar Kengashining bo‘limlari faoliyat korsatadi. PAGE \* MERGEFORMAT31 Hokimlik va mahalliy ijro organlarini huquqiy munosabatlari Hokim institutining vujudga kelishi. Hokimlarni tayinlash va vazifasidan ozod qilish tartibi. Davlat boshqaruv organlari faoliyatning tarkibiy tashkiliy-huquqiy shakli sifatida xalq noiblari mahalliy Kengashlarining ijroiya qo‘mitalari uzoq yillar muhim o‘rinni egallab keldilar. Ijroiya qo‘mitalari Kengashlari qarorlarini bajarish va ularning ishini tashkil qilish uchun javobgar edilar. 80-yillar oxirida xalq noiblari kengashlari bilan ularning ijrochi organlari o‘rtasidagi vazifalar ajratilgach, ijroiya qo‘mitalari ixtiyorida faqat Kengash qarorlarini bajarish vazifasi qoldi. Ularning ishda keskin burilish bo‘lmadi. Faoliyatida hamon rasmiyatchilik, qog‘ozbozlik, nomigagina javob yozish faqat o‘z idorasining manfaatini ko‘zlash, mahalliychilik, hamma narsani sir tutish, dabdababozlik, shtatda xodimlarning ortiq darajada bo‘lishi hukmronlik qilar edi. Shu bois ijroiya qo‘mitalarini ijrochi, hokimiyatning boshqa shakllari bilan almashtirish zarur-ligi to‘g‘risidagi ovozlar tez-tez eshitila boshlanganligi bejiz emas. «Turli darajadagi Kengashlar hokimiyat jilovini o‘z tomonlariga burishga harakat qila boshladilar. Hokimiyat uchun eng qizg‘in kurash bir xil nufuzdagi Kengashlar va ijro boshqaruv organlari orasida avj oldi. Hokimlik lavozimi ijro hokimiyatini kuchaytirish maqsadida vujudga keltirildi. Hokim nafaqat joylarda ijro hokimiyatini boshqaradi. Ular vakillik organlarini ham boshqaradi, lekin bu ularning vakillik organidan ustunligini ko‘rsatmaydi, rahbarlik bu yerda vakillik organlarining ishini tashkil etishga qaratilgan, ya‘ni ular vakillik organlarining sessiyalarini chaqiradi, sessiya ishiga rahbarlik qiladi, sessiyada qabul qilingan qarorlarni imzolaydi. Hokim mutlaqo yangi lavozim bo‘lib, uning faoliyati asoslari Konstitutsiyadagi XX- bobning 89,91-95- moddalarida va Qoraqalpog‘iston Respublikasi Konstitutsiyasining 92,94-98- moddalarida mustahkamlangan. Hokimlarning faoliyati qo‘shimcha va aniq ravishda Qoraqalpog‘iston Respublikasining «Mahalliy davlat hokimiyati to‘g‘risida»gi qonunida belgilangan. Ana shularga asosan, hokim joylarda oliy mansabdor shaxs hisoblanadi, vakolat muddati 5 yil. Hokim o‘z faoliyatini yakkaboshchilik asosida olib boradi, bu esa uning masuliyatini oshiradi. Hokim o‘zi rahbarlik qilayotgan organlar faoliyati uchun shaxsan javobgardir.Mahalliy davlat hokimiyati organlarining tizimidan farq qilib, hokimlar tumanga bo‘ysinuvchi shaharlarda ham mavjud. Qonunga asosan shahar va tuman hokimlarini Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesining Raisi lavozimga PAGE \* MERGEFORMAT31 tayinlaydi va lavozimdan ozod etadi, hamda tegishli xalq deputatlari Kengashi tomonidan tasdiqlanadi. Tumanlarga boysinuvchi shaharlarning hokimlarini Jo‘qorg‘i Kenges Raisi roziligi bo‘yicha tuman hokimi tayinlaydi va lavozimdan ozod qiladi hamda xalq deputatlarining tegishli tuman Kengashi tomonidan tasdiqlanadi. Hokimlarning vakolatlari. Bu Qoraqalpog‘iston Respublikasi «Mahalliy davlat hokimiyati to‘g‘risida»gi qonunning VI-bobida mustahkamlangan. Hokimning vakolatlarini o‘rganish shuni ko‘rsatadiki, ular maqsad, vazifasi, mazmuniga ko‘ra turli guruhlarga bo‘lishini mumkin. Bu vakolatlar avvalo, birinchidan hokimning mustaqil vakolatlariga, ikkinchidan, albatta sessiya tasdig‘idan o‘tkazish zarur vakolatlariga bo‘linadi. Hokim o‘zining mustaqil vakolatlarini amalga oshirganda, ular sessiya tasdig‘iga kiritilmaydi. Masalan, hokimlik devoni bo‘linmalari boshliqlarini lavozimga tayinlash va lavozimdan ozod qilish, mansabdor shaxslarni intizomiy javobgarlikka tortish to‘g‘risida tavsiya kiritish, davlat mukofotlari bilan taqdirlash uchun takliflar kiritish va hakozo.Ikkinchi guruh vakolatlarini amalga oshirganda, albatta sessiya tasdig‘iga kiritilishi kerak. Bu huquqlarga o‘z o‘rinbosalarini tayinlash va boshqalar kiradi.Bu huquqlarni amalga oshirishning yana bir o‘ziga xos xususiyati bor, ya‘ni hokimlar oldindan yuqori organlar bilan maslahatlashib oladi. Masalan, shahar, tuman hokimlari o‘zlarining o‘rinbosarlarini Jo‘qorg‘i Kenges Raisi bilan kelishib tayinlaydi va lavozimdan ozod qiladi. Bo‘linma rahbarlarini tayinlashda ham shu turdagi yuqori organlar bilan kelishiladi. Masalan, tuman yoki shahar sog‘liqni saqlash bo‘limining boshlig‘i, Respublika sog‘liqni saqlash vaziri bilan kelishilgan holda lavozimiga tayinlanadi va lavozimdan ozod qilinadi. Hokim tegishli Kengash hududidagi xo‘jalik, ijtimoiy-madaniy qurilish ishlariga rahbarlik qiladi, O‘zbekiston Respublikasi qonunlarining Oliy Majlis qarorlarining, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti, Vazirlar Mahkamasi hujjatlarining, Qoraqalpog‘iston Respublikasi qonunlarining va Jo‘qorg‘i Kenges qonuniy hujjatlarining, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi Raisi, Vazirlar Kengashi hujjatlarining, xalq deputatlarining tegishli Kengashlari qarorlarining bajarilishini tashkil etadi; jamoat tartibini saqlash va jinoyatchilikka qarshi kurashish, fuqarolarning xavfsizligini taminlash, ularning huquqlarini, salomatligini himoya qilish bo‘yicha chora-tadbirlar ko‘radi, tabiiy ofatlar, epidemiyalar bo‘lganda va boshqa qiyinchilik sharoi-tida zaruriy ishlarni tashkil PAGE \* MERGEFORMAT31 qiladi; tumanlarda va shaharlarda iqtisodiy-ijtimoiy rivojlanishning asosiy yo‘nalishlari, byudjetning asosiy korsatkichlari va ularning bajarilishi to‘g‘risidagi hisobotni tegishli xalq deputatlari Kengashlariga taqdim etadi va hakozo. Qoraqalpogiston Respublikasida hokim vakolatlari maqsadiga ko‘ra guruhlanishi mumkin. Masalan: - vakillik organlarining ishini tashkil qilish bilan bog‘liq vakolatlar; - qonuniylik, huquq-tartibot, jinoyatchilikka qarshi va fuqarolarning manfaati bilan bog‘liq vakolatlar; - o‘zining o‘rinbosarlari va tarkibiy bo‘linmalarini va devonini tayinlash va tuzish, davlat organlari, korxona, tashkilot, muassasalar faoliyati ustidan nazorat qilish bilan bog‘liq vakolatlar; - budjet, uning ijrosi haqidagi hisobot, moliya, hisob-kitob, mulkchilik munosabatlari, yerdan foydalanish munosabatlari, tabiatni muhofaza qilish, savdo, sog‘liqni saqlash, maishiy xizmat ko‘rsatish, qurilish, transport, aloqa sohasidagi, aholini ijtimoiy himoya qilish sohasidagi vakolatlarini ko‘rsatish mumkin. Hokimlarning qonunda belgilangan muhim vakolatlaridan biri, aholini qabul qilishni uyushtirishdir. Aholining shikoyat va arizalari organilib, ba‘zi huquq buzilishlariga barham beriladi. Ularning taklif, ariza va shikoyatlarini hal qilish bilangina cheklanib qolmay, bu ish o‘z hududida boshqa davlat organlari, tashkilotlar, korxona, muassasalarda va jamoat tashkilotlarida qanday yo‘lga qoyilganligini ham nazorat qiladi. Hokimning o‘z o‘rinbosalarini, tarkibiy bo‘linmalari va devonini tayinlash, tuzish, o‘z hududidagi boshqa davlat organlari, tashkilot va muassalar faoliyati ustidan nazorat qilish borasidagi vakolatlariga: - o‘z o‘rinbosalari qoida tariqasida shu kengash deputatlari orasidan tayinlash; - ijroiya hokimiyati turli tarmoqlar orqali boshqarilish, ularning rahbarlari hokim tomonidan tayinlanishi kiradi. PAGE \* MERGEFORMAT31 Hokimlar nazorat faoliyatini turli shakllarda olib boradi. Masalan: tuman hokimlari tumanga bo‘ysinuvchi shahar hokimlarining qonun va yuqori organlar hujjatlariga zid qarorlarini, ya‘ni noqonuniy qarorlarni bekor qiladi. - rahbarlari tegishli xalq deputatlari Kengashlari tomonidan lavozimga tayinlanadigan va lavozimdan ozod qilinadigan ijroiya hokimiyat tarkibiy bo‘linmalarining ishini nazorat qiladi; - xalq deputatlari Kengashlari va hokim qabul qilgan qarorlarni, farmoyishlarni, ya‘ni bir soz bilan aytganda hujjatlarni bajarmagan mansabdor shaxslarni intizomiy javobgarlikka tortish masalasini qo‘yadi. Hokim o‘z faoliyatida qaror qabul qiladi, uning qarori tegishli hududda hamma tomonidan bajarilishi shart. Mahalliy hokimiyat organlarining, jumladan hokimlarning vazifalari, vakolatlari qonunlarda belgilab qoyilgan vazifa va vakolatlar bilan cheklanmaydi. Ularga sharoitga qarab yangi-yangi vazifalar yuklanishi, vakolatlar berilishi mumkin. Masalan, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 1994- yili 24-noyabrdagi «Yerdan foydalanish samardorligini oshirish to‘g‘risida»gi Farmoni bilan tuman va shahar hokimlariga qo‘shimcha vakolat berildi. Mahaliy ijroiya hokimiyati organlarining tuzilishi. Qoraqalpog‘iston Respublikasi hududida tuman, shahar, shu jumladan tumanga bo‘ysinuvchi shahar hokimlari faoliyatiga ularning o‘rinbosalari yordam beradi. 8 Hokimning birinchi o‘rinbosari va o‘rinbosarlarining miqdori tegishli hududdagi ishlab chiqarish hajmi, uning tarmoqlari, aholi soniga ko‘ra Vazirlar Kengashi tomonidan belgilanadi.O‘rinbosalarning vazifalari tegishli hokim tomonidan belgilanadi. Hokim yo‘qligida yoki u vazifasini turli uzrli sabablarga ko‘ra bajarish imkoniyatiga ega bo‘lmagan paytda, uning vakolatlarini birinchi o‘rinbosalardan biri bajaradi. Hokimlik boshqarmalar, bo‘linmalar va boshqa bo‘limlardan iborat bo‘lib ularning tuzilish, tashkil etish tartibi va faoliyati Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi tasdiqlaydigan nizomlar bilan tartibga solinadi. Tuman va 8 "O‘zbekistonning eng yangi tarixi" darslik. Toshkent: O‘zbekiston, 2023. PAGE \* MERGEFORMAT31 shahar, shuningdek, tumanga bo‘ysinuvchi shahar hokimlari faoliyatiga ularning devoni yordam beradi. Ularning tuzilishi va lavozimlari Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi roziligi bilan tegishli xalq deputatlari Kengashlari tasdiqlagan budjet doirasida hokim tarafidan belgilanadi va o‘zgartiriladi. Hokim devoni, hokimning va tegishli mahalliy Kengashlarning bir maromda, tezkorlik bilan va samarali ishlashini taminlash vazifasini bo‘linmalar va hokim kotibiyati amalga oshiradi. Kotibiyat sessiyalariga, doimiy komissiya majlislariga tayyorgalik, qaror loyihalarini tayyorlashni uyushtirish, ularning ekspertizasini tashkil qilish, xalq deputatlariga, doimiy komissiyalarga metodik yordam ko‘rsatish, qarorlar ijrosini nazorat qilishni tashkil qilish ishlari bilan shug‘ullanadi. Kotibiyat hokim mahkamasi faoliyatini, deputatlarni ijtimoiy, moddiy-texnik va axborot vositalari bilan taminlashni amalga oshiradi.Hokim kotibiyatiga, hokim tomonidan tayinlanadigan va tegishli Kengash sessiyasida tasdiqlanadigan rahbar boshchilik qiladi. Mamuriy hududni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning va boshqa muhim muammolarni hal qilish uchun hokim huzurida maslahat kengashi tuziladi. Uning tarkibiga hokimning birinchi va boshqa o‘rinbosarlari, kotibiyat boshlig‘i kiradi. Maslahat kengashi tarkibiga hokimning qaroriga muvofiq Kengash deputatlari hamda boshqa korxona, tashkilot va muassasa vakillari ham kirishi mumkin. Maslahat kengashi yig‘ilishlari zaruratga ko‘ra hokim tomonidan chaqiriladi. Maslahat kengashi asosan masalalarni har tomonlama, pishiq-puxta muhokama qilish uchun chaqiriladi.Ammo qaror qabul qilishda hokimning fikri hal qiluvchi ro‘l o‘ynaydi. Mahalliy joylarda idora organlari bo‘lib, hokimlarning bo‘lim, boshqarmalari hisoblanadi. Ular xo‘jalik va ijtimoiy madaniy, qurilish tarmoqlariga rahbarlik qiladi. Yuqorida korsatib otilganlardan kelib chiqib, hokimlik lavozimi mutlaqo yangi, mahalliy joylarda hokimiyat va ijro organlarning faoliyatiga yakkaboshchilik tartibida rahbarlik qiluvchi, ularning faoliyatini yo‘naltiruvchi organ deyishimiz mumkin. Hokimlarning o‘z faoliyatini qanchalik tez va to‘g‘ri uyushtirishlari bozor iqtisodiyotiga o‘tishda muhim ro‘l o‘ynaydi. PAGE \* MERGEFORMAT31 II BOB. QORAQALPOG‘ISTON RESPUBLIKASI QONUNCHILIK TIZIMI 2.1. Qoraqalpog‘iston Respublikasining Konstitutsiyaviy tuzum asoslari Konstitutsiyaning mavjudligi davlat suverenitetining eng muhim belgilaridan biridir. Ayrim mualliflar Konstitutsiyani mutlaq asoslagan holda davlat ramzlari qatoriga kiritadilar. Qoraqalpog‘iston Respublikasida davlat hokimiyati manbai xalq bo‘lganligi sababli Konstitutsiya qoraqalpoq xalqi davlatchiligining qonuniy ekanligini tasdiqlaydi. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Konstitutsiyasi davlat tuzilishi, davlat hokimiyati tizimi va davlat, jamiyat va shaxsning o’zaro munosabatlari asoslarining bosh tamoyillarini aniqlab beradi. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Konstitutsiyasi O‘zbekiston tarkibiga kiruvchi respublikaning Asosiy Qonuni bo‘lganligi sababli O‘zbekiston Konstitutsiyasining tamoyillariga to‘liq mos keladi. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Konstitutsiyasining ahamiyati quyidagilarda o‘z aksini topadi: - davlat shaklining, yuridik xususiyati va O‘zbekiston Respublikasi tarkibidagi o‘rni hamda o‘zaro munosabatlarining huquqiy asosi; - suverenitetining yuridik kafolati; - mustaqil, to‘la huquqli davlatligi; - davlat va ma‘muriy - hududiy tuzilish xususiyatlarini hisobga olinishi; Qoraqalpog‘iston Respublikasi O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining ustivorligini tan oladi. Bu birinchi navbatda Qoraqalpog‘iston Konstitutsiyasi va qonunlarini tamoyil va moddalari mos kelishi kerakligini anglatadi. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Konstitutsiyasi, O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga mos kelishi O‘zbekiston va Qoraqalpog‘iston o‘rtasidagi davlat-huquqiy munosabatlari bilan chambarchas bog‘liq. O‘zbekiston Respublikasi qonunlari Qoraqalpog‘iston Respublikasi hududida ham amal qilishi majburiydir. PAGE \* MERGEFORMAT31 Huquqiy davlatning asosiy belgilaridan biri-davlat yagona huquqiy siyosat va qonun qo‘llash bilan har ikkala respublikada ham yagona qonunlarga tayanishni talab qiladi. Huquqning barcha tarmoqlari o‘zagida O‘zbekiston qonunlari mujassamlashtirilgan bo‘lib, Qoraqalpogiston hududida ham amal qilishi mustahkamlangan. Qoraqalpog‘iston Respublikasida davlat hokimiyati xalq manfaatlarini ko‘zlab, Konstitutsiyasi hamda uning asosida qabul qilingan qonunlariga binoan vakolat berilgan idoralari tomonidangina amalga oshiriladi. Konstitutsiyada nazarda tutilmagan tartibda davlat hokimiyati vakolatlarini o‘zlashtirish, hokimiyat idoralari faoliyatini to‘xtatib qoyish yoki tugatish, hokimiyatning yangi tarkiblarini tuzish Konstitutsiyaga xilof hisoblanadi va qonunga binoan javobgarlikka tortishga asos boladi. Qoraqalpog‘iston xalqini, millatidan qati’nazar, Qoraqalpog‘iston Respublikasining fuqarolari tashkil etadi. Qoraqalpog‘iston xalqi nomidan faqat u saylagan Oliy hokimiyat organi Jo‘qorg‘i Kengesi ish olib boradi. Uning davlat hokimiyati tizimi qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyatiga bo‘linish tamoyillariga asoslanadi. Qoraqalpog‘iston Respublikasida O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi va qonunlarining ustunligi so‘zsiz tan olinadi. Davlat, uning organlari, mansabdor shaxslar, jamoat birlashmalari, fuqarolar Konstitutsiya va qonunlarga muvofiq ish ko‘radilar. Qoraqalpog‘iston Respublikasining xalqaro, ilmiy, madaniy va tashqi iqtisodiy aloqalari O‘zbekiston Respublikasining va Qoraqalpog‘iston Respublikasining qonunlariga muvofiq amalga oshiriladi. O‘zbekiston va Qoraqalpog‘iston Respublikalarining barcha fuqarolari bir xil huquq va erkinliklarga ega bo‘lib, jinsi, irqi, millati, tili, dini, ijtimoiy kelib chiqishi, etiqodi, shaxsi va ijtimoiy mavqeidan qat‘iy nazar qonun oldida tengdirlar. Fuqarolarning Konstitutsiya va qonunlarda mustahkamlab qoyilgan huquq va erkinliklari daxlsizdir. Ulardan sud qarorisiz mahrum etishga va ularni cheklab qoyishga hech kim haqli emas. PAGE \* MERGEFORMAT31 Qoraqalpog‘iston Respublikasi qonunlarda belgilagan tartibda ro‘yxatdan o‘tkazilgan kasaba uyushmalar, ommaviy harakat, siyosiy partiyalar, olimlarning jamiyatlari, xotin-qizlar, faxriylar, yoshlar tashkilotlari, ijodiy uyushmalar va fuqarolarning jamoat birlashmalari sifatida etirof etiladi. Davlat jamoat birlashmalarining huquqlari va qonuniy manfaatlariga rioya etilishini taminlaydi. Ularga ijtimoiy hayotda ishtirok etish uchun teng huquqiy imkoniyatlar yaratib beradi. Qoraqalpog‘iston Respublikasi tumanlardan, shaharlardan, shaharchalardan, ovullardar iborat.Tuman va shaharlarni tashkil qilish va ularni tugatish shuningdek, ularning chegaralarini o‘zgartirish Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi tomonidan amalga oshiriladi. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi oliy davlat vakillik organi bo‘lib, qonun chiqaruvchi hokimiyatni amalga oshiradi. Qoraqalpog‘iston Respublikasining Jo‘qorg‘i Kengesi hududiy saylov okruglari boyicha ko‘p partiyaviylik asosida besh yil muddatda saylanadigan 65 nafar deputatdan iboratdir. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesining mutloq vakolatlari uning Konstitutsiyasi 70-moddasida ifoda etilgan. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Konstitutsiyaviy nazoratni Qoraqalpog‘iston Respublikasining Konstitutsiyaviy nazorat qo‘mitasi amalga oshiradi.Konstitutsiyaviy nazorat qo‘mitasi Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi tomonidan siyosat va huquq sohasidagi mutaxassislar orasidan Konstitutsiyaviy nazorat qo‘mitasining raisi, uning o‘rinbosari va qo‘mitaning a‘zolari tarkibida saylanadi. Konstitutsiyaviy nazorat qo‘mitasiga saylangan sudyalarning vakolat muddati 5 yildir. Konstitutsiyaviy nazorat qo‘mitasiga saylangan shaxslar o‘z vazifalarini bajarishda daxilsizdirlar va faqat Qoraqalpog‘iston Respublikasi Konstitutsiyasiga bo‘ysunadilar. Uni tashkil etish va ish tartibini belgilash Qoraqalpog‘iston Respublikasining Konstitutsiyaviy nazorat qo‘mitasi to‘g‘risidagi qonuni bilan belgilangan.Qoraqalpog‘iston Respublikasida mahalliy davlat hokimiyat organlari tumanlar va shaharlarda hokimlar boshchilik qiladigan xalq deputatlari Kengashlari hokimiyatning vakillik organlari bo‘lib, ular davlat va fuqarolarning manfaatlarini ko‘zlab o‘z vakolatlariga taalluqli masalalarni hal etadilar. PAGE \* MERGEFORMAT31 Qoraqalpog‘iston Respublikasining fuqarolari vakillik organlariga saylash va saylanish huquqiga egadirlar. Har bir saylovchi bir ovozga ega. Mahalliy hokimiyatning vakillik organlari yashirin ovoz berish yo‘li bilan umumiy teng va to‘g‘ridan-to‘g‘ri saylov huquqi asosida o‘tkaziladi, 18 yoshga to‘lgan har bir fuqaro saylash huquqiga ega bo‘ladi. Sud tomonidan muomalaga layoqatsiz deb topilgan fuqarolar, shuningdek, ozodlikdan mahrum etish joylarida saqlanayotganlar saylovlarda qatnashmaydilar. Mahalliy hokimiyat organlari ixtiyoriga quyidagilar kiradi: - qonuniylik, huquqiy-tartibotni va fuqarolarning xavfsizligini ta‘minlash; - hududlarni iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy rivojlantirish; - mahalliy budjetni shakllantirish va uni ijro etish, mahalliy soliqlarni, yig‘imlarni belgilash, budjetdan tashqari jamg‘armalarni hosil qilish; - fuqarolik kommunal xo‘jalikka rahbarlik qilish, atrof muhitni muhofaza qilish; - fuqarolik holati aktlarini qayd etishni ta‘minlash; - normativ hujjatlarni qabul qilish, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Konstitutsiyasiga va qonunlariga zid kelmaydigan boshqa vakolatlarni amalga oshirish.Xalq deputatlari Kengashlari va hokimlarining vakolat muddati 5 yil, vakillik va ijroiya hokimiyatini tegishliligiga qarab, tuman va shahar hokimlari boshqaradi. Qoraqalpogiston Respublikasining sud tizimi besh yil muddatga saylanadigan Qoraqalpog‘iston Respublikasining Oliy Sudi, Xo‘jalik sudi, shu muddatga tayinlanadigan tuman, shahar sudlaridan iborat. Ular O‘zbekiston Respublikasining "Sudlar to‘g‘risida"gi qonuniga muvofiq o‘z faoliyatini olib boradilar. Ushbu qonunda jumladan, "Qoraqalpog‘iston Respublikasi Oliy sudi, fuqarolik va jinoyat ishlari bo‘yicha, fuqarolik ishlari bo‘yicha tumanlararo sudlari, Qoraqalpog‘iston Respublikasi xo‘jalik sudi faoliyat ko‘rsatadi" deb belgilangan. Ular faoliyatining tashkil etilishi O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining vakolatlari jumlasiga kirib unga ko‘ra, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti roziligi bilan Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesida, Qoraqalpog‘iston PAGE \* MERGEFORMAT31 Respublikasi Oliy sudi raisi va a‘zolari, shuningdek, tuman, shahar sudlarining sudyalari, lavozimlariga nomzodlarni tavsiya qiladi.Qoraqalpog‘iston Respublikasi Oliy sudi jinoiy, fuqaroviy va ma‘muriy sud ishlarini yuritish borasida, sud hokimiyatining oliy organi hisoblanadi. Tuman, shahar sudlari sudlov faoliyati ustidan nazorat olib boradi. Qoraqalpog‘iston - O‘zbekiston Respublikasi tarkibiga kiradigan suveren demokratik respublika. O‘zbekiston Respublikasi bilan Qoraqalpog‘iston Respublikasining o‘zaro munosabatlari O‘zbekiston Respublikasi va Qoraqalpog‘iston Respublikasi o‘rtasida O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi doirasida tuzilgan shartnomalar va bitimlar bilan tartibga solinadi. Qoraqalpog‘iston Respublikasi O‘zbekiston Respublikasi tarkibidan Qoraqalpog‘iston Respublikasi xalqining umumiy referendumi asosida ajralib chiqish huquqiga ega. 2.2. O‘zbekiston Respublikasi va Qoraqalpog‘iston Respublikasi o‘rtasidagi munosabatlar Qoraqalpog‘iston Respublikasi O‘zbekiston Respublikasi tarkibidagi suveren demokratik davlatdir. Qoraqalpog‘iston Respublikasi qonunlari, normativ- huquqiy hujjatlari, bitimlari va shartnomalari O‘zbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq bo‘lishi, unga zid bo‘lmasligi kerak. Qoraqalpog‘iston Respublikasining qonun bilan tasdiqlangan o‘z davlat ramzlari - bayrog‘i, gerbi va madhiyasi mavjud. O‘zbekiston Respublikasi va Qoraqalpog‘iston Respublikasi o‘rtasida har tomanlama munosabatlar o‘rnatilgan. Har bir soha bo‘yicha aloqalari mavjuddir. O‘zbekiston Respublikasi va Qoraqalpog‘iston Respublikasi o‘rtasidagi nizolar murosaga keltiruvchi vositalar yordamida hal etiladi. Qoraqalpog‘iston Respublikasi – O‘zbekiston Respublikasi tarkibidagi suveren respublika bo‘lib, tarixan olib qaraganda, o‘zbek va qoraqalpoq xalqlarining azaliy do‘stlik aloqalari uzoq o‘tmishga borib taqaladi.Qoraqalpog‘istonda eng rivojlangan tarmoqlar qishloq xo‘jaligi va metallga ishlov berish sohalari hisoblanadi. Viloyatda, shuningdek, qator PAGE \* MERGEFORMAT31 to‘qimachilik va oziq-ovqat korxonalari bor. Mustaqillik yillarida Qoraqalpog‘istonning siyosiy huquqlarining kengayishi natijasida mamlakatning bozor munosabatlariga o‘tishi, iqtisodiyotni boshqarishda davlat funksiyalarining o‘zgarishi, vazirliklar va davlat qo‘mitalarining tizim va vakolatlarida jiddiy o‘zgarishlar ro‘y berdi. Respublika iqtisodiy va ijtimoiy hayotning ko‘plab sohalarini – konsern, uyushmalar va boshqalarni boshqarish uchun yangi markaziy boshqaruv organlari paydo bo‘ldi. Ular turli mulkchilik shakllariga mos keladi. Biroq hozir ham butun boshqaruv mexanizmini har tomonlama takomillashtirish dasturini ishlab chiqish talab qilinmoqda.Qoraqalpog‘iston suveren respublika sifatida o‘z Davlat ramzlariga ega. 1992-yil 14-dekabrda “Qoraqalpog‘iston Respublikasining davlat bayrog‘i to‘g‘risida” qonun 9 qabul qilindi. Bayroq mashhur qoraqalpoq va o‘zbek rassomi Jollibay Izentayevning eskiziga binoan yaratilgan. 1993-yil 9-aprelda respublikaning davlat gerbi haqidagi qonun qabul qilindi. Gerb ham O‘zbekiston gerbi asosida rassom Jollibay Izentayev tomonidan ishlab chiqilgan. Qoraqalpog‘iston gerbi O‘zbekiston gerbiga juda o‘xshaydi va amalda qismlarga bo‘lib nusxa ko‘chiriladi. Bu ikki respublika birligining belgisidir. 1993-yil 24-dekabrda Qoraqalpog‘iston Respublikasi Oliy Kengashining XIV sessiyasida “Qoraqalpog‘iston Respublikasi Davlat madhiyasi” to‘g‘risida qonun qabul qilindi. Madhiya qoraqalpoq tilida bo‘lib, gimn so‘zlarining muallifi Ibroyim Yusupov, bastakori Najimaddin Muhammeddinov hisoblanadi. 1992-yili 8-dekabrda O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul qilinganidan so‘ng, unda Qoraqalpog‘iston Respublikasining qonuniyligini ta minlaydigan maxsus bob ajratildi. Mamlakatimiz Konstitutsiyasining XVII bobʼ 70-75-moddalarida Qoraqalpog‘iston Respublikasining suvereniteti O‘zbekiston Respublikasi tomonidan himoya qilinishi,Qoraqalpog‘iston Respublikasining o‘z Konstitutsiyasiga ega ekanligi, O‘zbekiston Respublikasi va Qoraqalpog‘iston Respublikasi o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlar Konstitutsiya doirasida belgilanishi ko‘rsatilib o‘tildi. 9 “Qoraqalpog’iston Respublikasi Davlat Bayrog’i to’g’risida” gi qonun 1992-yil. PAGE \* MERGEFORMAT31 XULOSA 1993-yil 9-aprelda XII chaqiriq Qoraqalpog‘iston Respublikasi Oliy Kengashining XII sessiyasida kirish, 25 bob, 116 moddadan iborat bo‘lgan Qoraqalpog‘iston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul qilinadi. А sosiysi Konstitutsiyaga muvofiq, 1993-yilda Qoraqalpog‘iston tarixida birinchi marta hokimiyat uchta tarmoqdan iborat bo‘lgan qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyatining faoliyati yo‘lga qo‘yiladi. Oliy davlat hokimiyati organi – qonun chiqaruvchi organ – Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesiga aylandi. Ijro etuvchi hokimiyat – Vazirlar Kengashi tuzildi. Respublikadagi sud tizimi faqat qonunga bo‘ysunuvchi mustaqil organ sifatida ish boshladi. Hokimiyatning vakolatlarining bu tariqa bo‘linishi, ya'ni taqsimlanishi ko‘p mamlakatlarda mavjuddir. Qoraqalpog‘istonda so‘zda emas amalda hokimiyatning qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyatlariga bo‘linish tamoyili amal qilmoqda. Qoraqalpog‘iston xalqi davlat hokimiyatining chinakam manbaiga aylanib va bu hokimiyatni ham bevosita, ham o‘z vakolatli vakillari - deputatlar korpusi orqali amalga oshirmoqda. Bularning hammasi qonun chiqaruvchilik ishini faol yo‘lga qo‘yishni taqozo etadi. Shu boisdan respublika parlamenti Jo‘qorg‘i Kengesning butun salohiyati bugungi kunda yosh suveren davlatimizni har tomonlama huquqiy ta'minlashga yo‘naltirilgan. Jo‘qorg‘i Kenges Qoraqalpog‘istonning suverenligini, mustaqilligini ta'minlashga qaratilgan yangi qonunchilik tizimini vujudga keltirish yo‘lidan borib, uni qadamma-qadam shakllantira boshladi. Hokimiyat vakolatlarining bo‘linish prinsipi davlatning Asosiy Qonunida mustahkamlab qo‘yilishi demokratik huquqiy davlat sari qo‘yilgan muhim qadamlardan biridir. Uning mazmunidan shuni ko‘rish mumkinki, respublikada yagona davlat hokimiyati tizimi tashkil etiladi. Hokimiyat bo‘linishi tamoyilining talablariga binoan bunday davlat hokimiyatida vakolatlar turli davlat organlariga, chunonchi qonunchilik vakolatlari Jo‘qorg‘i Kengesga, ijro vakolatlari Vazirlar Kengashiga, sudlov vakolatlari sud organlariga taqsimlab berilgan. PAGE \* MERGEFORMAT31 Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi qonunchilik sohasida barcha vakolatlarga ega. Qoraqalpog‘iston Respublikasida huquqiy demokratik jamiyat asoslari faol barpo etilmoqda. Avvalgi totalitar tuzum qusurlariga keskin barham berilmoqda. Ko‘ppartiyaviylik amalda ro‘yobga chiqdi, tanho mafkura hukmronligiga chek qoyildi. Respublikada umuminsoniy qadriyatlar, chinakam demokratiya, inson huquqlari va erkinliklarining jahon e'tirof etgan qoidalari ustuvorligi qaror topmoqda. PAGE \* MERGEFORMAT31 FOYDALANGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI: Rahbariy adabiyotlar: 1. O‘zbekiston Respublikasi Birinchi Prezidenti I.A.Karimov asari "O‘zbekistonning o‘z istiqlol va taraqqiyot yo‘li" O‘zbekiston, 1992-yil. 2. "Qoraqalpog‘iston Respublikasining davlat bayrog‘i to‘g‘risida" gi qonun, 1992-yil. 3. "Qoraqalpog‘iston Respublikasining davlat gerbi to‘g‘risida" gi qonun, 1993- yil. 4. "Qoraqalpog‘iston Respublikasi davlat madhiyasi" to‘g‘risidagi qonun, 1993- yil. 5. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. - Toshkent: O‘zbekiston, 2018. 6. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Konstitutsiyasi. https: // karakalpakstan. 7. "O‘zbekistonning eng yangi tarixi" darslik. Toshkent: O‘zbekiston, 2023. 8. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. - Toshkent: O‘zbekiston, 2023. Asosiy adabiyotlar: 1. "O‘zbekistonning eng yangi tarixi" darslik. Toshkent: O‘zbekiston, 2023. 2. Karimov. I.A. Jamiyatimizni erkinlashtirish , islohotlarni chuqurlashtirish, ma’naviyatimizni yuksaltirish va halqimizning hayot darajasini oshirish – barcha ishlarimizning mezoni va maqsadidir. T.15. –Toshkent.: “O’zbekiston”, 2007. - 318 b. 3. N. Ismatova, O. Karimova. Davlat va huquq asoslari. Т oshkent «Yangiyul Poligraph Service» 2018; 4. Karimov I.A. Yuksak ma'naviyat - engilmas kuch. -T.: “Ma'naviyat”, 2008 ; 5. O'zbekiston Respublikasi Konstitustiyasi , T, O'zbekiston, 2018 ; PAGE \* MERGEFORMAT31 6. Jamiyatda huquqiy madaniyatni yuksaltirish milliy dasturi, «O'zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi axborotnomasi, 1997y. Internet manbalar: 1. www.lex.uz 2. www.ziyonet.uz 3. www.google.com 4. www.edu.uz 5. www.natlib.uz PAGE \* MERGEFORMAT31

MUNDARIJA

KIRISH

I BOB. QORAQALPOG’ISTON RESPUBLIKASINING HUQUQIY MAQOM

1.1 Qoraqalpog‘iston Respublikasida vakillik hokimiyatining shakllanishi va rivojlanish jarayoni

1.2 Qoraqalpog‘iston Respublikasida ijro hokimiyatining shakllanishi

II BOB. QORAQALPOG‘ISTON RESPUBLIKASI QONUNCHILIK TIZIMI

2.1 Qoraqalpog‘iston Respublikasining Konstitutsiyaviy tuzumi asoslari

2.2 O‘zbekiston Respublikasi va Qoraqalpog‘iston Respublikasi o‘rtasidagi munosabatlar

XULOSA

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI

Купить