Kirish Roʻyxatdan oʻtish

Docx

  • Referatlar
  • Diplom ishlar
  • Boshqa
    • Slaydlar
    • Referatlar
    • Kurs ishlari
    • Diplom ishlar
    • Dissertatsiyalar
    • Dars ishlanmalar
    • Infografika
    • Kitoblar
    • Testlar

Dokument ma'lumotlari

Narxi 2000UZS
Hajmi 24.0KB
Xaridlar 0
Yuklab olingan sana 07 Noyabr 2026
Kengaytma docx
Bo'lim Referatlar
Fan Pedagogika

Sotuvchi

Bohodir Jalolov

Тақвимҳо

Sotib olish
Тақвимҳо
Нақша:
    1.  Тақвими  алолҶ ӣ
    2.  Тақвими Бур	
ҷӣ
    3.  Аломатҳои бур ҳои дувоздаҳгона	
ҷ Ин   тақвим   дар   аҳди   Маликшоҳи   Сал уқ   ( алолуддин)   бо   мақсадиҷ ӣ Ҷ
ислоҳ   ва   ба   эътидол   даровардани   тақвими   онвақта   тартиб   дода   шуда   буд.
Азбаски   дар   солшумории   яздигурд   соли   кабисав   дида   намешу   два   барои	
ӣ ӣ
ҳисоб намудани солҳо мушкилиҳо ба ву уд меовард ва ислоҳи он лозим буд.	
ҷ
Бинобар ин, Маликшоҳ фармон баровард, ки ба ин тақвим ислоҳот дароварда
шавад. Барои дар амал  ор  намудани ин фармон комиссияи босалоҳияте аз	
ҷ ӣ
ҳайати   олимони   гуногун   ташкил   шуд.   Уламое,   ки   барои   ислоҳи   тақвим
сафарбар   гардида   буданд,   сарвари   он   Умари   Хайём   таъин   гардида   буд.   Ин
ислоҳот соли 1079 ан ом ёфт.	
ҷ
Ислоҳотчиён дар назди худ мақсад гузошта буданд, ки ибтидои сол ба
эътидоли   баҳор   мутобиқ   ояд.   Барои   ин   ба   тақвими   мазкур   соли   кабиса	
ӣ
ҳамроҳ   карда   мешавад.   Тақвими   ислоҳгашта   тақсимоти   солро   ба   12   моҳ
нигоҳ дошта. Ҳар моҳ ба монанди тақвими яздигурд  аз с  р з иборат буд, ки	
ӣ ӣ ӯ
дар он дар солҳои кабисав  р зи шашуми иловаг  ҳамроҳ карда мешуд.	
ӣ ӯ ӣ
Таърихи дохил намудани тақвими нав 10-уми рамазони соли 471 ҳи р	
ҷ ӣ
ё  ин  ки  19  фарвардини  соли  448  тақвими  Яздигурд  	
ӣ III   ба  эътибор  гирифта
шуд, ки он ба 16-уми марти соли 1079 милодии юлиан  рост меомад. Ва он	
ӣ
р з   р зи   эътидоли   баҳор   буд.   Агар   ин   р зро   ба   солҳои   шамсии   ҳи р	
ӯ ӯ ӣ ӯ ҷ ӣ
муқоиса намоем дар он вақт р зи якуми соли 458-и ҳи рии шамс  ба ҳисоб	
ӯ ҷ ӣ
меравад.
Мувофиқи   ин   ислоҳот   давомнокии   сол   ба   дувоздаҳ   моҳи   30   р за	
ӯ
тақсим   гардид.   Дар   баробари   ин,   номи   моҳҳои   солшумории   қадими   эрон	
ӣ
(фарвардин,   урдубиҳишт,   шаҳривар   ва   ғ.)   ҳамчун   номи   моҳҳои   Тақвими
алол   қабул   карда   шуд.   Пан   р зи   боқимондаро,   ки   хамсаи   мустариқа   ё	
Ҷ ӣ ҷ ӯ
пан и дуздида мехонданд, ба охири исфандмоҳ илова менамуданд. Дар чаҳор	
ҷ
сол як р зи шамс  ба сол илова мекарданд. Баъди қабул гардидани ин тақвим	
ӯ ӣ
ҳам дар баъзе минтақаҳо аз тақвими эронии қадим низ истифода мебурданд.
Ва барои фарқ кардани Тақвими  алол  аз моҳҳои эронии қадим бо сифати	
Ҷ ӣ
алол   яъне   ҳамчун   урдубиҳиштмоҳи   алол ,   фарвардинмоҳи   алол   ва	
ҷ ӣ ҷ ӣ ҷ ӣ
ғайраҳо ёд мекарданд.
Тақвими Маликшоҳ дар байни муаллифон ва таърихнависони шарқ низ
бо   номи   «Тақвими   алолуддин»,   «Эраи   алолуддин»,   ё   «Эраи   Султон »	
Ҷ Ҷ ӣ
маъруф мебошад.
Ҳамин   хел   ин   тақвим   дар   Эрон   то   миёнаи   асри   XIX   ба   кор   бурда
мешуд. Аз ин давра сар карда, дар Эрон ба таври маъмур  тақвими даврии 12	
ӣ гонаи қамарию шамсии ҳайвоноти муғул   ор  карда мешавад, ки он то солиӣ ҷ ӣ
1911   давом   намуд.   Баъд   аз   ин   дар   ин   мамлакат   тақвими   бур   ор   карда	
ҷӣ ҷ ӣ
шуд.
Тақвими Бур	
ҷӣ
Тақвими Бур , ки онро тақвими шамси ҳи р  ҳам меноманд, ибтидои	
ҷӣ ҷ ӣ
ҳар соли худро дорад. Яъне р зи якуми тақвими бур  (1-уми ҳамал) ба 20,	
ӯ ҷӣ
21 ва 22-юми марти солшумории григориян  рост меояд.	
ӣ
Номи  моҳҳои  Бур  хусусияти  расм   бо забони   араб   ва ғайри  расм	
ҷӣ ӣ ӣ ӣ
бо   забони   форс   доранд,   ки   ба   бур ҳои   12-гонаи   фалак   шабоҳат   доранд.	
ӣ ҷ ӣ
Мувофиқи   ин   тақвим   соли   одд   аз   365   шабонар з   ва   соли   қабиса   аз   366	
ӣ ӯ
шабонар з иборат буд.	
ӯ
Шумораи р зҳо, моҳҳо дар тақвими Бур  доим  набуда, ҳархела:  29,	
ӯ ҷӣ ӣ
30, 31 ва баъзан 32 р зро ташкил медод. Асосан як моҳ 32 шабонар з дошт,	
ӯ ӯ
ки он бештар моҳи сеюми сол, яъне  авзо буд. Дар баъзе солҳо ду моҳи 32-	
ҷ
р за вох рдан мумкин буд.	
ӯ ӯ
21-уми   марти   соли   1925   бо   қарори   ма лиси   Эрон   тақвими   Бур   бо	
ҷ ҷӣ
дигар тақвими шамсии ҳи р  иваз карда шуд. Тақвимшиносони Эрон онро бо	
ҷ ӣ
номҳои   тақвими   форс,   маориф   ва   ё   тақвими   расмии   давлати   Эрон   ёдовар
мешаванд.
Дар тақвими нав ибтидои солшумории соли ҳи р  яъне соли 622 қабул	
ҷ ӣ
карда шудааст. Дар он соли одд  365 шабонар з ва соли қабиса 366 р з дошт.	
ӣ ӯ ӯ
Давомнокии   сол   бошад   аз   12   моҳ   иборат   буда,   аз   онҳо   6-тои   аввал   31
шабонар з ,   пан тои   баъдина   30   шабонар з   ва   моҳи   охирон   дар   соли	
ӯ ӣ ҷ ӯ ӣ
муқаррар  29 шабонар з ва дар соли қабиса 30 шабонар з дорад.
ӣ ӯ ӯ
Ҳамон   вақте   ки   Офтоб   ба   бур и   Ҳамал   дохил   мегардид,   оғози   сол	
ҷ
ҳисоб шуда, он р з эътидоли баҳор  мебошад, ки ба 20, 21, ё 22-юми марти	
ӯ ӣ
солшумории григориян  рост меояд.	
ӣ
Аз   сабаби   он   ки   Замин   дар   гирди   меҳвари   худ   Офтоб   нобаробар   давр
мезанад, бинобар ин тақсимоти р зҳо ба моҳҳо бо маврид мебошад, чунки аз	
ӯ
21-уми март то 23-юми сентябр, ки ними со ласт 186 – шабонар зро ташкил	
ӯ
медиҳад (31 х 6 = 186 шабонар з). Нимаи дуюми сол, ки аз 23-юми сентябр	
ӯ
то 21-уми март давом мекунад 179 шабонар зро дар бар мегирад (30 х 5 + 29	
ӯ
= 179 шабонар з), дар солҳои кабисав  бошад 180 шабонар з (30 х 5 + 30 =	
ӯ ӣ ӯ 180)-ро ташкил медиҳад. Ҳамин хел соли одд  аз 365 (186 + 179 = 365), солиӣ
қабиса аз 366 (186+180=366) шабонар з иборат мебошад. 	
ӯ
Мутобиқкунии   солшумории   бурч   бо   тақвими   имр заи   аврупо   бо	
ӣ ӯ ӣ
номҳои бур ҳои рус , фалакии араб , форсии бур и фалак  ва ғайрирасмии	
ҷ ӣ ӣ ҷ ӣ
форсии номи моҳҳо ва р зҳои ин моҳҳо дар чунин намуд тартиб дода шуда	
ӯ
буд:
№
т/р Номи
бур и	
ҷ
фалак	
ӣ Номи   бур и	
ҷ
фалакии
араб  (номи	
ӣ
расмии
моҳ) Номи
форсии
бур и	ҷ
фалак	
ӣ
(номи   ғайри
расмии моҳ) Шумораи
р зҳои	
ӯ
моҳҳо Мутобиқи
тақвими
аврупо	
ӣ
1 Овен Ҳамал Барра 30 (31) Март-апрел
2 Телец Савр Гов 31 (32) Апрел-май
3 Близнецы авзо	
Ҷ Дупайкар 31 (32) Май-июн
4 Рак Саратон Харчанг 31 (32) Июн-июл
5 Лев Асад Шер 31 (32) Июл-август
6 Дева Сумбула Хуша 30 (31) Август-
сентябр
7 Весы Мизон Тарозу 30 (31) Сентябр-
октябр
8 Скорипон Ақраб Каждум 29 (30) Октябр-
ноябр
9 Стрелец Қавс Камон 29 (30) Ноябр-
декабр
10 Козерог адд
Ҷ ӣ Бузғола 29 (30) Декабр-январ
11 Водолей Далв Д л	
ӯ 29 (30) Январ-
феврал
12 Рыбы Ҳут Моҳ	
ӣ 29 (30) Феврал-март
Аломатҳои бур ҳои дувоздаҳгона	
ҷ
Аҳолии   Эрони   имр за   дар   ибтидо   ин   тақвимро   ҳамчун   тақвими	
ӯ
ғайрирасм   истифода   менамуданд.   Вале   истифодабарии   расмии   он   аз   соли	
ӣ
1911 то соли 1925 амал намуд. Номҳои моҳҳои Эрони ҳозира тақвими шамсии форс,
маориф ё тақвими давлати Эрон:
№ Номи моҳҳо Давомнокии
моҳ № Номи моҳҳо Давомнокии
моҳ
1 Фарвардин 31 ш-р зӯ 7 Меҳр 30 ш-р з	ӯ
2 Урдибиҳишт 31 ш-р з	
ӯ 8 Обон 30 ш-р з	ӯ
3 Хурдод 31 ш-р з	
ӯ 9 Озар 30 ш-р з	ӯ
4 Тир 31 ш-р з	
ӯ 10 Дай 30 ш-р з	ӯ
5 Мурдод 31 ш-р з	
ӯ 11 Баҳман 30 ш-р з	ӯ
6 Шаҳривар 31 ш-р з	
ӯ 12 Исфандиёр 29 (30) ш-р з	ӯ
Системаи   тақсими   солҳои   қабиса   дар   тақвими   имр заи   Эрон	
ӯ
ҳамчунинанд, ки дар тақвими  алол   ой доранд.	
ҷ ӣ ҷ
Моҳҳои Эрони кунуни шамс  ба ҳафтавори ҳафтр за тақсим шуда, он	
ӣ ӯ
аз р зи шанбе оғоз мегардад. Р зи истироҳатии расм  р зи  умъа мебошад.	
ӯ ӯ ӣ ӯ ҷ
Мувофиқи қонуни 31-уми марти 1925 (22-уми фарвардини соли 1304-и
ҳи р ) ҳисоби вақт бо тақвими ҳи р  бурда мешуд. Санаҳои аврупо  бошад
ҷ ӣ ҷ ӣ ӣ
бо нишондоди мелод  қайд карда мешуд.	
ӣ
Вале   соли   1936   (мувофиқи   тақвими   кунунии   Эрон   соли   1315)   бо
қонуни   махсус   истифодабарии   тақвими   аврупо   манъ   карда   шуд.   Баъдтар	
ӣ
тақвими   аврупоии   григорияниро   дар   р зномаву   ма аллаҳо   истифода	
ӯ ҷ
мебурданд.
Дар   Эрон   ҳам   тартиби   аврупоии   к тоҳ   намуда   навиштани   санаҳо   –	
ӯ
27. IV .1975 низ пайдо мешуданд. Аз р и тақвими шамсии эрон  фақат ду ё се	
ӯ ӣ
рақами санаҳо дода  мешаванд.  Масалан:  5 моҳи баҳмани 87 ё ин ки 10/336,
ин амал нишон медод, ки рақами 87 ин соли 1387, ё рақами 336 соли 1336-ро
нишон медод.
Аммо   чунин   тарзи   навишти   санаҳо   дар   тақвими   қамарии   ҳичр   ор	
ӣ ҷ ӣ
нашуда   буд.   Он   санаҳое,   ки   пеш   аз   ҳи р   ё   пеш   аз   мелод   ба   вуқ ъ   омада	
ҷ ӣ ӣ ӯ
буданд,   барои   муайян   намудани   онҳо   ишораҳои   «то   ҳи р »,   «то   милод»	
ҷ ӣ
гузошта мешавад.  Барои муайян намудани он ки тақвими эронии шамсии ҳи р  бок адомҷ ӣ
соли тақвими григориян  рост меояд, пеш аз ҳама, чунин шартҳоро донистан	
ӣ
зарур аст:
1. Ба соли муайяни шамсии ҳи р  адади 622 ҳамроҳ кардан зарур аст;	
ҷ ӣ
2. Р з ва моҳи санаи муайяни шамсии ҳи риро донистан лозим аст;	
ӯ ҷ
3. Муайян   намудан   зарур   аст,   ки   ин   р з   ва   моҳи   шамсии   ҳи р   ба	
ӯ ҷ ӣ
кадом моҳ ва р зи тақвими григориян  рост меояд.	
ӯ ӣ
Ҳаминро  қайд  кардан  зарур  аст,  ки р з  ва  моҳи  аввали  шамсии  ҳи р	
ӯ ҷ ӣ
ин   1-уми   фарвардин   мебошад   ва   он   ба   20,   21   ва   ё   22-юми   марти   тақвими
григориян ,   вобаста   ба   соли   муқаррар   ё   кабисав   рост   меояд.   Бо   ҳамин	
ӣ ӣ ӣ
восита   соли   шамсии   ҳи риро   ба   соли   григориян   гардонидан   мумкин   аст.	
ҷ ӣ
Масалан, агар дар ҳу ат ё китобе навишта шуда бошад, ки ин ҳу ат 7-уми	
ҷҷ ҷҷ
хурдоди соли 1323 навишта шудааст,  дар он вақт мо ба соли 1323 шумораи
622 (оғози солшумории ҳи р )-ро  амъ мекунем, ки он соли 1945 мебошад.	
ҷ ӣ ҷ
7-уми   моҳи   хурдод   р зи   69   соли   шамсии   ҳи р   мебошад   ва   он   ба   28   майи	
ӯ ҷ ӣ
тақвими григориян  ба ҳисоб меравад. Ҳамин хел 7-уми хурдоди соли 1323-и	
ӣ
тақвими   шамсии   ҳи р   ба   28-уми   майи   соли   1945-и   тақвими   григориянии
ҷ ӣ
мелод  рост меояд.	
ӣ
Ба   ғайр   аз   ин   дар   Эрон   тақвими   қамарии   ҳи риро   ҳам   истифода	
ҷ
менамоянд.   Ҳамаи   идҳои   динии   шиамазҳабон   бо   тартиботи   қатъии   тақвими
қамарии   ҳи р   гузаронида   мешавад.   Аз   р и   ин   тақвим   ҳодисаҳое,   ки   бо	
ҷ ӣ ӯ
фаъолияти   ташкилоти   дин   дахл   доранд,   қайд   карда   мешаванд.   Ҳаминро	
ӣ
қайд   кардан   зарур   аст,   ки   санагузории   асарҳои   таърих   низ   бештар   бо	
ӣ
тақвими қамарии ҳи р  қайд карда мешавад.	
ҷ ӣ
Вале   истифодаи   тақвими   қамарии   Эрон   аз   тақвими   қамарии   ҳи рии	
ӣ ҷ
араб  фарқи  идд  дорад. Дар тақвими қамарии араб  тартиби солҳои қабиса	
ӣ ҷ ӣ ӣ
ба   даврзании   солгарди   30   сола   қатъиян   риоя   карда   мешавад.   Дар   ҳар
давргардии   30   сола   солҳои   2,   5,   7,   10,   13,   16,   18,   21,   24,   26,   29   қабиса
ҳисобида   мешавад.   Ба   ғайр   аз   ин   ҳамаи   моҳҳои   тақвим   30   шабонар з   ва	
ӯ
моҳҳои   уфт   29   шабонар з   ҳисобида   мешуд.   Ва   фақат   моҳи   охири   соли	
ҷ ӯ ӣ
қабиса аз 30 шабонар з иборат буд.	
ӯ                                       Адабиёт ҳо
1. Абурайҳон Берун . «Осор-ул-боқия». – Душанбе: Ирфон, 1990.ӣ
2.   Абурайҳон   Берун .   Китоб-ут-тақвим   –   масоили   саноат-ит-тан им.	
ӣ ҷ
Душанбе; 1973.
3.   Абул-Файз   Байхаки.   История   Масуда   (1030-1041).   Период   и   персидского
введение, коментарии и приложение. А.К.Арендса. М.,1969.
4. Абдураҳмони  ом . Осори Мунтахаб.  . 	
Ҷ ӣ ҷ I - V , Душанбе; 1964.
5. Баринов В.А. Время и его измерения. – М., 1949.
6. Белолюбов М.Н. Древнеперсидские этимологии. М., 1962.
7. Берри А. Краткая история астрономии. М., 1946.
8.   Бикерман   Э.   Хронология   древнего   мира.   Ближний   Восток   и   античность.
Пер. с англ. И.М.Стеблин-Каменского М., 1975.
9. Большаков А.М. Вспомогательные исторические дисциплины – Л., 1924.
10. Володомнов Н.В. Календарь: прошлое. Настоящее, будущее. – М., 1974.
11. Гусарова Т.П., О.В.Дмитриева, Флиппов И.С. Введение в специальные
исторические дисциплины. М., 1990.
12. Дитмар А.Б. География в античное время. – М., Наука, 1980
13.   Дьяконов   И.М.,   Откуда   мы   знаем,   когда   это   было.   Наука   и   жизнь,   №   5,
1986, с. 66-74.
14. Ермолаев И.П. Историческая хронология. – Казан, 1980.
15. Завельякий Ф.С. Время и его измерение. М., 1977.
16. Идельсон Н. История календаря. – Л., 1925.

Тақвимҳо

Sotib olish
  • O'xshash dokumentlar

  • Maktabgacha ta‘lim tashkilotida ovqatlanish ratsionini tashkil etish
  • Umumta‘lim maktablarida Imom Buxoriy hadislarini o‘rganishning ahamiyati
  • 2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
  • 1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
  • 1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi

Xaridni tasdiqlang

Ha Yo'q

© Copyright 2019-2026.

  • Balansdan chiqarish bo'yicha ko'rsatmalar
  • Biz bilan aloqa
  • Saytdan foydalanish yuriqnomasi
  • Fayl yuklash yuriqnomasi
  • Русский