Kirish Roʻyxatdan oʻtish

Docx

  • Referatlar
  • Diplom ishlar
  • Boshqa
    • Slaydlar
    • Referatlar
    • Kurs ishlari
    • Diplom ishlar
    • Dissertatsiyalar
    • Dars ishlanmalar
    • Infografika
    • Kitoblar
    • Testlar

Dokument ma'lumotlari

Narxi 2000UZS
Hajmi 31.8KB
Xaridlar 0
Yuklab olingan sana 07 Noyabr 2026
Kengaytma docx
Bo'lim Referatlar
Fan Pedagogika

Sotuvchi

Bohodir Jalolov

Тадбиркорлик фаолиятининг турлари ва шакллари

Sotib olish
  ТАДБИРКОРЛИК ФАОЛИЯТИНИНГ  ТУРЛАРИ ВА ШАКЛЛАРИ
Режа:
1.1. Ишлаб чиқариш тадбиркорлиги
1.2. Тижорат тадбиркорлиги 
1.3. Молиявий тадбиркорлик 
1.4. Маслахат тадбиркорлиги
1.5. Тадбиркорлик фаолиятининг шакллари
 
  Ишлаб чиқариш тадбиркорлиги
2017 йилда   Ўзбекистон Республикасининг ялпи ички маҳсулоти (ЯИМ)
жорий нархларда 249,13 триллион сўмдан ошди ва 2016 йилнинг шу даврига
нисбатан 5,3 фоизга  ўсди. ЯИМ  индикатори 2016 йилги нархларга нисбатан
18,9%ни   ташкил   этди.   2017   йил   якунлари   бўйича   аҳоли   жон   бошига   ЯИМ
7,69 млн сўмни ташкил этди, бу ўтган йилга нисбатан 3,6%га кўп. 
Иқтисодий   ўсиш   суъати   миллий   иқтисодиётнинг   асосий   тармоқлари
ижобий   ўсишига   боғлиқдир.   Миллий   иқтисодиётнинг   барча   тармоқлари
томонидан   яратилган   ялпи   қўшилган   қиймат   (ЯҚҚ)   умумий   ЯИМ   89,8
фоизини   ташкил   этди   ва   5,3   фоизга   ўсди.   Маҳсулотларга   соф   солиқлар
ЯИМ   таркибида   10,2%ни   ташкил   этди   ва   5,3%лик   шунга   ўхшаш   ўсишни
кўрсатиб берди. 
Ялпи   ички   маҳсулотнинг   ўсишига   энг   катта   ҳисса   хизмат   кўрсатиш
соҳаси   томонидан   қўшилди,   у   ўтган   йилга   нисбатан   6,9%га   кўп.   Шу
жумладан,   турар-жой   ва   озиқ-овқат   хизматлари   3,9%га   (ЯИМ   таркибидаги
улуши - 11,5%), олиб ўтиш ва сақлаш, ахборот ва алоқа - 8,9% (11,0%) ҳамда
бошқа   хизматлар   -   7,3%га   (24,8%)   ўсди.   2017   йилда   ЯИМ   таркибида
мулкчилик   шакллари   бўйича   иқтисодиётнинг   нодавлат   секторига   умумий
ҳажмнинг 81,0%, давлат секторига 19,0% тўғри келди. 1
Ишлаб   чиқариш   тадбиркорлигининг   моҳияти.   Тадбиркор лик
фаолияти   турлари   нисбатан   мустақил   бўлиб,   бир-бирини   тўлдириб   келади.
Тадбиркорлик   фаолиятининг   барча   турларини   белгилаб   берувчи   ишлаб
чиқариш тадбиркорлиги нинг устуворлигини тан олиш керак.
Инновацион,   илмий-техник   фаолият,   товарларни   бевосита   ишлаб
чиқариш,   хизмат   кўрсатиш   ва   шу   соҳадаги   ахборот   билан   ишлаш   фаолияти
ишлаб   чиқариш   тадбиркорлиги га   киради.   Ишлаб   чиқариш   билан
шуғулланмоқчи   бўлган   ҳар   бир   ишбилармон   тадбиркорлик   фаолиятининг
қайси   тури   билан   шуғулланишини,   қанақа   маҳсулот   ишлаб   чиқаришини,
қандай хизмат кўрсатишини олдиндан белгилаб олиши лозим. Шу иш амалга
1
 O'zbekiston Davlat statistika qo'mitasi ma`lumotlariga ko'ra. ошгандан   кейин   тадбиркор   маркетинг   билан   шуғулланади.   Товарга   бўлган
талабни   билиш   мақсадида   у   товарнинг   потенциал   истеъмолчилари,
харидорлари, улгуржи ва чакана савдо билан шуғулланувчи ташкилотлар би -
лан алоқа қилади. Музокаралар ишбилармон ва бўлажак харидорлар ўртасида
шартнома   тузилиши   билан   якунланади.   Тузилган   шартнома
тадбиркорликдаги   таваккалчиликнинг   олдини   олишга   имкон   беради.   Шу
ишлар   амалга   ошмаса,   тад биркор   фақат   оғзаки   ваъдалар   асосида   ишлаб
чиқариш   фаолиятини   бошлайди.   Шаклланган   барқарор   бозор   шароитида
ривожланган   мамлакатларда   оғзаки   келишувлар   ишончли   кафолат   бўлиб,
керак   бўлган   ҳолларда   шартнома,   битим   шак лида   расмийлаштирилади.
Бироқ,   бизнинг   мамлакатимизда   бозор   иқтисодиёти   энди   шаклланаётган
даврда оғзаки битимларнинг кафолати паст ва таваккалчилик кучлидир.
Тадбиркорлик   фаолиятининг   кейинги   босқичи   ишлаб   чиқар иш
омилларини сотиб олиш ёки ижарага олишдир. 
2.2.Тижорат тадбиркорлиги
Тижорат   тадбиркорлиги   фаолияти   товар   биржалари   ёки   савдо
ташкилотлари билан боғлиқ.
Товар   биржаси   –   товар   намуналари   ҳаридор   томонидан   олдиндан
кўздан   кечирилмаган   ва   товарларни   минимал   партияси   белгиланган
улгуржи   товар   бозорининг   тури.   Товар   бир жасида   ўзаро   келишилган   ва
риоя   қилинган   қоидалар   асосида   савдо   операцияларини   амалга   ошириш
учун тижорат восита лари ва уларнинг  хизматчилари  ўз хоҳишлари билан
бирлашади.   Ушбу   биржанинг   мақсади   эркин   рақобатнинг   бошқа риш
механизмини ташкил қилиш ва шу орқали талаб ва так лифни ҳисобга олган
ҳолда   ҳақиқий   бозор   нархларини   аниқ лашдир.   Товар   биржаси   стандартлар
бўйича   сотиладиган   то варлар   (дон,   кўмир,   металл,   нефт,   ёғоч)нинг
доимо   фаоли ят   кўрсатувчи   улгуржи   савдо   бозоридир.   Шунга   ўхшаш
биржа лар   барча   иқтисодий   ривожланган   мамлакатларда   фаолият
кўрсатиб   келмоқда.   Мисол   сифатида   Лондон   (рангли   металл),   Ливерпул (пахта),   Сингапур   (каучук)   ва   бошқа   товар   биржа ларини   кўрсатиш
мумкин.
Tovar   birjalarida   tovar   egalari   bilan   oddiy   savdo   qilishdan   tashqari   fyucher
bitimlari   ham   tuziladi.   Bu   bitim   bo’yicha   kontraktda   ko’rsatilgan   tovar   uchun
to’lovni ma’lum   vaqtdan keyin amalga oshirish mumkin.
Tovar birjalari quyidagi asosiy funktsiyalarni bajaradi:
 savdo bitimlarni tuzishga vositachilik xizmati ko’rsatadi;
 tovar   savdosini   tartibga   soladi,   savdo   jarayonlarini   boshqaradi   va   savdo
mojarolarini   hal qiladi;
 narxlar  to’g’risida,  shuningdek   ishlab  chiqarish   va  narxlarga  ta’sir  qiluvchi
turli omillar haqida axborotlar yig’adi va e’lon qiladi.
Tovar   birjalari   aylanmasining   aksariyat   qismi   bor   tovarlar   (kassa   bitimlari)   bilan
emas,   balki   kelajakdaagi   tovar   yoki   tovar   etkazib   berish   bitimi   asosida   (vaqtli
bitim)   amalga   oshiriladi.   Tovar   birjalari   ochiq   yoki   yopiq   shaklda   bo’ladi.   Yopiq
birjalardagi   savdoda   faqat   brokerlar   –   sotuvchi   va   haridor   o’rtasidagi   vositachilar
ishtirok  etadi.   Ochiq  birja- larda   esa  xohlagan   kishi  ishtirok  etishi  mumkin.  Tovar
bir jalari birja operatsiyalari mazmuniga ko’ra real tovar bir jalari va fyuchers tovar
birjalariga   bo’linadi.
Respublika   tovar-xomashyo   birjasi   1994   yili   ochiq   hissadorlik   jamiyati   shaklida
tashkil   etildi.   U   sanoat,   qishloq   xo’jaligi,   oziq-ovqat   tovarlari   va   xomashyo
mahsulotlarini   erkin   ulgurji   savdosini   uyushtiradi.   Birja   savdolarida   brokerlar
orqali harid qilingan mahsulotlar respublikadan tashqariga litsenziyasiz va bojxona
to’lovisiz chiqariladi. Tovar-xomashyo birjasining bo’linmalari barcha viloyatlarda
va   Qoraqalpog’iston   Respublikasida   tashkil   etilgan.
Tovar-xom ashyo birjasi chet el davlatlari (Angliya, Pol sha, Turkiya) hamda MDH mamlakatlari   (Rossiya,   Tojikiston,   Turkmaniston)   ning   tovar   xom   ashyo   birjalari
bilan, Kiev, Belarus universal birjalari bilan birjalararo aloqalarni yo’lga qo’ygan.
«O’zulgurjibirjasavdo»   respublika   tovar   resurslari   bozorini   shakllantirishda   zarur
infrastrukturani   yaratish   maqsadida   1994   yili   O’zbekiston   shartnomalar   va        savdo
bo’yicha   davlat   aktsiyadorlik   uyushmasi   negizida   tashkil   etilgan.   Ilgari   xalq
xo’jaligi ta’minotiga respublika moddiy-texnika ta’minoti idorasi rahbarlik qilgan.
O’zbekis tonda   o’tkazilayotgan   chuqur   iqtisodiy   islohotlar   moddiy-texnika
ta’minoti   tizimini   ham   tubdan   o’zgartirdi.   «O’zulgur jibirjasavdo»   xo’jalik
mexanizmini rejaviy moddiy-texnika ta’minoti tizimidan erkin xo’jalik aloqalariga
o’tishini, davlat ehtiyojlari uchun mahsulot  etkazib berishni,   ishlab chiqaruvchilar
bilan   shartnomalar   tuzish   yo’li   orqali   amalga   oshirishni   ta’minlaydi.   Moddiy-
texnika   ta’minoti   va   sotish   bozor   usullari   bo’yicha   oldi-sotdi,   ulgurji
savdo,   yarmarka,   birja   va   kim   oshdi   savdolari   yo’li   bilan   amalga   oshiriladi.
Etkazib   beruvchilar   va   iste’molchilar   o’rtasida   to’g’ridan-to’g’ri   o’zaro   manfaatli
aloqalar   moddiy-texnika   ta’minotining   etakchi   shakli   bo’lib
qoldi.   «O’zulgurjibirjasavdo»   uyush masi   respublikada   ishlab   chiqarish   vositalari
bozorini   vujudga   keltirishga,   tovar   resurslarini   oldi-sotdisini
uyushtirishga,   korxonalar ,   muassasalar   va   tadbirkorlarga   xizmat   ko’rsatishni
kengaytirish hamda rivojlantirishga ko’maklashadi.
Uyushma   tarkibida   13   ta   respublika   aktsiyadorlik   ulgurji   vositachilik   firmasi,
«Sanoatanjomkartonsavdo»   aktsiyador lik   ishlab   chiqarish   savdo   birlashmasi,
respublika   viloyatlari   va   Qoraqalpog’istondagi   14   ta   hududiy   tijorat-vosi tachilik
aktsiyadorlik   kompaniyalari,   aktsiyadorlik   transport   ekspeditsiya   agentligi,
aktsiyadorlik   tovar   xom   ashyo   birjasi,   «Trastbank»   aktsiyadorlik   birja   banki,
doimiy ishlaydigan   yarmarka va kim oshdi bozorlari direktsiyasi mavjud.
Tovar   olib-sotish   va   xizmat   ko’rsatish   bo’yicha   operatsiyalar.   Tijorat
tadbirkorligining asosiy mazmunini tovar olib-sotish va xizmatlar ko’rsatish tashkil etadi.   Tijorat   tadbirkorlik   faoliyati   umumiy   shaklda   ishlab   chiqarish   tadbirkorligi
faoliyatiga   o’xshab   ketadi.   Tijorat   tadbirkorligida   is te’molchiga   moddiy   resurslar
o’rniga   tayyor   tovarlar   sotiladi.   Tijorat   tadbirkorligida   mahsulot   ishlab   chiqarish
o’rnini   tayyor   tovar   egallaydi.   Tijorat   bitimi   tuzishdan   oldin   bo zor
tahlilini   o’tkazish zarur.
2.3.Молиявий тадбиркорлик
Тижорат   банклари   ва   фонд   биржалари   молиявий   тадбир корлик   учун
фаолият кўрсатувчи мақом бўлиб хизмат қилади. 
Тижорат   банки   –   акциядор   турдаги   молиявий-кредит   муассасаси
бўлиб,   асосан   пул   омонатларини   (депозитлар ни)   қабул   қилувчи   ва   мижоз
кўрсатмаси   билан   бошқа   ҳисоб- китоб   операцияларни   амалга   оширувчи
тижорат   ташкилотла рига   пулли   хизмат   кўрсатади.   Тижорат
банкларининг   даро мад манбаи депозит (жалб этилган) ва ссуда маблағлари
ўрта сидаги фарқлардан шаклланади.
Фонд   биржаси.   Молиявий   тадбиркорликнинг   элементла ридан   яна
бири   фонд   биржасидир.   Капиталнинг   кўпайиши,   активларнинг   ҳақиқий
нархини аниқлашга қаратилган қим матбаҳо қоғозлар бозорига фонд биржаси
дейилади. Фонд бир жасининг  фаолият   тамойили  талаб   ва   таклифни  тезкор
тар тиблаштиришдан   иборатдир.   Фонд   биржаларида   қимматбаҳо
қ оғозларнинг копировкаси ўтказилади. 
2.4.Маслаҳат тадбиркорлиги.
Маслаҳат  хизматларининг  моҳияти  ва босқичлари.   Маълум  бир соҳада
ўз мутахассислиги бўйича йўл-йўриқ кўрсатувчи   кишига маслаҳатчи дейилади.
Чет   элларда   бошқарув   бўйича   пулли   маслаҳат   консалтинг   деб   юритилади.
Иқтисодиёт   ва   бошқ арув   бўйича   Европа   Федерацияси   Маслаҳатчилар
Ассоциаци ясининг таърифича менежмент-консалтинг бошқарув бўйича  муаммо
ва   имкониятларни   аниқлаш,   уларга   баҳо   бериш,   те гишли   чора-тадбирлар
ишлаб   чиқиш   ва   уларни   амалга   оши ришда   холисона   маслаҳат   бериш   ҳамда
ёрдам кўрсатишдир. Маслаҳат услублари.  Маслаҳат услублари турли хил бўлиши мумкин.
Маслаҳатнинг уч тури – экспертли,  жараён ва  ўргатувчи маслаҳатлар кенг
қўлланилади.
Э кспертли   маслаҳат   –   консалтингнинг   энг   пассив   шакли дир.
Маслаҳатнинг   бу   турида   маслаҳатчи   диагностика,   қарор   қабул   қилиш   ва
уларни   жорий   этишни   мустақил   равишда   амалга   оширади.   Мижоз   эса
бундай   ҳолларда   маслаҳатчига   ке ракли   ахборот   етказиб   бериши   зарур
бўлади.
Жараён   маслаҳатида   –   лойиҳани   ишлаб   чиқиш   босқичла рида
консалтинг   фирма   маслаҳатчилари   мижоз   билан   фаол   иш   олиб   бориб,
юзага   келган   муаммоларни   ҳамкорликда   таҳ лил   қилади   ва   керакли
таклифлар беради.
Ўргатувчи маслаҳатида  – мутахассисларнинг асосий мақсади ғояларнинг
юзага   келиши,   ечимлар   қабул   қилиш   учун   асос   тайёрлашдир.   Шу   мақсадда
мижозлар   учун   маърузалар   ўқилади,   семинарлар   ўтказилади,   ўқув
қўлланмалари ишлаб чиқилади. Умуман олганда мижозлар керакли назарий ва
амалий   ахборотлар   билан   таъминланади.   Амалда   эса   юқоридаги   ҳар   бир
маслаҳат   турлари   соф   ҳолда   қўлланилмайди,   улар   комбинациялашган   шаклда
учрайди.
2.5.Тадбиркорлик фаолиятининг шакллари
Ўзбекистон  Республикасида  «Тадбиркорлик  тўғрисида»ги  қонуниннг 5-
моддасига биноан тадбиркорликнинг қуйидаги  шакллари мавжуд:
- якка тартибдаги тадбиркорлик;
- хусусий тадбиркорлик;
- жамоа тадбиркорлиги;
- аралаш тадбиркорлик.
Якка   тартибдаги   тадбиркорлик   –   тадбиркорлик   фаолиятини   амалга
оширишнинг  энг  оддий  шакли  бўлиб,  уни ташкил   қилиш тартиби Ўзбекистон
Республикаси Вазирлар Маҳкама сининг 1995 йил 14 февралдаги қарори билан
тасдиқланган   « Ўзбекистон   Республи-касида   хусусий   тадбиркорлик тўғриси даги   Низом »   билан   белгиланади.   Ушбу   низомга   мувофиқ   якка
тадбиркор   ўз   фаолиятини   юридик   шахс   ташкил   қилмай   амалга   ошириши
мумкин.   Якка   тартибдаги   тадбиркорлар   одатда   май да   ишлаб   чиқариш
билан шуғулланадилар.
Хусусий   тадбиркорлик   –   бу   фуқаролар   (алоҳида   фуқаро)   томонидан
ўзларининг   таваккалчиликлари   ва   мулкий   жавоб гарликлари   остида,
шахсий   даромад   (фойда)   олиш   мақсади да   амалдаги   қонунчилик   асосида
амалга ошириладиган ташаб бускор хўжалик фаолиятидир.
Жамоа   тадбиркорлиги   –   бу   бир   гуруҳ   фуқароларнинг   ўзларига
маъқул   бўлган   мулкчилик   шаклларида   жамоаларга   бирлашиб,   жамоа
корхоналарини   ташкил   қилишлари   ва   шу   асосда   тадбиркорлик
фаолиятини амалга оширишларидир.
Жамоа   тадбиркорлиги   фаолияти   фирмалар   фаолиятида   ўз   ифодасини
топади.   Фирма   –   муайян   турдаги   маҳсулот   ишлаб   чиқаришга   ва   хизмат
кўрсатишга   ихтисослашган,   бозордаги   талаб   ва   таклифга   қараб   иш
тутадиган, иқтисодий жиҳатдан  эркин ва мустақил корхонадир.
Фирмаларнинг   турлари   жуда   кўп,   уларни   чизмада   қуйи дагича
тасвирлаш мумкин 
Фирма (корхона) турлари
Хусусий
фирмалар Ширкат
фирмалар Давлат
корхоналари Аралаш
фирмалар
Масъулияти
чекланмаган
жамият Масъулияти
чекланган
жамият -қўшма корхоналар
-концерн -картел
-синдик ат -консорциум
-концессия
-кооператив -венчур
-ижара 
-к онсалтинг
-инжинирингАкциядорлик
жамиятлари Корпорация -
лар
1-расм. Фирма (корхона) ларнинг турлари
Хусусий фирма деганда айрим шахс ёки оилага тегишли   бўлган,   якка
хусусий мулкка асосланиб фаолият кўрсатади ган корхона тушунилади.
Назорат ва муҳокама учун саволлар
1. Тадбиркорликнинг қандай турларини биласиз?
2. Ишлаб чиқариш тадбиркорлигининг моҳияти нимадан иборат?
3.  Тижорат тадбиркорлигининг моҳиятини тушунтириб беринг.
4.  Молиявий тадбиркорликнинг фао лият моҳияти нимадан иборат?
5. Консалтинг нима? Унинг истиқболи ҳа қ ида гапириб беринг.
6. Тадбиркорликнинг қандай шаклларини биласиз?
7.  Якка тадбиркорлик нима? У қандай турларга  бўлинади?
8. Хусусий тадбиркорлик якка тадбиркорликдан нима билан фарқ қилади.
9. Акциядорлик жамиятлари қандай турларга бўлинади?
10. Холдинг компаниялари   фаолияти тўғрисида гапириб беринг?
11.   Қандай   корхоналар   инжиниринг   корхона   ҳисобланади,   уларнинг
асосий фаолияти нималардан иборат?

Тадбиркорлик фаолиятининг турлари ва шакллари

Sotib olish
  • O'xshash dokumentlar

  • Maktabgacha ta‘lim tashkilotida ovqatlanish ratsionini tashkil etish
  • Umumta‘lim maktablarida Imom Buxoriy hadislarini o‘rganishning ahamiyati
  • 2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
  • 1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
  • 1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi

Xaridni tasdiqlang

Ha Yo'q

© Copyright 2019-2026.

  • Balansdan chiqarish bo'yicha ko'rsatmalar
  • Biz bilan aloqa
  • Saytdan foydalanish yuriqnomasi
  • Fayl yuklash yuriqnomasi
  • Русский