Kirish Roʻyxatdan oʻtish

Docx

  • Referatlar
  • Diplom ishlar
  • Boshqa
    • Slaydlar
    • Referatlar
    • Kurs ishlari
    • Diplom ishlar
    • Dissertatsiyalar
    • Dars ishlanmalar
    • Infografika
    • Kitoblar
    • Testlar

Dokument ma'lumotlari

Narxi 2000UZS
Hajmi 50.8KB
Xaridlar 0
Yuklab olingan sana 07 Noyabr 2026
Kengaytma docx
Bo'lim Referatlar
Fan Pedagogika

Sotuvchi

Bohodir Jalolov

Таърихи фолклори қадим ва асримиёнагии

Sotib olish
ТА Ъ РИХ И Ф ОЛК ЛОРИ  Қ АДИМ   ВА    А СРИМИЁНА Г ИИ  
Ф ОРСУ ТОЧИК
На қ ш а:
1. Масъалаи пайдоиш ва тара ққ иёти   э ҷ одиёти шифо ҳӣ  
2. Асотир   –   аввалин   хаёлоти   баде ӣ   ва   та ҷ ассуми
ҷ а ҳ оншиносии   гузаштагони   то ҷ ик.
3. Асотири ме ҳ анпараст ӣ   ва   зардушт ӣ .
4. Авасто   - намунаи бар ҷ астаи   осори   шифо ҳ	
ӣ   ва   китобии
қ адимаи   ниёгони   форсу   то ҷ ик . 
5.   Қ исса , ривоят ва достон ҳ ои   шифо ҳ ии   бостон . Адабиёти   бадеии   қ адим   аз   ду   қ исм   иборат   аст :   фолклор   ва
осори   хатт ӣ .   Аввали   каломи   бадеии   ҳ амаи   хал қҳ о   фолклор   аст .
Фолклор   пояи   аввали   адабиёти   хатт ӣ   мебошад.   Хал қ е ,   ки   дар
замони   қ адим   хат   ва   китоб   дошта   бошад ,   э ҷ одиёти  шифо ҳ ии   он
боз   ҳ ам   қ адимтар   аст .   Мав ҷ удияти   он ҳ оро   асотири   қ адим   ва
суруд у   достон ҳ о е,   ки   дар   китоби   «Авесто»   мав ҷ уданд,   тасди қ
менамояд . Адабиётшиноси маъруф Х.Мирзозода иброз медорад,
ки «фолклори  қ ад им  ҳ ам   аз   рўи   қ онуни   вариант ҳ о   инкишоф   ёфта ,
та ҳ аввулоти   рў ҳӣ   ва   ғ оявии   давра ҳ ои   гуногуни   дунёи   қ адимро
акс   кунонидааст,   ин   хазинаи   бои   хал қ   нобуд   шуда   бошад   ҳ ам ,
қ исми   дигараш   ё   аз   да ҳ он   ба   да ҳ он   гузаштааст   ва   ё   ба   воситаи
китоб ҳ ои   оиди   таърих ,   масалан ,   а сар ҳ о   ва   хотира ҳ ои   сайё ҳ они
қ адим   Ҳ еродот ,   Страбон ,   Табар ӣ ,   Берун ӣ ,   ма ҷ мўаи   ашъор   ва
афсона ҳ о   аз   қ абили   «Худойнома» ,   «Шо ҳ нома»   ниго ҳ   дошта
шудаанд 1
. 
Нахустин   навъи   э ҷ одиёти   шифо ҳ	
ӣ ,   ки   дар   замон ҳ ои   қ ади м
э ҷ од   гардидааст ,  асотир   аст .   Асотир шакли  ҷ амъи   «уст ура» аст ва
маънои   гуфтор,   қ исса ,   ривоят ,   дарбаргирандаи   бовар ҳ ои
му қ аддаси   инсон ро   дорад.   Асотир   офарида ҳ ои   э ҷ одиёти
тахайюлии   мардуми   ҷ амъияти   ибтидо ӣ   буда ,   дар   шакли   шифо ҳ	
ӣ
офарида   шудаанд .   Мавзўъ   ва   навъ ҳ ои   асосии   асотир ,   ки   аз
тарафи   хал қҳ ои   гуногун   д ар   замон ҳ ои   қ адим   офарида   шудаанд ,
асосан   ба   масъалаи   пайдоиши   олам   ва   ашё ҳ ои   он ,   пайдоиши
одам ,   ҳ айвонот ,   ҳ одиса ҳ ои   табиат   ва   ғ айра   вобаста   мебошанд .
1
 Мирзозода Х. Таърихи адабиёти то ик. (давраи қадим). –Душанбе, 1987, саҳ. 46	
ҷ Дар ин бора фолклоршинос М.Мавлонова чунин иброз медорад:
“Инсони ибтидо ӣ   дар   раванди   зиндагиву   фаъолията ш ба во қ еаву
м ӯ ъ ҷ изоти   гуногуни   табиат   р ӯ бар ӯ   омада ,   барои   дарку   фа ҳ ми
ҳ одиса ҳ ои   т аби ӣ   ва   не р ҳӯ ои   маънав ӣ   к ӯ шиш   ба   хар ҷ   додааст .   Аз
ин   р ӯ , дар устура ҳ ои   нахустин   ар ҷ   гузоштани   одамон   ба   ҷ ирм ҳ ои
табиати   атроф ,   бахусус ,   хуршеду   мо ҳ ,   обу   оташ ,   набототу
ҳ айвон от инъикос ёфтаанд” 2
. 
Дар   ҳ а қ и қ ат ,   ҳ одиса ҳ ои   таби ӣ :   раъду   бар қ ,   гирифтани   мо ҳ у
офтоб ,   бўрон ,   хунукии   сахт ,   ҳ айвон ҳ ои   ва ҳ шии   дарранда ,   барфу
борон ,   тўфон ,   замин ҷ унб ӣ ,   обхез ӣ ,   қ а ҳ т ӣ ,   бемор ӣ   ва   марги
беамон   ба   инсони   ибтидо ӣ   да ҳ шатангез   буд ,   аз   ин   рў ,   инсон   ба
табиат тобеъ шуда, дар вай  қ увваи   фав қ улодда   ва   фав қ уттабиаро
тасаввур   мекард ,  табиат   дар   назари   ў   аз   қ увва ҳ ои   ҷ ондор   иборат
менамуд   ва   онро   ба   сари   худ   ҳ укмрон   ме ҳ исобид .   Олимони
бостоншинос   иброз   медоранд,   ки   шаш   дастаи   худоён   маъмул
будаанд: сомон ӣ , замин ӣ ,  ҷ инс ӣ ,  ҳ айвон ӣ ,  инсон ӣ   ва   ило ҳ	
ӣ .  
Маъмултарин   Худои   ин   давра   Ме ҳ р   ( Митра )   аст .   Аз   рўи
асотир   Митра   (Ме ҳ р )   номи   худои   офтоб ,   а ҳ ду   паймон ,   ме ҳ ру
му ҳ аббат ,   дўст ӣ ,   рўшно ӣ   ва   ғ алаба   буд ,   ки   одамони   қ адим
мепарастиданд .   Вай   дар   шакли   одами   м у салла ҳ и   ну қ рагине
тасаввур  карда  м е шуд,  ки  аз  сару р ў яш  нур меборид.  Митра  ба
одамон   нур,   гарм ӣ ,   бахту   саодат   мебахшид .   Дар   тасаввури
мардуми   ниёгонамон   ӯ   ҳ азор   чашм   доштааст   ва   ҳ е ҷ   кас
наметавонистааст   рафтору   кирдори   худро   аз   чашми   Митра
2
  Мавлонова М. Фолклори то ик. Комплекси таълим -услуб . – Ху анд: Ношир, 2016, саҳ. 49	
ҷ ӣ ӣ ҷ пин ҳ он   дорад .  “ Вай   аз  қ арорго ҳ и худ, ки г ў ё к ў ҳ и афсонавии Хара
буд,   ки швар ҳ ои   Ори ё нро   (Марв,   Су ғ д,   Хоразм   ва   ғ айра)   назора
карда,   ба   некон   дасти   ёр ӣ   дароз   мекард ,   бадон   ва   бадхо ҳ онро
тиру   найзаборон   менамуд,   дар   аробаи   худ   нишаста   осмонро
сайр   менамуд,   ба   муборизоне,   ки   р ў шноиро   аз   ҳ у ҷ у ми   худо и
зулмат   му ҳ офиза   мекарданд,   ёр ӣ   мерасонид ” 3
.   Байни   худоёни
ниёгонамон  Митра ма қ оми   ба   худ   хос   дошт . Вай дар  тафаккури
гузаштагони   мо   нига ҳ дорандаи   осмон ,   чарого ҳҳ ои   па ҳ новар ,
дашт ҳ ои   фарох   ва   асп ҳ ои   тездав   буд ,   ки   ҳ аргиз   намехуспид   ва
ҳ амеша   а мали инсон ҳ оро   наззора   мекард . 
Аз   худоёни   дигари   маъмули   қ адими   гузаштагони   мо
Ано ҳ ито  ( Но ҳ ид ,  З ҳӯ ра )  ба   ҳ исоб   меравад . Аз рўи асотир Ано ҳ ита
худои   об   буда,   сарчашмаи   зиндаг ӣ ,   култи   ҳ осилдор ӣ   ва   файзу
баракот   мебошад .   Дар   ин   бора   Х . Мирзозода   чунин   овардаа ст:
“Ин исми хос (Ано ҳ ита   А . Ш .) дар “Авесто” аз се калимаи “аред” –
маънояш   боло   баромадан,   болидан   ва   фузун,   “сурва”   қ одир   ва
тавоно   аст .   Пас   “ано ҳ ида”   –   пок   ва   беолоиш   аст .   Ба   ҳ амин   тари қ ,
ба   маънои   қ увваи   тавоною   поку   боланда   аст ” 4
. Маънии Ано ҳ ито
“пок   ва   боиффату   та қ во”   мебошад .   Аз   ин   р ӯ   ўро   “Ба ғ духт
Ано ҳ ита”  ( духтари   худо   Ано ҳ ита )  ҳ ам   номидаанд . 
Ин   номи   руд   ва   фариштаи   об   аст.   Дар   бораи   ин   рўд   дар
“Авесто”   чунин   гуфта   шудааст:   “Ин   руд   он   қ адар   бузург   аст ,   ки
тамоми   об ҳ ои   рўи   замин ,   ки   аз   баландии   кў ҳ   ба   ба ҳ ри   “Фара ҳ
3
 Мирзозода Х. Таърихи адабиёти то ик. (давраи қадим). –Душанбе, 1987, саҳ. 4	
ҷ 7
4
  Ҳамон китоб , саҳ.  54 карт”   мерезад ,   у қ ёнусро   ба   ҷ ўшу   хуруш   меорад .   Он   рўд   рўдест ,
ки   тамоми   зимистону   тобистон   як   хел   равон   аст .   Аз   вай   ҳ азор
рўд   ва   дарё ҳ о   шохоб   мегиранд .   Як   ба ҳ ри   он   қ одир   аст   саросари
ҳ афт   кишварро   сероб   кунад” .   Ано ҳ ита   талаффузи   қ адимаи
сайё раи   Но ҳ ид   аст   ва   онро   Зў ҳ ра   ҳ ам   меноманд ,   ки   дар   шакли
духтари   зебо   буда ,  мутрибаи   фалак   мебошад . 
Ано ҳ ита   зани   ҷ авон ,   хушандом ,   баланд қ ад ,   че ҳ раозода ,
некўсиришт   аст .  Дар   болои   аробаи   худ   нишаста   ла ҷ оми   чораспи
якранг   ва   як қ адро   дошта   меронад .  Асп ҳ ои   ароб аи вай – бод, абр,
борон   ва   жола   мебошанд.   Дар   асотири   бостон   ӯ ро
ифодакунандаи   зебо ӣ   ва   нафосати   инсон   меномиданд . 
Ҳ амчунин   гузаштагони мо ба Воруна (осмон), Андро (раъду
бар қ ), Агн ӣ  ( Оташ ),  Моруд  ( Бод )  барин   маъбуда ҳ ои   таби ӣ   эъти қ од
мекарданд .   
Маъбуда ҳ ои   мазкур   қ увваи   му қ аддас   ба   ҳ исоб   рафта
мардумро   ба   орзуву   умед ҳ ояшон   мерасонданд   ва   ба   дард ҳ ои
мардум   дармон   мешуданд .   Пояи   асотири   гузаштагони   мо   дар
асоси   қ увваи   нек ӣ   ва   бад ӣ   устувор   гардида ,   муборизаи   доимии
ин   ду   қ увва   сиришти   ҳ аст ӣ   ва   мо ҳ ияти   марг у зиндагиро муайян
менамояд.  
Дар   баробари   ташаккули   ҷ а ҳ оншиносии   инсоният   устура
низ   та ҳ аввул   ёфт   ва   ба   миён   омадани   дин ҳ ое   аз   қ абили
зардушт ӣ   асотир ҳ ои   нав   ба   навро   ба   ву ҷ уд   овард .   Асос ҳ ои
таълимоти   ди ни   зардушт ӣ   дар   китоби   “Авасто”   баён   шудаанд. Ҷ ав ҳ ар и   аслии   китобро   ғ ояи   асосии   таълимоти   Зардушт
“Пиндори   нек ,  гуфтори   нек   ва   рафтори   нек”   ташкил   меди ҳ ад . 
Мувофи қ и   таълимоти   Зардушт   дунё  иборат   аз  ду   қ увва   аст :
нек ӣ   ва   бад ӣ . А ҳ урамаздо   –   сарпарасти   қ увваи   нек ӣ   ва   А ҳ риман
сарвари   қ увваи   бад ӣ .   Офарандаи   ҳ ам аи   нер ҳӯ ои   нек ӣ
А ҳ уромаздо   буда ,   дар   шакли   нур,   р ӯ шно ӣ   зо ҳ ир   мегарданд .
Қ увва ҳ ои   бад ӣ   ба   сурати   шайтон ,   дев ҳ о ,   дур ғ	
ӯ ,   дард ,   торик ӣ ,
зулмат ,   касофат   ва   дигар   офат ҳ о   намудор   гардида ,   офари дгори
ҳ аммаи   он ҳ о  А ҳ риман  мебошад. 
Дар   асотири   зардушт ӣ   масъала ҳ ои   па йдоишу   офариниши
оламу одам, та қ диру   қ исмати   он ,  муборизаи   қ увваи   нек ӣ   бо   бад ӣ
мав қ еи   хос   доранд . Аз   ҷ умла ,   дар   бораи   аввалин   одами   асотир ӣ
–   Каюмарс   маълумот ҳ ои   гуногун   ба   назар   мерасад .       
А з   рўи   асотир   Каюмарс     (Говмард)   одами   аввалин   дар   рўи
олам   мебошад,   ки   онро   Ҳ урмуз   ба   ву ҷ уд   овардааст .   Номи
авестоии   вай   Гайамаритан   аст , ки аз калима ҳ ои   гайа   –   зиндаг ӣ   ва
мартийа   –   миранда   таркиб   ёфта ,   дар   па ҳ лав ӣ   Гайумарт   ва   дар
«Шо ҳ нома» - и   Фирдавс ӣ   Каюмарс   буда,   ба   маънои   “зиндаи
миранда”,   « ҷ они   нестипазир» ,   « ҷ о ни   миранда»,   « ҷ они   даргузар»
омадааст .
Доир ба асотири Каюмарс М.Мавлонова чунин меорад: “Дар
устурае омадааст, ки А ҳ урамаздо   гове   меофарад ,   бо   сари   одам ӣ .
А ҳ риман   бо   ёрии   дастёрони   худ   фитна   барангехта ,   мехо ҳ ад
Каюмарсро   ба   марг   расонад   ва   тухми   инсонро   а з   р ӯ и   олам барчинад .   Каюмарс   аз   ин   ма қ сади   нопоки   А ҳ риман   ого ҳ   шуда ,
пеш   аз   марг   тухмаи   хешро   бар   замин   мегузорад.   Баъди   чи ҳ ил
сол   аз   он   ду   ни ҳ оли   баробар қ аду   ҳ амшакл   мер ӯ янд ,   ки   шакли
инсонро   мегиранд .   Яке   аз   он ҳ о   зан   –   Машийа   ва   дигаре   мард   –
Машёна   буда нд,   ки   баъди   пан ҷ о ҳ   сол   ба   ҳ ам   издиво ҷ   мекунанд
ва   минбаъд ,  насли   инсон   аз   ҳ амин   ду   нафар   пайдо   мешавад ” 5
.
Минбаъд   дар   “Шо ҳ нома” - и   Фирдавс ӣ     Каюмарс   ҳ амчун
подшо ҳ и   аввалини   Пешдодиён   тасвир   шудааст ,   ки   30   сол
ҳ укмрон ӣ   карда ,   ба   инсон ҳ о   шикор   ва   ром   намудан и   ҳ айвон ҳ о ,
д ӯ хтану   п ғ шидани   либос   ва   киштукориро   ом ӯ хтааст .  
Йи м а   –     Ҷ ам ш ед   ҳ ам   ба   монанди   Каюмарс   аз   образ ҳ ои
асотир ӣ   ҳ исоб     меёбад .  Ҷ амшед   аз   рўи   асотир  нахустин подшо ҳ и
додгустар , шахси   қ а ҳ рамон   ва   на ҷ откори   инсоният   аст .   Чунон   ки
дар   «Авасто»   тасвир   меёбад,   вай   ҳ укмрони   одил   буда ,   дар
давраи   ў   хунукии   сахт   ҳ ам ,   гармии   зиёд   ҳ ам   намешавад ,   одамон
бемор   ҳ ам   намешаванд ,   намемиранд,   инсон ҳ о   бофаро ғ ат
зиндаг ӣ   мекарданд .   Ҳ азор   сол   Ҷ амшед   ба   ин   тартиб   подшо ҳӣ
менамояд . Паёме аз А ҳ урамаздо   меояд ,  ки   офати   ҷ и дд ӣ   дар   пеш
аст .   Ӯ   барои   ҳ имоя   намуд ани   инсон ҳ о   ва   ҳ айвоноту   наботот
қ алъае   барпо   мекунад ,   мардум   аз   ҳ ар   навъи   ҳ айвону   парранда
ва   растан ӣ   як ҷ уфт ӣ   ба   қ алъа   меоранд .   Мардум   аз   офат   на ҷ от
меёбад .   Ҷ амше д   аз   ин   мувофа ққ ият   ма ғ рур   мегардад ,   худсито ӣ
намуда ,   худ ро   худо   мехонад,   ос ӣ   мешаваду   фарри   шо ҳ	
ӣ   аз   ӯ
5
  Мавлонова М. Фолклори то ик. Комплекси таълим -услуб . – Ху анд: Ношир, 2016, саҳ. 52	
ҷ ӣ ӣ ҷ мепарад .   А ҳ риман   аз   нотавонии   вай   ого ҳ   гардида ,   ӯ ро   ҳ алок
мегардонад .   
Мардум   аз   замони   ба   ҳ аёти   бошу урона   гузаштанаш   cap
карда, тасаввуроти худро дар бораи му ҳ ит ,   зиндаг ӣ ,   ҳ аёт ,   табиат
ва   ғ айра   ба   воситаи   иф ода ҳ ои   образнок   ва   дар   шакли   э ҷ одиёти
да ҳ он ӣ   ифода   карда   меояд.   Ба   ҳ амин   восита   вай   та ҷ рибаи
зиндаг ӣ ,   анъана   ва   дониш ҳ ои   худро   ба   насли   оянда   пешкаш
мекунад .
Суруд ҳ о   яке     аз   намуна ҳ ои   қ адимтарини   адабиёти   шифоҳӣ
буда,   дар   он ҳ о   ҷ и ҳ ат ҳ ои   му ҳ имтарини   зиндагон ии   гузаштагони
мо   инъикос   ёфтаанд.   Намуна ҳ ои   зиёди   ин   гуна   суруд ҳ о     дар
«Авасто»   оварда   шудаанд ,   ки   он ҳ о     барои   донистани   тарзи
зиндаг ӣ ,   тасаввурот,   орзую   ҳ авас   ва   ҷ и ҳ ат ҳ ои   дигари
гузаштагони   мо   ёр ӣ   мерасонанд.   Яке   аз   намуна ҳ ои   суруд ҳ ои
қ адима   « Ҳ аом а   Яшт»   ном дошта, дар он « ҳ аома»   ном   нўшокие ,
ки   аз   растан ӣ   тайёр   карда   мешуд,   васф   карда   мешавад.   Ин
нўшок ӣ , аз рўи эъти қ оди   гузаштагони   мо ,   гўё   қ увваи   се ҳ рангезе
дошта ,  ба   кас   мардонаг ӣ , далер ӣ  ва шу ҷ оат ато мекардааст. Дар
қ исми   « Ясно» ~и « А васто»  дар  ҳ а ққ и   « Ҳ а ома» гуфта мешавад:
Аз ту зўр мехо ҳ ем ,
Зўру фирузманд ӣ  мехо ҳ ем ,
Си ҳ атию    дармон   мехо ҳ ем ,
                     Фаровонию баракот мехо ҳ ем ! Ри воят   ва   достон ҳ о .   Дар   адабиёти   шифо ҳ ие ,   ки   аз   тарафи
бошандагони   Осиёи   Марказ ӣ   офарида   шудааст,   эпос ҳ ои
қ а ҳ рамон ӣ   ҳ а м   ҷ ои   асосиро   иш ғ ол   менамояд .   Гўянда   ва
мутрибони   хал қӣ   дар   васфи   пешвоён,   далерон,   қ а ҳ рамонони
майдони   ҷ анг,   ки   барои   му ҳ офизати   сарзамини   худ   ҷ онбоз ӣ
мекарданд,   достон ҳ о   офаридаанд .   Бисёр   достон ҳ ои   қ а ҳ рамон ӣ
дар асоси во қ еа ҳ ои   конкрети   таърих ӣ , дар заминаи мубориза ҳ ои
ба   му қ обили   душманон   бурдаи   мардумони   Осиёи   Марказ ӣ   ба
ву ҷ уд омадаанд.
  Қ и ссаи   Шерак .   Қ иссаи   Шерак   низ   аз   муборизаи   қ авму
қ абила ҳ ои   Осиёи   Миёна   ба   му қ обили   истилогарон   ҳ икоя
мекунад .   Мазмуни   асар   дар   китоби   таърихнависи   Юнон   Полиэн
( асри   П   п еш   аз   мелод)   баён   шудааст.   Аз   ин   баён   маълум
мешавад, ки баъди  ҳ алокати   Кайхусрав   подшо ҳ и   дигари   сулолаи
Ҳ ахоманиши ҳ о   Доро   барои   забт   кардани   мамлакат   ва   асир
гардонидани   қ абила ҳ ои   су ғ ду   скиф   ва   массагет ҳ о     ҳ у ҷ уми  ҳ арбии
истилогарона   кардааст .
Лашкари   форс ҳ о   ба   кишвари   сок ҳ о   наздик   омад .   Дар   ин
ва қ т   яке   аз   саис ҳ ои   сок   дар   ҳ олати   хуншор   –   гўшу   бин ӣ   бурида,
тану   рўй   пур   аз   ҷ аро ҳ ат ҳ ои   те ғ   ба   назди   подшо ҳ     -   Доро   омада ,
арз   кард ,   ки   сок ҳ о   ба   вай   ин   тавр   муомилаи   зишту   ва ҳ шиёна
кардаанд .   ў   мехо ҳ ад   лашкари   форсро   бо   ро ҳ и   наздик   ба
а қ ибго ҳ и   сок ҳ о   барад ,   то   ки   зарбаи   нога ҳ он ӣ   зананд. Подшо ҳ   ба
ҳ илаи   ҳ арбии   ў   бовар   карда ,   бо   лашкари   азимаш   ра ҳ сипор   шуд . Баъд   аз   ҳ афт   шабонарўз   ба   биёбони   беобу   долу   дарахте   рафтанд ,
ки   аз   мондаг ӣ ,   ташнаг ӣ   ва   гуруснаг ӣ   на   имконияти   пеш   рафтан
буд,   на   а қ иб   гаштан .   Лашкари   бисёре   ҳ алок   гашт .   Ва қ то   ки
Шеракро   марг   та ҳ дид   мекард ,   гуфт:   «Ман   ғ алабаро   ба   даст
овардам ,   зеро   барои   халос   кардани   ҳ амватанонам   аз   о қ ибат ҳ ои
бади   истило   форс ҳ оро   ба   гуруснаг ӣ   ва   ташнаг ӣ   гирифтор
кардам». 
Ри вояти   Ту м ари са.   Ривояти   « Ҷ анги   Тумариса   бо   Куруш
(Кайхусрав)»   инъикоси   бадеии   муборизаи   ба   му қ обили
истилогарон   бурдаи   мардумони   Осиёи   Миёна   аст .   Ин   асар   ба
воситаи   «Таърих»     ном     китоби   таърихнависи   Юнон   Герадот
( асри   У   пеш   аз   молод )   то   ба   мо   расидааст .   Чуноне   к и   дар   он
ҳ икоя   карда   мешавад ,   дар   қ исми   шар қ ии   ба ҳ ри   Касп ӣ ,   дар
со ҳ или       дарёи       Арак с       (Амударё)       яке       аз     қ абила ҳ ои   Осиёи
Миёна - массагетон   зиндаг ӣ   мекарданд. Мамлакати массагетонро
Тумариса   ном   зани   ҷ асур   ва   бо ғ айрат   идора   мекард .   Подшо ҳ и
форс   Куруши   II   хост,   ки   ин   мамлакати   осоишта   ва   мардуми
озодихо ҳ и   онро   ба   худ   тобеъ   гардонад .   Аввал   ба   Тумариса
найранге   таклиф   кард ,   ки   зани   ў   шавад ,   аммо   вай   ма қ сади
Курушро   фа ҳ мид ,   ки   ба   ў   худаш   не   мамлакаташ   лозим .   Вай
таклифро   рад   кард .   Он   го ҳ   Куруш   бо   лашкари   200
ҳ азорнафарааш   ба   кишвари   массагет ҳ о   ҳ у ҷ ум   овард.   Дар   ҷ анг
Куруш аз  ҷ они б и Тумариса ма ғ луб   карда   мешавад .   Дар   эпос ҳ ои   қ а ҳ рамон ӣ ,   ривоят   ва   қ исса ҳ ои   хал қӣ   ғ оя ҳ ои
ватандўст ӣ ,   мубориза   бар   зидди   истилогарон,   ҳ имояи
манфиат ҳ ои   хал қ у   ватан   ифодаи   баръалоинаи  худро ёфтаанд.
Чанде   аз   намуна ҳ ои   э ҷ одиёти   шифо ҳ ии   хал қ   ба   воситаи
баъзе   манбаъ   ва   асар ҳ ои   таърих ӣ  то ба мо расида омадаанд.
Доир   ба   намуна ҳ ои   э ҷ одиёти   шифо ҳ ии   хал қ   дар   асар ҳ ои
муаррихони   асримиёнаг ӣ   Саолиб ӣ ,   Берун ӣ ,   Балъам ӣ ,   Табар ӣ ,
Наршах ӣ ,   Масъуд ӣ   ва   дигарон   низ   маълумот ҳ ои   пур қ имат
мав ҷ уд мебошанд.
Бояд   қ айд   кард ,   ки   асар ҳ ои   хаттии   бо қ имонда   баъзе   аз
намуна ҳ ои   фолклориро  дар бар мегиранду халос.   Қ исми   асосии
асар ҳ ои   шифо ҳ ии   қ адим   то   ба   мо   нарасидаанд .   Бино   ба
маълумот ҳ ои   дастрас   ба   хулосае   омадан   мумки н   аст,   ки
намуна ҳ ои   аввалини   э ҷ одиёти шифо ҳ ии   хал қ ,   аз   панд ҳ ои   к ў то ҳ ,
чи стон ,   су ру д ,   асоти р,   ри воят,   аф сона   ва   достон ҳ о   иборат
буда, дар он ҳ о   тасаввуроти   мардумони   қ адим   доир   ба   ҳ одиса ҳ ои
табиат ,   ҳ аёт   ва   ғ айра   ифода   ёфтаанд .   Асотир   ( устура )   дар   бораи
одами   аввалин   дар   рўи   замин,   муборизаи   рўшно ӣ   ва   торик ӣ ,
афсона   ва   достон ҳ о   доир   ба   қ а ҳ рамон ҳ ои   гуногун   аз   ҳ амин
ҷ умлаанд. А даби ёт:
1. Асрор ӣ  В. Адабиёт ва фолклор.  – Душанбе, 1967.
2. Асрор ӣ   В.,   Амонов   Р.   Э ҷ одиёти   да ҳ анакии   хал қ и   то ҷ ик.   –
Душанбе: Маориф, 1980.
3. Ба ҳ ор   М .   Аз   устура   то   таърих .   – Те ҳ рон :   «Нашри   Чашма» ,
1384  х уршед ӣ . ( бо   ҳ уруфи   форс ӣ ).
4. Берун ӣ   Абдурай ҳ он .   Осор - ул - б о қ ия .   –   Душанбе :   Ирфон ,
1990. 
5. Ғ афур ов Б. То ҷ икон ,   китоб ҳ ои  1  ва  2 .   – Душанбе, 1983 ;  1985.
6. Жураев М. Фолклоршунослик асослари. Тошкент: Фан, 2009
7. Мавлонова М. Фолклори то ҷ ик .  Комплекси   таълим ӣ - метод ӣ .
–Ху ҷ анд :  Ношир , 2016. 
8. Мирзозода   Х.   Таърихи   адабиёти   то ҷ ик .   ( давраи   қ адим ).   –
Душанбе , 1987
9. Ра ҳ монов   Р .     Назария   ва   сайри   таърихии   устур асозии
форс ӣ -то ҷ ик ӣ .   –Душанбе, 1999.

Таърихи фолклори қадим ва асримиёнагии

Sotib olish
  • O'xshash dokumentlar

  • Maktabgacha ta‘lim tashkilotida ovqatlanish ratsionini tashkil etish
  • Umumta‘lim maktablarida Imom Buxoriy hadislarini o‘rganishning ahamiyati
  • 2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
  • 1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
  • 1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi

Xaridni tasdiqlang

Ha Yo'q

© Copyright 2019-2026.

  • Balansdan chiqarish bo'yicha ko'rsatmalar
  • Biz bilan aloqa
  • Saytdan foydalanish yuriqnomasi
  • Fayl yuklash yuriqnomasi
  • Русский