Tuproq eroziyasi va uning tuproq unumdorligiga taʼsiri

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	20.3MB
Покупки	0
Дата загрузки	20 Май 2022
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Геология

Tuproq eroziyasi va uning tuproq unumdorligiga taʼsiri

Купить

Eroziya deganda togʼ jinslari va tuproqning suv va shamol taʼsirida yemirilishi tushuniladi. Yer yuzida yemirilish doimo yigʼilish (akkumulyatsiya) bilan bogʼliq boʼladi. Odatda yemirilish va yigʼilish iqlimga, tuproq va ona jins xossalariga, yer yuzining nishabligiga, oʼsimlik dunyosining tarkibiga, yerdan foydalanish tartibi va usullariga bogʼliq boʼladi. Tuproq unumdor qatlamining suv va shamol taʼsirida yemirilishiga tuproq eroziyasi deyiladi. Tuproq eroziya ikki xil boʼladi: suv va shamol eroz iyasi. Shamol eroziyasini – deflyatsiya deb ataladi. Eroziya va deflyatsiya inson ishtirokisiz sodir boʼlsa, “tabiiy” yoki “geologik” eroziya deyiladi. Inson taʼsiri natijasida (yerga notoʼgʼri ishlov berish, sugʼorish va boshqalar) sodir boʼladigan eroziya “antropogen” eroziya deyiladi.

Suv eroziyasining asosiy mohiyati maʼlum sathga kelayotgan (yomgʼir sugʼorish) suv miqdorining shimilayotgan suvdan ortiq boʼlishidir. Natijada suv nishablik boʼyicha harakatlanadi va tuproq zarrachalarini bir yerdan ikkinchi yerga koʼchiradi. Suv harakati odatda nishablik 1° dan ortiq boʼlgan maydonlarda boshlanadi. Suv eroziyasining jadalligi relefga, iqlimga, tuproq va jinslarning tarkibi va tuzilishiga, oʼsimliklarning tarkibi va qalinligiga bogʼliq boʼladi. Sugʼoriladigan dehqonchilik mintaqasida suv eroziyasi inson faoliyati bilan bogʼliq boʼladi. Suv eroziyasining shakllanishida yuza oqimi mavjud boʼlishi shart. Suv eroziyasida yuza oqimining 3 turi – yomgʼir suvi oqimi, erigan qor suvi oqimi, sugʼorishda beriladigan suv oqimi ishtirok etadi. Shunga qarab yomgʼir eroziyasi, qor erig

Suv eroziyasi ayniqsa havfli hisoblanadi, bunday eroziya qiya relefga ega boʼlgan qirlar yonbagʼirlarida va yerga notoʼgʼri ishlov berilganda sodir boʼladi. Yomgʼir va eriyotgan qor suvlari, shuningdek sugʼoriladigan dalalardan chiqadigan oqova suvlar qirlar yonbagʼridan tuproqni pastqam joylarga oqizib ketadi. А gar suvning oqishi davom etaversa, suv oqadigan kichik ariqchalar chuqurlashib borib, jarliklar hosil boʼladi va qirlar yonbagʼri foydalanishga yaroqsiz boʼlib qoladi. Suv eroziyasining eng xavfli shakllaridan biri – jarliklar paydo boʼlishi. Kambar yerlarda suv oqimining kuchayishi natijasida chiziqli (vertikal) eroziya paydo boʼladi, uning natijasida esa jarliklar.

Jarlik va uning asosiy elementlari. 1 – jarlikning birinchi uchi; 2 – jarlikning ikkinchi tartibdagi uchi; 3 – shagʼal va xarsanglar toʼplanib qoladigan qismi (konus v ы nosa); 4 – qirgʼogʼi (brovka); 5 – yoni; 6 – osti; 7 T– oʼzan (ruslo); 8 – suv boʼladigan chiziq (qirra).

Irrigatsion eroziya – bu suv eroziyasining bir koʼrinishidir. U Markaziy Osiyoning sugʼoriladigan dehqonchilik sharoitida keng tarqalgan. Tuproqning irrigatsion eroziyasi asosan nishab yerlarda ekinlarni koʼp suv oqizib sugʼorish sababli yuzaga keladi. Bir yilda har gektardan oʼrtacha 100 t tuproqning yuvilib ketishi 100 kg azot va 115 kg fosfor yoʼqolishi demakdir

$Tezlashgan eroziya jadalligi quyidagi gradatsiya asosida baholanadi: Yuza eroziyalangan yerlar uchun : Yuvilish darajasi O’rtacha yillil yuvilish miqdori , t \\ g а Juda kuchsiz yuvilish 0,5 Kuchli yuvilish 0,5-1 O’rtacha yuvilish 1-5 Kuchli yuvilish 5-10 Juda kuchli yuvilish > 10$