Тупроқ эрозияси ва унинг тупроқ унумдорлигига таъсири

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	14.9MB
Покупки	0
Дата загрузки	03 Май 2025
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Геология

Тупроқ эрозияси ва унинг тупроқ унумдорлигига таъсири

Купить

Р е жа : 1. Tупроқ эрозияси ҳақида тушунча ва унинг турлари. 2. Сув эрозиясининг пайдо бўлиш сабаблари. 3. Шамол эрозиясининг пайдо бўлиш сабаблари. 4. Тупроқ эрозиясига қарши қўлланиладиган чора-тадбирлар. Мавзу: Тупроқ эрозияси ва унинг тупроқ унумдорлигига таъсири

EROZIYA so’zi - lotincha emirilish degan ma’noni anglatadi. TUPROQ EROZIYASI deb - yerning ustki unumdor, gumusli (chirindi) qatlamini yemirilib ketishiga aytiladi.

Эрозия деганда тоғ жинслари ва тупроқнинг сув ва шамол таъсирида емирилиши тушунилади. Ер юзида емирилиш доимо йиғилиш (аккумуляция) билан боғлиқ бўлади. Одатда емирилиш ва йиғилиш иқлимга, тупроқ ва она жинс хоссаларига, ер юзининг нишаблигига, ўсимлик дунёсининг таркибига, ердан фойдаланиш тартиби ва усулларига боғлиқ бўлади. Тупроқ унумдор қатламининг сув ва шамол шамолтаъсирида емирилишига тупроқ эрозияси дейилади. Т у про қ эрози я икк и хил б ў лад и: с у в ва эрозияси. Шамол эрозиясини – дефляция деб аталади. Эрозия ва дефляция инсон иштирокисиз содир бўлса, “табиий” ёки “геологик” эрозия дейилади. Инсон таъсири натижасида (ерга нотўғри ишлов бериш, суғориш ва бошқалар) содир бўладиган эрозия “антропоген” эрозия дейилади.

Ир р и г ацио н э р о з и я – б у сув эр о з и я с и нинг би р кўр и ниш и д и р . У М ар к а з и й Осиё н инг суғориладиган ша р оити д а к енг Тупроқнинг деҳқончилик тарқалган. ирри г аци о н эр о з и я си е р л а р д а эки н л а р н и кўп сувнишаб с у ғ о риш с а б а б л и юза г а а с ос а н оқизиб к е лад и .Бир йилда ҳар гектардан ўртача 100 т тупроқнинг ювилиб кетиши 100 кг азот ва 115 кг фосфор йўқолиши демакдир

Эрозиянинг ривожланиш шароитлари Ўсимлик қопла м и Туп р оқ Жойнинг геологик т у зилиши Рель е фИқ лимИжтимоий- иқтисодий ш а р о итлар

Сув эрозиясининг асосий моҳияти маълум сатҳга келаётган (ёмғир суғориш) сув миқдорининг шимилаётган сувдан ортиқ бўлишидир. Натижада сув нишаблик бўйича ҳаракатланади ва тупроқ заррачаларини бир ердан иккинчи ерга кўчиради. Сув ҳаракати одатда нишаблик 1° дан ортиқ бўлган бошланади. Сув эрозиясинингм а й д он л а р д а жадаллиги жинсларнинг рел’ефга, т ар к и би и қ л им г а , т у п р о қ ва ва тузилишига, ўсимликларнинг таркиби ва қалинлигига боғлиқ бўлади. Суғориладиган деҳқончилик минтақасида сув эрозияси инсон фаолияти билан боғлиқ бўлади. мавжуд бўлиши шарт. Сув эрозиясидаС у в э р о зи я си ни н г ш а к л л а н и ш ида ю з а о қими ю з а оқимининг 3 тури – ёмғир суви оқими, эриган қор суви оқими, суғоришда бериладиган сув оқими иштирок этади. Шунга қараб ёмғир эрозияси, қор эриган ва

Сув эрозияси айниқса ҳавфли ҳисобланади, бундай эрозия қия рел’ефга эга бўлган қирлар ёнбағирларида ва йерга нотўғри ишлов берилганда содир бўлади. Ёмғир ва эриётган қор сувлари, шунингдек суғориладиган далалардан чиқадиган оқова сувлар қирлар ёнбағридан тупроқни пастқам жойларга оқизиб кетади. А га р с у в н и нг о қи ш и ариқчалар чуқурлашиб д а в о м э т а в е р с а , су в о қ а д иган ки чи к бориб, жарликлар ҳ о си л б ў ла д и ва қирлар ёнбағри фойдаланишга яроқсиз бўлиб қолади. Сув эрозиясининг энг хавфли шаклларидан бири – жарликлар пайдо бўлиши. Сув оқимининг кучайиши натижасида чизиқли (вертикал) эрозия пайдо бўлади, унинг натижасида эса жарликлар.

Жарлик ва унинг асосий элементлари. 1 – жарликнинг биринчи учи; 2 – жарликнинг иккинчи тартибдаги учи; 3 – шағал ва харсанглар тўпланиб қоладиган қисми (конус выноса); 4 – қирғоғи (бровка); 5 – ёни; 6 – ости; 7 Т– ўзан (русло); 8 – сув бўладиган чизиқ (қирра).

NOTO’G’RI SUG’ORISH NATIJASIDA IRRIGATSIYA EROZIYASINING NAMOYON BO’LISHI.(bug’doy dalasida)

Jarliklarni hosil bo’lishi. (Surxandaryo vil. Sherobod tumani)

$Тезлашган эрозия жадаллиги қ уйидаги градация асосида ба ҳ оланади: Юза эрозияланган ерлар учун: Ювилиш даражаси ўртача йиллик ювилиш ми қ дори, т\\га жуда кучсиз ювилиш 0,5 кучсиз ювилиш 0,5-1 ўртача ювилиш 1-5 кучли ювилиш 5-10 жуда кучли ювилиш > 10$