Tuproq tarkibidagi suv kurs ishi - Геология - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	51.3KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Октябрь 2022
Расширение	doc
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Геология

Tuproq tarkibidagi suv kurs ishi

Купить

Mavzu. Tuproq tarkibidagi suv Kirish Асосий қисм 1.Tuproqdagi suvning turlari 2.Tuproqning suv xossalari va suv o`tkazuvchanligi 3. O`simliklarga singadigan tuproq namligi 4. Tuproqning suvni bo`g`latish xossasi va suv balansi 5.Tuproq suv rejimini tiplari va suv rejimini yaxshilash tadbirlari Xulоsa Foydalanilgan adabiyotlar ruyxati

Kirish Tuproqdagi suvning axamiyati beqiyos. Ona jins –ruхlyakning shakillanishidan boshlab tuproq paydo bo`lishi hamda uning rivojlanishidagi turli fezik-kimyoviy, beokimyoviy va bialogik pratseslarning borishida suv muxim rol uynaydi. Shuningdek, suv o`simlik va boshqa turli organezimlar xayoti uchun eng zarur bulib, o`larning normal oziqlanishi va rivojlanib o`sishini xamda mekroorganezimlar talabini tamin etadigan muxim sharotlardan biri hisoblanadi. Demak, suv tuproq unumdorligining eng muxim faktoridir. Suv tuproqda organic moddalarning tuplanishiga, sturuktura elimentlaring paydo bulishiga, tuproqning fezik mexanikaviy xossalari va dehqonchilikda qullaniladigan turli ageotehnikaviy tadbirlarning sifatiga keskin tasir kursatadi. Tuproqda namning mutadil bulishi, undagi bulayotgan ij

Tuproqdagi suvning turlari Suv tuproqning to`rli teshik va kavaklarida saqlanib, o`zining kimyoviy tarkibi va xossalariga kura, tuproq zarralari bilan doemo o`zora tasir va munosabarda buladi. Bu esa oz navbatida tuproqdagi namning xarakati , xossasi va osimlikga shimilish xolatini belgilaydi. Tuproqdagi suv xar xil tabiiy kuchlar tasirida bulib , bu kuchlar tuproqning tarkibi va xosslari (mexanikaviy tarkibi , chirindi miqdori, va strukturasi ) ga birikgan suv ,Gigroskopik suv, parda suv, kapelyar suv, gravitatsion suv, bo`g`simon suv, qattiq xoldagi suv, sizob suvlari kabi shakl va xolatda bo`lishi mumkin. Kimyoviy birikgan suv –tuproq tarkibidagi mineral kalloidlar va menerallar tarkibida gedroksil birikma (Fe(OH) 3 , Al(OH) 3 , Ca(OH) 2 yoki malekula xolida (CaSO 4 ).2H 2 O), Na 2 SO 4

o`simlikga singmaydi. O`simlik ildizi osmatik bosimi ancha kam bulganligidan bu turdagi suvni o`ziga shimib olmaydi. Erkin xoldagi suvda eriydigan moddalar odatda Gigroskopik suvda erimaydi. Bu suv tuproqdagi xarorat 4-78 gradis oralig`ida bulgandagina muzlaydi. Gigroskopik suv zarra yuzasida xarakat etmaydi, uni chiqarib yuborish uchun tuproqni bir necha soat davomida 100-105 gradis issiqlikda qizdirish bkerak buladi. Anashundagina tuproq absalyut quruq xolatga utadi. Demak, tabiiy sharoetda xar qanday tuproqda xam malum miqdorda Gigroskopik suv buladi. Parda suv –maksemal Gigroskopik nam xoldagi tuproq sernam sharoetda bulganda uning zarralari yuzasiga suv malekulalari singdirilishi natejasida yupqa suv qatlami xosil buladi va unga parda suv yoki bush birikgan suv deyiladi. Bu suv tuproq

etish tezligi va kutarilish balantligi tuproqlarning mexanikaviy tarkibi hamda struktura holatiga kura turlichadir. Tuproqlarda kapilyar suvning xarakati odatda qatlamlardagi nozik qilsimon yullarning diyametri 10mm bulgandan boshlanib, ayniqsa ular 0,1-0,01mm ga yetganda kuchayadi. Tabiiy sharoetda o`tkazilgan kuzatishlar asosida qumoq tarkibli tuproq qatlamlarida kapelyar suv bazan 6 metrgacha yuqori kutarilsada, lekin kupincha 3- 4 m dan oshmasligi, qumloq , qumli tuproqlarda esa kutarilishi 40-80 sm atrofida ekanligi aniqlangan . tuproqdagi kapilyar sestema juda murakkab holatda bulib,uzoro munosabatdagi yirik va nozik kapilyar yig`indisidan iboratdir (2- grafik). Shuning uchun ham kapilyar suvning qatlamlar orqali kutarilish balandligi tuproqning mexanikaviy tarkibi, suturukturasi va

Zarralarning kata kichikligiga kura kapelyar suvning Ko`tarilish balandligi 2-jadval Zarralar o`lchami (mm xisobida) Maksemal kutarilish Balandligi (mm xisobida ) Maksemal kutarilish Muddati (kun xisobida) 5,0-2,0 2,0-1,0 1,0-0,5 0,5-0,2 0,2-0,1 0,1-0,05 0,05-0,02 25 65 131 246 428 1055 2000 3 4 4 8 8 72 _ Xar ikki xildagi bu kapelyar suv o`simliklarga oson singadi va o`larning suvga bulgan extiyojini taminlaydigan asosiy manbalardan xisoblanadi. Bulardan tashqari, zarralar tutashgan joydan ba juda nozik kapelyar yullardan o`rin olgan va mustaqil xarakat etmaydigan ajralgan kapelyar suvlar xam buladi. Bu xildagi kapelyar suv o`simlikga oson singadi va bo`g` yoki parda suvga aylangan taqderdagina xarakat etishi mumkin. Kapelyar suv taxmenan -1,5 gradisda, juda nozik (<0,03 mm radusli ), kap

Tuproqdagi kapilyar va gravetatsion suv miqdorining mutadil xolatda bulishi tuproqning mexanikaviy tarkibiga, strukturasi va qovushmasiga, shuningdek, dehqonchilikda qullaniladigan agrotexnikaviy tadbirlar (molalash, shudgor, kultivatsiya, chopiq, so`g`orish va boshqalar) ning sifatli o`tkazilishiga bog`liq. Gravitatsion suv pastga tamon harakat etib, suv tusar gorizantga yetib borganda, u joyda suvli qatlam vujutga keladi. Shu qatlamda tuplangan suvga sizob suvi deyiladi. Suv tusar garezant bir tamonga nishab joylashgan bulsa, sizob suvi tamonga sizib borib, daryo yoki soy yaqinida buloq bulib chiqadi, aksincha, suv tusar garezant tekis joylashganda sizob suvining satxi vertikal ravishda yuqoriga kutariladi. Sizob suvlarining chuqurligi, kimyoviy tarkibi tuproqning suv xossalariga va o`s

Tuproqning suv xossalari va t uproqning suv o`tkazuvchanligi Tuproqdagi xar xil shakl va xolatlardagi suv bilan qatlamning tarkibiy qismi (mexanikaviy zarralar va organik moddalar )orasidagi turli munosabat natejasida agronomik nuqtae nazardan axamiyatga ega bulgan turli gedralogik xodisalar doem sodir bulib turadi. Tuproqning suvga bulgan munosabati uning suv xossalarini belgilaydi. Tuproqning eng muxim suv xossalariga nam sig`imi, suv o`tkazuvchanligi, suvni bo`g`lantirishi, suv kutaruvchanligi singarilar kiradi. Tuproqning nam sig`imi- tuproqning o`z qatlamlari orasida malum miqdordagi suvni ushlab qolish qobiliyatiga uning nam sig`imi deyiladi. Tuproq qatlamlarida ushlanib qolgan suvning miqdori va xolatiga kura tuliq, kapelyar, maksemal, Gigroskopik, va dala nam sig`imlari buladi. Tul

miqdoriga aytiladi. Dala nam sig`imi tuproqning eng muxim suv xossalaridan biri hisoblanadi va uning miqdori tuproqning 1 m qalinligi uchun prasent bilan ifodalanadi. dala nam sig`im xolati tuproqda o`simlik talabiga yetarli miqdorda, yane tuproq kavakligiga 55-75 % qismida suv buladi. Sizob suvining sayoz yoki chuqur bulishiga kura, tuproqlarda dala nam sig`imining nisbiy miqdori kub yoki kam bulishi mumkin. Sizob suvi turli chuqurlikda bulgan buz tuproqning dala nam sig`imi (N.V. Bespalov) 3-jadval Tuproq qatlami (sm xisobida) Sizob suvining chuqurligi (m xisobida) 1,6 2 2,5 3 0-50 0-70 0-100 0-150 23,12 24,95 26,56 27,66 22,74 24,37 26,04 27,66 21,90 23,03 24,50 26,20 21,15 21,65 22,36 23,37 So`g`oriladigan dehqonchilik sharaetida dala nam sig`imini bilish nixoyatda kata axamiyatga ega,

Suv o`tkazuvchanlik tuproq yuzasiga kelayotgan suvning miqdori bilan ulchanadi. Suv dastlab tuproqqa kup miqdorda shimiladi, keyinchalik esa kamaya borib, feltirlanishning boshlanishi bilan o`zgarmas xolatga utadi. Tuproqning suv o`tgazuvchanlik qobiliyatini agronomik va melerativ nuqtae nazardan baxolashga doer malumat mana shu jadvalda keltirilgan. Tempratura 10 gradis va suv bosimi 5 sm bulgandaTuproqning suv o`tkazuvchanligi (N.A.Kacheneske shkalasi) 4 -jadval Suv o`tkazuvchanlikni baxolash kuzatishning birinchi soatida tuproqqa shimilayotgan suvning miqdori, mm xisobida Buzuvchi G ` oyat ( ortiqcha ) yuqori Eng yaxshi Yaxshi Qoniqarli Qoniqarsiz 1000 1000-500 500-100 100-70 70-30 30 Suv o`tkazuvchanlik tuproqning mexanikaviy va meneralagek tarkibi, chirindi miqdori, strukturasi , qov

uzgaradi. Tuproqning madaniy xolatiga (buz yer yoki xaydalgan yer ekanligi ) kura, bir tibdagi tuproqlarda xam suv o`tkazuvchanlik xar xil buladi. Suv o`tkazuvchanligi juda yuqori bulgan tuproq qatlamlarida yogin paytidagi nam pasga tamon tez siljishi natijasida o`simlik ildizlari yetarli miqdorda suv bilan taminlanadi. Suv o`tkazuvchanlikning g`oyat (ortiqcha) yuqori bulishi ayniqsa sug`oriladigan dehqonchilik zonasida bir qancha salbiy xodesalarga sabab buladi. Bunda kanal va so`g`orish ariqlaridagi suvlarning bir qismi pastki qatlamga felterlanib. Sizob suvning sarxi kutariladi xamda tuproq shurlanadi va botqoqlanish buladi. Suv o`tkazuvchanlik yomon bulganda suv tuproq yuzasida tuplanib qoladi yoki nishab tamonga oqa boshlaydi va ntejada ekinlar zararlanadi yoki asta sekin tuproq erozi

O`simliklarga singadigan tuproq namligi O`simliklar tuproqdagi namning hammasidan foydalana olmaydi. Namning bir qismi usimlikga mutloqo singmaydi, boshqa qolgan qismi esa turli darajada singadi Tuproqdagi kimyoviy birikgan suv Gigroskopik va maksimal Gigroskopik suv o`simlikga mutloqo singmaydigan foydasiz suv hisoblanadi. Tuproqda bush birikgan suvdan ham o`simlik qisman fotdalanganligi sababli o`simlik normal o`sa olmaydi va suliy boshlaydi. O`simliklar butunlay sulib qoladigan nam miqdoriga sulish namligi (SN) yoki sulish koeffisienti (SK) deyiladi va quruq tuproqqa nisbatan prosent bilan ifoda etiladi. Tuproqda sulish koeffisientiga borobar nam bulganda o`simlikda fotosintez jarayoni tuxtaydi, binobarin o`simlik o`sishdan tuxtaydi va xosil bitmaydi. Lekin o`simlik qurib qolmaydi xayot

Tuproqning suvni bo`g`latish xossasi va tuproqning suv balansi Tuproqning o`stki va yuza qismidan suvning bo`g`lanib ketishi bir qator rashqi faktorlarga va tuproqlarning xususiyatlariga bog`liq. Bo`g`lanish, xavoning namligi, tempraturasi, shamolning tezligiga kura o`zgarib turadi. Shuningdek, yer yuzasining past balandligi, tuproqning mexanikaviy tarkibi, strukturasi, qovushmasi, chirindi miqdori, tuproqning tusi xam bo`g`lanishga tasir etadi. Shimoliy rayonlarda iqlim savuqligi sababli tuproq yuzasida suvning bo`g`lanishi kam bulib, yillik yog`in miqdoridan ancha ozdir, Yurtimizning tog`li rayonlarining dasht zonasida yillik yog`in miqdori bilan bo`g`lanishdagi suv miqdori deyarli bir-biriga teng. Quruq dasht va chul zonalarida esa bo`g`lanish yillik yog`in miqdoriga nisbatan ancha kub

Sizob suvi sayyoz bulgan yerlardagi kapelyar yullar orqali kutarilayotgan suv xam tuproqdagi qushimcha suv manbai xisoblanadi. Tuproqning ustki qatlamlarida nam zapasining kupayishida xavodagi suv bo`g`lanishidagi kandensasiyasi (suv bug`larining suyuq xolga utishi) xam uziga xos axamiyatga ega. Atmasfera havosidagi bug` xolidagi suvlarning kandensasiyasi barcha tuproqlarda xavo haroratining tuproq tempraturasidan yuqori bulgan sharoetda yuzaga chiqadi. Ayniqsa baxor va kuz mavsumlarida bu tezlashadi. Yozda tuproq yuzasiga kechasi tushadigan shabnam ana shu kandensasiya xodisasi natejasidir. Bug` xolidagi suvning kondensasiyasi chul zonasidagi qumli va toshloq yerlarda ayniqsa kuchli bulib, tuproqdagi nam zapasining ortishida kata axamiyatga egadir. B.P Orlov malumotiga kura qoraqum chuli

G r P —butun davr mobaynida tuproqqa kelgan sizob suvi miqdori; D —deskunsiya (butun davr mobaynida o`simliklar olgan suv) miqdori; Ps —butun davr mobaynida tuproq yuzasidan oqib ketgan suv miqdori; VPS —butun davr mobaynida tuproqqa yon tamondan oqib kelgan suv miqdori; G r S —butun davr mobaynida sizob suvi oqimi miqdori. Sug`oriladigan dehqonchilik rayonlaridagi tuproqlar uchun bu formulaning kirim qismiga sug`orish suvining miqdori xam qushiladi. Tenglamadagi barcha miqdorlar mm da ifodalanadi. Suv balansi istalgan davr uchun tuzilishi mumkin, amma kupincha yillik suv balansidan foydalanish qulaydir , suv balansi tabiiy sharoetlar va suniy faktorlar tasirida yil sayin uzgarib turadi. Agarda yil oxirida tuproqda suv zapasi kupaysa, suv balansi musbat, aksincha kamayganda manfiy halatda

Tuproq suv rejimini tiplari va tuproq suv rejimini yaxshilash tadbirlari Tuproqda tuplanayotgan suv va uning sarf bulishi yoki kirim va chiqim qatlamlardagi xarakati va uning uzgarish xolatini xarakterlaydigan barcha xodisalarga tuproqning suv rejimi deyiladi. Tuproq suv rejimining o`zgarishi iqlim sharoyitlariga, o`simlik qoplamiga, relifga, tuproqning suv xossalari va sizob suvining chuqurligiga hamda doimiy muzlagan qatlam tasiriga va insonning dehqonchilikdagi faolyatiga bog`liq. Tuproqning suv rejimi va uning tiplari haqidagi daslabki talimot akademik G.N. Visoskiy tamonidan ishlab chiqilgan bulib, u suv rejimini yuviladigan, davriy yuviladigan, yuvilmaydigan va terlaydigan tiplarga bulinishini taklif etadi. Keyinchalik A. A.Rade (1956-yilda) G.N. Visoskiy talimotini rivojlantirib ung

Yuvilish ana shunday doemiy bulmasdan bazi yillardagina yuzaga kelaganligi sababli bu xildagi suv rejimiga davriy yuviladigan suv rejimi deyiladi. Yuvilmaydigan tip - Quruq iqlimli va sizob suvi chuqur bulgan dasht, quruq dasht va chul zonalaridagi qora tuproq, kashtan tuproq, qung`ir tusli tuproq va buz tuproqli rayonlarda uchraydi. Bu zonada yog`in suvi xisobiga namlangan qatlam bilan sizob suvi joylashgan qatlam oralig`ida deyarli yoki quruq xoldagi gorezantga, yane sulish namligi miqdoriga yaqin nam gorezant buladi. Demak, bu xildagi suv rejimida tuproqning ustki qatlamidagi moddalar garezantning quyi qismiga yuvilib ketmaydi va sizob suviga borib qushilmaydi. Terlaydigan tip -bu tipdagi suv rejimida tuproq va o`simliklardan bo`g`lanayotgan suvning miqdori tushayotgan atmasfera yog`ini

ekinlarning o`sish davrida suv yetishmaydi, ayrim rayonlarda esa yog`in kub yog`adi, atmasfera yog`inlari xamda sizob suvlarining yoqin bulishi xisobiga tuproqda suv xaddan tashqari kub miqdorda tuplanadi. Shuning uchun xam tuproqdagi suv miqdori, balansi va rejimini urganish yuli bilan tuproqda mutadil namlik xolatini vujutga keltirish va suv rejimini yaxshilashga qaratilgan chora tadbirlarni qullanish kata axamiyatga ega. Shu maqsadda malum zonadagi ekinlarga ijobiy tasir etadigan suv rejimini yaratish va muntazam xolga keltirish uchun bir qancha tadbirlar, jumladan iqlim va tuproq sharoetini (tuproqning tarkibini, xossalari, strukturasi va agranomik xususiyatlari ) puxta urganilishi asosida agrotexnikaviy, gedratexnikaviy va meleratsiya tadbirlarini uz vaqtida sifatli amalga oshirishga

Atmasfera yog`inlari kam buladigan viloyatlarda tuproqlar (qung`ir tusli tuproq, buz tuproq, qaqir tuproq, taqir tuproq va chul tuproq) ning suv rejimini yaxshilashda sug`orish soni va normasi muxim axamiyatga egadir. Ekinlarni sug`orayoyganda tuproqning mexanikaviy tarkibi, strukturasi, qovushmasi, suv xossalari, suv tusar garezant va sizob chuqurligi singari xususiyatlari xamda ekinlarning suvga bulgan talabini puxta urganish asosida olib borilsa, suv rejimi normal buladi.

Xulosa Xulasa qilib shuni aytish mumkinki, tuproq tarkibidagi suvni, suv rejimlarini, tug`ri yulga quyish, sug`orish normalari, suv berish vaqtini, tug`ri amalga oshirish va o`simlik talab etadigan suvni uz vaqtida amalga oshirish kerak. Malumki, tuproq tarkibida oziq moddalar xam, tuproqda suv yetarli miqdarda bulgandagina o`zlashtiriladi. Tuproq unumdorligi uchun suv eng muhum omillardan biri hisoblanadi, chunki tuproq tarkibida sodir buladigan barcha jarayonlar, jumladan, tuproq tarkibidagi chirindilar agrobakteriyalar tamonidan parchalanib o`simlik o`zlashtira oladigan xolga utadi. Tuproq suv rejimini to`g`ri yulga quyish va uni chuqur o`rganish, birinchi navbatda o`simliklardan, mul va sifatli xosil olishda, shuningdek, g`uza va boshqa oziq ovqat mahsulotlari yetishtirilayotgan tuproq

Tavsiya etiladigan adabiyotlar rо‘yhati Asosiy adabiyotlar 1. Karimov I. Asarlar tо‘plami.- T.: “О‘zbekiston”, 1999- 2014 yy. 2. Abdullayev S.A., Namozov X. Tuproq melioratsiyasi.-T.: “Milliy ensiklopediyasi nashriyoti”, 2011. 3. Abdraxmonov T., Jabbarov Z. Tuproqlarni kimyoviy ifloslanish muammolari va muxofaza qilish tadbirlari. - T.: “Universitet”, 2007. 4. Aleksandrova L.I Organicheskoye veshestvo pochv i protsessi yego transformatsii.- L. : “ Nauka ” , 1980. 5. Boboxо‘jayev I.. Uzoqov P. Tuproqshunoslik.-T.: "Mehnat",1995. 6. Boboxо‘jayev I, Uzoqov P. Sostav i svoystva pochv Uzbekistana.- T. : “Fan” , 1991. 7. Gorbunov B.V. Oroshayemiye pochvi Sredney Azii // Geografiya i 8. Sattorov J.S., Turapov I.T., Qо‘ziyev R.Q. Sovremennoye sostoyaniye i zadachi issledovaniy po bonitirov

Купить