Kirish Roʻyxatdan oʻtish

Docx

  • Referatlar
  • Diplom ishlar
  • Boshqa
    • Slaydlar
    • Referatlar
    • Kurs ishlari
    • Diplom ishlar
    • Dissertatsiyalar
    • Dars ishlanmalar
    • Infografika
    • Kitoblar
    • Testlar

Dokument ma'lumotlari

Narxi 2000UZS
Hajmi 30.9KB
Xaridlar 0
Yuklab olingan sana 07 Noyabr 2026
Kengaytma docx
Bo'lim Referatlar
Fan Pedagogika

Sotuvchi

Bohodir Jalolov

Turli lingvomadaniyatlardagi o‘xshatishlarning qiyosiy tahlili

Sotib olish
O’zbekiston Respublikasi Oliy va O’rta maxsus ta’lim
vazirligi 
Samarqand Davlat Chet tillar Instituti
          Tarjimaning lingvomadaniy aspektlari
                                fanidan
MUSTAQIL ISH
Mavzu :  Turli   lingvomadaniyatlardagi   o‘xshatishlarning   qiyosiy   tahlili
                      
Samarqand  2021 Turli   lingvomadaniyatlardagi   o‘xshatishlarning   qiyosiy   tahlili
Har   xil   lingvomadaniyatlardagi   turg‘un   o‘xshatishlarni   qiyoslash   insonning  
xarakteri   va   xatti-harakati   bilan   bog‘liq   bo‘lgan   o‘xshatishlarning   etaloni   sifatida
hayvon   va   jonivorlarni bildiruvchi so‘zlardan ko‘proq foydalanilganini   ko‘rsatadi.  
Masalan,     qiyoslanilgan     tillarning     aksariyatida     tulki     ayyorlik,     aldoqchilik,
yolg‘onchilik     ramzi,     etaloni     sifatida     faol     ishlatiladi:     tulkiday     ayyor,     tilki     gibi
(turkcha)   xitriy   kak   lisa   (ruscha) ,   as   false   as   fox   (inglizcha),   you   kathi   (koreysch
a).Mutaxassislarning     ta’kidlashicha,     g‘arb     va     slavyan     lingvomadaniyatlarida,
xususan,   ingliz   va   rus   tillarida   as   false   as   fox ,   xitriy   kak   lisa   turg‘un   o‘xshatishlari  
mifopoetik     manbalarga     asoslanadi,     chunki     qadimgi     tasavvurlarga     ko‘ra,     tulki  
jodugar     hisoblangan,     unda     yo‘qolish,     ko‘rinmaydigan     bo‘lib     qolish     qobiliyati  
mavjud     bo‘lgan
Qayd     qilingan     xususiyatni     sharq     lingvomadaniyatida,     xususan,  
koreys     va     xitoy     madaniyatida     ham     kuzatish     mumkin.     Koreys     va     xitoy  
mifologiyasida   tulkining   qizga   aylanib   qolishi   keng   tarqalgan.  
Lingvomadaniyatlarning   aksariyatida   turg‘un   o‘xshatishlarni   obraz   va   uning  
mazmuni   jihatidan   bir-biriga   muqobilligi,   muqoyasa   obyektlarining   o‘xshashligiga  
guvoh     bo‘lamiz.     Masalan,     “befahmlik,     beso‘naqaylik,     qo‘pollik”     ayiqday  
(o‘zbekcha),     ayı     gibi     (turkcha),     ko‘m     kathi     (koreyscha),             kak     medved     (rus
cha);
“kuchli,     qo‘rqmas”,     “mardlik,     jasorat”     arslon     kabi     (o‘zbekcha),     aslan     gibi  
(turkcha);   “semirmoq”,   “ko‘p   ovqat   yemoq”   cho‘chqaday   (o‘zbekcha),   As   fat   as   a  
pig   (inglizcha),   tweji   kathi   (koreyscha);   “ko‘p   ovqat   yemoq”     molday   (o‘zbekcha),  
so‘     kathi     (koreyscha);     “befahm”     eshakday     (o‘zbekcha),     eşek     gibi     (turkcha),
kak    osel   (ruscha)   va   h.k.   etalonlar   vositasida   ifodalanadi.
Lingvomadaniyatlarning     aksariyatida     ayni     o‘xshatish     etalonlari     turli   belgilarnin
g     o‘lchovi     sifatida     qo‘llanilishi   mumkin:   o‘zbek     tilida     qo‘ydek     “yuvoshlik”,
turk     tilida     koyun   gib   “ahmoq,     dovdir”,     “qaror     berishda     yoki   xatti-harakatlarida  
boshqalarga   tobe     bo‘lgan”,     rus     tilida     ovsa     etaloni   “qo‘rqoqlik”;o‘zbek   tilida
bo‘riday   “dovyurak,     mard”,   “g‘ajimoq,     tish     qayramoq”,   turk     tilida    
kurt   gibi   “ishning     ko‘zini     biladigan”,     rus     tilida   kak   volk   “och”;         o‘zbek     tilida
ilonday   “chaqmoq,   zahar     sochmoq”,   “sovuq”,   turk     tilida   yılan   gibi   “xoin,
yoqimsiz”,   rus     tilida   kak   zmeya     “badjahl”;   o‘zbek     tilida     itday     “qopmoq”,
“sadoqatli”,     “akillamoq”,     “yugurmoq”,     “izg‘imoq”,     “ergashmoq”,     “ishlamoq”,
“ichmoq”     turk     tilida     köpek     gibi	
  “laganbardor”,     rus     tilida
kak     sobaka     “aqlli”;o‘zbek   tilida   ho‘kizday   “qaysar”,   “katta,   qo‘pol”,   “kuchli”,   “is hlamoq”,   turk   tilida   öküz     gibi     “ahmoq,     tushunchasiz”;
o‘zbek     tilida     maymunday     “sakramoq,   irg‘ishlamoq”   “o‘ynatmoq”,   turk     tilida
maymun 	gibi     “g‘alati,     kulgili   harakatlar   qilmoq”,   “taqlidchi”   va   h.k.
Ba’zi   lingvomadaniyatlar   uchun   me’yoriy   hisoblangan   o‘xshatish   etalonlari
boshqa     xalqlarning     lisoniy     mental     an’analari     uchun     begona     bo‘lishi     mumkin.
Masalan,     o‘zbeklarda     xushbichim     qomatli     ayollarga     sarvday ,     turklarda     gavdali
ayollarga     at     gibi     o‘xshatishi     qo‘llaniladi. Hindlarda     sohibjamol     qizning yurishi
filning     ulug‘vor     va     mahobatli     qadam     tashlashiga     muqoyasa     qilinadi.     Yoki     hin
d
ayoli   sigirga   qiyoslanganda   u   xursand   bo‘ladi,   chunki   hind   xalqining   idrokida   sigir
o‘zallik   timsoli     sifatida     gavdalanadi.   Shuningdek,     Hindistonda     sigir     muqaddas
hayvon   sanaladi.
O‘zbek     lingvomadaniyati     uchun     ayollarning     yuzini     oyga,     olmaga,     ba’zan
kulchaga,     inglizlarda     olchaga,     atirgulga     (as     red     as     a     cherry     /rose/),     xitoy     va
koreyslarda   o‘rikka,   majnuntol   novdasiga   qiyoslash   me’yor   hol   hisoblanadi.
Xitoy     va     Koreyada     ayollarni     ilonga     o‘xshatilsa,     ular     xursand     bo‘lishadi.
Chunki,     mazkur     lingvomadaniyatlarda     ilon     donolik,     go‘zallik     va     epchillik     ram
zi   hisoblanadi.
Ayni     tushuncha     turli     lingvomadaniyatlarda     o‘zgacha     ifoda     vositalari,     ya’ni
boshqacha     o‘xshatish     etalonlari     vositasida     aks     ettirilishi     mumkin.     Masalan,baq
uvvat     kishilarni     o‘zbeklar     filga,     inglizlar     otga     muqoyasa     qilishadi:     filday  
baquvvat ,   strong   as   a   horse .   Yoki   o‘zbeklar   tinimsiz   ishlaydigan,   mehnat   qiladiga
n   kishilarni   chumoliga   ( chumoliday ),   turklar   esa   ariga   o‘xshatadilar   ( arı   gibi ).
Dunyoni     obrazli     qiyoslash     maqsadida     istifoda     etiladigan     ba’zi     o‘xshatish  
etalonlari     boshqa     lingvomadaniyatlarda     frazeologizm     yoki     metafora     ko‘rinishid
a   namoyon     bo‘lishi     ham     mumkin.     Masalan,     o‘zbek     madaniyatida     “imillamoq,  
sudralmoq”   ma’nosida   qo‘llaniladigan   toshbaqaday   etaloni   koreys   madaniyatidagi     
abo‘k   thata   (toshbaqa   minmoq)   frazeologizmiga   muqobil   bo‘ladi.     O‘zbek   tilida  
“semirmoq”,     “ko‘p     ovqat     yemoq”ni     anglatgan     cho‘chqaday     o‘xshatish     etaloni  
koreys     tilida     tweji     (cho‘chqa)     ko‘rinishida     metaforaga     aylanganini     ko‘rish  
mumkin.     Yoki   rus   tilida   “qo‘rqoq”   ma’nosi   kak   zayats   o‘xshatishi   bilan,   turk   tilid
a   tavşan   yürekli     metaforasi   bilan   ifodalanadi.
Har     bir     lingvomadaniyatda     shu     xalqning     mentalitetini,     uning     o‘ziga     xos  
milliy-madaniy   xususiyatlarini   aks   ettiruvchi   turg‘un   o‘xshatishlar   mavjud   bo‘ladi.
Masalan,   “o’zbek   tilidagi   musichaday   beozor   (odam)   o‘xshatishini   boshqa   tillarda
uchratish     qiyin.     Musichaday     o‘xshatish     etalonida     milliy-madaniy     konnotatsiya    
mavjud,     unda     “beozorlik”     belgisining     o‘zbekka     xos     ta’kidi     yaqqol     o‘z     ifodasi
ni   topgan.     Musichaga   xos     yumshoq     tabiat   va     harakat         o‘zbek   idrokida     ijobiy
talqin     topishidan tashqari,     bu     mushfiq     qush     haqidagi     islomiy     rivoyat     ham     musichaday  
etalonining     an’anaga     kirishiga     ta’sir     etgani     ehtimoldan     holi     emas.     Ana     shu     ta
riqa
musichaday     beozor     turg‘un     o‘xshatishi     beozorlikning     o‘zbekcha     o‘lchovi     sifat
ida   tamoman   milliy   obraz   maqomini   olgan”
Lekin   hamma   lingvomadaniyatlarda   ham  
shunday   emas.   Masalan,       ingliz   tilida   “beozorlik”   timsoli   sifatida   “kabutar”   qabul
qilinganini     kuzatish     mumkin:     As     harmless     as     a     dove     (Musichaday     beozor).    
Yoki
koreys     tilida     “sigirday     beozor”     birikmasini     uchratish     mumkin.     Shuningdek,     ci
n 	gibi     o‘xshatishi     turk     tiliga     xos     milliy-madaniy     konnotatsiyani     ifodalab,     u
“aqlli,
bilimdon”   belgisini   ifodalashga   xizmat   qiladi.   Chunki   turk   xalq   ertaklarida   cin   (jin,
ajina)   aqlli,   epchil,   abjir   obraz   sifatida   talqin   qilinadi.
O‘xshatishlar     har     bir     xalqning     iqlimi,     fauna     va     florasi,     joylashgan  
hududining     o‘ziga     xos     xususiyatlaridan     kelib     chiqqan     holda     ham     yaratiladi.  
Masalan,   So‘fining     tani     shu   topda     Arabiston     tog‘larining   saratondagi   toshlari
day  
qizib     yonardi     (Cho‘lpon.     Kecha     va     kunduz).     Cho‘lpon     tomonidan     yaratilgan  
mazkur     o‘xshatishda     Arabiston     iqlimining     juda     issiqligidan     kelib     chiqqan     hol
da,   Razzoq   so‘fining   ruhiy   holati   ifodalangan.   Mif,     ertak,   doston   va
badiiy     asar     qahramonlari   vositasida   ham   muayyan   o‘xshatishlarning     vujudga
kelganligini   kuzatish   mumkin.   Jumladan   o‘zbek   tilida
“baquvvat,   pahlavon,   gavdali,   juda   ham   kuchli,   bahodir”   ma’nosida   Alpomishday ;
rus   tilida   “jasur,   botir”   ma’nosida   kak   Axill ,   ingliz   tilida   “jasur   va   botir”   ma’nosida  
as   brave   as   Robim   Hood     o‘xshatishlari   qo‘llaniladi.
Umuman,   o‘xshatishlar   har   bir   xalqning   lingvomadaniy   boyligi   bo‘lib,   ular
milliy     dunyoqarash,     dunyodagi     hodisalarni     milliy     tasavvurlarga     ko‘ra     taqqosla
sh, qiyoslash     natijasida shakllanadi.

Turli lingvomadaniyatlardagi o‘xshatishlarning qiyosiy tahlili

Sotib olish
  • O'xshash dokumentlar

  • Maktabgacha ta‘lim tashkilotida ovqatlanish ratsionini tashkil etish
  • Umumta‘lim maktablarida Imom Buxoriy hadislarini o‘rganishning ahamiyati
  • 2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
  • 1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
  • 1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi

Xaridni tasdiqlang

Ha Yo'q

© Copyright 2019-2026.

  • Balansdan chiqarish bo'yicha ko'rsatmalar
  • Biz bilan aloqa
  • Saytdan foydalanish yuriqnomasi
  • Fayl yuklash yuriqnomasi
  • Русский