Kirish Roʻyxatdan oʻtish

Docx

  • Referatlar
  • Diplom ishlar
  • Boshqa
    • Slaydlar
    • Referatlar
    • Kurs ishlari
    • Diplom ishlar
    • Dissertatsiyalar
    • Dars ishlanmalar
    • Infografika
    • Kitoblar
    • Testlar

Dokument ma'lumotlari

Narxi 2000UZS
Hajmi 57.5KB
Xaridlar 0
Yuklab olingan sana 07 Noyabr 2026
Kengaytma doc
Bo'lim Referatlar
Fan Pedagogika

Sotuvchi

Bohodir Jalolov

Uilyam Shekspir

Sotib olish
Mavzu: Uilyam Shekspir
Reja
1.Uilyam Shekspir hayoti.
2.Uilyam Shekspir ijodi.
3.Uilyam Shekspir ijodiy merosi.
Uilyam Shekspir
Shekspir Uyg'onish davrining eng yirik vakillaridan biridir. U haqida yuzlab
kitoblar   yozilgan,   ko‘plab   shekspirshunoslar   yetishib   chiqqan,   uning   ijodi   turli,
o‘ta ziddiyatli fikr-mulohazalar uyg'otgan. Bizdan 400 yil oldin yashab ijod etgan
bu buyuk dramaturg ushbu sohada egallagan cho‘qqi hanuz zabt etilgani yo‘q.
Shekspir   hayotiga   oid   uncha   ko‘p   ma’umotlar   saqlanib   qolmagan,   borlari
ham to'liq va aniq emas. Shekspir 1564- yil 23- aprelda Eyvon daryosi  sohilidagi
Stratford   shahrida   tug'ilgan.   Shekspiming   ajdodlari   yemenlar   -   ya’ni,   erkin
dehqonlar   bo'lganlar.   Ular   orasida   jasur   jangchilar,   nayzadorlar,   yoyandozlar
bo‘lganligi   taxmin   qilinadi.   «Shekspir»   so'zi   —   «nayza   o‘ynatuvchi»   ma’nosini
anglatadi. 
Shekspiming otasi hunarmand-savdogar bo'lgan, u charm va charm qo‘lqop
bilan   savdo   qilgan.   Ishlari   yurishgan   davrlarda   hatto   shahar   meri   qilib   ham
tayinlangan.   Biroq   ishlari   orqaga   ketib   singach,   oila   haqida   qayg‘urish,
g‘amxo‘rlik qilish katta o‘g‘li Uilyam zimmasiga tushadi. 
Stratfordda   Shekspir   ta’lim   olgan   maktab   hanuz   saqlanib   qolgan.   Bu
maktabda   ingliz   tili   bilan   bir   qatorda   qadimgi   lotin   va   yunon   tillari   o‘qitilgan.
Uilyam   qobiliyatli   o‘quvchi   bo'lgan,   hatto   keyinchalik   shu   maktabda   o‘qituvchi
yordamchisi   bo'lib   ishlagan.   Ayni   paytda   go'sht   do'konida   yollanma   ishchi
(shogird) bo'lib xizmat qilgan. Uka va singillarini boqish uchun qo‘shni o'rmonda
ovchilik qilgan. Bu esa taqiqlangan edi, chunki barcha o‘rmon va parklar qirollik
mulki   hisoblanardi.   Biroq   ov   asosiy   tirikchilik   vositasi   edi   va   Shekspir   shunday
qaltis yo‘l tutishga majbur edi. Albatta, botir ovchi, sevimli xalq qahramoni Robin
Gud haqidagi afsonalar ruhida ulg'aygan yosh Shekspir uchun bu romantika bo‘lib
tuyulgan bo’lishi ham mumkin.  Shekspir 18 yoshida to'satdan 26 yoshli fermer qizi Anna Xetueyga uylanadi
va   20   yoshida   kattagina   oilaning   boshlig‘iga   aylanadi   -   qizi   Syuzen,   egizaklar
Yudef   va   Gamletga   ota   bo'ladi.   Endi   u   ikki   oilani   o'zining   va   otasining   oilasini
boqishi   lozim   edi.   Uning   noqonuniy   ovchiligiga   barham   beradilar,   o’rmon
qorovullari   Uilyamni   o'ldirilgan   bug‘u   bilan   tutib   oladilar   va   sudya   ser   Tomas
Lyusi  oldiga  olib boradilar.  Shekspir  Lyusi   haqida  epigrammalar   to'qigan  va  ular
xalq   orasida   mashhur   edi.   Brakonyerlarga   beriladigan   jazo   og‘ir   edi   —   qamchi
bilan   savalash,   badaniga   qizdirilgan   temirni   bosish,   hatto   qatl   qilishgacha   borilar
edi.   Shekspir   Stratforddan   qochadi   va   Londonda   panoh   lopadi.   Oradan   besh   yil
o'tgach,   uning   yurtdoshi,   hunarmand   Berbej   tomonidan   qurilgan   London   teatrida
aktyor   va   dramaturg   sifatida   paydo   bo‘ladi.   Shekspir   teatrdagi   ishni   badavlat
tomoshabinlarning ollariga qo‘riqchilik qilishdan boshlaydi. Keyinchalik aktyorlik
qiladi. So‘ngra unga eski pyesalarni qayta ishlash vazilasini topshiradilar. Tajriba
to'plagach, mustaqil ijod bilan shug'ullana boshlaydi. 
90-   yillar   Shekspir   hayotining   moddiy   va   ma’naviy   jihatdan   gullab-
yashnagan   davri   hisoblanadi.   Oilasi   hali   ham   Stratfordda   yashar,   u   tez-lez   kelib
ularning holidan xabar olib turar edi. Shekspir shahardagi eng yaxshi uy va shahar
tashqarisida   yer   sotib   oladi.   Otasiga   barcha   qulayliklar   yaratdi,   unga   dvoryanlik
unvonini olib berdi. 
Shekspir   davri   teatri   hozirgisiga   uncha   o‘xshamaydi.   Sayyoh   aktyorlar,
asosan,   mehmonxona   hovlilarida   tomosha   ko'rsatishar,   tomoshabinlar   oldindan,
yon tomondan hamda mehmonxona balkonlaridan sahnani tomosha qilardilar. XVI
asrdagi   Londonning   doimiy   teatrlari   ham   ana   shunday   qurilgan   bo'lib,   parda   va
dekoratsiyalari bo'lmagan ochiq maydonchadan iborat edi. Aktyorlar sahnaga orqa
tomondagi   eshikdan   kirar   edilar,   tomoshabinlar   esa   hatto   ba’zan   sahnaga   ham
chiqib o'tirardilar.
Tomoshada   ayollar   qalnashmasdi,   teatrga   kelgan   ayollar   yengiltabiat
hisoblanardi.   Ba’zi   gap-so‘zdan   qo‘rqmaydigan   kibor   ayollar   teatrga   kelishga
jur’at   qilardilar,   lekin   ular   ham   yuzlarini   niqob   bilan   to‘sib   olardilar.   Aktyorlar
ichida   ham   ayollar   yo‘q   edi.   Dezdemona   va   Ofeliya   rollarini   chiroyli   o'spirin yigitchalar ijro etardilar.
Ma’lumotlariga   qaraganda   Shekspirning   eng   yaxshi   roli   Gamlet   otasining
arvohi   bo'lgan.   U   qirollar   rolini   o‘ynagani   ham   aytilgan.   Bunday   rollar   esa   faqat
eng yaxshi aktyorlarga topshirilgan. Bu esa Shekspir yomon ijrochi bo’lmaganidan
dalolat beradi.
1599- yilda Londondagi eng yaxshi teatr — «Globus» ochiladi va Shekspir uning
boshqanivchilaridan biri qilib tayinlanadi.
Bu   kabi   bahslarga   allaqachon   barham   berilgan   va   har   qalay   o'tmishda   Shekspir
ismli daho yashab o'tganligi. uning o'lmas asarlari bugunga qadar insoniyat qalbini
zabt etib kelayotgani aniq faktdir.
Shekspir   ijodini   she’riyatdan   boshlagan.   Uning   ikki   dostoni   «Venera   va   Adonis»
hamda «Lukretsiva» o'z davrida mashhur bo'lgan. Buyuk dramaturg, ayniqsa, sonet
janrida   shuhrat   qozongan.   Sonet   Italiyada   vujudga   kelgan   janr   bo'lib,   14   satrdan
iborat bo'lishi kerak. Ingliz soneti 4 va oxirgi 2 satrdan iborat. Shekspiming oddiy
ingliz sonet shakliga chuqur mazmun singdirdi. Uning 152 ta soneti mavjud bo'lib.
126   tasi   shoirning   do'stiga,   28   tasi   qorasoch   ayolga   bag'ishlangan.   Shekspiming
ishqiy shc’rlari hayotiyligi bilan ajralib turadi. Petrarka va uning   ingliz   izdoshlari
ijodida   oltin   sochli,   farishtasinion,   yetishib   bo'lmas   go'zal   kuylanadi.   Shekspir
sonetlarining qorasoch qahramoni esa jonli va hayotiy obrazdir.
Tadqiqotchilar Shekspiming pyesalari sonini 37 ta deb ko'rsatadilar va uch davrga
bo'lib o'rganishni ma’qul ko'radilar.
1590-1600-   yillar.   Bti   davr   yosh   dramaturgnlng   hayotga   va   kclajakka   ishonchi
barq   urib   turgan   davri.   Ko'plab   komediyalari   va   «Romeo   va   Jnletta»   tragediyasi
aynan ana shu davrda yozilgan.
1601-1608-   yillar.   Bu   bosqichda,   asosan,   uning   tragediyalari   yaratilgan.   Shekspir
oilasida   ro'y   bergan   fojialar   hamda   ingliz   xalqining   qashshoqlashuvi   dramaturg
ijodida   iz   qoldirmay   ketmagan.   «Gamlet»,   «Otello»,   «Qirol   Lir»,   «Makbet»
tragediyalari uning qalbidagi ruhiy jarayonlar silsilasi mahsulidir. Hatto shu davrda
yozilgan komediyala- rida ham dramatik ruh ustuvorlik qiladi
1609—1613-   yillar   dramaturg   ijodida   fojeiy   ruh   bir   qadar   susaygan   davr.   Chet ellik tadqiqotchilar buni dramaturgning voqelik bilan murosaga kelgani, kurashdan
charchagani   bilan   izohlaydilar.   Voqclik-   <lagi   o'zgarishlar,   hukmron   tabaqaga
xizmat   qilishga   majburlik   Shekspir   imkoniyatlarini   cheklagan   bo'lishi   mumkin.
Biroq falsaGylik. o'git kuchayganligi «Simbelin» (1610), «Qishki ertak», «Bo'ron»
pyesalarida kuzatiladi.
Shekspir komediyalarixilma-xildir. Qadimgi Rim komediyasining qayta ishlangan
shakli   «Xatolar   komediyasi»,   Anglic   hayotidan   olingan   «Vindzorlik   masxaraboz
ayollar»,   italiyaliklar   hayotidan   olingan   «Veronalik   ikki   yigit»   (1594),   «O'n
ikkinchi   kecha»   (1600).   fanta.stik   ertak-pyesa   «Yoz   tunidagi   kecha»   (1596)   va
boshqalar   ham   shular   sirasiga   kiradi.   Biroq   bu   asarlar   mavzu   jihatdan   bir-biriga
yaqin   bo‘lib,   deyarli   hammasida   muhabbat   mavzusi   ko'tariladi.   Shekspir   ijodiga
xos kuchli tragizm hatto komediyalarida ham o'zini namoyon qilib turadi. Kulgili
vaziyatlar   dramatizm   bilan   yo'g'rilib   ketadi,   biroq   asar   nihoyasida   porloq,   ezgu
tuyg'ular   g'alaba   qozonadi   va   bu   narsa   ularni   komediya   deb   hisoblanishiga   asos
bo'lib xizmat qilgan.
«Gamlet», «OteJlo», «Qirol Lir» va «Makbet» hisoblanadi.
ROMEO VA JULETTA 
Shekspiming   ilk   tragediyasi   «Romeo   va   Juletta»   dir.   Asar   1595-   yilda
yozilgan.   Bu   davrda   Shekspir   asosan   komediyalar   yaratgan   bo'lib,   ulaming
aksariga   ishqiy   mavzu   asos   qilib   olingan.   Shekspir   komediyalarida   muhabbat
yovuzlik astidan g'alaba qozonadi. «Romeo va Juletta» ham muhabbat mavzusida.
Biroq   bu   asarda   sevgi   fojia   bilan   yakun   topadi.   Tragediyadagi   fojianing   asosiy
sababchisi   ikki   oila   o‘rtasidagi   eski   adovatdir.   Bunday   mavzu   qadimdan   mavjud
bo’lib, uni barcha xalqlarda kuzatish mumkin. Ularda tarixiy faktlar afsonaga asos
bo'lib   xizmat   qilgan.   Masalan,   Italiyada   ikki   dushman   oila   —   Montekki   va
Kapuletti yashab o‘tgani ma’lum. Keyinchalik ingliz shoiri Artur Bryuk shu asosda
doston   yozgan.   Shotlandiyada   ham   dushman   qabilalardan   bo‘lgan   ikki   yoshning
fojiali   muhabbati   haqida   «Duglaslar   fojiasi»   balladasi   mavjud.   Bulardan   tashqari
ikki yoshning anglashilmovchilik qurboni bo‘lganligini tasvirlovchi Piram va Fisba
haqidagi   qadimgi   yunon   afsonasi   ham   mavjud.   Unda   Piram   sevgilisi   bilan uchrashishi   lozim   bo‘lgan   yerda   qizning   qonga   belangan,   parchalangan
yoping'ichini   ko‘radi.   Fisbani   yirtqich   hayvonlar   nobud   qilgan,   degan   dahshatli
xulosaga   keladi   va   o'zini   o'ldiradi.   Bu   orada   Fisba   qaytib   keladi,   u   o'lmagan,
yoping‘ichini sher hujumidan qochayotganda tushirib qoldirgan edi. Sevgilisining
jasadini   ko'rgach,   uning   qilichi   bilan   o'zini   o‘ldiradi.   Shekspir   bu   afsonalardan
yaxshi   xabardor   edi,   o‘z   tragediyasida   ulardan   unumli   foydalanadi   hamda   yangi
ruh bilan boyitadi. 
Biroq   muhabbat   to'siqlarga   qaramaydi,   qahramonlarni   butkul   o‘zgartirib
yuboradi. Romeo o'zining Rozalindaga xushtorligini oddiv o'yin, havas ekanligini
tushunib   yetadi.   Juletta   esa   yosh,   soddadil   qizdan   irodali,   o'z   hissiyotlari   uchun
kurashishga   qodir   ma’shuqaga   aylanadi.   U   sevgidan   boshi   aylangan   yigitga
birinchi bo'lib turmush qurishni taklif qiladi. 
Bu   ikki   yoshning   muhabbatiga   xayrixoh   faqat   ikkita   odam   bor   -   enaga   va
rohib   Lorenso.   Juletta   oilada   o'z   hissiyotlariga   hamdard   odam   topa   olmaydi.   Ota
shafqatsiz   va   zolim   odam,   onasi   esa   farzandi   dardlariga   befarq.   Faqat   enagagina
Julettaning   sirlaridan   voqif.   Biroq   enaga   o'z   qarashlarida   sobit   emas,   kimdan
sovg'a   olsa,   o'shanga   xizmat   qilaveradi.   Julettaning   Romeoga   xufyona  turmushga
chiqqanini   bila   turib,   uni   Parisga   tegishga   undaydi.   Shundan   so‘ng   Juletta   faqat
rohib Lorensogagina ishonib qoladi.
GAMLET
1601- yilda Shekspirning yana bir buyuk asari «Gamlet» dunyoga keladi. Bu
tragediya   asosida   XII   asr   solnomachisi   Sakson   Grammatik   tomonidan   vozib
qoldirilgan   afsona   yotadi.   Unda   shahzoda   Gamlet   otasining   o'limi   uchun
amakisidan   qasos   oladi.   Bu   niyatini   yashirish   maqsadida   u   o'zini   aqldan   ozgan
qilib ko'rsatadi. Asar nihoyasida Gamlet g‘alaba qozonadi va taxtni egallavdi.
Ushbu   qissa   fransuz   yozuvchisi   Belforening   «G'aroyib   voqealar»   kitobiga
ham kiritilgan. Bundan tashqari T.Kid tomonidan yozilib, bizgacha yetib kelmagan
asarda   ham   «Gamlet»   haqida   ma’lumotlar   bor.   Shekspirga,   albatta,   bu   asarlar
tanish   bo‘lishi   kerak.   Shekspirning   Gamleti   afsona   qahramonlaridan   ancha   farq
qiladi   Shekspir   qahramoni   hayoti   afsonadagidan   farqli   o‘laroq   fojiali   tugaydi, bundan tashqari u ayyor va epchil qasoskor  ham emas. Shekspir yaratgan Gamlet
murakkab fikrlovchi qahramon, u qasos olishga shoshilmaydi. Boshida arvohning
so'zlariga   ishonmaydi,   chunki   u   xudoning   emas,   shaytonning   elchisi   bo‘lishi
mumkin.   U   holda   Gamlet   og‘ir   jinoyatchiga   aylanadi.   Gamlet   O’rta   asrlar
ma’rifatparvarlik   davri   kishisi.   U   qilmishini   tahlil   qila   oladi.   Shu   sababli
amakisining   chindan   gunohkorligini   tekshirib   ко ’rmoqchi   bo'ladi.   Sayyoh
aktyorlarga   qirol   qoshida   hayotda   bo‘lib   o'tgan   o‘sha   jinoyatni   qayta   tiklab
o‘ynashlarini   topshiradi.   Klavdiy  o’z  gunohi  dahshatidan  hushdan   keladi.  Gamlet
uchun   ortiq   shubha   qolmaydi,   biroq   xudoga   ibodat   qilayotgan   amakisiga   shafqat
qiladi.  Endi   uni   gunoh  ustida,   mast   holda   jinoyat   qilayotgan   chog‘ida   o‘ldirishga
qaror   qiladi.   Nihoyat   shunday   fursat   keladi,   Gamlet   amakisidan   jinoyat   ustida,
zaharlangan   onasi   o'limi   oldidan   qasos   oladi.   Lekin   o‘zi   ham   zaharlangan   qilich
yarasidan halok bo’ladi

Uilyam Shekspir

Sotib olish
  • O'xshash dokumentlar

  • Maktabgacha ta‘lim tashkilotida ovqatlanish ratsionini tashkil etish
  • Umumta‘lim maktablarida Imom Buxoriy hadislarini o‘rganishning ahamiyati
  • 2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
  • 1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
  • 1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi

Xaridni tasdiqlang

Ha Yo'q

© Copyright 2019-2026.

  • Balansdan chiqarish bo'yicha ko'rsatmalar
  • Biz bilan aloqa
  • Saytdan foydalanish yuriqnomasi
  • Fayl yuklash yuriqnomasi
  • Русский