Xalqaro tashkilotlarning asosiy funksiyalari - Юриспруденция - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	54.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Октябрь 2022
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Юриспруденция

Xalqaro tashkilotlarning asosiy funksiyalari

Купить

Xalqaro tashkilotlarning asosiy funksiyalari Reja: Kirish 1. «Xalqaro tashkilotlar huquqi» tushunchasi, xalqaro tashkilotlarning paydo bo’lishi va yuridik xususiyatlari. 2. Xalqaro tashkilotlarning funksiyalari va xalqaro tashkilotlarni tasniflash (klassifikatsiyalash). 3. Xalqaro tashkilotlarga a’zolik hamda xalqaro tashkilotlarning organlari va hujjatlari. 4. Universal xalqaro tashkilotlar- Birlashgan Millatlar Tashkiloti, Yevropa Xavfsizlik va Hamkorlik Tashkiloti. 5. Mustaqil Davlatlar Hamdo’stligi va Xalqaro konferensiyalar . Xulosa Foydalanilgan adabiyotlar 1

KIRISH Mavzuning dolzarbligi: Mamlakatimizda olib borilayotgan barcha ijtimoiy islohotlarning n е gizida asosiy bosh g’oya qilib yurt tinchligi va xalq farovonligi maqsad qilib olingan ekan, shubhasiz xalqaro maydondagi tajribalarni o’rganish va t е gishli xulosalar chiqarish orqali bu maqsadlarga osonroq va jadallik bilan erishish mumkin. Xalqaro huquqning umume’tirof etilgan qoidalarining ustuvorligini tan olgan hamda unga og’ishmay amal qilayotgan d е mokratik davlatlarning xalqaro huquqini o’rganish orqali birinchidan milliy huquqni yanada rivojlantirish imkoniga ega bo’lsak, ikkinchidan ushbu davlatlarning mavjud ijtimoiy tuzumi haqidagi tasavvurlarimiz xalqaro va millatlararo do’stlik rishtalarining mustahkamlanishiga asos soladi. Davlat va jamiyat hayotini erkinlashtirish, inson va

Maqsadi. Kurs ishining asosiy maqsadi xalqaro huquq sohasi hisoblangan xalqaro tashkilotlar huquqi va shuningdek ,xalqaro tashkilotlarning asosiy funksiyalari tizimini o’rganishning umum huquqiy bilimlar bazasini rivojlantirish, tajriba, ko’nikmalar hosil qilish , hamda talaba yoshlarga xalqaro tashkilotlar va xalqaro tashkilotlarning asosiy funksiyalari tizimi haqida kengroq bilim olishga ko’mak berishdan iborat. Vazifasi. - Xalqaro tashkilotlar va xalqaro tashkilotlarning asosiy funksiyalari ahamiyatini ko’rsatish; - «Xalqaro tashkilotlar huquqi» tushunchasi,xalqaro tashkilotlarning paydo bo’lishi va yuridik xususiyatlari tizimining mohiyatini ochib berish; - Xalqaro tashkilotlarning funksiyalari va xalqaro tashkilotlarni tasniflash (klassifikatsiyalash)ning roli va ahamiyatini ko’rsatis

1. «Xalqaro tashkilotlar huquqi» tushunchasi, xalqaro tashkilotlarning paydo bo’lishi va yuridik xususiyatlari. XIX asrning yarmidan boshlab dunyo xaritasida birinchi nosiyosiy xalqaro tashkilotlar tuzilgan. Masalan, 1865 yili Xalqaro telegraf ittifoqi, 1874 yili Xalqaro pochta ittifoqi, 1865 yili Yer o’lchash xalqaro ittifoqi, 1890 yili Bojxona tariflarini nashr qilish xalqaro ittifoqi tuzilgan. Birinchi universal siyosiy xalqaro tashkilot - Millatlar Ligasi - 1919 yilda tuzilgan. Uning Statuti Parij tinchlik konferensiyasida qabul qilingan bo’lib, Versal shartnomasining tarkibiy qismi bo’lgan. Millatlar Ligasi o’z faoliyatini amalda 1940 yilda, rasman 1946 yilda tugatgan. 1939 yilda dunyoda 48 ta hukumatlararo xalqaro tashkilot bo’lgan. Xalqaro tashkilotlar tarraqiyotining tarixida buril

9) xalqaro tashkilotlar BMT Xalqaro sudida tomonlar bo’la olmaydi va ularning vakilligi doimo bir tomonlama bo’ladi; 10) xalqaro tashkilotlar va ularning mansabdor shaxslari diplomatik imtiyoz va immunitetga egadirlar; 11) xalqaro tashkilotlarda ularning a’zolarini doimiy vakillari bo’ladi (BMT, YUNESKO huzurida); 12) xalqaro tashkilotlar xalqaro shartnomalar tuzish huquqiga ega; 13) xalqaro tashkilotlar xalqaro-huquqiy javobgarlikning sub’yekti bo’la oladi. Shunday qilib, xalqaro tashkilot maxsus xalqaro shartnoma (ustav) asosida tuzilgan, xalqaro-huquqiy layoqatga va muayyan tashkiliy tuzilishga ega bo’lgan hamda xalqaro huquq normalari asosida faoliyat ko’rsatadigan xalqaro huquq sub’yektidir. Xalqaro tashkilot a’zo davlatlar shartnomasi asosida ta’sis etilgan va xalqaro tashkilot maqom

hujjatlari (ustavi), shu asosda qabul qilingan qarorlar va rezolyutsiyalar, shuningdek tashkilotning tegishli amaliyotidan tashkil topadi. Xalqaro tashkilotlarning ta’sis hujjatlari ham aslida shartnomalar hisoblanadi, ammo ular o’ziga xosligi bilan farqlanib turadi. Bu, avvalo, shartnomada ishtirok etish va ishtirok etishni to’xtatish bo’yicha belgilangan alohida tartibga taalluqlidir. Masalan, xalqaro tashkilotga faqat qabul qilish protsedurasi asosidagina a’zo bo’lish mumkin. Xalqaro tashkilot qarori bo’yicha a’zolik to’xtatilishi ham mumkin. Ularning ustavlari boshqa shartnomalarga nisbatan mazmunan anchagina o’zgaruvchan bo’ladi. Xalqaro tashkilot ustavi uning o’z vazifasini bajarish borasidagi talablardan kelib chiqib kengayib boradi. O’zgarishlar a’zo davlatlar e’tirof etadigan amal

2. Xalqaro tashkilotlarning funksiyalari va xalqaro tashkilotlarni tasniflash (klassifikatsiyalash). Xalqaro tashkilotlarni davlatlar muayyan umumiy maqsadga erishish uchun tuzadi va u ana shu umumiy manfaatni ro’yobga chiqarishda ishtirokchi davlatlarning qo’shma organi bo’lib xizmat qiladi. Shu bois, xalqaro tashkilotning vazifasi har bir a’zo davlat manfaatlarining o’zaro uyg’un jihatlarini aniqlash, shu asosda tegishli vazifalarni, shuningdek ularni hal etishning uslub va vositalarini belgilab olishda umumiy pozitsiyani, umumiy xohish-irodani ishlab chiqishdan iborat bo’ladi. Bunda o’ziga xoslik xalqaro tashkilot a’zolarining suveren davlatlar ekani bilan belgilanadi. Xalqaro tashkilotning tegishli vazifalari va ularni amalga oshirish mexanizmining o’ziga xosligi ham shundan kelib chiq

qanday bajarayotgani haqida muntazam ravishda hisobotlar taqdim etib turishga majbur hisoblanadi. Masalan, Atom energiyasi bo’yicha xalqaro agentlik (MAGATE) ustavida jiddiy nazorat choralari, shu jumladan inspeksiya qilish ko’zda tutilgan. Xalqaro tashkilotning operativ funksiyasi o’z vositalari ko’magida belgilangan maqsadlariga erishishidan iboratdir. Ko’pchilik hollarda xalqaro tashkilot voqyelikka suveren a’zo davlatlar orqali ta’sir o’tkazadi. Shu bilan birga, asta-sekin to’g’ridan-to’g’ri ta’sir etish faoliyatining ahamiyati ham ortib bormoqda. Xalqaro tashkilotlar iqtisodiy, ilmiy-texnikaviy va boshqa xil yordamlar bermoqda, maslahat xizmati ko’rsatish bilan shug’ullanmoqda. Xalqaro tashkilotlarni bir qancha mezonlar asosida turlicha tasniflasa (klassifikatsiya qilsa) bo’ladi. A’zo

keltirish mumkin, u amalda har qanday xalqaro muammo bilan shug’ullanadi. Umumiy vakolatga ayrim mintaqaviy tashkilotlar, masalan, Mustaqil Davlatlar Hamdo’stligi ham ega bo’lishi mumkin; ikkinchidan, maxsus vakolatga ega tashkilotlar, masalan, Xalqaro dengiz tashkiloti. Aksariyat xalqaro tashkilotlar davlatlararo tashkilot hisoblanib, davlatlardan yuqori turuvchi hokimiyatga ega emas, a’zo davlatlar bunday tashkilotlarga o’z hokimiyatiga tegishli vakolatlarni bermaydi. Shu bilan birga, bugungi kunda shunday xalqaro tashkilotlar ham borki, ularga davlatlar bir qator suveren vakolatlarni amalga oshirish huquqini bergan. Ular muayyan masalalar yuzasidan jismoniy va yuridik shaxslar zimmasiga bevosita majburiyatlar yuklovchi qarorlar qabul qila oladi. Bundan tashqari, bunday qarorlar ko’pchil

uchun ta’sis etilgan, a’zo davlatlarning umumiy manfaatlari yo’lida, ularning suverenitetini hurmat qilgan holda, faoliyat ko’rsatadigan davlatlararo birlashma. Ayni shu tashkilotlar xalqaro huquq sub’yektlari hisoblanadi. Xalqaro hukumatlararo tashkilotlarning asosiy belgisi shundaki, ular davlatlararo shartnoma asosida tashkil etiladi hamda jismoniy va yuridik shaxslarni birlashtiradi. Hozirgi zamon xalqaro ommaviy huquqida hukumatlararo tashkilotlar davlatlar ishlab chiqqan va ma’qullagan xalqaro bitim yoki boshqa ta’sis hujjati asosida, hukumatlarning muayyan xalqaro muammolarini hal etish hamda turli ijtimoiy qurilish yo’lini tanlagan davlatlar o’rtasida har tomonlama hamkorlikka ko’maklashish maqsadida tuzilgan doimiy davlatlararo tuzilma, deb qaraladi. Xalqaro hukumatlararo tashkilo

a’zo davlatlarning moliyaviy badaliga va iqtisodiy ahvoliga asoslangan holda qabul qilinadigan qarorlarning mazmuni ko’zda tutiladi. Xalqaro huquq nazariyasida xalqaro tashkilotlarni tasniflash uchun turli mezonlardan foydalaniladi. Ular a’zolik mazmuniga binoan davlatlararo va nohukumat tashkilotlarga bo’linadi. Davlatlararo tashkilotlar ishtirokchilar doirasiga ko’ra universal- dunyoning barcha davlatlari ishtirok etishi uchun ochiq (BMT, uning ixtisoslashgan muassasalari) hamda mintaqaviy-bitta mintaqa davlatlari a’zo bo’lishi mumkin bo’lgan (Afrika Birdamligi tashkiloti, Amerika davlatlari tashkiloti, Mustaqil Davlatlar Hamdo’stligi) tashkilotlaridan iborat. Umumiy va alohida vakolatlarga ega davlatlararo tashkilotlar farqlanadi. Umumiy vakolatlarga ega tashkilotlar faoliyati a’zo davl

majburiyatlarga ega bo’lish, xalqaro huquq normalarini yaratish va qo’llash, xalqaro huquq normalariga rioya etish himoyasida turish borasidagi layoqatini e’tirof etgan holda, ushbu tashkilotlarni muayyan huquq va layoqatdorlik bilan ta’minlaydi. O’zlarining bunday e’tirofi bilan davlatlar xalqaro huquqning yangi sub’yektlarini yaratadilarki, bu sub’yekt ana shu davlatlar bilan bir qatorda turib, xalqaro hamkorlik sohasida huquq ijodkorligi, huquqni qo’llash va huquqni muhofaza qilish vazifalarini amalga oshiradi. Xalqaro tashkilot vazifalari deganda, ushbu tashkilotlar zimmasiga yuklatilgan yumushlarni bajarish bo’yicha ular faoliyatijarayonlarining tashqi jihatdan namoyon bo’lishi anglanadi (masalan, tartibga solish, nazorat qilish va boshqalar). Bunda tashkilot faqat o’z vakolatiga kira

Davlatlarning xalqaro tashkilotni yaratish borasidagi o’zaro kelishib olgan xohish-irodasi quyidagi ikki usulda mustahkamlab qo’yilishi mumkin: birinchi usul - xalqaro shartnomada; ikkinchi usul - endilikda mavjud bo’lgan xalqaro tashkilot qarorida. Tashkilot faoliyatini tugatish ham xuddi shu tartibda, a’zo davlatlarning o’zaro kelishib olingan xohish-irodasi asosida amalga oshiriladi. Shunday qilib, xalqaro tashkilotlarning huquqiy tabiati negizida a’zo davlatlar umumiy maqsad va manfaatlarining mavjudligi yotadi. Xalqaro tashkilotning huquqiy tabiati uchun eng muhim jihat shuki, uning maqsad va prinsiplari, vakolatlari, tuzilishi va hokazolar o’zaro kelishib olingan shartnomaviy asosga ega bo’ladi. Xalqaro tashkilotlarning shartnomaviy huquqiy layoqatga qodirligi ta’sis hujjatlarida, um

Xalqaro tashkilotlarning o’ziga xos va o’ziga mos tomoni shundaki, ular davlatlar ichki huquqi bo’yicha yuridik shaxsga mansub bo’lgan barcha huquqlar asosida faoliyat yuritadi. Xalqaro huquq sub’yektlari sifatida xalqaro tashkilotlar o’z faoliyati bilan ziyon yetkazadigan huquqbuzarlik sodir etgani uchun javobgar hisoblanadi hamda lozim bo’lganda javobgarlik da’vosi bilan chiqishi mumkin. Xalqaro tashkilotlarning xalqaro huquq sub’yekti ekanligi va xalqaro-huquqiy munosabatlarga kirishish va xalqaro huquq bo’yicha zimmasiga mas’uliyat olish layoqati to’lig’icha bunday tashkilotni tuzuvchi davlatlarga bog’liq va bu ta’sis hujjatlarida qayd etilgan bo’ladi. Tashkilotning xalqaro sub’yektlilik huquqi alohida mazmun kasb etadi va uning vazifalari bilan belgilanadi. Boshqa sub’yektlar singari

bilan tuzgan bitimlari, shuningdek ushbu davlatlarning o’z ichki huquqiga muvofiq ravishda belgilanadi. BMT Ustavida qayd etilishicha, misol uchun, BMT a’zosi bo’lgan davlatlardan har birining hududida o’z vazifalarini bajarishi uchun zarur bo’ladigan tegishli huquqiy layoqatga ega hisoblanadi (104-m). Xalqaro tashkilotning turli davlatlar hududlarida (mahsulot va xizmatlar, ijara, mulk, mehnat munosabatlarini istifoda etish va boshqa masalalar yuzasidan) huquqiy munosabatlarga kirishishi shubhasizdir. Davlatlar sudlov amaliyoti tahlilining ko’rsatishicha, xalqaro tashkilotlarning huquqiy sub’yektliligi hatto ushbu tashkilotga a’zo bo’lmagan davlatlar hududida ham tan olinadi. Bitim tuzar ekan, xalqaro tashkilot ham odatdagi yuridik shaxslar qatori muayyan fuqarolik- huquqiy javobgarlikni

3. Xalqaro tashkilotlarga a’zolik hamda xalqaro tashkilotlarning organlari va hujjatlari. Ko’pincha hukumatlararo tashkilotlar deb atalishiga qaramay, xalqaro tashkilotlarga faqat suveren davlatlargina a’zo bo’lishi mumkin. Davlatning muayyan qismi xalqaro tashkilot a’zosi bo’la olmaydi. Barcha a’zolar teng huquqlilik asosida tashkilot ishida ishtirok etadi va uning faoliyati uchun mas’ul hisoblanadi. Bir talay xalqaro tashkilotlar ta’sis hujjatlarida to’liq a’zolikdan tashqari assotsiatsiyalangan a’zolik ham ko’zda tutilgan. Davlatni xalqaro tashkilotning assotsiatsiyalangan a’zosi sifatida qabul qilish odatda tashkilot bilan mazkur davlat o’rtasidagi shart noma asosida amalga oshiriladi. Assotsiatsiyalangan a’zoning maqomi va huquqlari xalqaro tashkilotning ta’sis hujjatlarida belgilab q

kuzatuvchilik tizimi keng rivojlangan. Kuzatuvchi maqomiga ega davlatlar asosiy majlislarda hozir bo’lish va hujjatlar olish huquqidan foydalanadi. Maslahatchilik maqomi kuzatuvchi maqomiga yaqin bo’lib, u ayrim, ko’pincha universal tashkilotlarga, nohukumat tashkilotlarga, ya’ni turli mamlakatlarning jismoniy yoki yuridik shaxslari tuzadigan va qabul qiluvchi davlatda milliy huquq bo’yicha yuridik shaxs sifatida ro’yxatga olinadigan tashkilotlarga beriladi. Bunday tajriba BMT Iqtisodiy va ijtimoiy kengashi (EKOSOS), shuningdek YUNESKO faoliyatiga ko’proq xosdir. Aksariyat xalqaro tashkilotlar ustavlarida ko’zda tutilganidek, tashkilotdan chiqish natijasida unga a’zolik to’xtatilishi mumkin. 1949 va 1953 yillar oralig’ida Sharqiy Yevropadagi bir qator mamlakatlarning Jahon sog’liqni saqlas

Universal (umumjahon miqyosidagi) yoxud aralash, murakkab, ser qirra tashkilotlar uchun quyidagi ikki turga mansub organlar xosdir: birinchisi - vakillik; ikkinchisi - funksional. Xalqaro tashkilotning oliy organi barcha a’zo davlatlar vakillarining yalpi majlisidir. U Assambleya, konferensiya, kongress va shu kabi turlicha nomlanishi mumkin. Ushbu organlar asosiy masalalar yuzasidan qaror qabul qilish bo’yicha mas’uldir. Ular muntazam ravishda - har yili (BMT Bosh Assambleyasi), ikki yilda bir (YUNESKO) va hatto besh yilda bir marta (Xalqaro elektr aloqasi ittifoqi) yig`ilishib turadi. Plenar organ rezolyutsiyalarini tayyorlash uchun oliy organ sessiyasi mobaynida ishlaydigan umumiy tarkibdagi komissiyalar va qo’mitalar tuziladi. Plenar organ cheklangan tarkibdagi organlarni tashkil etadi

faoliyat yurituvchi shaxslardan iborat bo’lib, ular na xalqaro tashkilot va na o’z hukumatlari oldida hisobdor emas. Ammo istisnoli hollar ham uchraydi. Masalan, MDH Iqtisodiy sudi tarkibini tom ma’noda a’zo davlatlar tayinlaydi va ular o’z hukumatlari qaroriga muvofiq, vazifasidan ozod etilishi mumkin. Sudlov organlarining faoliyati odatda xalqaro tashkilot a’zolari o’rtasida shu tashkilot qabul qilgan huquq normalarining buzilishi tufayli yuzaga kelgan nizoli masalalarni hal etishdan iborat bo’ladi. Universal xalqaro tashkilotlar tarkibida, shuningdek ma’muriy tribunallar, ya’ni kadrlar masalalari bo’yicha sudlar ham mavjuddir. Mintaqaviy integratsion birlashmalarning sudlari, misol uchun, Yevropa Ittifoqi tarkibiga kiruvchi Yevropa sudi yoki And umumiy bozori sudi alohida mavqyega egadi

tuziladi. Bunday organlar sirasiga asosan sudlov organlari kiradi. BMT Xalqaro huquq komissiyasi ham shunday tartib bo’yicha tuziladi. Xalqaro tashkilotni o’z a’zolari moliyaviy jihatdan ta’minlaydi. Ko’pchilik moliya tashkilotlari byudjetini o’z daromadlari hisobidan shakllantiradi. Xalqaro tashkilotlarning organlari qabul qiladigan hujjatlarning mazmuni hamda ularni qabul qilish tartibi har bir tashkilotning ichki huquqi bilan tartibga solinadi. Umuman olganda, mazkur hujjatlar ikki toifaga bo’linadi: birinchidan, organning o’z ishlarini tashkil qilishga taalluqli qarorlari. Bunday qarorlar odatda ko’pchilik ovoz bilan qabul qilinadi va majburiy hisoblanadi; ikkinchidan, tom ma’noda tashkilot maqsad va vazifalarini ro’yobga chiqarish uchun qabul qilinadigan qarorlar. Keyingi o’n yillikda

4. Universal xalqaro tashkilotlar- Birlashgan Millatlar Tashkiloti,Yevropa Xavfsizlik va Hamkorlik Tashkiloti. BMT hozirgi zamon dunyosining ajralmas bo’lagi bo’lib, jahonda mavjud tartibotning shakllanishida muhim o’rin tutgan. U xalqaro tashkilotlar global tizimining o’ziga xos yadrosidir. BMT Ustavi xalqaro-huquqiy tartibotning asosiy maqsad va prinsiplarini mustahkamlab qo’ygan va ularga imperativ kuch bag’ishlagan birinchi xalqaro hujjat hisoblanadi. Shu ma’noda, BMT Ustavi aksariyat hollarda xalqaro hamjamiyat konstitutsiyasi deb atalishi bejiz emas. BMTning asosiy maqsadlari quyidagilardan iborat: 1. Xalqaro tinchlik va xavfsizlikni saqlab turish; 2. Tinchlikka tahdidga barham berish hamda uning oldini olish, shuningdek agressiya yoki boshqa tinchlikni buzuvchi xatti-harakatlarni ba

1. Suveren tenglik; 2. BMT Ustavi bo’yicha majburiyatlarni sidqidildan bajarish; 3. Xalqaro nizolarni tinch yo’l bilan hal etish chog’ida xalqaro tinchlik, xavfsizlik va adolatni tahdid ostiga qo’ymaslik; 4. O’ar qanday davlatning hududiy daxlsizligiga yoki siyosiy mustaqilligiga qarshi va shuningdek BMT maqsadlariga xilof bo’lgan boshqa vaziyatlarda ham, xalqaro munosabatlarda kuch bilan yoxud uni qo’llash bilan tahdid etishdan voz kechish; 5. BMT o’z ustaviga muvofiq qo’llaydigan barcha sa’y-harakatlarida har tomonlama yordam ko’rsatish hamda u ogohlantiruvchi yoxud majburlovchi mazmundagi choralar qo’llayotgan har qanday davlatga yordam ko’rsatishdan tiyilib turish; 6. BMT a’zosi bo’lmagan davlatlar ham uning prinsiplariga muvofiq ravishda harakat qilishini ta’minlash, chunki bu xalqaro

BMTning asosiy organlari: 1) Bosh Assambleya; 2) Xavfsizlik kengashi; 3) Ijtimoiy va iqtisodiy kengash (EKOSOS); 4) Vasiylik kengashi; 5) Xalqaro sud; 6) Kotibiyat. Bosh Assambleya - BMTning Ustavi doirasida har qanday masalalarni yoki ishlarni muhokama etish huquqidek keng vakolatlarga ega bo’lgan vakillik organi. Shuningdek, u BMTning har qanday organi vakolatiga kiradigan masalalarni muhokama etishi mumkin. Tegishli masalani ko’rib chiqish natijasi o’laroq, u BMT a’zolariga va organlariga, shu jumladan Xavfsizlik kengashiga ham tavsiyalar kiritadi. Bunday tavsiyalar Xavfsizlik kengashi va Xalqaro suddan tashqari, BMTning barcha organlari uchun majburiydir. BMT Ustavida Bosh Assambleya faoliyatining eng muhim yo’nalishlari ko’rsatib qo’yilgan. Bosh Assambleya tinchlikni qo’llab-quvvatlas

iqtisodiy va ijtimoiy turmush, madaniyat, ta’lim, sog’liqni saqlash va inson huquqlari sohalari bo’yicha hamkorlikka ko’maklashish ham Bosh Assambleyaning asosiy vazifalaridandir. BMTning barcha asosiy organlari, shu jumladan Xavfsizlik kengashi ham o’z faoliyati to’g’risida Bosh Assambleyaga hisobotlar taqdim etib turadi. U BMT byudjetini tasdiqlaydi va a’zolar to’laydigan badallar miqdorini belgilaydi. Bosh Assambleya Xalqaro suddan tegishli konsultativ xulosalarni so’rab olishi barobarida, buni BMTning boshqa organlari va uning ixtisoslashgan muassasalari amalga oshirishiga ham ruxsat etishi mumkin. Bosh Assambleya vakolatlari BMT organlarini shakllantirish jabhasida alohida ahamiyat kasb etadi. U Xavfsizlik kengashining 10 ta muvaqqat a’zosini va EKOSOSning barcha a’zolarini saylaydi.

muhokama etish natijasida tegishli harakatni amalga oshirish zarurati mavjudligi oydinlashsa, bunday masala Xavfsizlik Kengashi zimmasiga yuklanadi; uchinchidan, BMT hatto o’ziga a’zo hisoblanmagan davlatlar ham Ustav prinsiplariga muvofiq ravishda xalqaro tinchlik va xavfsizlikni qo’llab-quvvatlash uchun zarur bo’lgan darajada harakat qilishini ta’minlaydi, bunda Xavfsizlik Kengashi alohida o’rin tutadi. Xavfsizlik Kengashi - cheklangan vakillik organi (BMT a’zolari umumiy sonining 1 foizidan kam) bo’lsa-da, a’zo davlatlar Xavf sizlik Kengashi o’z vazifalarini bajarishda «ularning nomidan ish ko’rishi»ga rozilik bergan. Boshqacha aytganda, Xavfsizlik Kengashining mustaqil ravishda amalga oshiradigan harakatlarini o’z harakatlari sifatida qarashadi. Xavfsizlikka tahdid mavjudligini aniqlag

BMT Xavfsizlik Kengashi tarkibi uning vazifasi va vakolatlari ko’lamidan kelib chiqib belgilangan. Xavfsizlik Kengashi 15 a’zodan: beshta doimiy (Buyuk Britaniya, Xitoy, Rossiya, AQSH va Fransiya) va o’nta muvaqqat a’zolardan iborat. Muvaqqat a’zolarni Bosh Assambleya ikki yil muddatga saylaydi va ularni zudlik bilan qayta saylash mumkin emas. Bu a’zolarni saylashda nafaqat adolatli jug’rofiy taqsimot, balki tinchlikni qo’llab-quvvatlash va BMTning boshqa maqsadlarini ro’yobga chiqarish borasida davlatlar ishtiroki darajasidan ham kelib chiqiladi. Protseduraga tegishli masalalar bo’yicha qarorlar Xavfsizlik Kengashi a’zolarning ko’pchilik - to’qqizta ovozi asosida qabul qilinadi. Shuningdek, boshqa masalalar yuzasidan ham kamida to’qqiz ovoz yig’iladi, bu ovozlar sirasida albatta doimiy a’

Assambleyaga taqdim etishi mumkin. Bu nazorat faoliyati EKOSOSning salohiyatini sezilarli darajada yuksaltirib turadi. Xavfsizlik Kengashi taklifiga binoan, EKOSOS faoliyatning tegishli sohalari bo’yicha unga ko’maklashishga majburdir. EKOSOSning o’zishug’ullanadigan masalalar yuzasidan manfaatdor bo’lgan nohukumat tashkilotlar bilan aloqalari alohida ahamiyat kasb etadi. Tegishli hukumat bilan maslahatlashuvlardan keyingina milliy nohukumat tashkilotlar bilan aloqa bog’lash mumkin. Vasiylik Kengashi qaram hududlarni boshqarish uchun tuzilgan vasiylik tizimini nazorat qilib turish maqsadida ta’sis etilgan. 1975 yildayoq barcha qaram hududlar mustaqillika erishgani tufayli bunday kengashga bo’lgan zarurat barham topdi. BMT Kotibiyati - BMTning o’ta muhim organidir. Kotibiyat xodimlarini BMT

Muayyan ishning ko’rib chiqilishida Xalqaro sud to’liq tarkibda ishtirok etishi mumkin yoxud nizolashayotgan tomonlarning iltimosiga binoan, mazkur ish uch yoki undan ortiq sudyalar tarkibidan iborat palataga ko’rib chiqish uchun topshiriladi. Davlatlar o’rtasidagi nizolarni ko’rib chiqish barobarida Xalqaro sud Assambleya va Xavfsizlik Kengashi so’rovi bo’yicha konsultativ xulosalar ham chiqaradi. O’tgan yillar davomida 20 dan ortiq shunday xulosalar chiqarilgan. Ular BMTga a’zolik, shartnomalarni talqin etish, Bosh Assambleya vakolatlari, Namibiyaning maqomi va shu kabi boshqa bir qator masalalarga taalluqlidir. BMT va uning mansabdor shaxslari Tashkilot maqsadlariga erishish uchun zarur bo’lgan hamda o’zlarining Tashkilot faoliyati bilan bog’liq vazifalarini mustaqil bajarishlari uchun

2) madaniy va gumanitar mazmundagi tashkilotlar (Ta’lim, fan va madaniyat masalalari bo’yicha Birlashgan MillatlarTashkiloti -YUNESKO, Butun Jahon intelektual mulk tashkiloti - BIMT); 3) iqtisodiy tashkilotlar (Sanoat taraqqiyoti bo’yicha Birlashgan MillatlarTashkiloti - YUNIDO); 4) moliya tashkilotlari (Xalqaro tiklanish va taraqqiyot banki - XTTB, Xalqaro valyuta jamg’armasi - XVJ, Xalqaro taraqqiyot assotsiatsiyasi - XTA, Xalqaro moliya korporatsiyasi - XMK, Investitsiyalar kafolatlari bo’yicha ko’p tomonlama agentlik - IKKA); 5) qishloq xo’jaligi sohasiga doir tashkilotlar (Oziq-ovqat va qishloq xo’jaligi bo’yicha Birlashgan MillatlarTashkiloti - FAO, Qishloq xo’jaligini rivojlantirish xalqaro jamg’armasi - IFAD); 6) transport va aloqa sohasiga doir tashkilotlar (Xalqaro Fuqaro aviatsi

6) qurollar va qurolsizlanish bo’yicha nazoratni amalga oshirish yo’li bilan xavfsizlikni mustahkamlash; 7) inson huquqlari sohasidagi faoliyatni rivojlantirish. Mustahkam bozor iqtisodiyotini joriy etish yo’lida hamkorlikni rivojlantirishdan iborat maqsad, ayniqsa e’tiborga sazovordir. YEXHTga Yevropa mamlakatlari, AQSH, Kanada, shuningdek MDHning barcha davlatlari, shu jumladan, Osiyoda joylashgan davlatlar ham a’zo hisoblanadi. YEXHTning oliy organi - Davlatlar va hukumatlar boshliqlari kengashidir. Tashqi ishlar vazirlaridan tashkil topgan Vazirlar kengashi qarorlar qabul qilish va YEXHTni boshqarishda muhim o’rin tutadi. Boshqaruv kengashi siyosatni muhokama etadi va shakllantiradi, byudjetga oid umumiy masalalarni hal etadi, shuningdek iqtisodiy masalalarni muhokama etishda o’ziga xo

Bundan tashqari, O’zbekistonning Varshavadagi YEXHT Demokratik institutlar va inson huquqlari byurosi bilan hamkorligi rivojlanmoqda. «O’zbekiston Umumevropa jarayoniga qo’shilib yadrosiz dunyoga sodiqligini bayon etadi va o’zaro davlatlararo munosabatlarda kuch bilan tahdid solish, har qanday ishlatish usullari istisno etilishiga umid qiladi. Barcha masalalar faqat siyosiy, o’zaro kelishuv vositalari yordamida hal etiladi. Biz YEXHTga rasmiy qo’shilib millatlar va xalqlar oldida o’z zimmasiga olayotgan yuqori ma’suliyatni anglaymiz».«Insoniylik mezonlari» atamasi (Yevropada xavfsizlik va hamkorlik tashkiloti) ishtirok etuvchi davlatlarining o’z zimmalariga olgan inson huquqlari va asosiy erkinliklari hurmat qilinishini ta’minlash, qonun ustuvorligiga rioya qilish, demokratiya prinsiplari

yil 4 noyabr - 1989 yil 19 noyabr) «YEXHT insoniylik mezonlari bo’yicha konferensiyani» bu sohadagi ishlarining holatini ko’rib chiqishga qaror qilindi. Konferensiya uch bosqichda Parijda (1989 yil 30 may - 23 iyul), Kopengagenda (1990 yil - 5-29 iyun) va Moskvada (1991 yil 10 sentyabr - 4 oktyabr) o’tkazildi. Kopengagen hamda Moskva bosqichlari insoniylik mezonlari bo’yicha yangi majburiyatlardan iborat hujjatlarni qabul qilish bilan yakunlandi. Shunday qilib, 1975 yilgi Xelsinki Yakunlovchi hujjati imzolangan paytdan boshlab, YEXHTning soni oshib borayotgan bir qancha hujjatlari qabul qilindi1. Xalqaro huquqqa muvofiq YEXHT hujjatlari yuridik majburiy hujjatlar tusiga ega emas. 5. Mustaqil Davlatlar Hamdo’stligi va Xalqaro konferensiyalar. Hamdo’stlik 1991 yil 8 dekabrda imzolangan Musta

5. Hamdo’stlik doirasida erkin muloqotda bo’lish, o’zaro aloqa qilish va harakatlanish uchun ko’maklashish; 6. O’zaro huquqiy yordam ko’rsatish va huquqiy munosabatlarning boshqa sohalarida hamkorlik qilish; 7. Hamdo’stlik o’z faoliyatini umume’tirof etilgan xalqaro huquq prinsiplari asosida amalga oshirishi zarur. Xususan, MDH Ustavida Xelsinki yakunlovchi hujjati o’nta prinsipining hammasi sanab o’tilgan. MDH Ustavida, shuningdek quyidagilar ko’zda tutilgan: - davlatlararo munosobatlarda xalqaro huquqning ustunligi prinsipi; - bir-birlarining va yaxlit Hamdo’stlikning manfaatlarini hisobga olish prinsipi; - sa’y-harakatlarni birlashtirish va bir-birlarini qo’llab- quvvatlash prinsipi; - a’zo-davlatlar xalqlarining o’ziga xosligini hurmat qilish negizida ularning ma’naviy hamjihatligi pri

7. ijtimoiy siyosat va migratsiya masalalari; 8. uyushgan jinoyatchilikka qarshi kurash; 9. mudofaa siyosati va tashqi chegaralarni qo’riqlash sohasi bo’yicha hamkorlik qilish. Ushbu ro’yxat a’zo davlatlarning o’zaro kelishuvi asosida to’ldirilishi mumkin. Qayd etilganlardan quyidagi bir necha xulosalarni qayd etish lozim: 1) Mustaqil Davlatlar Hamdo’stligiga xalqaro hukumatlararo tashkilot sifatida qaralmog’i kerak, chunki unga amalda universal xalqaro e’tirofga sazovar bo’lgan mustaqil davlatlar kiradi; 2) MDH ishtirokchi davlatlarini dunyoning aksariyat davlatlari de yure (de jure) e’tirof etgan, tashkilotdan tashqarida ular BMTning to’laqonli a’zolari hisoblanadi, u ko’plab ixtisoslashgan muassasalari tarkibiga, shuningdek boshqa xalqaro hukumatlar aro tashkilotlarga kirgandir; 3) MDHg

asosiy prinsiplar sifatida qayd etilgan. Hamdo’stlik doirasidagi bitimlarga nisbatan Ustavda mustahkamlangan majburiyatlarning ustunligi belgilangan. MDHga a’zo bo’lishni istagan davlat uning Ustavidan kelib chiqadigan majburiyatlarni qabul qilishi va barcha a’zolarning roziligini olishi zarur. Shuningdek, Tashkilotning ayrim faoliyat yo’nalishlarida ishtirok etishni istovchi davlatlar uchun assotsiatsiyalashgan a’zolik imkoniyati ham ko’zda tutilgan. A’zo davlat Ustavni buzgan, MDH doirasida tuzilgan bitimlar bo’yicha majburiyatlarini yoki Hamdo’stlik organlari qarorlarini muntazam ravishda bajarmay kelayotgan bo’lsa, unga nisbatan xalqaro huquqda yo’l qo’yiladigan choralar qo’llanishi mumkin. MDH Ustavida bir qator organlarni tuzish ko’zda tutilgan. Eng yuqori organlar - Davlatlar rahbar

Bular MDHga a’zo mamlakatlarning alohida tarmoqlar bo’yicha hamkorligiga rahbarlik qilish uchun tuziladigan kengashlar va qo’mitalardir. Bunday organlar 1991 yilning dekabridanoq (masalan, Temir yo’l transporti bo’yicha kengash) tuzila boshlangandi. Hozir ularning soni 50 tadan oshgan. Ularning har biri Hukumat boshliqlari kengashi tasdiqlaydigan o’z nizomlariga muvofiq ravishda ishlaydi. Tarmoqlar bo’yicha hamkorlik organlari tarkibiga qoida bo’yicha tegishli tarmoqlarning birinchi shaxslari kiradi. MDH Parlamentlararo Assambleyasi 1995 yildagi Konvensiya asosida faoliyat ko’rsatadi. Assambleya asosan keyinchalik a’zo mamlakatlar parlamentlariga ko’rib chiqish uchun yuboriladigan model qonun hujjatlarini tayyorlash bilan shug’ullanadi. MDH Iqtisodiy sudi 1995 yildagi Iqtisodiy sud maqomi

Xalqaro konferensiya - vaqtinchalik xalqaro tashkilot bo’lib, o’z oldiga qo’yilgan masalalarni muhokama etadi va o’zaro kelishilgan qarorlar qabul qiladi. Siyosiy masalalarni muhokama qiladigan konferensiyalar bilan birga qator konferensiyalar kodifikatsion konvensiyalarni qabul qilish uchun chaqiriladi. Masalan, 1961 yildagi Diplomatik munosabatlar haqidagi Vena konferensiyasi, 1974 yildan 1982 yilgacha ishlab turgan Dengiz huquqi bo’yicha konferensiya shular jumlasidandir. Keyingi yillarda «konferensiya» atamasi o’rniga, hatto unda ko’pchilik mamlakatlar qatnashayotgan bo’lsa-da, «kengash» atamasini ishlatish tobora urf bo’lib bormoqda (Yevropada Xavfsizlik va Hamkorlik bo’yicha umumevropa kengashi). Atamalardagi bunday har xillik yuridik jihatdan hech qanday ahamiyatga ega emas. Ko’plab

majburiy hisoblanmasa-da, vijdoniylik prinsipining ta’siri o’laroq, ularni ma’naviy-siyosiy majburiyat sifatida ishtirokchilar hurmat qiladilar. Xalqaro munosabatlar amaliyotida iqtisodiy masalalar bilan bir qatorda, keng ko’lamdagi xalqaro munosabatlar masalalari bo’yicha davlatlar rahbarlarining oliy darajadagi kengashlaridan («katta sakkizlik»ning har yilgi uchrashuvlari) tobora ko’proq foydalanilayotir. Bunday kengashlarni o’tkazishda odatda maxsus protseduralarga amal qilinmaydi. Hozirgi zamon xalqaro huquqida xalqaro konferensiya har qaysisi bittadan ovozga ega bo’lgan kamida uchta davlatning rasmiy vakillaridan tashkil topgan, uchinchi davlatlar, hukumatlararo va nohukumat tashkilotlarning (ovoz huquqiga ega bo’lmagan) kuzatuvchilari ishtirok etishi mumkin bo’lgan, ishtirokchi davla

XULOSA Kurs ishini yozish natijasida quyidagi xulosalarga kelindi: -Bugungi kunda dunyoda tinchlik va xavfsizlikni taminlash eng dolzarb vazifalardan biri hisoblanadi, shu borada avvalo xalqaro tashkilotlarning o’rni va ahamiyati kattadir. Mamlakatimizda olib borilayotgan barcha ijtimoiy islohotlarning n е gizida asosiy bosh g’oya qilib yurt tinchligi va xalq farovonligi maqsad qilib olingan ekan, shubhasiz xalqaro maydondagi tajribalarni o’rganish va t е gishli xulosalar chiqarish orqali bu maqsadlarga osonroq va jadallik bilan erishish mumkin. - Xalqaro tashkilotlarni davlatlar muayyan umumiy maqsadga erishish uchun tuzadi va u ana shu umumiy manfaatni ro’yobga chiqarishda ishtirokchi davlatlarning qo’shma organi bo’lib xizmat qiladi. Shu bois, xalqaro tashkilotning vazifasi har bir a’zo

qoidalarini belgilovchi qarorlar qabul qilishni ko’zda tutadi. Qarorlar xalqaro tashkilotning ichki huquqiga muvofiq ravishda qabul qilinadi. -Xalqaro tashkilotlarning organlari qabul qiladigan hujjatlarning mazmuni hamda ularni qabul qilish tartibi har bir tashkilotning ichki huquqi bilan tartibga solinadi. Umuman olganda, mazkur hujjatlar ikki toifaga bo’linadi: birinchidan, organning o’z ishlarini tashkil qilishga taalluqli qarorlari. Bunday qarorlar odatda ko’pchilik ovoz bilan qabul qilinadi va majburiy hisoblanadi; ikkinchidan, tom ma’noda tashkilot maqsad va vazifalarini ro’yobga chiqarish uchun qabul qilinadigan qarorlar. Keyingi o’n yillikda konsensus usuli keng tarqalgan, unga ko’ra, qarshi e’tirozlarga uchramagan qaror qabul qilingan sanaladi. Bunday qarorlar rezolyutsiya, dekla

6. BMT a’zosi bo’lmagan davlatlar ham uning prinsiplariga muvofiq ravishda harakat qilishini ta’minlash, chunki bu xalqaro tinchlik va xavfsizlikni saqlab turish uchun qo’l kelishi mumkin; 7. BMTning aslida davlatlar ichki vakolatlariga mansub bo’lgan ishlariga aralashmasligi. 41

Foydalanilgan adabiyot lar 1. A.A.Azizxo’jayev, D.Q.Ahmedov.Xorijiy mamlakatlar konstitutsiyaviy huquqi. TDYUI.2010-yil. 2. O.Muhamedjanov ., M. Fayziyev. Mejdunarodnoye sotrudnichestvo i O’zbekistan. Vipusk IV. Tashkent-2000 g. 3. A.R. Raxmanov Problemi bezopastnosti: natsionalnom i globalnom urovnyax. Tashkent 2001 g. 4. A . X . Saidov , G . Z . Inomdjanova , A . Mamatkulov . Xalqaro ommaviy huquq bo ’ yicha uquv dasturi . Xalqaro huquqshunosga yordam. III- nashr . Toshkent 2000 y. 5. Xalqaro gumanitar xuquq. Toshkent, “Adolat”, 2000. 6. A.Saidov. Xalqaro xuquq. “Adolat”, 2001. 7. X.T.Odilkoriyev, B.E.Ochilov - Xozirgi zamon xalkaro huquqi T.: 2002. 8. Nazarova G.G`., Хalilov Х., Eshtaev A. va boshqalar. “Jahon iqtisodiyoti” (O`quv qo`llanma).T., 2005 . 9. Shodiev R.Х. Jahon iqtisodiyoti

Купить