Информация о документе

Цена 40000UZS
Размер 91.0KB
Покупки 0
Дата загрузки 31 Октябрь 2026
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет Социология

Продавец

DocX Seller

Дата регистрации 31 Октябрь 2026

0 Продаж

Xotin-qizlar va erkaklar uchun teng huquq va imkoniyatlar

Купить
KURS ISHI Mavzu: “ Xotin-qizlar va erkaklar uchun teng huquq va imkoniyatlar ”. MUNDARIJA KIRISH I.BOB O’ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA GENDER TENGLIKNING HUQUQIY ASOSLARI 1.1   O'zbekistonda xotin-qizlar  va  erkaklar  teng  huquqliligini  ta'minlashning   o'ziga  xos  jihatlari   1.2   Xotin-qizlar  va  erkaklar  uchun  teng  huquq  hamda  imkoniyatlar   ta’minlanishi  uchun  qabul  qilingan  konstitutsiyaviy  qonunlar  va  qonun  osti   hujjatlar II.BOB JAMIYATNING MA’NAVIY YANGILANISHIDA GENDER TENGLIKNING O’RNI 2.1     Gender  tenglikning   jamiyatdagi  o'rni  faolligi  yuksalishida  nodavlat   tashkilotiarning  o'rni 2.2   Barkamol  avlod  tarbiyasida  va  yuksak  ma’naviyatli  yoshlarni  tarbiyalashda gender  tenglikning  ahamiyatini   oshirish  omillari Xulosa Foydalanilgan adabiyotlar ro’yhati KIRISH O'zbekistonda mustaqilligimizning  dastlabki  yillaridanoq  xotin-qizlarning jamiyat  hayotida  ijtimoiy  faolligini  oshirishga  alohida  e'tibor  berildi.  Shu sababli  mamlakatimizda  olib  borilayotgan  xotin-qizlarga  oid  islohotlar  hamda ijtimoiy  faol  ayol  va  uning  axloqiy  xatti-harakatlarining  jamiyat  ravnaqidagi omilini  tahlil  etish  bugungi  kunning  dolzarb  mavzularidan  hisoblanadi.  Davlat va  jamiyat  qurilishi,  ishlab  chiqarish,  oila,  mahalla.  jamoat  tashkilotlari, fuqarolik  institutlari  faolyatida  ayollaming  ijtimoiy  faolligi  nihoyatda  zarur bo’lib,  ulardagi  ijtimoiy  faollik  sifatlarini  shakllantirish  va  kuchaytirish  muhim ahamiyatga  ega.  Zero,  ular  jamiyat  va  millatning  tayanchi,  shaxsning  fazl-u kamoli  va  axloqiy  barkamolligida  asosiy  o'rinni  egallovchi  insonlardir.          O'zbekiston  Respublikasida  bugungi  kunda  amalga  oshirilayotgan  islohotlar tufayli  ayollarning  jamiyatdagi  o'rni  va  mavqeyini  oshirish  borasida  bir  qancha ishlar  amalga  oshirilmoqda.  Prezidentimizning  «Bizning  onalarimiz,  opa- singillarimiz,  ayol  va  qizlarimizning  jamiyatdagi  o’rni  va  maqomini  oshirish, ularning  mehnat  va  turmush  tarzini  yengillashtirish  davlatimizning. jamiyatimizning  asosiy  va  ustuvor  vazifalaridan  bo'lib  qolishi  kerak» 1   degan so’zlari  o’z   isbotini  topmoqda.  Ayollar  ijtimoiy-siyosiy,  iqtisodiy  va  ma'naviy sohalarda  o'zlarining  intellektual  va  jismoniy  qobiliyatlarini  to'  liq  namoyon etib,  jamiyat  ma'naviyatini  yuksaltirishga  o'z  hissalarini  qo’shmoqdalar.          Mustaqillik  ayollarning  iste’dod  va  imkoniyatlarini  namoyon  etish  uchun sharoit  yaratib  berdi.  Shu  bois  mamlakatimizda  keng  ko’lamli  tub  islohotlarni amalga  oshirish,  xalqning  moddiy  va  ma'naviy  madaniyatini  yuksaltirish borasida  xotin  qizlarning  qo'shgan  hissalari  tobora  ortib  bormoqda.       O'zbekistonda  kadrlar  tayyorlash  milliy  dasturini  amalga  oshirishda  va jamiyatni  yangilash  jarayonida  olib  borilayotgan  barcha  sohadagi  islohotlarda ayollarning  o'rni  beqiyos.  Tarixga  nazar  tashlar  ekanmiz,  hozirgi  davrda ayollarga  munosabat  masalasida  ta’lab  qilinayotgan  qoidalar  ongi  islom dinining  ezgu  g'oyalari  bilan  sug'orilgan  xalqimizda  azaldan  mavjudligining guvohi  bo’lamiz.Umuman,  o'zbek  xalqining  hayotida  mavjud  bo'Igan  tartib- 1   •O'zbekiston  Respublikasi   Birinchi   Prezidenti  I. A. Karimovning  «O'zbekiston  Respublikasi  davlat  va jamiyat  qurilishida    xotin-qizlarning  rolini  oshirish  chora-tadbirlari  to'g'risida»  1995-yil  2-martda  qabul  gilingan  Farmoni.     qoidalar xalq  an'analari,  islom  dini  va  shariati  asosida  vujudga  kelganini hisobga  olsak,  hayot  qadimdan  Sharqda  oilaviy  turmush  tarziga  asoslanganligi, oilada  ayollar  e’zozlanganligi,  ularning  og'ir  ishga  jalb  etmaganligi,  ijobiy fazilatlarining  e’tirof  etilishi  bilan  ifodalanadi.       Xususan,  islom  qonunchiligida  ham  ayollarning  huquqlari  himoya  qilingan. Islom  ayolga  mehnatni  man  etmadi,  balki  o'z  tabiatiga  munosib,  shaxsiyatiga to'g'ri  keladigan  mehnat  bilan  shug'ullanishni  targ’ib  qiladi.  Shuningdek,  ayollar doim  erkaklar  himoyasida  bolgan,  turmushga  chiqqunicha  ota-onasining,  keyin erining,  qarigan  chog'ida  esa  farzandlarining  e'zozida  bo'Igan.  Ushbu  fikrning isboti  sifatida  quyidagi  hadisni  keltirish  o'rinli.  Bir  kishi  Payg'ambar  huzurlariga kelib:  «Amallardan  kimning  suhbatida  haqlik  va  yashilik  topamiz».  - deb so’radilar.  U  kishi:  «Onangning  suhbatidan  topasan»,  - dedilar.  Yana  bir  kishi Payg’ambar  huzurlariga  kelib:  «Ey  Allohning  Rasuli,  men  odamlardan  kimga yashilik  qilay?»  - deb  so’radi.  Payg'ambar:  «Onangga,  onangga,  onangga,  so'ng otangga»  - deganlar.  Chunki  ona  farzand  tarbiyasida  eng  mashaqqatli  vazifani o'z  boyniga  oladi.       O'zbek  ayollarining  betakror  siymolari  bo'Imish  To'maris.  Zebiniso, Nodirabegim,  Barchinoy,  Bibixonimlar  ham  o’zlarining  aqliy  va  jismoniy barkamolliklari  bilan  o'zbekona  sharm-hayo,  nafosat  va  latofatning  ibratli timsoliga  aylanganlar.  Shu  bois  bugungi  ayol  hurmatli  rahbar,  o'qituvchi, shifokor,  olimadir.  Har  bir  sohada  xalq  va  millat  taqdiriga,  kelajak  avlod barkamolligiga  erkaklar  bilan  bir  qatorda  o'zini  ma'sul  deb  biluvchi  faol ayollarimiz  soni  oshib  bormoqda.  Bugungi  kunda  oldimizda  turgan  muhim vazifalardan  biri  xotin-qizlarning  jamiyat  hayotida  faol  ishtirokini  ta'minlashdir.       Dunyoning  hech  bir  yeri  mamlakatimizdagi  singari  ayollarga  bolgan  e’tibor davlat  sivosati  darajasiga  ko’tarilmagan.  Buning  natijasi  o'laroq  jamiyatimizda ayollar  katta  ijtimoiy  kuchga  aylandi.  Mamlakatimizda  otkazilayotgan  barcha tadbirlar  ayollarning  ishtirokisiz  o'tmaydi.  Ayniqsa,  fan,  ta'lim  va  madaniyat sohasida  minglab  olima-yu  fozila  ayollar  mehnat  qilmoqdaki,  ular  jamiyal taraqqiyotida  o’z  mavqeyilari  va  munosib  o'rinlariga  egadirlar.       Mamlakatimizda  insonparvar  huquqiy-demokratik  davlat  va  jamiyat qurishda  xotin-qizlarning  ijtimoiy  faolligi  muhim  ahamiyatga  ega.  Zero,  yuksak ma'naviy  qadriyatlarga  ega  bo'lgan  shaxsgina  jamiyatning  ustuvor  va  strategik maqsadlarini  amalga  oshirishda  faollik  ko'rsata  oladi.  Shu  jihatdan  olganda, O'zbekiston  Respub-likasining  Birinchi  Prezidenti  I. A.  Karimov  xotin-qizlar masalasiga  alohida  to'xtalib:  «Bugun  ma'rifiy  dunyoda  xotin-qizlar  manfaati degan  alohida  masala  bor  va  uni  organish,  yechimini  topishga  juda  katta ahamiyat  berilishi  bejiz  emas.  Agar  ayollarga  yetarli  e’tibor  berilma-sa,  bunday jamiyatning  kelajagi  bo'Imaydi»? 2   - deb  ta'kidlagan  edi.        Jamiyatda  amalga  oshirilayotgan  demokratik  islohotlarning  muvaffaqiyati ayollarning  ushbu  jarayonlarda  faolligiga  ham  bog’liq.  Respublikamizda  xotin- qizlar  masalasining  davlat  siyosati  darajasiga  ko'tarilishi  bejiz  emas,  chunki keng  miqyosda  olib  borilayotgan  ishlar  o'z  ko'lami  jihatidan  ayollarning  barcha sohalardagi  ijtimoiy,  iqisodiy,  ma'naviy  manfaatlarini  qamrab  olgan.  Biroq ayollardan  jamiyatda  bo'layotgan  har  bir  vogea-hodisani  ongli  tahlil  eta oladigan,  o'tish  davriga  xos  qiyinchiliklari  yenga  oladigan,  har  tomonlama  yetuk bo'lishi  talab  etilmoqda.       Amalga  oshirilayotgan  demokratik  islohotlarda  ularning  bevosita  ishtiroki zarur.  Buning  uchun  ma'naviy,  ijtimoiy-maishiy  muammolarni  hal  qilishda xotin-qizlarning  faolligini  oshirish,  davlat  tomonidan  moddiy  va  boshqa yordamlar  ko’rsatish  bilan  birga,  ularning  ishlashi  uchun  shart-sharoit  va imkoniyatlar  yaratish  darkor.  Bugungi  globallashuv  jarayonida  yoshlar tarbiyasiga  «ommaviy  madaniyat»  ko'rinishlarining  turfa  ta'sirini  oldindan sezish  va  bu  borada  oilada  farzand  tarbiyasiga  yanada  jiddiy  ahamiyat  qaratish lozim  va  bu  xotin-qizlaring  yuksak  ma'naviyatli,  ma'rifatli  bo’lishini  taqazo qiladi. Shuningdek,  barkamol  aviod  tarbiyasida  xotin-qizlaring  ijtimoiylashuv muammolari  ijobiy  hal  etilishi  nafaqat  itimoiy-iqtisodiy  masalalarning yechimini  topishda,  balki  yangi  jamiyat  quruvchilarni  tarbiyalash  ishlarini 2   Karimov   I.A .  Xotin-qizlar  faolligini  oshirish  - davr  talabi.  O'zbekiston  Respublikasi  Birinchi  Prezidentining  2004-  yil 25-   maydagi  «O'zbekiston  Xotin-gizlar  qo'mitasi  faoliyatini  qo'llab-quvatlash  borasidagi  qo'  shimcha  chora-tadbirlar   To’g'risida»gi  Farmonida  belgilab  berilgan  vazifalar  mahokamasiga  bag'ishlangan  majlisidagi  nutqi. to’g’ri tashkillashtirish  va  amalga  oshirish  borasida  ham  ulkan  ahamiyat  kasb etmoqda.  Shu  sababli  bugungi  kunda  inson,  shaxs  muammosi  jamiyat miqyosida  ham,  ijtimoiy-  gumanitar  fanlar  sohasida  ham  eng  dolzarb  masalalar darajasiga  ko’tarildi.     Insoniyat  yaralibdiki,  erkak  va  ayollar  o'rtasidagi  munosabat,  jamiyatda, oilada  ularning  roli,  gender  tenglik  va  gender  adolat  muammolariga  e’tibor qaratilib  kelinadi.Bugungi  kunga  kelib  ijtimoiy  hayotning  asosiy  jabhalarida gender  tenglikni  ta'minlash  butun  jamiyatning  taraqgiyotiga  xizmat  gilishi  o'z isbotini  topgan.  Bugungi  "Oila  va  xotin-qizlar"  ilmiy-tadqiqot  instituti tomonidan  o'tkazilayotgan  mazkur  konferensiya  yurtimizda  xotin-gizlarning huquq  va  manfaatlarini  himoya  gilish  bo'yicha  amalga  oshirilayogan  islohotlar, amalga  oshirilayotgan  tizimli  chora-tadbirlarning  bir  qismi  bo'lib,  unda  gender tengligini  ta'minlash  sohasidagi  muammolarni  ilmiy  jihatdan  organish  va  ularga yechim  sifatida  ilmiy  asoslangan  takliflarni  ishlab  chiqish,  aholi  o'rtasida  gender qadriyatlarini  targ'ib  qilish,  mazkur  masalalar  bo'yicha  tajriba  almashish  asosiy maqsad  sifatida  belgilangan.       Mamlakatimizda  so'nggi  yillarda  gender  tenglik  tamoyilini  jamiyatga singdirish  bilan  bog'liq  amalga  oshirilayotgan  islohotlar  diqqatga  sazovordir. O'zbekiston  Respublikasi  Prezidenti  Shavkat  Mirziyoyev  2020-yil  23-sentabr kuni  Birlashgan  Millatlar  Tashkiloti  Bosh  Assambleyasining  75-yubiley sessiyasida  o'zbek  tilida  so'zlagan  nutqida  O'zbekistonni  siyosiy,  ijtimoiy  va iqtisodiy  modernizatsiya  qilishning  ustuvor  yo'nalishlarini  ko'rsatib,  gender masalasiga  alohida  to  xtalib  o'tdi.  Jumladan,  "Biz  uchun  gender  tenglik  siyosati ustuvor  masalaga  aylandi.  Xotin-gizlarning  davlat  boshqaruvidagi  o'rni  tobora kuchaymoqda.  Yangi  parlamentimizda  ayol  deputatlar  soni  ikki  barobarga ko'paydi" 3 ,  - deb  mamlakatimizda  xotin-qizlar  siyosati  bo'yicha  amalga oshirilayotgan  ishlarni  ta'kidlab  o'tdi.  Haqiqatan  ham,  bugungi  kunda mamlakatimizda  xotin-qizlarning  o'z  imkoniyatlarini  to'laqonli  ro'yobga 3   "O'zbekistonda  gender  tengligini  ta'minlashning  dolzarb  masalalari:  joriy  holat,  vazifalar  va istiqbol"  mavzusidagi   Respublika  ilmiy-amaliy  konferensiyasi  materiallari  to’plami  / "Oila  va xotin-qizlar"  ilmiy-tadqiqot  instituti.  -Toshkent:   Mahalla  va oila  nashriyoti,  2022. chiqarishlari uchun  barcha  shart-sharoitlarni  ta'minlash  davlat  siyosati darajasiga  ko’tarilgan.        Ilk  bor  Markaziy  Osiyo  davlatlari  yetakchi  ayollarining  muloqoti  tashkil etildi  Gender  masalalari  yuzasidan  O'zbekistonning  Markaziy  Osiyo  davlatlari orasida  yuritayotgan  ilg'or  siyosati  natijasida  2021-yilda  birinchi  bo'lib muloqotga  O'  zbekiston  raislik  qildi.       Yurtimizda  ayollar  huquqlari  himoyasini  tubdan  kuchaytirish,  har tomonlama qo'llab-quvvatlashga  doir  30  dan  ortiq  me'  yoriy-huquaiy  hujjat  qabul  qilinib, amaliyotga  tatbiq  etildi.  Xususan,  "Xotin-qizlar  va  erkaklar  uchun  teng  huquq hamda  imkoniyatlar  kafolatlari  to'g'risida"gi  handa  " Xotin-qizarni  tazyiq  va zo’ravonlikdan  himoya  qilish  to'g'risida"gi  Qonunlar  qabul  qilindi.  Joriy  yilning 1-mart  sanasida  qabul  qilingan  "Oila  va  xotin-qizlar  bilan  ishlash,  mahalla  va nuroniylarni  qo'llab-quvvatlash  tizimini  takomillashtirish  chora-tadbirlari to'g'risida"  gi  Prezident  Farmoni  hamda  joriy  yilning  7-martida  qabul  qilingan "Oila  va  xotin-qizlarni  tizimli  qo  'llab-quvvatlashga  doir  ishlarni  yanada jadallashtirish  chora-tadbirlari  to'  g'risida"  Prezident  Farmoni  xotin-qizlar  bilan ishlash  tizimining  yangi  bosqichga  ko'tarilishiga  olib  keldi,  "2022-2026-yillarda xotin-qizlarning  mamlakat  iqtisodiy,  siyosiy  va  ijtimoiy  hayotining  barcha jabhalarida  faolligini  oshirish  bo  'yicha  Milliy  Dastur"  qabul  gilindi  O'z navbatida,  gender  tengligini  ta'minlash  bo'  yicha  muammolar  ham  yetarlicha Xotin-qizlarning  muammolarini  o'rganish,  ishsiz  xotin-qizlarni  mehnat  bozorida talab  yuqori  bo'lgan  kasb-hunarlarga  o' qitish,  ish  bilan  ta'minlash  ishlari  tizimli yo'lga  qo'yilmagani,  yordamga  muhtoj  bo'lgan  va  og'ir  ijtimoiy  ahvolga  tushib qolgan  xotin-gizlarga  ijtimoiy-huquiy,  psixologik  va  moddiy  yordam  ko'rsatish, ularni  ehtiyojmandlik  holatidan  chiqarishga  garatilgan  ishlar  samarali  tashkil etilmagani,  xotin-qizlarning  huquqiy  madaniyatini  oshirish,  ular  tomonidan sodir  etilayotgan  huquqbuzarliklarga  sabab  bolgan  omillar  va  shart-sharoitlarni bartaraf  etishga  hamda  huquiy  oqibatlarini  targ'ib  gilishga  qaratilgan  tadbirlar ko'lami  yetarli  emasligi,   hududlarda,  ayniqsa,  qishloqlarda  voyaga  yetayotgan qizlarning  iqtidorlarini  o'z  vaqtida  aniqlash,  ularni  ro'yobga  chiqarishga  ko maklashish tizimi  joriy  etilmagani  kabilar  shular  jumlasidandir.  Mazkur muammolarni  hal  etish  bugungi  kunda  mamlakatimizda  xotin-qizlarni  qo'llab- quvatlash,  gender  tengligini  ta'minlash,  xotin-qizlarning  mamlakat  iqtisodiy, siyosiy  va  ijtimoiy  hayotining  barcha  jabhalarida  faolligini  oshirish  yo’lidagi asosiy  vazifalar  hisoblanadi.       Albatta,  yutuqlarimiz  salmoqli.  Lekin  gender  tengligini  ta'minlashda  tizimli islohotlar  va  ta'sirchan  chora-tadbirlarni  talab  qiluvchi  muammolar  ham haligacha  mavjud.  Jumladan,  xotin-qizlarning  davlat  hokimiyati  va boshqaruvidagi  faoliyati   to'g'risida  jamiyatdagi  salbiy  qarashlar  ularning  siyosiy jarayonlarda  o'z  g'oyalarini   ilgari  surishiga  to'sqinlik  qilmoqda.  Aksariyat hollarda  xotin-qizlarga  iqtisodiy   ahamiyatga  ega  bo'Imagan  va  haq  to 'lanmaydigan  uy  xo'jaligi  ishlari  yuklatilmoqda.   Ta'  limda  xotin-qizlar  va erkaklar  o'rtasida  keskin  tafovutlar  kuzatilib,  bugungi  kunda  umumiy  o'rta  ta'lim o'  qituvchilarining  70  foizdan  ortig'  ini  ayollar  tashkil  etmoqda.  Ta'limning pedagogika  va  gumanitar  fanlar  yo'nalishlarida  tahsil  olayotgan  xotin-gizlar ulushi  68  foizni  tashkil  etsa,  muhandis-texnik  va  huqugshunoslik  sohalarida ularning  ulushi  hamon  kamligicha  (24  foiz)  qolmoqda.         Shunday  qilib,  bugungi  konferensiya  gender  tengligini  ta'minlash,  xotin- gizlarning  ijtimoiy  muammolarini  hal  qilish,  erkaklar  bilan  bir  qatorda  ular uchun  teng  imkoniyatlar  yaratish,  ularning  huqugiy  savodxonligini  oshirish, xotin-qizlarga  eskicha  an'anaviy  munosabat  hamda  shakllangan  stereotiplarni yo'qotish,  tazyiq,  zo’ravonliklarning  oldini  olish,  shuningdek,  uni  vujudga keltiruvchi  sabablarni  kamaytirish  bo'yicha  amalga  oshirilayotgan  uzviy ishlarning  bir  qismi  hisoblanadi.  Bugungi  "O'zbekistonda  gender  tengligini ta'minlashning  dolzarb  masalalari:  joriy  holat,  vazifalar  va  istiqbol" mavzusidagi  Respublika  ilmiy-amaliy  konferensiyasining  ishiga  muvaffaqiyat tilaymiz! 4 Birlashgan  Arab  Amirliklarining  Dubay  shahrida  Butunjahon  ayollar forumi  ochilgani,  unda  O‘zbekiston  Repsublikasi  Prezidenti  Shavkat 4   "O'zbekistonda  gender  tengligini  ta'minlashning  dolzarb  masalalari:  joriy  holat,  vazifalar  va istiqbol"  mavzusidagi   Respublika  ilmiy-amaliy  konferensiyasi  materiallari  to’plami  / "Oila  va xotin-qizlar"  ilmiy-tadqiqot  instituti.  -Toshkent:   Mahalla  va oila  nashriyoti,  2022.  - 228  b. EGAMBERDIYEVA  NODIRA  MELIBAYEVNA,  Oila  va xotin-gizlar  davlat  qo  'mitasi  rais  o'rinbosari,"Oila  va xotin-gizlar"  ilmiy-tadgiqot  instituti  direktori,  pedagogika  fanlari  doktori,  professor Nutqidan Mirziyoyevning to‘ng‘ich  qizi  – Milliy  mass-mediani  qo‘llab-quvvatlash  va rivojlantirish  jamoat  fondi  Vasiylik  kengashi  raisi  o‘rinbosari,  O‘zbekistonda gender  tengligini  ta’minlash  komissiyasi  a’zosi  Saida  Mirziyoyeva  ishtirok  etib, nutq  so‘zlagani  haqida  xabar  bergan  edik.   Ho‘sh,  Saida  Mirziyoyeva  xalqaro minbarda  turib  nimalar  dedi,  O‘zbekistonda  ayollar  huquqlarini  ta’minlash masalaini  qay  tomonlama  ko‘rsatib  berdi. “Hurmatli  mehmonlar,  aziz  hamkasblar!  Assalomu  alaykum.  Bugun ushbu  tadbirda  sizlar  bilan  ishtirok  etish  men  uchun  katta  sharaf  va  men  zoti Oliyalari  shayx  Manal  bint  Muhammad  bin  Roshid  Al  Maktumga  ushbu  forum, ayollarning  huquqlari  va  barchaga  teng  imkoniyatlarni  belgilovchi  global platformani  tashkil  etganliklari  uchun  minnatdorlik  bildiraman.  Ayollar  va  yosh avlod  kelajagini,  bugungi  dunyoda  ular  duch  kelayotgan  xatarlarni  muhokama qilish  maqsadida  vizioner  va  innovatorlarni  bir  yerga  to‘plash  hamda  biz  istagan kelajakka  rejalar  tuzish  uchun  Birlashgan  Arab  Amirliklaridan  yaxshiroq  joy yo‘q.  Bu  forum  hamkasblar  va  do‘stlar  bilan  dunyoni  barchamiz  uchun,  ayollar va  erkaklar  uchun  yaxshilash  borasida  fikr  almashishda  ajoyib  imkoniyatdir. Birlashgan  Arab  Amirliklari  taraqqiyot  naqadar  tez  bo‘lishi  mumkinligi,  buni hech  istisnosiz  barcha  hamjamiyatlar  uchun  xavfsiz  amalga  oshirishning  yuksak namunasi  hisoblanadi.  Biz  bu  yerda  bir-birimizdan  o‘rganish,  bir-birimizni ko‘llab-kuvvatlash,  kuch  ulashish  va  ruhlantirish,  ayollarning  insoniyat sivilizatsiyasi  rivojlanishiga  hissa  qo‘sha  olishlari  uchun  ularning  rolini  oshirish maqsadida  yig‘ilganmiz.  Shunga  aminmanki,  o‘zbek  ayollarining  ham  dunyoga aytar  so‘zi  bor,  ular  insoniyatning  iqtisodiy  va  madaniy  taraqqiyotiga  salmoqli hissa  qo‘sha  oladi”,  degan  Mirziyoyeva. 5 5   Birlashgan  Arab  Amirliklarining  Dubay  shahrida  Butunjahon  ayollar  forumi  ochilishida  O’zbekiston   Respublikasi  Prezidentining  to’ng’ich  qizi  – Milliy  mass  mediani  qo’llab  quvvatlash  va rivojlantirish  jamoat   fondi  Vasiylik  kengashi  raisi  o’rinbosari,  O’zbekistonda  gender  tengligini  ta’minlash  komissiyasi  a’zosi  Saida   Mirziyoyevaning  nutqidan   O‘ZBEKISTONDA XOTIN-QIZLAR VA ERKAKLAR TENG HUQUQLILIGINI TA’MINLASHNING O‘ZIGA XOS JIHATLARI O‘zbekistonga xalqaro  hamjamiyatning  muayyan  ijobiy  munosabati xalqaro  huquqning  umume’tirof  etilgan  normalari  mamlakatimiz  normativ- huquqiy  bazasiga  implementatsiya  qilinganligi,  ulardagi  normalarga  amal qilinishi,  davlatda  inson  huquq  va  erkinliklari  ta’minlanganlik  darajasi institutsional  va  huquqiy  asoslari  yaratilganligi  hamda  ularga  rioya  qilinishi ustidan  nazoratning  ta’sirchan  mexanizmlari  mavjudligiga  qarab  ham shakllanadi.       Umuman,  ushbu  normalarining  muhimligi  shundaki,  ular  inson,  jumladan, O‘zbekiston  aholisining  teng  yarmini  tashkil  etuvchi  ayollar  huquqlari  va qonuniy  manfaatlarini  ro‘yobga  chiqarish  barobarida  davlatning  xalqaro maydondagi  nufuziga  ta’sir  ko‘rsatadi.  Yuqoridagilarga  asoslanib  shuni  qayd etish  lozimki,  ayol  huquqlarini  himoya  qilish  borasidagi  amaliy  ishlarni samarali  tashkil  etishda  mazkur  sohaga  oid  xalqaro-huquqiy  va  milliy  normativ- huquqiy  hujjatlar  ijrosi  hamda  institutsional  mexanizmlarning  yaratilganligi muhim  ahamiyatga  ega.       Zero,  BMTning  “Vena  deklaratsiyasi  va  Harakatlar  dasturi”ning  18-bandida qayd  etilganidek,  “...ayollar  va  qizlarning  huquqlari  umumiy  inson huquqlarining  tarkibiy  va  bo‘linmas  qismidir” 6         Hozirgi  vaqtda  ayollar  huquqlari  bo‘yicha  xalqaro  huquq  80  dan  ortiq umumjahon  va  mintaqaviy  konvensiyalarni  o‘z  ichiga  oladi.  Mazkur  hujjatlar qatnashchi  davlatlar  uchun  majburiy  norma  hisoblanadi. 7        XX  asrga  kelib,  inson  huquqlari  sohasidagi  eng  asosiy  hujjat  BMT  Bosh Assambleyasi  tomonidan  qabul  qilingan  Inson  huquqlari  umumjahon deklaratsiyaning  muqaddimasidayoq  erkak  va  ayolning  teng  huquqliligiga alohida  e’tibor  qaratilgan 8   . 6   BMTning  rasmiy  veb-sayti  https://www.un.org/ru/documents/decl_conv/declarations/viendec93.shtml 7   Saidov  A.,  Tadjixanov  U. Huquqiy  madaniyat  nazariyasi.  Ikki  tomli.  1-tom  // Mas’ul  muharrir  akademik Sh.Z.O‘razayev.  – Toshkent:  O‘zbekiston  Respublikasi  IIV  Akademiyasi,  1998.  – B. 91. 8   Инсон  ҳуқуқлари  умумжаҳон  декларацияси  // Принята  резолюцией  217  А ( III )  Генеральной  Ассамблеи ООН  от 10 декабря  1948  года   https :// www . un . org / ru / documents / decl _ conv / declarations / declhr . shtml   Ўзбекистон  Республикаси  мазкур  ҳужжатни  1991  йил  30 сентябрда  ратификация  қилди.      Albatta,  Iqtisodiy,  ijtimoiy  va  madaniy  huquqlar  to‘g‘risidagi  xalqaro  pakt ham  Fuqarolik  va  siyosiy  huquqlar  to‘g‘risidagi  xalqaro  pakt 9   ham  BMTning yarim  asrdan  ortiq  tarixi  davomida  ayollar  huquqlariga  taalluqli  bir  qator xalqaro  normativ-huquqiy  hujjat 10 lar  ham  ayollar  huquqlarini  himoya  qilishga xizmat  qilish  bilan  birga  milliy  qonunchilik  shakllanishida  ustuvor  qoidalar sifatida  foydalanildi.  Ammo  tom  ma’nodagi  ayollar  huquqlariga  oid  xalqaro standartlar  shakllanishini  olimlar  aynan  BMTning  “Xotin-qizlarni  kamsitishning har  qanday  shakllariga  barham  berish  to‘g‘risidagi  konvensiya”si 11   hamda “Ayollarga   nisbatan   zo‘ravonlikka   barham   berish   to‘g‘risidagi deklaratsiya”ning  qabul  qilinishi  bilan  bog‘laydilar24.  Biz  mazkur  yondashuvni qo‘llab-quvvatlaymiz  hamda  “Ayollarga  nisbatan  zo‘ravonlikni  bartaraf  etish to‘g‘risida”gi  Deklaratsiyani  O‘zbekiston  Respublikasi  tomonidan  siyosiy jihatdan  qo‘llab  quvvatlab,  uning  qoidalariga  amal  qilish  maqsadga  muvofiq, deymiz.  Chunki  “Ayollarga  nisbatan  kamsitishning  barcha  shakllarini  bartaraf etish  to‘g‘risidagi  Konvensiya”ning  samarali  amalga  oshirilishida  ushbu Deklaratsiya  jarayonni  kuchaytiradi  va  to‘ldiradi,  deb  hisoblaymiz.         So‘nggi  yillarda  O‘zbekistonda  xotin-qizlarni  kamsitishning  har  qanday shakllariga  barham  berishga  qaratilgan  hamda  xotin-qizlar  va  erkaklar  uchun huquq  va  imkoniyatlar  tengligini  ta’minlash,  jamiyat  va  davlat  boshqaruvida ularning  to‘laqonli  ishtirokini  tashkil  etish,  xotin-qizlarni  ijtimoiy,  iqtisodiy  va huquqiy  qo‘llab-quvvatlash  maqsadida  keng  ko‘lamli  islohotlar  amalga oshirilmoqda,  yangi  milliy  normativ-huquqiy  mexanizmlar  ishlab  chiqilib, hayotga  tatbiq  etilmoqda.  Ushbu  yo‘nalishda  respublikamizda  xalqaro huquqning  norma  va  standartlari  asosida  gender  tengligi  sohasida  ikkita  qonun va  40  ga  yaqin  qonun  osti  hujjatlar  qabul  qilindi.   9   БМТ  Бош  Ассамблеясининг  2200  А ( XXI )-сонли  резолюцияси  билан  1966  йил  16 декабрда  қабул қилинган  1976  йил  3 январда  кучга  кирган.  //  https :// www . un . org / ru / documents / decl _ conv / conventions / pactecon . shtml   // Ўзбекистон  Республикаси  мазкур  хужжатни  1995  йил  28 сентябрда  ратификация қилган.   https :// lex . uz / docs /2686024. 10   Права  человека  - конвенции  и соглашения  //  https    ://   www    .   un   .   org    /   ru   /   documents    /   decl    _   conv    /   conv    _   hr   .   shtml    11   БМТ  Бош  Ассамблеясининг  34/180-сонли  резолюцияси  билан  1979  йил  18 декабрда  кабул  килинган 1981  йил  3 сентябрда  кучга  кирган.  //  https :// www . un . org / ru / documents / decl _ conv / conventions / cedaw . shtml   // Узбекистон  Республикаси  мазкур  хужжатни  1995  йил  18 августда  ратификация  килган.  // https :// advice . uz / ru / document /2699.      Shu  o‘rinda  shuni  ta’kidlash  o‘rinliki,  O‘zbekiston  Respublikasining  “Xotin- qizlarni  tazyiq  va  zo‘ravonlikdan  himoya  qilish  to‘g‘risida” 12 gi  shuningdek, “Xotin-qizlar  va  erkaklar  uchun  teng  huquq  hamda  imkoniyatlar  kafolatlari to‘g‘risida” 13   gi  qonunlarning  qabul  qilinishi  o‘ta  muhim.         Qonunchiligimizda  birinchi  marta  “gender”,  shuningdek,  jins  belgisiga  qarab “bevosita”  va  “bilvosita”  kamsitish  kabi  tushunchalar  aks  ettirildi.  Nimalar  jins bo‘yicha  kamsitish  hisoblanmaydi  kabilar  ochiqlandi 14 .  Shuning  barobarida, O‘zbekistonda  xotin-qizlar  va  erkaklar  teng  huquqliligini  o‘rganishlar  va natijalar  tahlili  asosida,  O‘zbekiston  Respublikasi  “Xotin-qizlar  va  erkaklar uchun  teng  huquq  hamda  imkoniyatlar  kafolatlari  to‘g‘risida”gi  Qonunga quyidagi  tushunchani  kiritish  taklif  etiladi:  “Gender  stereotiplari  – ma’lum  bir davrda  vujudga  kelgan  ayollar  va  erkaklarning  gender  rollari  va  farqlari, xususiyatlari  to‘g‘risidagi  jamiyat  a’zolarida  shakllangan  barqaror  salbiy g‘oyalar,  fikrlar  (amaliyot)  yig‘indisi”.       O‘rganishlar  shuni  ko‘rsatdiki,  qo‘shni  MDH  va  xorijiy  davlatlarning  tegishli tazyiq  va  zo‘ravonlikdan,  oilaviy-maishiy  zo‘ravonlikdan  himoya  qilish to‘g‘risidagi  Qonunlarida  asosiy  tushunchalar  sifatida:  oilaviy-maishiy zo‘ravonlik,  shilqimlik  yoki  tegajog‘lik  (xarassment)  hamda  axloqqa  zid  xulq- atvor  tushunchalari  kiritilgan.  Shu  ijobiy  tajriba  va  amaliyot  natijasini O‘zbekiston  Respublikasining  “Xotin-qizlarni  tazyiq  va  zo‘ravonlikdan  himoya qilish  to‘g‘risida”gi  Qonunning  3-moddasiga  qo‘shimcha  kiritish  maqsadga muvofiq,  deb  hisoblaymiz.        Albatta,  ota-onalarning  farzandlar  tarbiyasidagi  mas’uliyatni  oshirish  ham bugungi  kunda  har  doimgidan-da  dolzarblik  kasb  etmoqda.  Shu  maqsadda “Vasiylik  va  homiylik  to‘g‘risida”gi  O‘zbekiston  Respublikasi  Qonunining  20- moddasiga  quyidagi  tahrirda  o‘zgartirish  kiritish  tavsiya  etiladi:  “Uzoq muddatga  yashash  joydan  chiqib  ketayotgan  ota-onalar  tomonidan  voyaga 12   Қонун  ҳужжатлари  маълумотлари  миллий  базаси,  03.09.2019  й.,  03/19/561/3680-сон;  Қонунчилик маълумотлари  миллий  базаси,  21.04.2021  й.,  03/21/683/0375-сон,  10.12.2021  й.,  03/21/736/1144-сон https    ://   lex    .   uz   /   docs    /4494709    13   Қонун  ҳужжатлари  маълумотлари  миллий  базаси,  03.09.2019  й.,  03/19/562/3681-сон;  Қонунчилик маълумотлари  миллий  базаси,  21.04.2021  й.,  03/21/683/0375-сон   https :// lex . uz / docs /4494849 14   “Хотин-қизлар  ва эркаклар  учун  тенг  ҳуқуқ  ҳамда  имкониятлар  кафолатлари  тўғрисида”ги Ўзбекистон  Республикаси  Қонуни  // Қонун  ҳужжатлари  маълумотлари  миллий  базаси,  03.09.2019 й.,  03/19/562/3681-сон;  Қонунчилик  маълумотлари  миллий  базаси,  21.04.2021  й.,  03/21/683/0375-сон yetmagan farzandiga  vasiy  yoki  homiy  tayinlashning  majburiy  tartibi  joriy qilinadi”.       Tadqiqotlarimiz  hali  hamon  gender  masalalarida  noto‘g‘ri  fikr  va tushunchalar  mavjudligini  ko‘rsatmoqda.  Shundan  kelib  chiqib,  oliy  ta’lim muassasalarida  Gender  tenglikni  ta’minlash  bo‘yicha  jahon  tajribasi,  natijalari uning  afzallik  va  yutuqlari,  O‘zbekistonda  amalga  oshirilayotgan  islohotlarni yorituvchi  kurslar  tashkil  qilish  maqsadga  muvofiq.       Gender  tengligini  ta’minlash  siyosatida  natijadorlik  va  hisobdorlikni  oshirish uchun  gender  adolatiga  taalluqli  statistika  va  ma’lumotlarni  jamlab  borish muhimdir.  Statistik  ma’lumotlar  son  va  sifat,  xususiyat,  vaqt  (ma’lum  bir  davrni ichiga  oladigan)  va  barchasi  ochiqlik,  shaffoflik  va  foydalanishga  qulay bo‘lishini,  barcha  tashkilotlardan  ma’lumotlar  vaqtida  yig‘ilishini,  javobgarlik masalasini  ham  belgilab  qo‘yish  lozim.  Sababi  to‘liq  va  aniq  bo‘lgan  statistik ma’lumotlar  vaziyatga  faktik  baho  berishga  yordam  beradi.         Shuningdek,  xorijiy  davlatlarning  gender  tenglik  borasida  olib  borayotgan ishlari  samaradorligini  ko‘rsatuvchi  xalqaro  reytinglarda  O‘zbekiston  o‘rnini yetakchi  davlatlar  qatoriga  olib  chiqish  yuzasidan  har  bir  reyting  bo‘yicha alohida  chora-tadbirlar  rejasini  ishlab  chiqish  va  bajarilishi  yuzasidan  har chorakda  hisobot  tayyorlash  natijadorlikni  oshiradi.       Yuqorida  qayd  etilgan  fikrlardan  kelib  chiqib,  takliflar  hozirgi  ma’rifiy dunyoda  inson  huquqlarining  ajralmas  qismi  hisoblangan  xotin-qizlar huquqlarini  jamiyat  hayotining  barcha  munosabatlarida  to‘laqonli  ishtirok etishiga  xizmat  qiladi,  deb  ishonamiz. 15       Bugungi  kunda  mamlakatimizda  yosh  avlod  tarbiyasiga,  ularning  har tomonlama  kamol  topishida  ota-onalarning  huquq  va  majburiyatlarini  teng ravishda  amalga  oshirish  bo‘yicha  keng  ko‘lamli  ishlar  amalga  oshirilmoqda. Bu  bejiz  emas,  albatta.  Zero,  ota-onalarning  huquq  va  majburiyatlarini  amalga oshirishdagi  tenglik  tamoyili  bolalarning  kamol  topishida  asosiy  o‘rin  egallaydi. Shu  boisdan  yosh  avlodning  jismoniy,  ma’naviy,  intellektual  jihatdan  kamol 15   Gaffarova   Shaxnoza   Nuritdinovna , Toshkent   davlat   yuridik   universiteti   tayanch   doktoranti topishida ota-onaning  huquq  va  majburiyatlarini  tenglik  tamoyilini  tahlil  etish maqsadga  muvofiq  sanaladi.       Prezidentimiz  Shavkat  Mirziyoyev  ta’kidlaganidek,  “onalar  va  bolalar sog‘lig‘ini  muhofaza  qilish,  ayollarning  turmush  sharoitlarini  hisobga  olgan holda  ish  bilan  ta’minlash,  opa-singillarimizning  og‘irini  yengil  qilish  uchun  har tomonlama  imkoniyat  yaratish,  xotin-qizlarning  ijtimoiy-siyosiy  hayotimizdagi o‘rni  va  nufuzini  oshirish  bo‘yicha  davlat  siyosatini  faol  davom  ettirishni  biz o‘zimizning  eng  muhim  vazifamiz  deb  bilamiz” 16         Ota-ona  huquqlarining  tengligi  nafaqat  oila  qonunchiligi  bilan  balki  boshqa huquq  sohalarida  ham  ayol  va  erkak  o‘rtasidagi  huquqlarning  tengligi  prinsipi asosida  namoyon  bo‘ladi.  Ota-onaning  bolalarga  nisbatan  huquqlari  tengligi O‘zbekiston  Respublikasi  Oila  kodeksning  71  moddasida  o‘z  ifodasini  topgan bo‘lib,  ota-ona  o‘z  bolalariga  nisbatan  teng  huquq  va  mujburiyatga  ega hisoblanadi.  Bu  huquq  va  majburiyatlar,  o‘z  navbatida,  ota-onalik  huquqlarini amalga  oshirishni  o‘z  ichiga  oladi.  Mazkur,  huquqlar  sirasiga  quyidagilarni kiritish  mumkin: –  ota-onalar  farzandlarini  tarbiyalash; –  ota-onalar  o‘z  farzandlarini  huquq  va  manfaatlarini  himoya  qilish; –  ota-onalik  huquqlarini  amalga  oshirish; –  bola  bilan  to‘siqsiz  muloqot  qilish; –  bolaning  yashash  joyini  belgilash; –  ota-onalik  huquqini  himoya  qilish  kabilarni  o‘z  ichiga  oladi. xususan,  ota-onalar  quyidagilarga  majburdirlar: –  bolani  boshqa  odamlarning  huquq  va  erkinliklarini  hurmat  qilish,  o‘z  oilasiga, o‘z  xalqiga  va  o‘z  Vataniga  muhabbat  ruhida  tarbiyalash; –  bolaning  sog‘lig‘i,  uning  jismoniy,  ma’naviy  va  axloqiy  rivojlanishi  haqida g‘amxo‘rlik  qilish; –  bolaning  to‘liq  umumiy  o‘rta  ta’lim  olishini  ta’minlash,  uni  mustaqil  hayotga tayyorlash; 16   Mirziyoyev  Sh.M.  Erkin  va farovon,  demokratik  O‘zbekiston  davlatini  birgalikda  barpo  etamiz  // O‘zbekiston  Respublikasi  Prezidenti  lavozimiga  kirishish  tantanali  marosimiga  bag‘ishlangan  Oliy  Majlis palatalarining  qo‘shma  majlisidagi  nutq.  – Toshkent:  O‘zbekiston,  2016.  – B.56 – bolani  hurmat  qilish; Bolani  tarbiyalash  huquqi  har  bir  ota-onaning  shaxsiy  ajralmas  huquqidir.  Ota- onalarning  bolalarni  tarbiyalash  huquqi  nafaqat  davlat  yordami  tufayli,  balki ota- onalar  tomonidan  ularni  tarbiyalash  majburiyatini  bajarish  orqali  ta’minlanadi. Bu  vazifalarga  bolaning  salomatligi,  jismoniy,  aqliy  va  axloqiy  rivojlanishiga g‘amxo‘rlik  qilish  kiradi.  Bu  ota-onalarning  eng  muhim  vazifalari  bo‘lib,  bu  esa ikkita  guruhni  tashkil  qiladi.        Ulardan  biri  bolaning  jismoniy  rivojlanishi  bilan  bevosita  bog‘liq  bo‘lib,  u ko‘p  jihatdan  uning  ovqatlanishiga,  yashash  joyiga  bog‘liq.         Ikkinchisi,  voyaga  yetmagan  bolaning  aqliy,  ma’naviy,  axloqiy rivojlanishigataalluqlidir  va  bolani  shaxs  sifatida  shakllantirishning  tabiatda yanada  murakkabvositalari  va  usullari  mavjudligini  anglatadi.  Bunday mas’uliyatni  amalga  oshirishdaota-onalarning  o‘rni  endi  yanada  yaqqol namoyon  bo‘lmoqda. Bolaning  ma’naviy  dunyosi  ko‘p  jihatdan  uning  shaxslararo  muloqotga tayyorligi,darslarga  bo‘lgan  intilishi,  ongi  va  his-tuyg‘ularini  boshqarish qobiliyatiga  bog‘liq.Ota-onalik  majburiyatlarini  bajarish  nafaqat  ota-ona huquqlarini  amalga  oshirishgayordam  beradi,  balki  kerakli  tasdiqlangan  xatti- harakatlarning  namunasi  – uning  modeli  bo‘lib  xizmat  qiladi.       Xususan,  M.S.Malkevich  bolani  parvarish  qilish  huquqini  amalga  oshirish tenglik  tamoyilini  to‘g‘ri  qo‘llash  uchun  aliment  to‘lovchining  bunday mablag‘larning  sarflanishini  nazorat  qilish  qobiliyatini  ham  nazarda  tutishi kerak 17 ligini  etirof  etadi.  Fikrimizcha,  mazkur  g‘oya  o‘rinli  hisoblanib,  ota- onaning  bola  parvarishlash  bilan  bog‘liq  majburiyatida  tenglik  prinsipini  o‘zida namoyon  qiladi.         Ota-onalik  huquqiga  ega  bo‘lgan  shaxslar  o‘z  farzandlarining  tarbiyasi  va rivojlanishi  uchun  javobgardirlar.  Birlashgan  Millatlar  Tashkilotining  “Bola huquqlari  to‘g‘risida”gi  Konvensiyasiga  ko‘ra,  bu  mas’uliyat  ota-ona  qayerda bo‘lishidan  qat’i  nazar,  umumiy  va  majburiy  bo‘lishi  kerak.  Ta’lim  olish  huquqi 17   Малькевич  М.С.  Реализ a ция  принципа  равенства  прав  родителей.  дисс.  автореф.  кан.  юрид  наук Саратов  —2014.  –.С.7. ota-onalarga o‘z  farzandlarini  shaxsan  o‘qitish  imkoniyatini  berishdan  iborat. Shu  bilan  birga,  ota-onalar  bolaning  rivojlanayotgan  qobiliyatlariga  mos keladigan  ta’lim  usullari  va  uslublarini  tanlashda  erkindir.          Ota-onalar  o‘z  farzandlarining  asosiy  umumiy  ta’lim  olishlarini ta’minlashlari shart.  O‘zbekiston  Respublikasining  2020-yil  23-sentyabrdagi  “Ta’lim to‘g‘risida”gi  O‘RQ-637-sonli  Qonuni  ta’limni  inson,  jamiyat  va  davlat manfaatlariga  qaratilgan  ta’lim  va  tarbiya  jarayoni  sifatida  ko‘rib  chiqadi. Mazkur  hujjatning  51-moddasiga  ko‘ra  voyaga  yetmagan  ta’lim  oluvchilarning ota-onasi  va  boshqa  qonuniy  vakillari  bolaning  o‘qishi,  tarbiyalanishi,  jismoniy, ma’naviy  va  intellektual  rivojlanishi  uchun  mas’ul  ekanligini  belgilab  beradi.       Ota-onaning  muhim  huquq  va  majburiyatlari  qatoriga  o‘z  farzandining huquq  va  manfaatlarini  himoya  qilish  kiradi.  Ota-onalarga  bolani  himoya  qilish imkoniyatini  berish,  ularga  bunday  majburiyatlarni  yuklashdan  ko‘zlangan maqsad:  birinchidan,  voyaga  yetmaganning  ishonchsizligining  oldini  olishga intiladi;  ikkinchidan,  ota-onaning  fuqarolik  burchi  ekanligini  ta’kidlaydi 18       Bolalarning  barcha  huquqlari  ota-ona  tomonidan  teng  ravishda  himoya qilinadi.Himoya  obyektlarining  ushbu  qatoriga  uy-joy,  meros,  hayot  va sog‘liqni  saqlash,ijtimoiy  ta’minot,  sha’ni  va  qadr-qimmatini  himoya  qilish huquqlari  kiradi.       Bolaning  huquq  va  manfaatlarini  himoya  qilish  bo‘yicha  ota-onalarga bevositahuquq  va  majburiyatlarning  berilishi  ularning  maxsus  vakolatsiz amalga  oshirish  mumkinligini  anglatadi.  Ota-onalar  bolaning  qonuniy  vakillari bo‘lib,  ular  har  qanday  jismoniy  va  yuridik  shaxslar,  huquqni  muhofaza  qilish organlari,  sudlar  va  prokuratura  organlari  bilan  muomala  qilishlari  mumkin.       Ota-ona  huquqlarini  bolalar  manfaatlariga  zid  ravishda  amalga  oshirish mumkin  emas.  Bolalarning  manfaatlarini  ta’minlash  ota-onalarning  asosiy g‘amxo‘rligi  bo‘lishi  kerak.  Qonun  chiqaruvchining  ta’kidlashicha,  ota-onalar uchun  asosiy  narsa  o‘zlarining  manfaatlarini  emas,  balki  farzandlarining manfaatlarini  ta’minlashdir.  Qonun  chiqaruvchi,  ota-onalar  amalga  oshirishi 18   Anilda  Shestani.  The  Non-Property  Personal  Rights  and  Obligations  of Parents  Towards  Children.  European Journal  of Multidisciplinary  Studies.  Jan-Apr  2016  Vol.1  Nr.  3.P.61 mumkin bo‘lmagan  bir  qator  harakatlarni  belgilaydi.  Birinchidan,  ota-onalar bolalarning  jismoniy  va  ruhiy  salomatligiga,  ularning  axloqiy  rivojlanishiga zarar  yetkazishga,  ikkinchidan,  o‘z  oila  pedagogikasida  bolaga  nisbatan  jinoiy munosabatda  bo‘lishga,  uni  haqorat  qilish,  bolaning  oqilona  iltimoslari  va ehtiyojlarini  e’tiborsiz  qoldirish,  unga  qo‘pol  munosabatda  bo‘lish, shafqatsiz  tarbiya  usullari,  jumladan,  bolani  shaxs  sifatida  tahqirlash,  uni  so‘z va xatti-harakatda  haqorat  qilishdan  tortib,  bolani  ekspluatatsiya  qilishgacha bo‘lgan  holatda  qat’iy  taqiqlanadi.       Ota-ona  bolani  qonunga  asoslanmasdan  ushlab  turgan  har  qanday  shaxsdan uning  qaytarilishini  talab  qilishga  haqli.  Nizo  chiqqan  taqdirda  ota-ona  o‘z huquqlarini  himoya  qilish  uchun  sudga  murojaat  qilishga  haqli  hisoblanadi.  Bu talablarini  ko‘rishda  sud  bolani  ota-onasiga  qaytarish  uning  manfaatlariga  zid degan  xulosaga  kelsa,  bolaning  fikrini  hisobga  olgan  holda  ota-onaning da’vosini  rad  etishga  haqli  bo‘ladi.       Yevropa  mamlakatlarida  ota-onalarning  huquq  va  majburiyatlari  bolalarning huquqlari  va  farovonligini  himoya  qilishga  qaratilgan  bo‘lib,  qoida  tariqasida, ota-onaning  majburiyatlari  bolaning  manfaatlarini  ko‘zlab,  uni  hurmat  qilish  va uni  mustaqil  o‘sishiga  hissa  qo‘shishi  kerakligi  tushuniladi.        Yevropada  ota-onalarning  majburiyatlari  bo‘yicha  huquqiy  tadqiqotlar uchun asosiy  mavzu  – bugungi  Yevropa  jamiyatidagi  oila  shakllarining  xilma-xilligi va jamiyatning  bolalar  huquqlarini  tan  olish  va  ularning  farovonligini  oshirish majburiyati  bilan  bog‘liq  ko‘plab  muammolarni  keltirib  chiqarmoqda 19   Hozirgi  vaqtda  bolalarga  g‘amxo‘rlik  qilish  va  ularni  tarbiyalash  uchun javobgarlik  ota-onaga  teng  yuklanganligi  umumiy  qabul  qilingan.  Bola huquqlari  to‘g‘risidagi  konvensiyada  ota-onaning  bolaning  tarbiyasi  va rivojlanishi  uchun  umumiy  va  teng  mas’uliyat  prinsipi  (18-modda) 20 19   European  Family  Law.  Volume  III.  Family  Law  in European  Perspective  / Ed.  by Jens  M.  Scherpe.  Edward Elgar   Publishing .  2016.   P .  286. 20   Конвенция  о правах  ребенка  (одобрена  Генеральной  Ассамблеей  ООН  20.11.1989).  Ўзбекистон Республикаси  Олий  Кенгашининг  1992  йил  9 декабрдаги  “Бола  ҳуқуқлари  тўғрисидаги  конвенцияга mustahkamlangan va  davlatlar  uni  tan  olinishini  ta’minlash  uchun  barcha  sa’y- harakatlarni  amalga  oshirishga  majbur  qiladi.       Biroq  ushbu  g‘oyani  bir  ovozda  qabul  qilinishi,  Yevropa  mamlakatlarining barcha  shaharlarida,  otalik  va  onalik  yuridik  jihatdan  tasdiqlanganidan  so‘ng, ota-onaning  ikkisiga  so‘zsiz  ota-ona  majburiyatlari  yuklatilishi  anglatmaydi.       Shu  nuqtayi  nazardan,  huquqiy  konstruksiyalarning  ikkita  umumiy  turini ajratish  mumkin:       Birinchi  tur  – bolaning  kelib  chiqishi  ota-onadan  belgilanishi  munosabati bilan  umumiy  asosda  ota-ona  huquqlari  va  majburiyatlarini  yuklaydigan  qonun hujjatlari.  Bu  davlatlarga  quyidagilar  kiradi:  Belgiya,  Chexiya,  Fransiya, Xorvatiya,  Ispaniya,  Italiya,  Vengriya,  Polsha,  Daniya.  Rossiyada  ham  ota-ona majburiyatlarini  belgilashning  ushbu  prinsipi  qo‘llaniladi.       Ikkinchi  tur  –bu  qonuniy  tuzilmalar  bo‘lib,  unda  nikohda  va  nikohdan tashqari  tug‘ilgan  bolalarning  otalarining  huquqiy  pozitsiyasida  farqlar  mavjud. Bu  davlatlarga  quyidagilar  kiradi:  Avstriya,  Finlyandiya,  Germaniya, Niderlandiya,  Norvegiya,  Shve е siya,  Shvetsariya.       Bu  mamlakatlar  qonun  hujjatlarida  farzandlarining  onalari  bilan  nikohda bo‘lmagan  otalar  zimmasiga  ota-onalik  majburiyatlarini  avtomatik  tarzda yuklash  amalda  ko‘zda  tutilmagan.       Shu  sababli  bolaning  onasi  bilan  nikohda  bo‘lmagan  ota  tomonidan  ota-ona huquqlari  va  majburiyatlarini  olish,  ko‘pincha  bolaning  onasining  roziligi bo‘lgan  o‘ziga  xos  “ruxsat  beruvchi”  ko‘rsatkichning  mavjudligi  bilan  bog‘liq. Masalan,  Finlyandiya  qonunchiligiga  binoan  nikohda  bo‘lmagan  ota,  onasi  bilan tuzilgan  shartnoma  asosida  bolani  vasiylikka  oladi.   Buning  zaruriy  sharti nikohda  bo‘lmagan  otaning,  otaligini  belgilash  fakti  hisoblanadi 21       Yuqoridagi  tahlillardan  kelib  chiqib,  quyidagi  xulosaga  kelish  mumkin:       Ota-onalarning  huquq  va  majburiyatlari  – bu  bolaning  hissiy,  ijtimoiy  va moddiy  farovonligini  ta’minlash,  unga  g‘amxo‘rlik  qilish,  u bilan  shaxsiy munosabatlarni  saqlash,  uning  farovonligini  ta’minlash,  ta’lim  olish,  qonuniy қўшилиш  ҳақида”ги  757- XII -сонли  қарори  [Электрон  ресурс]:   http :// www . lex . uz . 21   Некрасова  Е.В.Некоторые  особенности  возникновения  родительских  прав  и обязанностей  в странах европы.  Юридические  науки.  – 2019.  – Т. 5 (71).  № 4. – С. 298 vakillik qilish  va  uning  mulkini  boshqarishga  qaratilgan  huquq  va majburiyatlarning  yig‘indisidir.       Ota-onaning  huquq  va  majburiyatlari  ota-ona  munosabatlarining  tug‘ilish manbasidan,  biologik  yoki  vasiyatnomaning  bir  tomondan  e’lon  qilinishidan, ikkinchi  tomondan  nikohdan  yoki  undan  tashqarida  tug‘ilgan  bolalarning maqomidan  qat’i  nazar,  bir  xildir.  Ota-onalar  bolaning  manfaatlarini  hisobga olgan  holda   bolalarga  nisbatan  nomulkiy  shaxsiy  huquq  va  majburiyatlarni bajarishlari  kerak.       Ota-onalar  bolalarga  nisbatan  iqtisodiy  bo‘lmagan  huquq  va  majburiyatlarni to‘g‘ri  bajarishlari  kerak.  Ota-onalar,  huquqni  muhofaza  qiluvchi  organlar  va sudlar  o‘z  qarorlari  va  harakatlarida  bolaning  eng  yuqori  manfaatlarini  hisobga olishlari  kerak.Bolaning  manfaatlari  va  farovonligi  oilaviy  munosabatlarning markaziy  o‘rinida  turadi. 22        Dunyo  hamjamiyati  xotin-qizlarning  insoniyat  taraqqiyotida  o‘rnini  to‘g‘ri anglagan  holda  xalqaro  mexanizmlarni  yaratishga  ham  harakat  qilmoqda.  BMT Bosh  Assambleyasi  tomonidan  1979-yil  18-dekabrda  “Xotin-qizlar  huquqlari kamsitilishining  barcha  shakllariga  barham  berish  to‘g‘risida”gi  konvensiyaning qabul  qilingani  fikrimizning  dalilidir.  Mazkur  konvensiya  xotin–qizlar  va erkaklarning  amaldagi  tengligiga  erishish,  ya’ni  gender  tenglikni  ta’minlash, xotin-qizlar  tomonidan  o‘z  huquqlaridan  amalda  foydalanish  masalalariga bog‘liq  bo‘lgan  muammolarni  aniq-ravshan  belgilagan  asosiy  hujjatdir. Konvensiyada  belgilangan  muammolar  ko‘p  qirraliligi  bilan  ajralib  turadi.  Unda turli  shaklda  namoyon  bo‘ladigan  kamsitishlarga  barham  berish  muammolarini dolzarbligi  aniqlab  berilishi  bilan  birga,  xotin-qizlarning  teng  huquqli  inson sifatida  mavqeyini  oshirish,  uning  siyosiy,  ijtimoiy-  iqtisodiy  va  madaniy huquqlari,  erkak  bilan  teng  huquqligi,  onalik  layoqati  bilan bog‘liq  muhim  qoidalar  aks  ettirilgan.       Mamlakatimizda  gender  tenglikni  ta’minlashga  oid  xalqaro-huquqiy hujjatlarni  milliy  qonunchilikka  uyg‘unlashtirish  orqali  mustahkam  huquqiy asoslar  yaratilmoqda.  Xotin-qizlarning  erkaklar  bilan  bir  xil  huquq  va 22   Mahmudxodjayeva   Umida   Muminovna ,   O ‘ zbekiston   Respublikasi   IIV   Akademiyasi   “ Fuqaroviy - huquqiy ”   fanlar   kafedrasi   katta   o ‘ qituvchisi ,   yuridik   fanlar   bo ‘ yicha   falsafa   doktori   ( PhD ) erkinliklarga ega  bo‘lishining,  onalik  va  bolalik  bilan  bog‘liq  davlat  siyosati yuritilayotgani,  xotin-qizlarning  ijtimoiy  hayotdagi  mavqeyini  kuchaytirish, siyosiy  faolligini  oshirish,  davlat  va  jamiyat  boshqaruvidagi  ishtirokini kengaytirish  bilan  bog‘liq  olib  borilayotgan  ishlar  alohida  e’tiborga  loyiq. Xotin-qizlar  huquqlarini  himoya  qilishning  ta’sirchan  institutsional  tizimi  bu vakillik  hokimiyatidir.  Vakillik  hokimiyatining  barcha  darajadagi  deputatlari vazifasi  iqtisodiy  o‘sishni  inson  taraqqiyoti  bilan  bog‘lash,  ularning  uzviyligini ta’minlashdan  iborat.  Prezidentimiz  tomonidan  xotin-qizlarning  parlamentdagi a’zoligi  keyingi  yillarda  2 barobarga  ortgani  xalqaro  minbardan  ta’kidlangani ham  bejizga  emas.       Bugungi  kunda  mamalakatimizda  gender  tenglik  bo‘yicha  institutsional asoslar  ham  kengaytirilmoqda.  Ayni  paytda  O‘zbekiston  Respublikasi  Oliy Majlisining  Senati  tarkibida  ayollar  huquqlarini  ta’minlash  va  kamsitishning  har qanday  shakliga  barham  berish  bo‘yicha  milliy  qonunchilikda  xalqaro standartlarni  uyg‘unlashtirish  bilan  shug‘ullanuvchi  yangi  Xotin-qizlar  va gender  tenglik  masalalari  qo‘mitasi  tashkil  qilindi.   XOTIN-QIZLAR VA ERKAKLAR UCHUN TENG HUQUQ HAMDA IMKONIYATLAR TA’MINLANISHI UCHUN QABUL QILINGAN KONSTITUTSIYAVIY QONUNLAR VA QONUN OSTI HUJJATLAR 1948 yilda  BMT  Bosh  assambleyasi  tomonidan  qabul  qilingan  Inson huquqlari  umumjahon  deklaratsiyasida  erkak  va  ayollarning  tengligi  alohida e'tirof  etilgan  bo'lib,  Deklaratsiyaning  1-moddasida  «Hamma  odamlar  o'z  qadr- qimmati  hamda  huquqlarida  erkin  va  teng  bo'lib  tug'iladilar.  Ularga  aql  va vijdon  ato  qilingan,  binobarin  bir-birlariga  nisbatan  birodarlik  ruhida munosabatda  bo'lishlari  kerak»,  deya  ta'rif  berilgan.  BMT  tomonidan  1966  yilda qabul  qilingan  yana  bir  xalqaro  hujjat  – Fuqarolik  va  siyosiy  huquqlar to'g'risidagi  xalqaro  paktning  3-moddasida  ta'kidlanishicha,  «Mazkur  paktda ishtirok  etuvchi  davlatlar  erkaklar  va  ayollar  uchun  ushbu  Paktda  ko'rib chiqilgan  barcha  fuqarolik  va  siyosiy  huquqlardan  bir  xilda  foydalanishini ta'minlash  majburiyatini  oladi».  Aynan  mazkur  xalqaro  norma  “Xotin-qizlar  va erkaklar  uchun  teng  huquq  hamda  imkoniyatlar  kafolatlari  to'g'risida” qonunning  2-moddasida  “Xotin-qizlar  va  erkaklar  uchun  teng  huquq  hamda imkoniyatlar  kafolatlari  to'g'risidagi  qonun  hujjatlari  ushbu  Qonun  va  boshqa qonun  hujjatlaridan  iboratdir,-degan  moddaning  amaliy  va  huquqiy  asosidir. Demak,  yuqorida  qayd  etilgan  xalqaro  hujjatlarni  ratifikatsiya  qilgan  mustaqil davlatimiz  xalqaro  huquqning  umume'tirof  etilgan  talablaridan  kelib  chiqib  o'z milliy  qonunchiligida  ayollar  va  erkaklar  tengligi  masalasiga  jiddiy  ahamiyat berishining  sababi  ham  asoslidir.        Mazkur  asosning  yana  bir  huquqiy  kafolati  bu  O'zbekiston  Respublikasi Konstitutsiyasining   46-moddasida   «Xotin-qizlar   va   erkaklar   teng huquqlidirlar»,  deb  belgilanganligidir.  Demak,  gender  tengligining  ham  xalqaro huquqiy  ham,  konstitutsiyaviy  huquqiy  asosi  kafolatlangan.  Gender  tengligi ijtimoiy  tenglikni  ham  anglatadi.  Bunday  tenglikni  ta'minlash  uchun Konstitutsiya  va  qonunlarga  zarur  qoidalarni  kiritishning  o'zi  kifoya  emas.Shu bois  ham,  “Jamiyatda  huquqiy  madaniyatni  yuksaltirish”ga  alohida  e'tibor qaratilgan.  Chunki,  mana  shunday  sinovli  kunlarda,  ya'ni  karantin  davrida  ham shifokorlar, ichki  ishlar,  hatto  Milliy  Gvardiya  xodimalarining  erkaklar  bilan yelkama-elka  turib  ishlashganining  guvohi  bo'ldik.  Karantin  bo'lishiga  qaramay, tibbiy  niqoblar,  tibbiy  kiyim-kechak,  zarur  vositalarni  zudlik  bilan  yetkazish uchun  tadbirkorlik  ishlarini  yo'lga  qo'yishganining  boisi,  biror  bir  tez  tibbiy yordam  ko'rsatishda  uzulishlar,  yetishmovchiliklar  bo'lmaganining  guvohimiz. Shifokorlarimizning  azaliy  Gippokrat  qasamyodi  hammaga  ma'lum.  Kunu-tun inson  salomatligi  yo'lida  xizmat  qilgan  shifokorlarimizning  mashaqqatli mehnati  evaziga  sog'aygan  fuqarolarimizning  xursandchiligining  ham guvohimiz.       Ana  shunday  izchillik  bilan  amalga  oshirilayotgan  keng  qamrovli  islohotlar natijasida  jamiyatimizda  tinchlik  va  iqtisodiy  barqarorlik  ta'minlanmoqda. Kundalik  hayotiy  tajriba  shuni  ko'rsatmoqdaki,  xalq  farovonligida,  jamiyat tinchligida  hamda  iqtisodiy  barqarorlikda  erkak  va  ayolning  teng  huquqliligi muhim  o'rin  tutadi.  Gender  tengligini  ta'minlash  bo'yicha  davlat  miqyosida ishlab  chiqilgan  qonunlar  va  dasturlar  ham  muhim  ahamiyatga  ega.  Hatto  Jahon Iqtisodiy  forumi  (The  Global  Gender  Gap)  o'tkazgan  tadqiqot  natijalariga qaraganda,  xotin-qizlar  erkaklarga  nisbatan  bir  yilda  qariyib  35  kundan  ko'proq ishlar  ekan.  BMT  Bolalar  Jamg'armasi  (YuNISEF)  tadqiqotlariga  qaraganda esa,  qizlar  o'g'il  bolalarga  nisbatan  biror  ishni  bajarishda  35-36  foiz  ko'p  vaqt sarflar  ekan.  Bu  hali  ham  dunyoda  gender  tengligiga  erisha  olinmayotganligini ko'rsatadi.       Shu  bois  ham,  2019  yilning  2 sentyabrida  qabul  qilingan  O'zbekiston Respublikasining  «Xotin-qizlar  va  erkaklar  uchun  teng  huquq  hamda imkoniyatlar  kafolatlari  to'g'risida»gi  qonuni  mamlakatimizda  gender  tenglikni ta'minlashga  qaratilgan  yaxlit  va  asosiy  qonun  hujjati  hisoblanadi.  Ushbu  qonun bilan  ilk  bor  milliy  qonunchiligimizda  «gender»  tushunchasiga  ta'rif  berilgan. Unga  ko'ra,  xotin-qizlar  va  erkaklar  uchun  teng  huquq  hamda  imkoniyatlarni ta'minlash  sohasidagi  davlat  siyosatining  asosiy  yo'nalishlari,  ushbu  sohada davlat  boshqaruvi  mexanizmlari  belgilandi.  Xususan,  xotin-qizlarning  gender kamsitilishiga  yo'l  qo'ymaslik  maqsadida  O'zbekiston  Respublikasida  Gender tenglikni  ta'minlash  masalalari  bo'yicha  komissiya  tashkil  etildi.  Komissiyaning asosiy vazifalari  xotin-qizlar  va  erkaklar  uchun  teng  huquq  hamda imkoniyatlarni  ta'minlash  sohasidagi  yagona  davlat  siyosatini  amalga  oshirish, ushbu  sohada  davlat  dasturlarini,  milliy  harakatlar  rejalarini  va  strategiyalarini ishlab  chiqish  va  amalga  oshirishda  ishtirok  etish,  ushbu  sohada  qilingan  ishlar bo'yicha  har  yili  O'zbekiston  Respublikasi  Oliy  Majlisiga  axborot  taqdim  etish, xotin-qizlar  va  erkaklar  uchun  teng  huquq  hamda  imkoniyatlarni  ta'minlash  va bu  borada  xalqaro  standartlarga  rioya  etish  sohasida  xalqaro  tashkilotlar,  xorijiy mamlakatlarning  tegishli  organlari  bilan  hamkorlikni  amalga  oshirishdan  iborat. Qonuniy  huquq  va  erkinliklardan  foydalanishda  jins  bo'yicha  kamsitishga yo'l  qo'ymaslik  ayrim  ijtimoiy  munosabatlarga  tatbiq  etilmaydi. Mazkur  qonunning  5-moddasi 23 ga  muvofiq,  quyidagilar  jins  bo'yicha kamsitish  hisoblanmaydi: bola  tug'ish  va  ona  suti  bilan  oziqlantirish  vazifalari  bilan  bog'liq munosabatlarni  tartibga  solishda  farqlarni  belgilash; qonunda  belgilangan  tartibda  muddatli  harbiy  xizmatga  chaqirish; gender  siyosati  amalga  oshirilishini  ta'minlashga  doir  vaqtinchalik maxsus  choralar  ko'rish; xotin-qizlar  va  erkaklarning  mehnatini  muhofaza  qilishda  reproduktiv salomatligini  saqlash  xususiyatlari; kasbiy  malakaga  doir  tavsiyalar  berish; qamoqda  saqlash,  jazoni  ijro  etish  joylarida  saqlash  tartibi  va  shartlarini hamda  huquqiy  jihatdan  ta'sir  ko'rsatishning  boshqa  choralarini  tartibga  solishda farqlarni  belgilash. Qonunning  13-moddasida  davlat  organlarining  xotin-qizlar  va  erkaklar uchun  teng  huquq  hamda  imkoniyatlarni  ta'minlash  sohasidagi  vakolatlari hamda  15-moddasida  fuqarolar  o'zini  o'zi  boshqarish  organlarining,  nodavlat notijorat  tashkilotlarining  va  fuqarolik  jamiyati  boshqa  institutlarining  xotin- qizlar  va  erkaklar  uchun  teng  huquq  hamda  imkoniyatlarni  ta'minlash sohasidagi  ishtiroklari  belgilandi. 23   O ’ zbekiston   Respublikasi   Qonuni   Xotin - qizlar   va   erkaklar   uchun   teng   huquq   hamda   imkoniyatlar   kafolatlari   to ' g ' risida   5-  moddasi   Jins   bo ’ yicha   kamsitilishiga   yo ’ l   qo ’ ymaslik Agar shaxs  o'zini  jins  bo'yicha  bevosita  yoki  bilvosita  kamsitishga  duchor etilgan  deb  hisoblasa,  vakolatli  organlarga  yoki  sudga  murojaat  qilish  huquqiga ega  bo'lib,  bunda  jins  bo'yicha  bevosita  yoki  bilvosita  kamsitishga  duchor etilgan  shaxsdan  davlat  boji  undirilmasligi,  xotin-qizlar  va  erkaklarning  teng huquqliligi  buzilganligi  to'g'risidagi  ishlarni  sudlarda  ko'rish  chog'ida  advokatlar tomonidan  ko'rsatiladigan  yuridik  xizmatlarga  haq  to'lash  qonun  hujjatlarida belgilangan  tartibda,  ularning  xohishiga  ko'ra  davlat  hisobidan  qoplanishi hamda  xotin-qizlar  va  erkaklar  uchun  teng  huquq  hamda  imkoniyatlar kafolatlari  to'g'risidagi  qonun  hujjatlarini  buzganlikda  aybdor  shaxslar  belgila Hayot  shiddat  bilan  o'zgarayotgan  davrda  jamiyat  ham  taraqqiy  etar  ekan, insonlar  ham  zamon  bilan  hamnafas  bo'lishga  harakat  qilashadi.  Bu  ayollarga ham  tegishlidir.  Endilikda  ayollar  faqat  uy-ishlari,  bola  tarbiyasi  bilan shug'ullanib,  “ yo  oila,  yo  ish”  ,- degan  fikrlar  gender  tengligiga  to'sqinlik qiladi.  Ko'rib  turibmizki,  rivojlanishning  eng  o'tkir  muammolaridan  biri tenglikka  erishish,  ayniqsa,  jamiyatda  ham,  oilada  ham  erkak  va  ayolning gender  tengiligiga  erishish  eng  og'ir  masalalardan  biridir.  Ming  afsuski,  xotin- qizlar  ko'pincha  rivojlanish  jarayonidan  chetda  qoladi  va  hatto  unda  ishtirok etgan  taqdirda  ham  juda  katta  qiyinchiliklar  va  hatto  yo'qotishlar  (Bunda ko'pgina  hollarda  oilaviy  nizolar,  ajrimlar)  evaziga  erishadi.  Mazkur  holatni oldini  olishda  qonunning  25-moddasida  Uy  mehnati  jins  bo'yicha  bevosita  yoki bilvosita  kamsitish  uchun  asos  bo'lishi  mumkin  emas,  u ayollar  va  erkaklar tomonidan  teng  darajada  amalga  oshiriladi”-deb  belgilangan.  Aynan  21-modda esa,  mehnat  munosabatlarida  xotin-qizlar  va  erkaklar  uchun  teng  huquq  hamda imkoniyatlar  kafolatlarini  belgilagan.  Bugun  xotin-qizlar  bandligini  ta'minlash ijtimoiy-iqtisodiy  taraqqiyotning  ustuvor  yo'nalishlaridan  biri,  xalq  turmush darajasi  va  sifatini  yuksaltirishning  muhim  sharti  sifatida  belgilangan.  Xotin- qizlar  qo'mitalari  tashabbusi  bilan  bo'sh  binolarni  qayta  ta'mirlash  va  ishga tushirish  hisobiga  2 700  tadan  ortiq  kichik  sexlar  tashkil  etilib,  18  ming  nafarga yaqin  xotin-qizlarning  bandligi  ta'minlandi.  Xotin-qizlarni  tadbirkorlikka  keng jalb  etish,  oilaviy  tadbirkorlikni  rivojlantirish  maqsadida  kreditlar  ajratish  oxirgi yillarda  sezilarli  oshdi. Biz esa,  qonunlarni  qabul  qilamizu,  amalga  oshirish  uchun  aholining huquqiy  ongi,  huquqiy  madaniyati  yuksak  bo'lishini  ta'minlamasak,  yana  sun'iy to'siqlarga  duch  kelaveramiz. E'tiborli  jihati  shundaki,  bugungi  yangilanayotgan  jamiyatda  ayollarning siyosat  va  iqtisodiyotga  keng  jalb  qilinishi  tufayli  gender  tengligi  borasida o'zgarishlar,  siljishlar,  hattoki  yutuqlar  ko'zga  tashlanmoqda.  Ayniqsa,  siyosatda ayollar  faollashganining  guvohimiz  ya'ni  davlat  boshqaruvida,  sudlov  tizimida, ichki  ishlar,  bojxona  tizimida  ham  xotin-qizlarning  mehnat  qilayotgani  ayni haqiqatdir.  Zero,  bu  borada  mazkur  qonunning  4-BOBi  : “Saylov  huquqlarini amalga  oshirishda  xotin-qizlar  va  erkaklar  uchun  teng  huquq  hamda imkoniyatlar  kafolatlari”  ga  bag'ishlangan  hamda  18-moddada  saylov huquqlarini  amalga  oshirishda  xotin-qizlar  va  erkaklar  uchun  teng  huquq  hamda imkoniyatlarni  ta'minlash  huquqi  ya'ni,  xotin-qizlar  va  erkaklar  hokimiyat vakillik  organlariga  saylash  va  saylanishda  teng  huquqlarga  egaligi  qayd etilgan.  Siyosiy  partiyalar  tomonidan  O'zbekiston  Respublikasi  Oliy  Majlisi Qonunchilik  palatasi  va  xalq  deputatlari  mahalliy  Kengashlari  deputatligiga nomzodlar  ko'rsatishda  xotin-qizlar  va  erkaklar  uchun  teng  huquq  hamda imkoniyatlar  ta'minlanadi. Ko'pchilik,  hokim  ayollarimizni  qo'llab-quvvatlamoqda,  hatto  endilikda jamiyat  ishlarida  ayollarning  keng  ishtirokiga  ko'nikib  ham  qolishmoqda. Masalan,  jamiyat  ishiga  faol  ishtirok  etayotgan  ayollarning  turmush  o'rtog'i tushungan  holda  uni  qo'llab-quvvatlamoqda.  Farzand  tarbiyasi  hambilan  birga turli  tadbirlarda  ishtirok  etar  ekan,  o'zi  bilmagan  holda  siyosatga  kirib  qoladi. Xotin-qizlar  erkaklar  bilan  teng  huquqli  bo'lish  bilan  bir  qatorda  siyosatda o'zlarini  ko'rsatish  imkoniyatlariga  ega  bo'lishdi. Gender  tenglik  jamiyat  rivojida  muhim  bo'lgan  ijtimoiy  munosabatlarda dolzarb  ahamiyatga  ega  ekanligi  bugungi  kunda  yanada  yaqqol  namoyon bo'lmoqda.  Bugun  oilada,  jamiyatda,  ayniqsa,  xotin-qizlarning  ijtimoiy hayotdagi  faolligini  oshirishga  alohida  e'tibor  qaratilayotgani  natijasida  ijtimoiy munosabatlarda  ham,  qonunchilikda  ham  katta  o'zgarishlar  amalga oshirilmoqda. Biroq tan  olish  kerak,  ayrim  mamlakatlarda  ayollarning  o'rni  oshxonada, degan  qarashlar  hali  ham  butkul  yo'qolmagan. Shu  bois  ham,  mazkur  qonunda  tazyiq  va  zo'ravonlikdan  himoya  qilish uchun  jabrlanuvchilarga  himoya  orderi  berilishi  ko'zda  tutilgan.  Bugun hududlarda  Zo'rlik  ishlatishdan  jabr  ko'rgan  shaxslarni  reabilatatsiya  qilish  va moslashtirish  markazlari  tashkil  etildi.  Xotinqizlar  qo'mitasining  respublika bo'yicha  yagona  qisqa  raqamli  (1146)  “Ishonch  telefoni”  tashkil  etilib,  har  kuni 24  soat  davomida  xotin-qizlarning  murojaatlarini  qabul  qilish  tizimi  yo'lga qo'yilgan....  Bu  nima  degani? Misol  uchun,  er  va  xotin  urishib  qolsa,  er  xotinga  nisbatan  kuch  ishlatsa yoki  tazyiq  qilsa  va  bu  isbotlansa,  erning  ayol  bilan  bevosita  yoki  bilvosita aloqasini  30  kungacha  cheklab  qo'yish  mumkin  bo'ladi. Aslida  ayollarga  nisbatan  har  qanday  zo'ravonlik  barcha  aqlli jamiyatlarda,  jumladan,  Islomda  ham  qoralanadi.  Ayollarga  nisbatan  kuch ishlatish  tajovuz  hisoblanadi.  Ularga  nisbatan  hech  qanday  kuch,  zo'ravonlik, urish,  kaltaklashni  ishlatib  bo'lmaydi.  Nasihat  qilish,  u kor  qilmasa,  sekin  turtib ogohlantirish,  u ham  kor  qilmasa,  yotoqlarida  tark  qilish  ko'zda  tutilgan. Shu  bois  ham,  qonun  32-moddadan  iborat  bo'lib,  29-moddasida  “Xotin- qizlar  va  erkaklar  uchun  teng  huquq  hamda  imkoniyatlar  kafolatlari  to'g'risidagi qonun  hujjatlarini  buzganlikda  aybdor  shaxslar  belgilangan  tartibda  javobgar bo'lishi  hamda  30-moddada  O'zbekiston  Respublikasi  Vazirlar  Mahkamasi  va boshqa  manfaatdor  tashkilotlar  ushbu  Qonunning  ijrosini,  ijrochilarga yetkazilishini  hamda  mohiyati  va  ahamiyati  aholi  o'rtasida  tushuntirilishini ta'minlashi  qayd  etilgan. 24 24   Jinoyat  ishlari  bo’yicha  Oltinsoy  tuman  sudining  raisi  K. Nazarov  ning  nutqidan   O ‘zbekiston Respublikasining Qonuni Xotin-qizlar va erkaklar uchun teng huquq hamda imkoniyatlar kafolatlari to‘g‘risida Qonunchilik palatasi tomonidan 2019 yil 17 avgustda qabul qilingan Senat tomonidan 2019 yil 23 avgustda ma’qullangan 1-bob.  Umumiy   qoidalar 1-modda.   Ushbu   Qonunning   maqsadi Ushbu  Qonunning  maqsadi  xotin-qizlar  va  erkaklar  uchun  teng  huquq  hamda imkoniyatlarni  ta’minlash  sohasidagi  munosabatlarni  tartibga  solishdan  iborat. 2-modda.  Xotin-qizlar  va  erkaklar  uchun  teng  huquq  hamda  imkoniyatlar kafolatlari   to‘g‘risidagi   qonun   hujjatlari Xotin-qizlar  va  erkaklar  uchun  teng  huquq  hamda  imkoniyatlar  kafolatlari to‘g‘risidagi  qonun  hujjatlari  ushbu  Qonun  va  boshqa  qonun  hujjatlaridan iboratdir. Agar  O‘zbekiston  Respublikasining  xalqaro  shartnomasida  O‘zbekiston Respublikasining  xotin-qizlar  va  erkaklar  uchun  teng  huquq  hamda imkoniyatlar  kafolatlari  to‘g‘risidagi  qonun  hujjatlarida  nazarda  tutilganidan boshqacha  qoidalar  belgilangan  bo‘lsa,  xalqaro  shartnoma  qoidalari  qo‘llaniladi. 3-modda.   Asosiy   tushunchalar Ushbu   Qonunda   quyidagi   asosiy   tushunchalar   qo‘llaniladi: gender  siyosati  amalga  oshirilishini  ta’minlashga  doir  vaqtinchalik  maxsus choralar  —  jinslarning  notengligini  bartaraf  etish,  xotin-qizlar  va  erkaklarning haqiqiy  yoki  asos  bo‘ladigan  tengligini  ta’minlash  bo‘yicha  aniq  maqsadlarga erishish  uchun  davlat  organlari  tomonidan  ko‘riladigan  huquqiy,  tashkiliy hamda  institutsiyaviy  xususiyatga  ega  chora-tadbirlar;   gender  —  xotin-qizlar  va erkaklar  o‘rtasidagi  munosabatlarning  jamiyat  hayoti  va  faoliyatining  barcha sohalarida,  shu  jumladan  siyosat,  iqtisodiyot,  huquq,  mafkura  va  madaniyat, ta’lim  hamda  ilm-fan  sohalarida  namoyon  bo‘ladigan  ijtimoiy  jihati;   gender statistikasi  —  davlat  statistikasining  jamiyat  hayoti  va  faoliyatining  barcha sohalarida  xotin-qizlar  va  erkaklarning  holati  to‘g‘risida  har  bir  jins  bo‘yicha alohida  ko‘rsatilgan  ma’lumotlarni  o‘z  ichiga  olgan,  har  xil  jinsdagi shaxslarning ijtimoiy-siyosiy  hayotning  barcha  sohalaridagi  tegishli  holatini  aks ettiradigan,  gender  muammolarini  va  jamiyatdagi  munosabatlarni  yoritadigan qismi;   gender-huquqiy  ekspertiza  —  normativ-huquqiy  hujjatlarni  hamda ularning  loyihalarini  xotin-qizlar  va  erkaklar  uchun  teng  huquq  hamda imkoniyatlar  kafolatlarini  ta’minlash  prinsiplariga  muvofiqligi  yuzasidan  tahlil qilish;   jins  bo‘yicha  bevosita  kamsitish  —  jamiyat  hayoti  va  faoliyatining barcha  sohalarida  xotin-qizlar  va  erkaklarning  huquqlari  hamda  erkinliklarini tan  olmaslikka  qaratilgan  har  qanday  tarzda  farqlash,  istisno  etish  yoki  cheklash, shu  jumladan  oilaviy  holati,  homiladorligi,  oilaviy  majburiyatlari  tufayli kamsitish,  shuningdek  shahvoniy  shilqimlik  qilish,  teng  mehnat  va  malaka uchun  har  xil  haq  to‘lash;   jins  bo‘yicha  bilvosita  kamsitish  —  bir  jinsdagi shaxslarni  boshqa  jinsdagi  shaxslarga  nisbatan  noqulayroq  holatga  tushirib qo‘yadigan  vaziyatlarni,  holatlarni  yoki  mezonlarni  yaratish,  shu  jumladan gender  tengsizlikni  ommaviy  axborot  vositalari,  ta’lim,  madaniyat  orqali  targ‘ib etish,  muayyan  jinsdagi  shaxslar  uchun  salbiy  oqibatlarga  olib  kelishi  mumkin bo‘lgan   shart-sharoitlar   yoxud   talablar   belgilash. 4-modda.  Xotin-qizlar  va  erkaklar  uchun  teng  huquq  hamda  imkoniyatlar kafolatlarini   ta’minlashning   asosiy   prinsiplari Xotin-qizlar  va  erkaklar  uchun  teng  huquq  hamda  imkoniyatlar  kafolatlarini ta’minlashning   asosiy   prinsiplari   quyidagilardan   iborat: qonuniylik; demokratizm; Jamoa  shartnomalari  va  kelishuvlarida  quyidagilar  nazarda  tutilishi  kerak: xotin-qizlar  va  erkaklar  uchun  teng  huquq  hamda  imkoniyatlarni  ta’minlash majburiyatlarini  tashkilotlarning  va  ular  tarkibiy  bo‘linmalarining  vakolatli shaxsi  zimmasiga  yuklatish;  ishga  qabul  qilish  va  xizmat  bo‘yicha  ko‘tarishda xotin-qizlar  va  erkaklar  uchun  teng  huquq  hamda  imkoniyatlarni  yaratish; xotin-qizlar  va  erkaklar  mehnatiga  haq  to‘lashda  notenglikni  bartaraf  etish. 23-modda.  Ijtimoiy  himoya  sohasida  xotin-qizlar  va  erkaklar  uchun  teng  huquq hamda  imkoniyatlar  kafolatlari  Davlat  organlari,  shuningdek  mulkchilik shaklidan  qat’i  nazar  tashkilotlar  va  ularning  mansabdor  shaxslari  aholini ijtimoiy himoya  qilish  choralarini  amalga  oshirishda  xotin-qizlar  va erkaklarning  huquqlarini  teng  darajada  hisobga  olishi  shart.  Xotin-qizlar  va erkaklar  ijtimoiy  imtiyozlardan  foydalanishda  teng  huquqlarga  ega.  24-modda. Oilaviy  munosabatlar  hamda  bolalar  tarbiyasi  sohasida  xotin-qizlar  va  erkaklar uchun  teng  huquq  hamda  imkoniyatlar  kafolatlari  Oila,  onalik,  otalik  va  bolalik davlat  muhofazasidadir.  Xotin-qizlar  va  erkaklar  oilaviy  munosabatlar  sohasida teng  huquq  hamda  majburiyatlarga  ega.  Oilaviy  munosabatlar  sohasida  xotin- qizlar  va  erkaklar  uchun  huquq  hamda  imkoniyatlarning  tengligi  quyidagilarga asoslanadi: xotin-qizlar   va   erkaklar   nikoh   tuzishining   ixtiyoriyligiga; majburiy   va   erta   nikohlarga   yo‘l   qo‘yilmasligiga; er  va  xotinning  shaxsiy  va  mulkiy  huquq  hamda  majburiyatlari  tengligiga; oilaning  ichki  mojarolarini  o‘zaro  kelishuv  bo‘yicha  hal  qilishga; uy  mehnatiga  nisbatan  xotin-qizlar  va  erkaklar  huquq  hamda  majburiyatlarining tengligiga;  bolalarni  boqish,  tarbiyalash  va  o‘qitishda,  voyaga  yetmagan  hamda mehnatga  layoqatsiz  oila  a’zolarining  huquq  va  manfaatlari  himoya  qilinishini ta’minlashda  teng  ishtirok  etishga.  Ota-onalar  kichik  yoshdagi  bolalarni, nogironligi  bo‘lgan  oila  a’zolarini  parvarishlash  bo‘yicha  nafaqalar  olishda  teng huquqlarga  ega  bo‘ladi.  Bola  tug‘ilishi  munosabati  bilan  ona  ham,  ota  ham  haq to‘lanadigan  ta’til  olish  huquqiga  ega.  Bolani  parvarishlash  bo‘yicha  ta’tilning davomiyligi  ota-onaning  ixtiyoriga  ko‘ra  ular  o‘rtasida  bo‘linishi  mumkin, bunda  ota-ona  ta’tildan  uni  qismlarga  bo‘lgan  holda  foydalanishi  mumkin. 25-modda.   Uy   mehnatini   bajarishda   teng   munosabatlar   kafolatlari Uy  mehnati  jins  bo‘yicha  bevosita  yoki  bilvosita  kamsitish  uchun  asos  bo‘lishi mumkin  emas,  u ayollar  va  erkaklar  tomonidan  teng  darajada  amalga  oshiriladi. 6-bob.  Ta’lim,  ilm-fan,  madaniyat  hamda  sog‘liqni  saqlash  sohasida  xotin-qizlar va   erkaklar   uchun   teng   huquq   hamda   imkoniyatlar   kafolatlari 26-modda.  Ta’lim,  ilm-fan  hamda  madaniyat  sohasida  xotin-qizlar  va  erkaklar uchun   teng   huquq   hamda   imkoniyatlar   kafolatlari Davlat  ta’lim  olish  huquqini  amalga  oshirishda  xotin-qizlar  va  erkaklarga  teng imkoniyatlar  yaratilishini  ta’minlaydi. Davlat quyidagilarni  kafolatlaydi:  xotin-qizlar  va  erkaklarning  ta’lim olish,  qayta  tayyorlash  va  malaka  oshirishning  barcha  turlaridan  foydalanishga, ta’lim  va  ilmiy  jarayonni  amalga  oshirishda  ishtirok  etishga  hamda madaniyatdan,  madaniy  qadriyatlar  va  merosdan  foydalanishga  doir  teng  huquq va   imkoniyatlarini; turli  ta’lim  dasturlariga  gender  mavzusini  joriy  etish  orqali  fuqarolarning genderga   oid   ma’rifatini   oshirishga   ko‘maklashishni; jinslardan  birining  ustunligi  g‘oyasiga  asoslangan  noto‘g‘ri  tasavvurlardan  xoli o‘quv   adabiyotlarini   tayyorlash   va   chop   etishni; o‘quv  dasturlari  va  darsliklarni  jins  bo‘yicha  kamsitishga  yo‘l  qo‘ymaslik prinsipiga  muvofiqlik  yuzasidan  muntazam  ravishda  monitoring  qilishni; gender  siyosati  amalga  oshirilishini  ta’minlash  masalalari  bo‘yicha  aholining huquqiy  madaniyatini  yuksaltirishga  qaratilgan  axborot-ma’rifiy  tadbirlarni rag‘batlantirish   va   har   tomonlama   qo‘llab-quvvatlashni. Ta’lim  sohasidagi  vakolatli  organ  ta’lim  dasturlarini,  ta’lim  muassasalarining dasturlarini  hamda  rejalarini  ularning  xotin-qizlar  va  erkaklar  uchun  teng  huquq hamda  imkoniyatlar  kafolatlarini  ta’minlash  prinsiplariga  muvofiqligi  jihatidan ekspertizadan  o‘tkazishni  ta’minlaydi.  Oliy  ta’lim  muassasalarining  ta’lim dasturlari  va  malaka  oshirish  kurslari  xotin-qizlar  va  erkaklar  uchun  teng  huquq hamda  imkoniyatlarni  ta’minlash  bo‘yicha  kursni  o‘z  ichiga  olishi  kerak.  27- modda.  Sog‘liqni  saqlash  sohasida  xotin-qizlar  va  erkaklar  uchun  teng  huquq hamda   imkoniyatlar   kafolatlari   Davlat   quyidagilarni   kafolatlaydi: xotin-qizlar  va  erkaklarning  sog‘liqni  saqlash  sohasidagi  o‘z  huquqlarini  amalga oshirishga,  shu  jumladan  malakali  tibbiy  xizmat  ko‘rsatilishiga,  qulay  tibbiy xizmatlardan  foydalanishga,  oilani  rejalashtirishga  va  reproduktiv  salomatlikni himoya  qilishga  bo‘lgan  teng  imkoniyatlarini;  zarur  bo‘lgan  hollarda,  xotin- qizlarning  turli  ehtiyojlarini  hisobga  olib,  ayniqsa,  homiladorlik,  tug‘ish  davrida va  tug‘ishdan  keyingi  davrda  xotin-qizlarga  bepul  xizmatlar  ko‘rsatgan, shuningdek  homiladorlik  va  emizish  davrida  tegishli  oziq-ovqat  bilan ta’minlagan  holda,  sog‘liqni  saqlash  sohasidagi  strategiya  va  dasturlarning amalga  oshirilishini;  tibbiy  ta’lim  sohasida  reproduktiv  salomatlikni mustahkamlashga, jins  bo‘yicha  bevosita  va  bilvosita  kamsitishlarning  oldini olishga  qaratilgan  tashabbuslarni  qabul  qilishni;  sog‘liqni  saqlash  sohasida xotin-qizlar  va  erkaklar  o‘rtasidagi  tafovutlarni  hisobga  oluvchi  ilmiy tadqiqotlarni  rivojlantirishga  ko‘maklashishni.  7-bob.  Yakunlovchi  qoidalar 28-modda.  Jins  bo‘yicha  bevosita  yoki  bilvosita  kamsitish  faktlari  ustidan shikoyat  qilish  Agar  shaxs  o‘zini  jins  bo‘yicha  bevosita  yoki  bilvosita kamsitishga  duchor  etilgan  deb  hisoblasa,  vakolatli  organlarga  yoki  sudga murojaat  qilish  huquqiga  ega.  Bunda  jins  bo‘yicha  bevosita  yoki  bilvosita kamsitishga   duchor   etilgan   shaxsdan   davlat   boji   undirilmaydi. Xotin-qizlar  va  erkaklarning  teng  huquqliligi  buzilganligi  to‘g‘risidagi  ishlarni sudlarda  ko‘rish  chog‘ida  advokatlar  tomonidan  ko‘rsatiladigan  yuridik xizmatlarga  haq  to‘lash  qonun  hujjatlarida  belgilangan  tartibda,  ularning xohishiga  ko‘ra  davlat  hisobidan  qoplanadi.  29-modda.  Xotin-qizlar  va  erkaklar uchun  teng  huquq  hamda  imkoniyatlar  kafolatlari  to‘g‘risidagi  qonun hujjatlarini  buzganlik  uchun  javobgarlik  Xotin-qizlar  va  erkaklar  uchun  teng huquq  hamda  imkoniyatlar  kafolatlari  to‘g‘risidagi  qonun  hujjatlarini buzganlikda  aybdor  shaxslar  belgilangan  tartibda  javobgar  bo‘ladi.  30-modda. Ushbu   Qonunning   ijrosini,   yetkazilishini,   mohiyati   va   ahamiyati tushuntirilishini   ta’minlash O‘zbekiston  Respublikasi  Vazirlar  Mahkamasi  va  boshqa  manfaatdor tashkilotlar  ushbu  Qonunning  ijrosini,  ijrochilarga  yetkazilishini  hamda mohiyati   va   ahamiyati   aholi   o‘rtasida   tushuntirilishini   ta’minlasin. 31-modda.   Qonun   hujjatlarini   ushbu   Qonunga   muvofiqlashtirish O‘zbekiston   Respublikasi   Vazirlar   Mahkamasi: hukumat   qarorlarini   ushbu   Qonunga   muvofiqlashtirsin; davlat  boshqaruvi  organlari  ushbu  Qonunga  zid  bo‘lgan  o‘z  normativ-huquqiy hujjatlarini  qayta  ko‘rib  chiqishlari  va  bekor  qilishlarini  ta’minlasin. 32-modda.   Ushbu   Qonunning   kuchga   kirishi Ushbu  Qonun  rasmiy  e’lon  qilingan  kundan  e’tiboran  kuchga  kiradi. 25 25   O‘zbekiston Respublikasining Prezidenti Sh. Mirziyoyev Toshkent  sh.  2019  yil  2 sentyabr,   O‘RQ-562-son   Qonun  hujjatlari  ma’lumotlari  milliy  bazasi,  03.09.2019   y.,   03/19/562 /3681-son) GENDER TENGLIKNING JAMIYATDAGI FAOLLIGINI YUKSALISHIDA NODAVLAT TASHKILOTLARNING ROLI      O'zbekistonda  fuqarolik  jamiyati  qurish  asosiy  strategik  maqsad  sifatida e’lon  qilinishi  bilan  nodavlat  noti-jorat  tashkilotlarni  har  tomonlama rivojlantirishga  muhim  ahamiyat  berilmogda.  Ayniqsa,  ayollar  nodavlat tashkilotlarini  tuzish  va  ular  vositasida  ayollarning  faolligi  va  mavqeyini oshirish  bu  sohadagi  islohotlarning  muhim  yo'nalishlaridan  biriga  aylandi. Ayollar  nodavlat  tashkilotlari  o'z  dasturlarining  xilma-xilligiga  qarmay  o'z oldigalariga  xotin-qizlar  manfaatlari,  huquglarini  to’la  himoyalash,  xotin- qizlarning  oiladagi  va  jamiyatdagi  o'rnini  yuksaltirish,  ularing  ijtimoiy-iqtisodiy siyosatga  ta'sir  qila  olish  qobiliyatlarini  shakllantirish  magsadiari  asosida faoliyat  yuritadi.       Ayollar  tashkilotlarining  davlat  organlari  bilan  hamkorlik  munosabatlarini yo'Iga  qo’yish,  ularni  davlat  dasturlarini  amalga  oshirishga  jalb  etish  tabiiy  bir holga  aylandi.  Mamlakatimizda  O'zbekiston  Xotin-qizlar  qo'mitasi,  uning qoshida  tuzilgan  o'nlab  nodavlat  tashkilotlari,  shuningdek,  «Tadbirkor  ayollar» assotsiatsiyasi,  «Olima  ayollar»  assotsiatsiyasi,  «Yetakchi  ayollar  markazi», «Ayollar  resurslari  markazi»  kabi  ayollar  tashkilotlari  ish  olib  bormogda.  Bi- nobarin,  «Olima  ayollar»  assotsiatsiyasi  tarkibida  650  nafar  xotin-gizlar, «O'zbekiston  tadbirkor  ayollari»  assotsiatsiyasi  tarkibida  esa  5000  nafar  xotin- qizlar  faoliyat  yuritadi.       Mamlakatimiz  boyicha  yetti  milliondan  ortiqroq  ishchi,  xizmatchi,  ziyoli, tadbirkor,  talabalami  o'zida  birlashtirgan  14  ta  yirik  kasaba  uyushmalari a’zolarining  ham  yarmidan  ko'pini  ayollar  tashkil  etadi.  Respublika  tarmoq kasaba  uyushmalaridagi  rahbarlik  lavozimlarida  ham  xotin-qizlaring  ulushi kattadir.  Respublika  kasaba  uyushmalari  federatsiyasi  kengashi  raisi,  5 ta viloyatdagi  kasaba  uyushmalari  kegashi  raisi,  5 ta  respublika  tarmoq  kasaba uyushmalari raislari  ayollardir.  Bu  degani,  Qoraqalpog'iston  Respublikasi, Toshkent  shahri  va  viloyatlardagi  kasaba  uyushmalarining  29  ta  rahbarlik lavozimlaridan  11  tasida  ayollar  demakdir.  Shuningdek,  Qoraqalpogiston Respublikasi,  Toshkent  shahri  va  viloyatlardagi  tarmoq  kasaba  uyushmalari rahbarlarining  35  foizga  yaqini  ham  ayollardir" 26        «Nodavlat  notijorat  tashkilotlar  to'g'risida»gi  Qonunga  binoan,  «Nodavlat notijorat  tashkilot  - jismoniy  va  (yoki)  yuridik  shaxslar  tomonidan  ixtiyoriylik asosida  tashkil  etilgan,  daromad  (foyda)  olishni  o'z  faoliyatining  asosiy  maqsadi qilib  olmagan  hamda  olingan  daromadlarni  (foydani)  o'z  qatnashchilari (a'zolari)  o'rtasida  taqsimlamaydigan  ozini  o'zi  boshqarish  tashkilotidir. Nodavlat  notijorat  tashkilot  jismoniy  va  yuridik  shaxslarning  huquqlari  va qonuniy  manfaatlarini,  boshga  demokratik  qadriyatlami  himoya  qilish,  ijtimoiy, madaniy  va  ma'rifiy  maqsadlarga  erishish,  ma'  naviy  va  boshga  nomoddiy ehtiyojlari  qondirish,  xayriya  faoliyatini  amalga  oshirish  uchun  hamda  boshqa ijtimoiy  foydali  maqsadlarda  tuziladi»" 27 .       Tarixan  ma'lumki,  eng  qadimgi  davrdan  hozirga  qadar  qayerda  insoniyat sivilizatsiyasi  yuksak  taraqqiyot  darajasiga  erishgan  bo'lsa,  o'sha  jamiyatda xotin-qizlaring  qadr-qimmati,  ularning  ijtimoiy  faolligi  yuqori  bo’lgan.  Qayerda jaholat  hukmron  bolgan  bo’lsa,  o'sha  joyda  xotin-qizlarning  qadr-qimmati toptalgan  va  ular  ayovsiz  xo’rlangan.         Xotin-qizlarga  bo'Igan  munosabat  qandayligini,  ularning  jamiyat  ijtimoiy hayotidagi  ishtirokini  bilish  orqali  har  qanday  oila,  davlat  va  jamiyatning qanday  ekanligiga,  ma'naviy  darajasiga  baho  bersa  bo'  ladi.  Xotin-qizlarning jamiyat  hayotida  egallab  turgan  mavgeyi.  roli  esa  ularning  oila,  davlat  va jamiyat  hayotidagi  ijtimoiy  faoliyatiga,  faollik  darajasiga  qarab  belgilanadi  va aniqlanadi.  Shuningdek,  oilada,  davlat  va  jamiyat  hayotida  xotin-qizlaming  qay darajada  qadrlanayotganligi  ijtimoiy  munosabatlardagi  gender  tengligiga  qarab aniqlanadi  va  baholanadi. 26   Ahrorova  S.A.  O'zbekistonda  ayollar  ijtimoiy  faolligini  oshirish  omillari.   Falsala  fanlari  nomzodi  ilmiy   darajasini  olish  uchun  yozilgan  dissertatsiya  aftoreferati.  -,T.  205.  - 12-15-  betlar. 27   * «Nodavlat  notijorat  tashkilotlar  to’g'risida»gi  O'zbekiston  Respublikasining  Qonuni:»  ga sharhlar.  - ,T.  2002        O'zbekiston  iqtisodiyotida  band  bo'lgan  xotin-qizlar  ulushi  44  foizni  tashkil gilib,  ayollarning  norasmiy  sektordagi  ishtiroki  kuchayib  bormoqda. Ayollarning  iqtisodiy  faollik  darajasi  erkaklamikiga  nisbatan  birmuncha  past bo'lib,  mos  ravishda  63,2  foiz  va  78,5  foizni  tashkil  etadi.  Sog'liqni  saglash (ayollar  barcha  xodimlaring  77,5  foizini  tashkil  qiladi)  va  ta’lim  sohasi  (72,7 foizni  tashkil  qiladi)  kabi  tarmoqlarda  ayollar  bandligining  o'sish  tendensiyasi kuzatilmoqda.       Shahar  va  qishloqlarda  istiqomat  qilayotgan  xotin-qizlarning  siyosiy  va ijtimoiy  faolligini  oshirishdagi  eng  muhim  tadbir  ularni  ish  bilan  ta'minlashdir. Xotin-qizlar  o'z  ish  o'riga  ega  bo'lsa,  jamiyat  hayotida  o'z  o'rnini  topgan  bo'ladi va  o'  zini  o'zi  himoya  ctadi  hamda  jamiyat  ravnaqiga  o'z  hissasini  qo'shadi. Shuning  uchun  ham  xotin-qizlarning  ish  bilan  bandligi  ularning  ijtimoiy  faol turmush  kechirishining  asosiy  shartidir.  Ayol  kishi  ish  bilan  band  bo’lmasa, ijtimoiy  jihatdan  faol  bo’la  olmaydi BARKAMOL AVLOD TARBIYASIDA YUKSAK MA’NAVIYATLI YOSHLARNI TARBIYALASHDA GENDER TENGLIKNING AHAMIYATINI OSHIRISH OMILLARI.      Bugungi  kunda  oldimizga  qo’ygan  buyuk  maqsadlarimizga,  ezgu niyatlarimizga  erishishimiz,  jamiyatimiz  taraqqiyoti  va  istiqboli,  amalga oshirilayogan  islohotlarimiz,  rejalarimizning  samarasi  taqdiri  bularning barchasi,  avalambor,  zamon  talablariga  javob  beradigan  yugori  malakali,  ongli mutaxassis  kadrlar  tayyorlash  muammosi  bilan  chambarchas  bog'liq.  Ma'lumki, har  qaysi  davlat,  har  qaysi  millat  nafaqat  yerosti  va  yerusti  tabiiy  boyliklari bilan,  harbiy  qudrati  va  ishlab  chiqarish  salohiyati  bilan  emas,  balki,  birinchi navbatda,  o'zining  yuksak  madaniyati  va  ma’naviyati  bilan  kuchlidir.  Birinchi Prezidentimiz   .I A.  Karimov  ta'biri  bilan  aytganda,  «aql-zakovatli,  yuksak ma'naviyatli  kishilarni  tarbiyalay  olsakkina,  oldimizga  qo'ygan  maqsadlarga erisha  olamiz,  yurtimizda  farovonlik  va  taraqqiyot  qaror  topadi».  Shu  bois barkamol  avlod  tarbiyasida  yuksak  ma'naviyatli  xotin-qizlaring  ijtimoiy faolligini  oshirish  omillari  quyidagilar  bilan  belgilanadi:       Birinchidan,  xotin-qizlar  faolligi  sifatli  ta'lim  va  samarali  tarbiya  tizimini qaror  toptirishdagi  o’rni  benihoya  muhim.  Chunki  bugungi  zamonda  nafaqat tom  ma'nodagi  bilimli,  shu  bilan  birga,  yaxshi  tarbiya  ko'rgan  va  ma'naviyati yuksak  yoshlargina  har  qanday,  eng  murakkab  muammolari  ham  to'g'ri  hal etishga  qodir  bo'la  oladi.  Shu  ma’noda,  ta'lim-tarbiyaning  jamiyat  rivojidagi yuksak  mavqe-  yini  bolalarimizga  to’la  anglatishimiz  zarur.  Shundagina  yosh avlod  uchun  bilim  olishga  va  tarbiyali  bo  lishga  intilish  eng  muhim  maqsadli vazifaga  aylanadi.      Ikkinchidan,  yuksak  ma'  naviyatli,  xotin-qizlarning  ijtimoiy  faolligi.  bir tomondan,  ta'lim  tizimida  zamonaviy  telekommunikatsiya  vositalaridan foydalanish,  videokonferensiyalar,  seminarlar  o’tkazish,  masofali  o'qitish  va o’quv  mashg'ulotlari  uchun  multimedia  auditoriyalarini  tashkil  etishda,  ikkinchi tomondan  esa,  o'quvchi  va  talaba  yoshlarning  zamonaviy  bilim,  kasb-hunarga ega bo'lishi,  shu  bilan  birga,  sport  va  san'at  yo'nalishida  yutuglarga  erishishida muhim  ahamiyatga  ega  ckanligini  ta’kidlash  joiz.       Uchinchidan,  fuqarolik  jamiyati  institutlari  orqali  faoliyat  ko'rsatayotgan yuksak  ma'naviyatli  ayollarning  barkamol  avlod  tarbiyasidagi  o'rni  ular tomonidan  o'tkaziladigan  uchrashuvlar,  tadbirlar.  Treninglar,  davra  suhbatlari, shuningdek,  oilaviy  biznes  va  oilaviy  tadbirkorlikni  rivojlantirishda  namoyon bo'ladi.  Oila,  mahalla  va  o'quy  muassasalari,  shuningdek,  xotin-qizlarning mafkuraviy  tarbiya  jarayonidagi  o'rni  katta  bo'lib,  barkamol  avlod  tarbiyasi, jamiyatning  istiqbolini  ta'minlashda  muhim  ahamiyat  kasb  etadi.  Mustaqillikni mustahkamlashda  va  imkoniyatlardan  samarali  foydalanishda,  shubhasiz,  turli mafkuraviy  targ'ibot  vositalarining  o'rni  katta.  Chunki  yosh  avlod  ongi  va qalbiga  milliy  mafkuraning  ezgu  qadriyatlarini  joriy  qilishda  aynan  shu  targ'ibot vositalaridan  oqilona  foydalanish  eng  samarali  yo’l  hisoblanadi.  Ta'lim  tizimida faoliyat  yuritayotgan  xotin-qizlarning  shaxs,  barkamol  avlod  tarbiyasidagi hamda  bugungi  mafkuraviy  tarbiyani  takomillashtirishda  o'ziga  xos  turfalikni mujassam  etgan  san'at  asarlaridan  ham  o'rinli  foydalanishdagi  faolligi  ular tomonidan  zamonaviy  pedtexnologivalardan  unumli  foydalanayotganliklari bilan  ham  belgilanadi.         San'atning  qaysi  bir  turini  olib  kormaylik,  ularda  shlari  tariximiz,  ijtimoiy munosabatlaring  turli  ko'rinishi   tarbida   aksini  topgan.  Shuningdek,  ushbu san'at  asarlarini  makuraviy  mumkin.  yani  targ'ib  qilishning  samarali  usuli sifatida  ham  ko'rish  mumkin.  Bugungi  kunda  yoshlar  tarbiyasida  uchrab turadigan  ayrim  illatlar   mentalitetimizga  salbiy  ta'sir  ko'rsatayotgan  G'arb madaniyatiga  mansub  «san'at  asarlari»  orqali  kirib  kelmoqda.  Ayrim  hollarda yoshlarimizning  xatti-harakatlari,  axloqida  uchrayotgan  qusurlarni  bartaraf etish,  mafkuraviy  tarbiya  masalalariga  chuqurroq  e’tibor  qaratishni  taqozo qiladi.    Umuman  olganda,  bugungi  kundagi  yuksak  ma'naviyatli  ayollarning  ijtimoiy faolligini  shakillantiradigan  omillar  quyidagilar  bilan  belgilanadi:  ayollarning barkamol  avlodni  tarbiyalashdagi  ijtimoiy  faolliklaring nechog'li  OAVdan  xabardorligi  va  ijtimoiy-siyosiy  jarayonlarga  bo'lgan munosabati:  kasbiy  layoqatliligi,  ya'ni  u yoki  bu  kasb  egasi  ekanligi  va  puxta  egallab, barkamol  avlod  tarbiyasi  bilan  uyg'unlashtirishi  hamda  yoshlarning  bilim, ko'nikma  va  tajribasini  shakllantirishdagi  o'rni  bilan  belgilanishi;    milliy  va  umumbashariy  qadriyatlarni  uyg'unlashtirgan  holda  urf-odat  va  a'analarimizga  bo'Igan  hurmati,  sharqona  mentalitet  va shargona  ayol  tabiatining  shakllantirganligi;  bugungi  globallashuv  jarayonida  har  qanday  ma'naviy  taxdid  va tajovuzlarga  qarshi  mustahkam  iroda,  yuksak  ma'  naviyat  va  chuqu bilimga  ega  bo'lgan  barkamol  avlodni  tarbiyalashga  hissa  qo'shish  uchun xotin-qizlarning  o'z  ustida  tinmay  ishlashi,  ilm-fan  yangiliklaridan xabardorligi  va  boshqalar. XULOSA Gender tenglik  bo'yicha  tegishli   institutsional  choralar  ham  ko'rilmoqda. Ayni  paytda  O'zbekiston  Respublikasi  Oliy  Majlisining  Senati  tarkibida  Xotin- qizlar  va  gender  tenglik  masalalari  qo'mitasi  tashkil  qilingan.  Bu  yangi  tuzilma ayollar  huquqlarini  ta'minlash  va  kamsitishning  har  qanday  shakliga  barham berish  bo'yicha  milliy  qonunchilikda  xalqaro  standartlarni  uyg'unlashtirish  bilan shug'ullanmoqda.   Shuni  alohida  qayd  etish  kerakki,  1948  yilda  BMT  Bosh  Assambleyasi tomonidan  qabul  qilingan  Inson  huquqlari  umumjahon  deklaratsiyasida  ayollar va  erkaklarning  tengligi  alohida  e'tirof  etilgan.  Deklaratsiyaning  1-moddasida belgilanganidek,  «Hamma  odamlar  o'z  qadr-qimmati  hamda  huquqlarida  erkin va  teng  bo'lib  tug'iladilar.  Ularga  aql  va  vijdon  ato  qilingan,  binobarin  bir- birlariga  nisbatan  birodarlik  ruhida  munosabatda  bo'lishlari  kerak». BMT  tomonidan  1966  yilda  qabul  qilingan  yana  bir  xalqaro-huquqiy hujjat  –  Fuqarolik  va  siyosiy  huquqlar  to'g'risidagi  xalqaro  paktning  3- moddasida  ta'kidlanganidek,  «Mazkur  paktda  ishtirok  etuvchi  davlatlar  erkaklar va  ayollar  uchun  ushbu  Paktda  ko'rib  chiqilgan  barcha  fuqarolik  va  siyosiy huquqlardan  bir  xilda  foydalanishini  ta'minlash  majburiyatini  oladi». Aynan  mazkur  xalqaro  normalar  “Xotin-qizlar  va  erkaklar  uchun  teng huquq  hamda  imkoniyatlar  kafolatlari  to'g'risida”  O'zbekiston  Respublikasi Qonunida  o'z  aksini  topgan.  Binobarin,  yuqorida  qayd  etilgan  xalqaro hujjatlarni  ratifikatsiya  qilgan  mustaqil  davlatimiz  xalqaro  huquqning umume'tirof  etilgan  talablaridan  kelib  chiqib,  o'z  milliy  qonunchiligida  ayollar va  erkaklar  tengligi  masalasiga  jiddiy  ahamiyat  berishining  sababi  ham asoslidir 28 . O'zbekiston  Respublikasi  Konstitutsiyasi,  shubhasiz,     ana  shu  asosning ustuvor  huquqiy  kafolati  hisoblanadi.  Asosiy  Qonunimizning  46-moddasida «Xotin-qizlar  va  erkaklar  teng  huquqlidirlar»,  deb  belgilangan. Shu  ma'noda,  O'zbekistonda  gender  tenglikning  ham  xalqaro-huquqiy, ham  konstitutsiyaviy-huquqiy  asoslari  kafolatlangan.  Gender  tenglik  ijtimoiy 28   Hamidullo  Mo'minov, “Demokratlashtirish  va inson  huquqlari”  jurnali tahririyatining  Marketing,  reklama  va targ'ibot   bo'limi  boshlig'i  nutqidan tenglikni ham  anglatadi.  Bunday  tenglikni  ta'minlash  uchun  Konstitutsiya  va qonunlarga  zarur  qoidalarni  kiritishning  o'zi  kifoya  emas.  Shu  bois  ham, jamiyatda  huquqiy  madaniyatni  yuksaltirishga  alohida  e'tibor  qaratilmoqda.   Mamlakatimizda  gender  tenglikka  erishishda  xotin-qizlarning  jamiyatdagi mavqeini  yanada  kuchaytirish  masalasi  davlat  va  jamiyatning  doimiy  diqqat markazida  turibdi.  Zero,  bu  muhim  omil  oilani  mustahkamlash,  yuqori intellektual  darajadagi  yosh  avlodni  voyaga  yetkazish,  jamiyat  barqarorligini ta'minlashning  asosiy  poydevori  hisoblanadi. Gender  tengligi  nafaqat  insonning  asosiy  huquqi,  balki  tinch,  farovon  va barqaror  dunyo  uchun  zarur  poydevordir. So’nggi  o’n  yilliklarda  gender  tenglik  masalalarida  rivojlanish kuzatilmoqda   :   ko’proq  qizlar  maktabga  boryapti,  kamroq  qizlar  erta  turmushga chiqishga  majbur  qilinmoqda,  ko’proq  ayollar  parlamentda  va  rahbarlik lavozimlarida  ishlamoqda,  gender  tengligini  oshirish  uchun  qonunlar  isloh qilinmoqda.   2030-yilgacha  gender  tengligi  xususiy  va  davlat  sohalarida  ayollar huquqlarini  cheklab  qo’yayotgan  kamsitishning  ko’plab  asosiy  sabablarini bartaraf  etish  bo’yicha  shoshilinch  choralar  ko’rishni  talab  qiladi.   Masalan, kamsituvchi  qonunlarni  o’zgartirish  va  tenglikni  faol  rivojlantirish  uchun qonunlarni  qabul  qilish  kerak.   Shunga  qaramay,  49  mamlakatda  ayollarni oiladagi  zo’ravonlikdan  himoya  qiluvchi  qonunlar  hali  ham  mavjud  emas,  39  ta davlatda  esa  qizlar  va  o’g’illar  uchun  teng  meros  huquqi  mavjud.   Gender asosidagi  zo’ravonlikka  barham  berish  bugungi  kunda  dunyodagi  eng  dolzarb masaladir.  Ayollarning  barcha  sohalardagi  samarali  mehnati,  ayniqsa,  farzandlar tarbiyasi,  oila  hayotidagi  ulkan  xizmatlarini  hech  narsa  bilan  o lchab,  qiyoslab ʻ bo lmaydi. ʻ 29 O zbekiston  Respublikasi  Konstitutsiyasi  46-moddasida  xotin-qizlar  va ʻ erkaklar  teng  huquqli  ekanliklari  mustahkamlab  qo yilgan,  davlatimiz  Xotin- ʻ qizlarni  kamsitishning  barcha  shakllariga  barham  berish  to g risidagi,  xotin- ʻ ʻ qizlarning  siyosiy  huquqlari  to g risidagi,  bir  xil  qiymatga  ega  bo lgan  mehnat ʻ ʻ ʻ 29   Xusanova  Dilafruz  Xusan  Qizining Gender  tengligi  va  ayollarning huquqlari”  nomli  maqoladan  olindi. uchun  erkaklar   va   xotin-qizlarni   teng   rag batlantirish   to g risidagi ʻ ʻ ʻ konvensiyalarga  qo shilgan. ʻ O tgan  to rt  yilda  yurtimizda  ayollar  huquqlari  himoyasini  tubdan ʻ ʻ kuchaytirishga  doir  15  dan  ortiq  me yoriy-huquqiy  hujjat  qabul  qilingan  va ʼ ijroga  qaratilgan.  Xususan,  o tgan  yili  ikkita  muhim  hujjat  – “Xotin-qizlar  va ʻ erkaklar  uchun  teng  huquq  hamda  imkoniyatlar  kafolatlari  to g risida”gi  hamda ʻ ʻ “Xotin-qizlarni  tazyiq  va  zo ravonlikdan  himoya  qilish  to g risida”gi  qonunlar ʻ ʻ ʻ qabul  qilindi. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR          RAHBARIY ADABIYOTLAR 1. Mirziyoyev  Sh.M.   Buyuk  kelajagimizni  mard  va  oliyjanob  xalqimiz bilan  birga  quramiz.  -T.:  O’zbekiston,  2017. 2. Mirziyoyev  Sh.M.   Erkin  va  farovon  demokratik  o'zbekiston  davlatini birgalikda  barpo  etamiz.  -T.:  O’zbekiston,  2017 3. Mirziyoyev   Sh.M.     Birlashgan   Millatlar   Tashkiloti   Bosh Assambleyasining  72  sessiyasida  so’zlagan  nutqi  . Xalq  so’zi,  -Toshkent  : 2017. QONUN VA QONUNOSTI HUJJATLARI 1. Инсон   ҳуқуқлари   умумжаҳон   декларацияси   //  Принята   резолюцией 217   А   (III)   Генеральной   Ассамблеи   ООН   от   10   декабря   1948   года https://www.un.org/ru/documents/   decl_conv/declarations/declhr.shtml Ўзбекистон   Республикаси   мазкур   ҳужжатни   1991   йил   30   сентябрда ратификация   қилди . 2. Конвенция  о правах  ребенка  (одобрена  Генеральной  Ассамблеей ООН  20.11.1989).Ўзбекистон  Республикаси  Олий  Кенгашининг  1992 йил  9  декабрдаги  “Бола  ҳуқуқлари  тўғрисидаги  конвенцияга қўшилиш  ҳақида”ги  757-XII-сонли  қарори   3. БМТ  Бош  Ассамблеясининг  2200  А  (XXI)-сонли  резолюцияси  билан 1966  йил  16  декабрда  қабул  қилинган  1976  йил  3 январда  кучга кирган. //https://www.un.org/ru/documents/decl_conv/conventions/pactecon.shtm l  //  Ўзбекистон  Республикаси  мазкур  ҳужжатни  1995  йил  28 сентябрда  ратификация  қилган.   https://lex.uz/docs/2686024 4. O’zbekiston  Respublikasi  Konstitutsiyasi  08.12.1991. 5. O ’ zbekiston   Respublikasi   Prezidentining   “ Oila   va     Xotin - Qizlar   bilan ishlash ,   mahalla   va   nuroniylarni   qo ’ llab   quvvatlash   tizimini takomillashtieish   chora   tadbirlari   to ’ g ’ risida ” gi   farmoni .01.03.2022. 6. O ’ zbekiston   Respublikasi   Prezidentining  “ Oila   va   xotin - qizlarni   tizimli qo ’ llab   quvvatlashga   doir   ishlarni   yanada   jadallashtirish   chora - tadbirlari to ’ g ’ risida ” gi   farmoni .07.03.2022. 7. 2030- yilgacha   bo ʻ lgan   davrda   barqaror   rivojlanish   sohasidagi   milliy maqsad   va   vazifalarni   amalga   oshirish   chora - tadbirlari   to ʻ g ʻ risida ” Xotin - qizlar   va   erkaklar   uchun   teng   huquq   hamda   imkoniyatlar   kafolatlari to ’ g ’ risida ”   gi   Qonun   02.09.2019. 8. Xotin - qizlarni   tazyiq   va   zo ʻ ravonlikdan   himoya   qilish   to ʻ g ʻ risida ” gi Qonun .    2 3.08.2019. 9. Mirziyoyev   Sh . M .   Erkin   va   farovon ,   demokratik   O ‘ zbekiston   davlatini birgalikda   barpo   etamiz   //   O ‘ zbekiston   Respublikasi   Prezidenti lavozimiga   kirishish   tantanali   marosimiga   bag ‘ ishlangan   Oliy   Majlis palatalarining   qo ‘ shma   majlisidagi   nutq .  –  Toshkent :   O ‘ zbekiston ,  2016. –   B .56 TAVSIYA ETILGAN ADABIYOTLAR 1. Saidov  A.,  Tadjixanov  U.  Huquqiy  madaniyat  nazariyasi.  Ikki  tomli.  1- tom  //  Mas’ul  muharrir  akademik  Sh.Z.O‘razayev.  –  Toshkent: O‘zbekiston  Respublikasi  IIV  Akademiyasi,  1998.  – B.  91. 2. Кадирханова  М.,  Отаханов  Ф.  Женщины-парламентарии  — проводники  реформ  //Народное  слово  7 сентября  2022  года,  – №  192 (8216).   https://xs.uz/uz 3. Хотин-қизлар  ва  эркаклар  учун  тенг  ҳуқуқ  ҳамда  имкониятлар кафолатлари  ўғрисида”ги  Ўзбекистон  Республикаси  Қонуни  // Қонун  ҳужжатлари  маълумотлари  миллий  базаси,  03.09.2019  й., 03/19/562/3681-сон;  Қонунчилик  маълумотлари  миллий  базаси, 21.04.2021  й.,  03/21/683/0375-сон 4. Малькевич  М.С.  Реализaция  принципа  равенства  прав  родителей. дисс.  автореф.  кан.юрид  наук  Саратов  —2014.  – С.7. 5. Anilda  Shestani.  The  Non-Property  Personal  Rights  and  Obligations  of Parents  Towards  Children.  European  Journal  of  Multidisciplinary Studies. Jan-Apr  2016  Vol.1  Nr.  3.P.64.  European  Family  Law.  Volume III.  Family  Law  in  European  Perspective  / Ed.  by  Jens  M.Scherpe. Edward  Elgar  Publishing.   2016.  P.  286. 6. Некрасова  Е.В.Некоторые  особенности  возникновения  родительских прав  и обязанностей  в странах  европы.  Юридические  науки.  2019.  – Т.  5 (71).  №  4.  – С .298-303. 7. O ’ zbekistonda   Gender   tengligini   ta ’ minlashning   dolzarb   masalalari :   Joriy holat , vazifalar   va   istiqbol ” mavzusidagi   Respublika   ilmiy - amaliy konferensiyasi   materiallari   to ‘ plami   (15- sentabr ,  2022- yil ) 8. O ’ zbekiston   Respublikasi   Xalq   ta ’ imi   vazirligi   A . Qodiriy   nomidagi Jizzax   davlat   pedagogika   instituti   katta   o ’ qituvchi   Sayyora Djasanovaning   Jamiyat   hayotida   xotin - qizlarning   va   ularning   ijtimoiy faolligi   kitobi . ELEKTRON RESURSLAR 1. https://lex.uz/docs/-449484    2. https://uzmarkaz.uz/news/xotin-qizlar-huquqlari-va-gender-tenglik-    islohotlar-zamirida 3. https://advice.uz/oz/document/2291    4. https://oltinsoy.uz/uz/blog/gender-tengligi/426    5. https://senat.uz/publication/post-284    6. http://nhrc.uz/oz/news/ozbekistonda-gender-siyosatiga-etibor-yanada-    kuchaymoqda 7. https://archive.uz/post/xotin-qizlar-va-erkaklar-uchun-teng-huquq-    hamda-imkoniyatlar-kafolatlari-togrisida  

MUNDARIJA

Kirish

I bob. O’zbekiston Respublikasida gender tenglikning huquqiy asoslari

1.1. O'zbekistonda xotin-qizlar va erkaklar teng huquqliligini ta'minlashning o'ziga xos jihatlari

1.2. Xotin-qizlar va erkaklar uchun teng huquq hamda imkoniyatlar ta’minlanishi uchun qabul qilingan konstitutsiyaviy normalar

II bob. Jamiyatning ma’naviy yangilanishida gender tenglikning o’rni

2.1. Gender tenglikning jamiyatdagi o'rni faolligi yuksalishida nodavlat tashkilotlarning o'rni

2.2. Barkamol avlod tarbiyasida va yuksak ma’naviyatli yoshlarni tarbiyalashda gender tenglikning ahamiyati

Xulosa

Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati

Купить