Yer osti quvurlarni qurulmalar guruhi yordamida himoyasini loyihalash - Геология - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	291.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	18 Декабрь 2024
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Геология

Yer osti quvurlarni qurulmalar guruhi yordamida himoyasini loyihalash

Купить

MUNDARIJA KIRISH ...................................................................................................................... 3 I. ASOSIY QISM ....................................................................................................... 5 1.1. Yer osti quvurlardagi korroziya va uning turlari ............................................ 5 1.2. Yer osti quvurlarining himoyasi uchun qurilmalarning tasnifi ..................... 10 1.3. Loyihalash jarayoni va hisoblash usullari .................................................... 17 II. HISOB QISMI .................................................................................................... 25 XULOSA ................................................................................................................. 30 FO

KIRISH Hozirgi vaqtda yer osti quvurlaridan foydalanish sanoat, kommunal xo‘jalik va transport infratuzilmasining ajralmas qismi hisoblanadi. Bu tizimlar yordamida neft, gaz, suv va boshqa turdagi suyuqliklarni samarali yetkazib berish amalga oshiriladi. Biroq yer osti quvurlari turli mexanik, kimyoviy va ekologik ta’sirlarga duch keladi, bu esa ularning ishlash muddatini qisqartirishi, shikastlanishiga va texnologik jarayonlarning buzilishiga olib kelishi mumkin. Ushbu muammolarni hal etish quvurlarni maxsus himoya qurilmalari yordamida himoya qilishni talab qiladi. Yer osti quvurlarining himoya vositalarini loyihalash masalasi dolzarb bo‘lib, zamonaviy materiallar va texnologiyalarni jalb etish bilan birga ekologik va iqtisodiy talablarni inobatga oladi. Bu borada yangi texnologiyalarni

muhim ahamiyatga ega. Ushbu chora-tadbirlarning yetarlicha amalga oshirilmasligi quvurlarni ekspluatatsiya qilishdagi uzilishlar, iqtisodiy zararlar va ekologik xavflarga olib keladi. Shu bois, quvurlarni samarali himoya qilish tizimlarini loyihalash nafaqat texnologik, balki strategik masala sifatida qaraladi. 4

I. ASOSIY QISM 1.1. Yer osti quvurlardagi korroziya va uning turlari Korroziya metall materiallarning atrof-muhitning kimyoviy yoki elektrokimyoviy ta’siri natijasida yemirilish jarayonidir. Ushbu jarayon yer osti quvurlarining mexanik mustahkamligi va ekspluatatsion xususiyatlarini sezilarli darajada pasaytiradi, bu esa uzoq muddatli ishlashda turli avariya holatlariga olib kelishi mumkin. Korroziya jarayoni ikki asosiy turga bo‘linadi: kimyoviy va elektrokimyoviy korroziya. Kimyoviy korroziya atmosfera gazlari, suv bug‘lari yoki boshqa kimyoviy moddalar bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri reaksiyalar natijasida sodir bo‘ladi. Masalan, kislorod bilan reaktsiya natijasida metall yuzasida oksid qatlami hosil bo‘ladi, bu qatlamning davomiy o‘sishi materialning yemirilishiga sabab bo‘ladi. Elektrokimyov

o‘zaro ta’siri oksidlanish jarayoniga olib keladi va bu metall yuzasida oksid qavatining paydo bo‘lishiga sabab bo‘ladi. Bunday jarayonlar asosan yuqori haroratli sharoitlarda, masalan, gazlarni qayta ishlash yoki pechlarda yuzaga keladi. Elektroximik korroziya esa suyuqlik yoki elektroleit muhitda sodir bo‘ladi. Bu jarayonda metallning atomlari ionlarga aylanib, anod va katodlar orasida elektr toki oqimi yuzaga keladi. Elektroximik korroziya, asosan, dengiz suvi, kislota eritmalari yoki boshqa elektroleitlarda ko‘proq kuzatiladi. Korroziya jarayonining intensivligi va tabiati bir qator tashqi omillarga bog‘liq. Tashqi muhitning kimyoviy tarkibi eng muhim omillardan biridir. Masalan, agressiv muhit (kislota yoki asoslar) metall yuzalarining tezroq buzilishiga olib keladi. Harorat oshishi b

iqtisodiy samaradorlikni ham ta’minlaydi. Shu sababli, korroziya masalalarini chuqur tadqiq qilish va samarali yechimlarni qo‘llash yer osti quvurlarining ishonchli ishlashida muhim ahamiyat kasb etadi. Atmosfеra muhitida mеtallar korroziyasini tеzlashtiruvchi omillardan biri atmosfеra namligi hisoblanadi. Quruq atmosfеra (nisbiy namlik 60% gacha)da mеtall sirti oksidlanishi ro`y bеradi va sirtda korroziya jarayonlarini sеkinlashtiruvchi oksid himoya qoplamalari hosil bo`ladi. Atmosfеra namligi 60%dan oshganda mеtall sirtida adsorbtsion va namlikning fazaviy qatlamlari hosil bo`lib, atmosfеrani ifloslantiruvchi qo`shimchalar (SO 2 , NH 3 , NO 2 ) bu qatlamda eriydi va elеktrolit hosil qilib korrozion jarayonlarni tеzlashtiradi. Korrozion jarayon kimyoviy turdan elеktrokimyoviy turga o`tadi

Bulardan eng ko`p uchraydigani korrozion charchash, korrozion darz kеtish va ishqalanish davridagi korroziyalardir. Metallarni tashqi muxit bilan o‘zaro ta’sirlarini harakteriga ko‘ra, ularning korroziyalanish jarayonlari bir biridan farq qiladi, ya’ni kimyoviy va elektrokimyoviy korroziya mexanizmilari asosida sodir bo‘ladi. Metallarning kimyoviy korroziyasi yuqori haroratda gazlar va tok o‘tkazmaydigan suyuqliklar ta’sirida amalga oshadi. Kimyoviy korroziyada sodir bo‘ladigan oksidlanish va qaytarilish jarayonlari (bir vaqtda) geterogen muhitda, ya’ni metall bilan tashqi muhitning o‘zaro ta’sir chegarasida amalga oshadi. Natijada, metallarning oksidlari (korroziya mahsulotlari) hosil bo‘ladi. Masalan: Fe2O3, Al2O3, ZnO, Cyo va boshqalar. Metallarning elektrokimyoviy korroziya mexanizmi a

Kimyoviy korroziya deganda metall yuzaning atrof-muhit bilan oʻzaro taʻsiri tushuniladi, bu fazalar chegarasida elektrokimyoviy (elektrod) jarayonlarning paydo boʻlishi bilan birga boʻlmaydi. Bu metall va agressiv reaktiv oʻrtasidagi reaksiyaga asoslangan. Ushbu turdagi korroziya asosan metallning butun yuzasi boʻylab teng ravishda oqadi. Shu munosabat bilan kimyoviy korroziya elektrokimyoviy korroziyaga qaraganda kamroq xavflidir. Kimyoviy korroziyaga temirning zanglashi va bronza patina qoplamasi misol boʻla oladi. Sanoat ishlab chiqarishida metallar koʻpincha yuqori haroratgacha qiziydi. Bunday sharoitda kimyoviy korroziya tezlashadi. Koʻpchilik biladiki, issiq metall boʻlaklarini aylantirishda shkalalar hosil boʻladi. Bu kimyoviy korroziyaning odatiy mahsulotidir. Elektrokimyoviy korro

bakteriyalar, metall bilan o‘zaro ta’sirga kirishib, kimyoviy jarayonlarni qo‘zg‘atadi. Ushbu bakteriyalar sulfatlarni sulfidga aylantirib, metallar yuzasida korroziyani kuchaytiradi. Biologik korroziya jarayoni odatda quvurlar joylashgan tuproqning namlik darajasi va tarkibiga bog‘liq. Nam tuproqdagi kislorod miqdori va organik moddalar ko‘pligi mikroorganizmlarning tez o‘sishi uchun qulay muhit yaratadi. Tuproqning zichligi va strukturasi ham korroziyaga sezilarli ta’sir qiladi, chunki u quvurlar bilan tuproq orasidagi gaz va suyuqlikning almashinuv jarayonini belgilaydi. Biologik korroziya muammosini hal qilish uchun tuproq tarkibini chuqur tahlil qilish, quvurlarni izolyatsiyalovchi materiallar bilan qoplash va maxsus kimyoviy moddalar yordamida mikroorganizmlarni zararsizlantirish usu

muhitning agressiv ta’siridan, xususan, namlik, tuproqdagi ionlar va biologik faol moddalardan himoya qilish uchun mo‘ljallangan. Himoya qoplamalari quvurlarni himoya qilishning passiv usuli bo‘lib, ular metall bilan atrof-muhit o‘rtasida mustahkam to‘siq yaratadi. Bunday qoplamalar kimyoviy, fizik yoki mexanik usullar bilan quvurlar yuzasiga qo‘llanadi va materialning yemirilish jarayonini sekinlashtirish yoki butunlay to‘xtatish imkonini beradi. Ularning asosiy afzalliklari orasida uzoq muddatli ekspluatatsion barqarorlik, ekologik xavfsizlikni oshirish va texnik xizmat ko‘rsatish xarajatlarini kamaytirish kiradi. Himoya qoplamalari turli xususiyatlarga ega bo‘lgan materiallardan tayyorlanadi. Masalan, izolyatsion qoplamalar tuproqning namligi va elektrolitik xususiyatlaridan kelib chiqa

1- rasm . Katodli himoya sxemasi Bundan tashqari , uch qatlamli polietilen qoplamalar ham quvurlarni himoya qilishda keng qo ‘ llaniladigan zamonaviy usullardan biridir . Ushbu qoplamalar birinchi qatlamda epoksidli astar , ikkinchi qatlamda yopishtiruvchi qatlam va uchinchi qatlamda zich polietilendan iborat bo ‘ lib , yuqori mustahkamlik va uzoq muddatli himoyani ta ’ minlaydi . Polietilen qoplamalar , ayniqsa , yuqori mexanik ta ’ sirlar yoki yuqori harorat sharoitida quvurlarni ishonchli himoya qiladi . Himoya qoplamalarining to ‘ g ‘ ri tanlanishi quvurlar joylashgan hududning tabiiy - geologik sharoitlari va quvurlarning foydalanish xususiyatlariga bog ‘ liq bo ‘ lib , loyiha bosqichida alohida e ’ tiborni talab etadi . Shu sababli , himoya qoplamalari nafaqat quvurlarni yemirilishda

muddatli va yuqori samaradorligi sababli, ayniqsa gaz va neft quvurlari tizimida keng qo‘llaniladi. Anodik himoya tizimi esa korroziyaning maxsus sharoitlarda, masalan, passivatsiya jarayonida, kechishini ta’minlash uchun ishlatiladi. Ushbu tizimda quvurlar anod sifatida ishlaydi, lekin ular maxsus tashqi tok orqali nazorat qilinadi, bu esa quvurlar yuzasida passiv qoplama hosil qilishga imkon beradi. Passiv qoplama sifatida odatda oksid qatlamlari shakllanadi, bu qatlamlar metall sirtini atrof-muhit bilan bevosita aloqadan himoya qiladi. Anodik himoya odatda yuqori agressiv muhitlarda, masalan, kislotali yoki ishqorli sharoitlarda joylashgan quvurlar uchun qo‘llaniladi. Ushbu tizim ancha murakkabroq boshqaruvni talab qiladi va odatda kichik hajmdagi quvurlar yoki maxsus inshootlarda ishla

2- rasm . Protektorli himoya usuli sxemasi Yer osti quvurlarining samarali va xavfsiz ishlashi uchun nafaqat quvurlarni korroziyadan himoya qilish , balki tuproqning barqarorligini ta ’ minlash ham muhim ahamiyatga ega . Tuproq barqarorligi tuproq massasi va quvurlar o ‘ rtasida mustahkam va xavfsiz muvozanatni ta ’ minlashni anglatadi . Tuproqning mexanik o ‘ zgarishlari , suv eroziyasi , seysmik faoliyat yoki boshqa tashqi omillar quvurlarni shikastlanishiga olib kelishi mumkin . Shu sababli , tuproq barqarorligini ta ’ minlashga qaratilgan maxsus uskunalar va texnologiyalar qo ‘ llaniladi . Tuproq barqarorligini ta’minlashda eng keng tarqalgan uskunalar qatoriga geosintetik materiallar kiradi. Geosintetik materiallar tuproqni mustahkamlash, eroziyaga qarshi himoya qilish va suvning tupr

harakatlanishini cheklashga yordam beradi, shu bilan birga suvni tuproqning bir qismidan ikkinchi qismiga o‘tishini boshqaradi. Bundan tashqari, tuproq barqarorligini ta’minlovchi mexanik uskunalar, masalan, tayanch devorlar, quvurlarni mahkamlovchi mustahkam ramkalar va murakkab geotexnik strukturalar keng qo‘llaniladi. Tayanch devorlar quvurlar atrofida tuproqning sirpanish xavfini kamaytiradi va ular quvurlarga mexanik bosimni teng taqsimlaydi. Bunday devorlar odatda beton, metall yoki boshqa mustahkam materiallardan tayyorlanadi. Drenaj tizimlari ham tuproq barqarorligini ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi. Drenaj tizimlari tuproqdagi ortiqcha suvni chiqarib tashlash orqali tuproqning zichligini oshiradi va suv oqimi tufayli tuproqning yumshashiga yo‘l qo‘ymaydi. Suvning quvurlar atrofida

Hozirgi kunda texnologik rivojlanish natijasida quvurlarni himoya qilish uchun yuqori samarali materiallar, avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlari va monitoring usullari ishlab chiqilgan. Ushbu texnologiyalar quvurlarni uzoq muddatli va ishonchli ekspluatatsiya qilishni ta’minlash bilan birga, ekspluatatsiya xarajatlarini kamaytirishga ham yordam beradi. Birinchi navbatda, intellektual katodik himoya tizimlari zamonaviy texnologiyalarning yorqin misolidir. Bunday tizimlar quvurlarni korroziyadan himoya qilish jarayonini real vaqt rejimida boshqarish va monitoring qilish imkonini beradi. Intellektual tizimlar elektr tokini avtomatik ravishda quvurlar yuzasining korroziya holatiga moslashtirib boshqaradi. Masalan, tok ta’sirini aniq hisoblab, kerakli kuchlanish darajasini saqlab turish orqa

sun’iy intellekt yordamida ma’lumotlarni tahlil qiladi va zarur chora-tadbirlarni mustaqil ravishda amalga oshiradi. Zamonaviy texnologiyalardan yana biri aqlli qoplamalar bo‘lib, ular o‘z- o‘zini tiklash qobiliyatiga ega. Aqlli qoplamalar maxsus mikrokapsulalardan tashkil topgan bo‘lib, ular quvurlar yuzasida mikroshikastlanish yuzaga kelganida o‘z ichidagi himoya moddalarini chiqarib, zarar yetgan qismni tiklaydi. Bu texnologiya korroziya jarayonlarini avtomatik ravishda to‘xtatadi va quvurlarni qo‘shimcha xizmat ko‘rsatmasdan himoya qilish imkonini beradi. Bundan tashqari, big data va sun’iy intellekt texnologiyalari quvurlarni boshqarish va monitoring qilishda keng qo‘llanilmoqda. Ushbu tizimlar katta hajmdagi ma’lumotlarni qayta ishlash orqali quvurlarni korroziyaga qarshi himoya qili

geologik omillar va texnik talablarga mos yechimlarni ishlab chiqishni talab etadi. Himoya qurilmalari loyihalash quyidagi asosiy bosqichlardan iborat: Birinchi bosqich muammo va talablarni aniqlash bo‘lib, bunda loyiha uchun quvurlar joylashadigan hududning tabiiy-geologik sharoitlari va quvurlarni ekspluatatsiya qilish xususiyatlari o‘rganiladi. Bu bosqichda tuproqning fizik- kimyoviy xususiyatlari, namlik darajasi, ionlarning konsentratsiyasi, harorat va boshqa tashqi ta’sirlar tahlil qilinadi. Shuningdek, quvurlarni ekspluatatsiya qilish muddatiga qo‘yiladigan talablar, atrof-muhit xavflarini boshqarish zaruriyati va iqtisodiy omillar aniqlanadi. Ushbu ma’lumotlar himoya qurilmasining turini, materiallarini va dizaynini tanlash uchun asos bo‘ladi. Ikkinchi bosqich loyiha dizaynini ishl

To‘rtinchi bosqich sinov va baholash bosqichidir. Loyiha ishlab chiqilganidan so‘ng, uning samaradorligi laboratoriya sharoitida yoki sinov poligonida tekshiriladi. Himoya qoplamalarining bardoshliligi, katodik himoya tizimining samaradorligi va tuproq barqarorligini ta’minlash uskunalarining ishonchliligi sinovdan o‘tkaziladi. Ushbu bosqich natijalariga ko‘ra loyiha texnik ko‘rsatkichlari aniqlanadi va zarurat bo‘lsa, qo‘shimcha o‘zgartirishlar kiritiladi. Oxirgi bosqich loyiha amalga oshirilishi va monitoring bosqichidir. Himoya qurilmalari loyiha asosida quvurlar atrofida o‘rnatiladi va texnik xizmat ko‘rsatish tizimi yo‘lga qo‘yiladi. Monitoring tizimlari yordamida quvurlarni korroziyadan himoya qilish samaradorligi va boshqa texnik parametrlar muntazam ravishda kuzatib boriladi. Agar

hisoblanadi. Ushbu parametrlarni aniqlash uchun tuproq namunalaridan laboratoriya sinovlari o‘tkaziladi. Tuproqning qattiqlik va bosimga chidamlilik xususiyatlari quvurlarni mexanik bosimdan himoya qilish usullarini aniqlashda yordam beradi. Namlik darajasi esa tuproqdagi suv miqdorini va uning quvurlarga elektrolitik ta’sirini aniqlash uchun muhimdir. Shu bilan birga, tuproqning eroziya xususiyatlari, harakatlanuvchanligi va seysmik barqarorligi ham tahlil qilinadi. Kimyoviy tahlil tuproqning ion tarkibini, pH darajasini va agressiv moddalar, masalan, sulfat va xlorid ionlarining kontsentratsiyasini aniqlashni o‘z ichiga oladi. Ushbu parametrlar tuproqdagi kimyoviy reaksiyalarning quvurlar materiallariga ta’sirini bashorat qilish imkonini beradi. Tuproqning korroziyaga moyilligi baholanad

Tuproq va quvurlar materiallarini hisobga olishda kompyuter modellashtirish usullari ham keng qo‘llaniladi. Ushbu texnologiya quvurlarni tuproq bilan o‘zaro ta’sirini, korroziya jarayonining rivojlanish dinamikasini va himoya tizimlarining samaradorligini oldindan bashorat qilish imkonini beradi. Tuproqning tabiiy- geologik sharoitlarini va quvurlar materiallarining xususiyatlarini birlashtirib, optimal loyihalash qarorlarini qabul qilishga yordam beradi. Shunday qilib, tuproq va quvurlar materiallarini hisobga olish usullari nafaqat texnik talablarni qondirish, balki xavfsizlikni ta’minlash va quvurlarni ekspluatatsiya qilish muddatini uzaytirish uchun muhim vositadir. Ushbu jarayonni chuqur va tizimli yondashuv asosida amalga oshirish loyihalarning samaradorligi va ishonchliligini oshiri

Ikkinchi bosqichda quvurlar o‘zaro masofasini hisoblash amalga oshiriladi. Quvurlarni o‘zaro joylashtirishda xavfsizlik me’yorlari, texnik talablar va xizmat ko‘rsatish qulayligi hisobga olinadi. Masalan, quvurlar orasidagi masofa tuproqning zichligiga va harorat o‘zgarishlariga qarab aniqlanadi. Qattiq va zich tuproqlarda quvurlar orasidagi masofani qisqartirish mumkin bo‘lsa, yumshoq va nam tuproqlarda bu masofa kengaytiriladi. Bundan tashqari, quvurlar orasidagi masofani hisoblashda ularning bir-biriga termal ta’siri va tuproq deformatsiyasidan kelib chiqadigan mexanik bosimlar ham e’tiborga olinadi. Uchinchi bosqichda quvurlarni chuqurlik bo‘yicha joylashtirish aniqlanadi. Quvurlar chuqurligi tuproqning muzlash chegarasidan pastroq bo‘lishi zarur, chunki muzlash tuproqning kengayishi v

Quvurlar joylashuvi parametrlari bo‘yicha hisoblash usullari nafaqat ularning xavfsizligini ta’minlash, balki loyihaning iqtisodiy samaradorligini oshirishga qaratilgan. Ushbu usullarning izchil qo‘llanilishi quvurlarni ekspluatatsiya qilish muddatini uzaytiradi, avariya xavfini kamaytiradi va texnik xizmat ko‘rsatish xarajatlarini optimallashtiradi. Shu sababli, quvurlarni joylashtirish masalasi har tomonlama chuqur tahlil va ilmiy asoslangan qarorlarni talab qiladi. Yer osti quvurlarini loyihalashtirishda xavfsizlik me’yorlari va standartlarga rioya qilish ularning uzoq muddatli, xavfsiz va samarali ishlashini ta’minlashning asosiy shartidir. Ushbu me’yorlar xalqaro va milliy standartlar asosida ishlab chiqilgan bo‘lib, quvurlarni loyihalashtirish, o‘rnatish va ekspluatatsiya qilish jara

Shuningdek, quvurlarni izolyatsiyalash uchun ishlatiladigan materiallar xalqaro ekologik talablarni qondirishi va toksik moddalar ajratmasligi kerak. Xavfsizlik standartlari quvurlar o‘rtasidagi masofa, drenaj tizimlarini tashkil etish va xizmat ko‘rsatish yo‘llarining mavjudligini ham belgilaydi. Masalan, gaz quvurlari va suv quvurlari orasidagi minimal masofa odatda tuproqning zichligi va xavflilik darajasiga qarab belgilanadi. Ushbu masofani to‘g‘ri hisoblash orqali bir quvurdagi avariya boshqa quvurlarga zarar yetkazish xavfini kamaytirish mumkin. Shuningdek, xavfsizlik me’yorlariga muvofiq quvurlar atrofida qo‘shimcha drenaj tizimlari va tayanch konstruktsiyalar o‘rnatilishi zarur. Bu choralar suv oqimlari va tuproq siljishidan kelib chiqadigan xavflarni minimallashtiradi. Quvurlarni

II. HISOB QISMI Katodli himoya - bu metall buyumlarni zang va korroziyadan elektrokimyoviy himoya qilishning maxsus usuli. Asosiy printsip - himoyalangan metall obʻektga salbiy elektr potentsiali qoʻllanilishi. Bu metallning tashqi ionlar va elektr zaryadli moddalar bilan aloqasini kamaytiradi. Texnologiya taxminan 200 yil oldin ingliz olimi Xamfri Deyvi tomonidan ishlab chiqilgan. Oʻz nazariyasini tasdiqlash uchun u hukumatga taqdim etilgan bir nechta hisobotlarni tuzdi. Ushbu hisobotlarga asoslanib, dunyodagi birinchi yirik sanoat kemasining katodli himoyasi amalga oshirildi. 2-rasm. Katodli himoya oqimining sxemasi 25

3-rasm. Korroziyadan himoyasining sxematik diagrammasi 9-rasm . Protektor himoyachining quvur liniyasiga ulanish sxemasi. 1 - quvur liniyasi; 2 – drenaj kabeli; 3 – nazorat-oʻlchov ustuni; 4 – himoyachi (Mg, Zn, Al); 5 – faollashtiruvchi. Katodli himoyani yaratishning yana bir texnologiyasi elementni tashqi oqim manbalariga ulashdir. Koʻpgina hollarda, ushbu maqsadlar uchun bir nechta elementlardan - asosiy oqim manbai, anodli yer oʻtkazgich, alohida konstruktiv elementlarni va yordamchi nuqtalarni bogʻlaydigan turli xil kabellar va simlardan iborat boʻlgan maxsus katodli himoya stantsiyalari (KHS) quriladi, ular mexanik yoki kompyuter boshqaruviga ega. parametrlarini nazorat qilish imkonini beradi. Koʻpincha, ushbu texnologiya elektr uzatish liniyalari yaqinida joylashgan obʻektlar uchun

Berilgan: 1. Quvurlarni yotqizish chuqurligini hisoblash Quvurlarni mexanik zarar va sovuqdan himoya qilish uchun minimal chuqurlik aniqlanadi. Minimal chuqurlik quyidagi formula bo‘yicha hisoblanadi: 27

Shunday qilib, quvurlarni xavfsiz joylashtirish uchun ularni 2.0 m chuqurlikda yotqizish tavsiya etiladi. 2. Katod himoya tizimini hisoblash Katod himoya tizimi tuproq orqali quvurlarga keladigan elektr tokini boshqaradi va korroziya jarayonini kamaytiradi. Tokning zarur miqdorini hisoblash uchun quvurning yuzasi va tuproqning elektrolitik o‘tkazuvchanligi hisobga olinadi. Yuzasi : Quvurning umumiy yuzasi quyidagicha hisoblanadi: bu yerda, Himoya uchun tok zarurati : Tok zichligi i=0.02 A/m2 (standart bo‘yicha). Himoya uchun umumiy tok: Tuproqning o‘tkazuvchanligi κ =0.01 Sm/m, shuning uchun quvurlarning yuzasida kerakli anod materiali tanlanadi. Galvanik tizimda alyuminiy anod samarali hisoblanadi. 3. Gidravlik hisoblash: bosim yo‘qotilishi 28

Ish bosimi va quvurning uzunligi bo‘yicha bosim yo‘qotilishi hisoblanadi. Darci-Weisbach tenglamasi ishlatiladi: 4. Quvurlarni o‘zaro joylashtirish masofasi Quvurlar orasidagi minimal masofa: Shunday qilib, quvurlar orasidagi masofa 1.5 m dan kam bo‘lmasligi lozim. Ushbu hisoblashlar quvurlarni xavfsiz va samarali ishlashini ta’minlash uchun zarur. Keyingi bosqichlarda bu natijalar asosida loyiha chizmalarini tayyorlash va monitoring tizimlarini loyihalash mumkin. 29

XULOSA Yer osti quvurlarini himoya qilish zamonaviy muhandislikning muhim masalalaridan biri bo‘lib, bu jarayon texnologik jarayonlarning uzluksizligini ta’minlash, iqtisodiy samaradorlikni oshirish va ekologik xavflarni kamaytirish uchun muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu kurs ishida quvurlarni himoya qilishning nazariy asoslari, hisoblash usullari va amaliy yechimlar yoritildi. Hisoblash natijalari quvurlarni xavfsiz va samarali ekspluatatsiya qilish uchun muhim bo‘lgan parametrlarni belgilashda asosiy o‘rinni egalladi. Tuproq va quvurlar materiali o‘rtasidagi o‘zaro ta’sirni chuqur tahlil qilish va zamonaviy texnologiyalardan foydalanish quvurlarni korroziya va tashqi ta’sirlardan himoya qilishda dolzarb ahamiyatga ega. Tuproqning fizik-kimyoviy va geologik xususiyatlarini hisobga olish q

hisoblanadi. Bunday natijalar quvurlarni optimal diametr, uzunlik va oqim tezligini tanlashda yordam beradi. Shuningdek, quvurlarni o‘zaro joylashtirish masofasini hisoblash ularning bir- biriga mexanik va termal ta’sirini minimallashtirishda muhim rol o‘ynadi. Hisob- kitoblar quvurlar orasidagi minimal masofa 1,5 metr bo‘lishi kerakligini ko‘rsatdi. Ushbu parametr xizmat ko‘rsatish qulayligini ta’minlash va avariya xavfini kamaytirishga yordam beradi. Yuqorida keltirilgan barcha hisob-kitoblar va tahlillar quvurlarni himoya qilish tizimini zamonaviy texnologiyalar bilan uyg‘unlashtirish orqali ularning samaradorligini oshirish mumkinligini ko‘rsatdi. Intellektual katod himoya tizimlari, nanoqoplamalar va monitoring tizimlarini joriy etish quvurlarni xavfsiz ekspluatatsiya qilish muddatini

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. Karimov A., Ergashev R. "Korroziyani oldini olish texnologiyalari". Toshkent: "Fan" nashriyoti, 2015. – 250 b. 2. Toshmurodov O. "Quvurlar texnologiyasi va ekspluatatsiyasi". Toshkent: "Universitet" nashriyoti, 2017. – 300 b. 3. Usmonov B., Qodirov H. "Elektroxavfsizlik va elektr maydonlarning ta’siri". Toshkent: "Texnika" nashriyoti, 2016. – 220 b. 4. "Energiya resurslarini xavfsiz tashish tizimlari", ilmiy to‘plam. Toshkent Davlat Texnika Universiteti, 2018. – 150 b. 5. "Katodik va anod himoya tizimlari", O‘zbekiston Milliy Ensiklopediyasi, 2019. – 180 b. 6. Shukurov R. "Atrof-muhit va sanoat xavfsizligi". Toshkent: "Ekologiya" nashriyoti, 2016. – 270 b. 7. "Quvurlarni eksplua

Купить