Yoshlar tarbiyasida xalq qo‘shiqlaridan foydalanish - Pedagogika - Referatlar

Dokument ma'lumotlari

Narxi	2000UZS
Hajmi	54.0KB
Xaridlar	0
Yuklab olingan sana	07 Noyabr 2026
Kengaytma	doc
Bo'lim	Referatlar
Fan	Pedagogika

Yoshlar tarbiyasida xalq qo‘shiqlaridan foydalanish

Sotib olish

Yoshlar tarbiyasida xalq qo`shiqlaridan foydalanish
Rejà:
1. Xalq q  shiqlarining talim-tarbiyadagi ahamiyati.
2. Xalq q  shiqlarining turlari.
3. Talim-tarbiyada xalq q  shiqlaridan foydalanish y  llari va usullari.

4.
Qoshiqlarda xalqning asriy orzu-umidlari va ezgu niyatlari aks etadi.
Tarbiyada uning ahamiyati beqiesdir.
Qoshiqlar etik, estetik va pedagogik goyalarni musiqiy va shoirona bezashi
bilan qimmatlidir. Gozallik va ezgulik qoshiqda yaxlit ishtirok etadi. Xalq
tarannum etgan rahm-shafqatli azamatlar nafaqat mehribon, balki gozaldirlar ham.
Xalq qo`shiqlariga ezgulikni, inson baxti-saodatini taranumm etuvchi milliy
qadriyatlar singib ketgan.
Qoshiqlar topishmoq va maqollarga nisbatan xalq sheriy ijodining birmuncha
murakkab shaklidir. Qo`shiqlarning boshmaqsadi gozallikka nisbatan muhabbat
uygotish, estetik qarash va didni charxlashdan biorat. eshlarning qo`shiqchilikdagi
ijodini kattalar muttasil qo`llab-quvatlab va ragbatlantirib kelmoqda.
Yosh avlodni tarbiyalash bilan birgalikda xalq haetining barcha jihatlarini
tarannum
etish qoshiqqa xos xususiyatdir. Qoshiqning ta`limiy qimmati shundaki, bolalarni
chiroyli qoshiq aytishga orgatishgan, u esa oz navbatida nafosatga va ezgulikka
orgatgan. Xalq haetidagi barcha voqealar mehnat, bayramlar, toylar, azalar va
hoqazolar doim qoshiqqa hamrohlik qilib kelgan. Odamlarning butun oaeti
qoshiqda kechib, u shaxs estetik va etik mohiyatini ajoyib tarzda ifoda etgan.
Tug`ilishdan tortib o`lishigacha insonning butun umri mukammal qoshiqlar
turkumini tashkil etadi.
Beshikda etgan, hali hech narsani tushunmaydigan chaqaloqqa ham, his etish va
anglashdan to`xtab, tobutga etgan marhumga ham qo`shiq aytilgan. Olimlar nafis
qo`shiqning ona qornidagi homilaning ruhiy rivojlanishiga ijobiy ta`sir
ko`rsatishini isbotlab berdilar. Alla qo`shiqlari chaqaloqni uxlatibgina qolmay, uni
erkalar, ovutar, quvonch bag`ishlar ham ekan. Chaqaloq kayfiyati chog` bo`lib
uyg`onishi va kelaetgan kunni quvonch bilan qarshi olishi uchun italyanlarda
maxsus qo`shiqlar kuylash odati bor.
Qo`shiqni hamma kuylaydi va tinglaydi. Qo`shiqdan boshqa hech bir janr
haqida bunday deb bo`lmaydi. Maqollar, ertaklar, topishmoqlarni odam ma`lum
eshdan keyin tushuna boshlaydi, u eki bu toifa shaxslar ulardan umrining muayyan
davrida foydalanadi. Tug`ri, qo`shiqning ham o`z «sevimli eshi» yo`q emas: o`n
besh-yigirma eshdagi qizlar shunchalik ko`p qo`shiq aytadiki, shu damgacha va
umrining oxirigacha aytganlari ham shungacha etmas ekan.
Qo`shiqlarda ta`lim g`oyasi muayyan ishtirok etadi, bu g`oya qo`shiqlanrning

ma`rifiy-ta`limiy vazifasini belgilaydi. Ayrim toifa qo`shiqlar, garchi ularning
aksariyati eshga qarab cheklangan va taqsimlangan bo`lmasa-da ma`lum esh
guruhlarga mo`ljallangan. Kattalarning ayrim qo`shiqlarini esh bolalar alohida
ishtieq bilan kuylaydilar. Shu bois, gap u eki bu qo`shiqning ijro etilishi
xususidagina borishi mumkin. Alla qo`shiqlari chaqaloqqa bag`ishlangan, uni
ko`proq ona kuylaydi, biroq to`rt-besh yashar bolalar ham go`dak uka e singlisini
tebrataetib, kuylagan hollar bo`ladi. Alla tarbiyasi insoniyatning butun tarixidagi
eng tabiiy hisoblanadi (tik turgan e o`tirgan evvoyi onaning qo`llari va tizzalari
birinchi belanchak o`rnida bo`lgan).
Alla qo`shiqlarnining vazifasi chaqaloqni uxlatishdir. Alla qo`shiqlarining
ijodkorlari odatda onalar va buvilar hisoblanadi. Lekin ulardan chaqaloqni
boqaetgan har bir odam foydalana oladi. Alla qo`shiqlari tug`risida maqol, ertak,
qo`shiqlarda eslanadi.
Bunday xalq she`riy asarlari shunisi bilan qizqirliki, ular bolalarga nisbatan
umumiy muhabbatni namoyish etadi. Ko`pgina alla qo`shiqlari, eng avvalo, ona
muhabbatining beqies qudratini namoen qiladi. Biroq bir vaqtning o`zida ular
bolaga qarash jaraenida uni ijro etganlarning barchasida bolalarga nisbatan mehr
muhabbat tuyg`usini uyg`otadi, ya`ni u eki bu tarzda o`z-o`zini tarbiyalashni
kuchaytiradi. Bu, ayniqsa esh bolalarga aka eki opalari g`amxo`rlik qilaetganda
juda muhim. Beshikda etgan chaqaloq hali qo`shiq cho`zlarini tushunmaydi, ammo
kuyga yo`g`rilgan mehr qalb va ruhni uyg`otadi, gue keyingi tarbiyaviy jaraenlar
uchun kulaylik yaratib, zamin hozirlaydi. Alla qo`shiqlari asrlar davomida yuzaga
kelgan, unda fikr, harakat va kayfiyatning eng foydali jihatlari mujassamlangan.
Ulardan eng yaxshilari haligacha bola boqishda qo`llanilmoqda, ularni
qug`irchoqlarini etqizib uxlataetgan qizaloqlarning o`zlari kuylaydilar. Alla
qo`shig`i xalq tarbiyasining eng buyuk yutug`i, u bolaning hali murg`akkina,
doimiy e`tibor, g`amxo`rlik, muhabbat talab qiluvchi, bularsiz yasholmaydigan
ojizdan-ojiz norasida paytida amaliet bilan uzviy tutashib ketgan. Alla
qo`shiqlarining asosiy mazmuni onaning bolasiga mehriban, uning baxtli kelajagi
haqidagi orzularidan iborat.
Alla, bolam, alla,
Jonim bolam, alla,
Ikki ko`zim alla, Alla
bolam, baxti bor, Har
narsining vaqti bor,

Jonim, bolam, alla
Shirin bolam, alla Ikki
ko`zim, alla
Alla qo`shiqlarida ona mehri favqulodda umumlashtirish ko`rsatiladi:
qizalog`ini «jonginam», «munchog`im», «oppog`im», «mittiginam» deydi,
erkalovchi ismlardan qanchasini keltiradi, «alla, bolam»ni takror-takror aytadi.
Qo`shiqdagi mehr chaqaloq atrofidagilarga ham kuchadi, ularda «musichai
bezavol», «guli-rayxonim», «atirgulom», «ko`zimning oqu qorasi», «erkatoyim»
kabi o`xshatmalar ishlaritadi.
Haet tarzlari uchun juda yaqin bo`lgan narsa va hodisalar asosida tilsiz
go`dakka ana shu tariqa oddiy shakldagi manzaralar tug`risida gapiriladi: «tekis
dalalar», «ko`m-ko`k o`tloqlar» Vatanparvarlik eng teran tuyg`ulardan biri, uni
bolalarga muhabbatdan ajratib bo`lmaydi va to`liq holda ala qo`shiqlarida
tarannum etiladi.
Alla qo`shiqlarida ona atrofidagi voqelik haqida so`zlaydi, haetning maqsadi
va ma`nosi tug`risida hikoya qiladi, o`z g`am-qayg`ularini, hasratlarini aytib,
yuraganini bo`shatadi.
Tarbiyachi va muallim turli tuman alla qo`shiqlarini bilishi, ota-onalarga ularni
bolalariga o`rgatish lozimliligini uqtirishi va tushuntira bilishi lozim. Ular ota-
onalarga alla qo`shiqlari matnini berishlari, ularni bola tabiatiga qarab qanday
o`zgartirish mumkinligi tug`risida maslahatlashishlari kerak. Tarbiya jaraenida
foydalanish uchun bir qancha alla qo`shiqlarini e`tiboringizga havola qilamiz:
Jonim bolam oni, alla, Oq bug`doyning noni, alla Hamma emon ko`rsayam, alla

Onasining joni, alla
Aylanasining ayvoni bor, alla
Tomga chiqsa narvoni bor,
alla Uyqusi kelsa allasi bor,
alla Emgisi kelsa mammasi
bor, alla Alla jonim allae.
Betimning qizilim, bolam,
alla, Tilimning uzuni, bolam,
alla Alla, bolam, alla
Kichkinasan lolasan,
Alla, bolam, alla.
Qachon katta bo`lasan,
Alla, bolam, alla. Bog`
ichida chaman gullar,
Alla, bolam, alla.
Sayraydi shaydo bulbullar,
Alla, ko`zim, alla Sendan
kelar gul isi Alla, bolam,
alla. Kuydan qo`chkor
to`yingga, Alla, bolam, alla.
Senga allalar aytaman, Alla,
ko`zim, alla Soyalaringda
etaman, Alla, bolam, alla.

Talim tarbiyada o`yinlarning mohiyati
Rej à:
1. Xalq  yinlarining talim-tarbiyaviy ahamiyati.
2. Xalq  yinlarining turlari.
3. Talim-tarbiyada xalq  yinlarining foydalanish usullari.
Tugridan-tugri va bevosita tarbiya bilan bog`liq hodisalardan tarbiyatga eng
yaqini oyinlar. Oyin insonning tabiatga qarab kashf etgan buyuk mo` jilalaridan
biri hisoblanadi. Bolalar tarbiyasida oyinning ahamiyati goyat katta. Ularda soz,
ohang va harorat bir-biri bilan uzviy aloqador. Bolalarda epchillik, chaqqonlik va
merganlik qolibiyatlarini rivojlantirishdi oyinning ahamiyati bekies, bundan
tashqari, oyinlar badiiy dramatik hodisa hamdir. Oyinlar vositasida bolaga
narsalarning mavjud tartibiga, xalq urf-odatlariga hurmat tuygusi singdirilgan,
unda odob qoidalariga nisbatan konikma hosil qilingan. Bolalar uchun oyinlar
jiddiy, mashgulot, mehnatga, kelajak haetga tayerlovchi oziga xos saboqlarni ozida
namoen etadi. Ijtimoyi faoliyatdan oldin keluvchi oyin bamisoli bilan qoshilib
ketadi va tarkibiy unsur kabi mehnatning hal qiluvchi qismiga, hattoki mehnat
jaraenining oziga kiradi. Shunday qilib, oyinlar mehnatga tayerlaydi, mehnatesa
oyinlar, ermaklar, umumiy xushchaqchaqlik bilan nihoyasiga etadi. Bolalar juda
erta, ularning haetiga S o z kirib kelishdan ancha oldin, quesh nuri, ozining
barmoqlari, oyisining soch turmaklari va hoqazolar bilan birga oynay boshlaydilar.
Bunday oyinlar sharofati bilan bola qadam-baqadam ozini bilib va anglab boradi.
Oyin bolalar faoliyatining hayratlanarli darajadagi rang-barang va boy
jihatidir. Oyin bilan birga bolalar haetiga sanat, nafosat kirib keladi. Oyin,
qoshiqlar, raqslar, ertaklar, topishmoqlar, tez aytishlar, ifodali oqishlar, Quron va
xalq talimi vositasi sifatidagi xalq ijodietining boshqa turlari bilan bogliq. oyinlar
haet saboqlari, ular bolani boshqa odamlar bilan el bolishga orgatadi. Oyin ertak-
orzu, afsona-istak, haelot-ruelarning moddiylashgan korinishidir, oyin insoniyat
haet yolining boshlanishi tugrisidagi esdaliklar junbushidir. Shunday qilib, oyin
asosida insonning ruhiy, hissiy va jismoniy ehtieji etadi. Qadim zamonlardan buen
oyin bolaning rivojlanishi va shakllanishida eng muhim vositalardan biri bo`lib
kelgan.
Azaldan har bir xalqda rang-barang oyinlar mavjud bolgan.yu Orta Osie
xududlarida ham koplab oyin turlari keng eyilgan. Taomildagi oyinlar bilan bir
qatorda u eki bu mintaqaning, hattoki qishloqning oziga xos bolgan oyinlari

xalq o`yinlari o`zining rang-barangligi, turli esh, jins, shahar va qishloqqa
mo`ljallangan keng qamrovligi bilan ajralib turgan. Qisqasi o`zbek xalq o`yinlari
shu qadar xilma-xilki, goho ularning turkumi, guruhi, turlari, shakllari, xillari
ma`nosini chuqur anglamay turib ular mazmunini tushunish qiyin. Biroq mazkur
muammolarning kam eritilganligi va kam o`rganilganligi sababdan o`zbek xalq
o`yinlariga har tomonlama tasnif berish o`ta mushkul. Shunga qaramasdan, ularni
nazardan o`tkazish va o`rganish o`yinlarni quyidagidek shartli ravishda sinflarga
bo`lib chiqish imkonini berdi:
1) Turli eshdagilar o`yinlar(go`daklik, bolalik, o`spirinlik, eshlik va h.q.)
2) Turli jinsdagi odamlar o`yinlari (o`g`il bolalar, qiz bolalar, erkaklar va
aellar)
3) Mavsumiy o`yinlar (bahorgi, ezgi, kuzgi, qishqi)
4) Turli ifoda vositalaridan foydalanishga asoslangan o`yinlar (so`z, kuy-
qo`shiq, raqs-pantomima, syujetli, sahna, turli xususiyatli va h.q.) so`nggi tur o`yin
turli ifoda vositalaridan foydalangan holda amalga oshirilgan. Masalan, so`z,
qo`shiqң, raqs, harakat, sahna tomoshalar, shuningdek, qilich, kaltak, toshchalar,
eng`oqchalar kabi oddiy narsalar. Asosiy ifoda o`xshashligi eki narsalar o`yinning
xarakterini, shaklini, mazmunini va nomini belgilaydi. Deylik, o`yinda asosiy
vosita so`z bo`lsa, bu so`z o`yini, agar harakat tezlik, kurash bo`lsa, bu harakat
musobaqa o`yiini bo`ladi. Agarda o`yinda syujet, badiiy timsol vositasida muayyan
haetiy xodisa o`z aksini topsa, bu sahna o`yini, agar asosiy rol` qo`shiqqa,
jo`rovozlikka berilsa, bu qo`shiq o`yini eki jurovozlikdagi qo`shiq o`yini bo`ladi.
Asosiy vosita so`z bo`lgan o`yinlar suhbat janrini shamoen etadi. Bunday
o`yinlarga «tez aytish», «topishmoq top» kiradi.
Qo`shiq o`yinlar o`yin shakladiga o`ziga xos jo`rovozlikdagi qo`shiqdir.
Bunga «Yaku-yak», «Um-ufu», «Bo`shama», «Kichkina», «Yurmana-yurman»,
«Sidirg`a», «ezikal», «Botmon-botmon» va hoqazolar kiradi.
Raqs (eki pantomima) o`yinlari odatda raqs harakatlari bilan birgalikda ijro
etiladi. Bu «Paq-paq», «Besh qarsak», «Cho`pon o`yini», «Xo`sh-xo`sh», «Lakka-
lak» va hoqazolardan iborat.
Badiiy shakldagi syujetli sahna o`yinlari haetning eng ta`sirchan, qiziq
xolatlarini aks ettiradi. Bu, jumladan, «Ov o`yin», «Urush-urush», «Asir olish»
kabilarda o`z ifodasini topadi.
Harakat musobaqa o`yinlari epchillik musobaqasi ruhida o`tkaziladi, birg-
biriga qarama-qarshi ikki kuch olishuvini ifodalaydi. Bular: «Tepa kurash»,
«Aylanib tep», «Qirq tosh», «Chunka shivoq», «Chirkash» eki «Chiri kas» va

Turli narsalar ishtirokidagi o`yinlar: «Qochar to`p», «To`p devor»,
«Shtamba», «To`p o`yin» (koptok), «Besh tosh», «Lappar», «Chillik», «Dastak»,
«Qadama taeq» (toshchalar), «Do`lki», «Toq-juft» (eng`oqlar), «Oqsuyak»,
«Oshiq o`yin» (suyak), «Belbog` tortish» (belbog`) va hoqazolar.
Jonivorlar eki parrandalar ishtirokidagi o`yinlar: «Qo`chyaqor urishtirish», «It
urishtirish», «Bedana urishtirish», «Xo`roz urishtirish», shuningdek, «Eshak
ko`pkar», «Ot poyga», «Ag`darish», «Chavgon», «Uloq» va hoqazolar.
U eki bu vositadan foydalanishga asoslangan o`yinlar sof holda uchramaydi,
boshqa o`yinlar eki turkumlar bilan chatishib ketadi, zero ularda turli eshdagi,
jinsdagi odamlar turli fasllarda uynaydilar. Shu bois turkum (davra)da
nishonlanadigan o`yinlar boshqasida takrorlanishi mumkin.
Turli eshdagi odamlar guruhiga moslangan va haetning ma`lum bosqichida
o`ynaladigan o`yinlar avloddan-avlodga o`tib kelgan. eshi o`tinqirab qolguncha
odamlar bamisoli xalq o`yinlari «maktab»ini o`tagan, bunda har bir sinfda u eki bu
eshga tegishli o`yinlardan foydalanganlar. Har bir esh xususiyati o`yinlarning
mohiyatini va mazmunini belgilagan. Masalan, esh bolalar o`rtasida o`yinchoq va
qo`g`irchoqlar bilan bog`liq o`yinlar, oraliq eshdagi bolalar o`rtasida syujetli
taqdid o`yinlari keng tarqalgan.
«Xolakam-xolakam», «kelin-kuev», «quvlashmachoq» eki «bekinmachoq»
kabilar.
O`yinlar bolalar va eshlarga nima bergan. O`yin bolalarning, xususan 2 dan 7
eshgacha bo`lgan bolalarning asosiy mashg`uloti hisoblanadi va keyinchalik o`qish
va mehnatga almashadi. O`yin boallar uchun hatega, kelajakdagshi voqea-
xodisalarga o`ziga xos tayergarlik maktabi hisoblangan. Ular bolalarni nafaqat
jisman, balki aqlan o`stirib, ongini boyitgan, bolalar haelotini uyg`otgan, xotira,
diqaatni charxlagan, irodani mustahkamlagan. O`yin jaraenida bola deyarli
bilimlarni egallagan, shaxs kamolotidagi zarur malakani orttirgan. O`yin
kelajakdagi katta haet bo`sag`asidagi repititsiya bo`lib xizmat qilgan. Xalqda:
«Agar bola o`yinni vijdonan o`ynasa, haetda ham vijdondi yashaydi», deb bejiz
aytilmaydi-da. Xullas, o`yin bolalarda ijobiy faollik, tashabbus, jamoatchilik,
tashkilotchilik uquvi va malakasini rivojlantirishning samarali vositasidir.
O`yinlarda xalq tarbiyasi, xalq ta`limining tabiiylik, uzluksizlik, vazminlik,
sarishtalik, tugallik kabi xususiyatlari yanada namoen bo`ladi. Yana bir juda muhim
narsa o`yin jaraenida bolalar o`z-o`zini tarbiyalashga erta kirishadilar, o`z-o`zini
tarbiyalash esa oldindan bir maqsadni ko`zlamasdan, tabiiy ravishda kechadi.
Maqsad esa o`yin jaraenida, u bilan bog`liq ravishda, yo`l-yo`lakay, natija va

yutuqlarga muvofiq holda yuzaga keladi.

O`yinning yana bir muhim vazifasi shundan iboratki, uning vositasida
insonning odatdagi rivoji uchun haetda etishmaydigan narsa ruebga chiqqan.
kamharakatli haet tarzi kechiruvchi cho`ponlar ko`proq qimirlashga majbur
qiladigan, ammo suruvidan uzoqlatmaydigan o`yinlarga ehtiej sezishgan. Yaylov
o`yin o`yin uchun qulay joy, doim qo`lida ushlab yuradigan taeq esa o`ziga xos
«dastak» - «klyushka» bo`lib xizmat qilgan. To`p tayerlash uchun qo`y juni
xomashe bo`lib xizmat qilgan. «Podachi», «Jun to`p», «Chim to`p», «Chovgan»
degan cho`pon o`yinlari ana shu tariqa yuzaga kelgan. Chovgon avvaliga otliq
cho`ponlar o`yini bo`lgan, keyin uni aholining keng qatlami ham o`zlashtirib
olganlar. Bu o`rta asr harbiylarnining sevimli o`yinlaridan edi. Ular ko`pgina Sharq
mamlakatlarida eyilgan, Hindistondan Angliyaga ko`chib o`tgan, keyinchalik
zamonaviy chim xokkeyiga asos bo`lgan.
Ajdodlar haeti hozirgi kunga nisbatan bir zaylda kechgan, o`yin esa ugna
zavq va mazmun bag`ishlagan. O`yinda inson haetda amalga oshirolmagan
istaklarini mujassamlashtirgan. Tashvish va muammolardan vaqtincha chalg`ib,
inson haetida uchraydigan qiyinchilik va tashvishlarni o`yin bilan bartaraf etishga
muvaffaq bo`lgan. Hatto urush vaqtida ham ochlik va parokandalikdan qiynalib
turganda odamlar o`yin uchun vaqt va imkon topishgan. O`yin jaraenida ular
ko`ngillarini ezib, ertangi kun mehnat faoliyati uchun «quvvat» olganlar. Bu,
darhaqiqat, baxtli daqiqalar bo`lgan.
O`yinlar inson haetida shu qadar muhim ahamiyat kasb etganki, ularga qarab
inson shaxsiyati, xarakteri, manfaatlari, mayllari, qobitiyatlari haqida fikr yuritish
mumkin hisoblangan. O`zbeklar farzandlarining bolaligidanoq bahodirlik,
harbiylik, jangovarlik malkalarini oshirganlar. Xalq dostoni «Alpomish» dagi
sevimli bosh qahramoni Haqimbek haqidagi satrlar shundan dalolat beradi.
Demak, o`yin bekorchi mashg`ulot emas ekan. Bu bola uchun birinchi
maktab. Bobolar va buvilarning qattiqqo`l ota-onalarga «Bolalarning o`yiniga
halaqat bermanglarYo» deb tanbeh berishlari bejiz emas-da.
Xalq o`yinlarining tarbiyaviy ahamiyati bebaho, shu boisdan ham
murabbiylar o`quv-tarbiyaviy jaraenda ulardan foydalana bilishlari lozim.
O`yinlarni tanlash va tashkil etishda quyidagi omillarni hisobga olmoq zarur:
1. O`ynovchining eshi. Bolalar uchun eng oson o`yin tanlanadi, unga yangi
qo`shimchalar va qoidalar kiritish hisobiga murakkablashtirib boriladi. O`yinni
albatta murabbiy ishtirokida jo`r bo`lib qo`shiq aytish bilan boshlash kerak.
Bolalar o`z xarakatlarini nazorat qila olishlari juda qiyin bo`ladi. Shuning uchun
kattalar namuna bo`lmoqlari darkor.

2. O`yg`in o`tkazadigan joy. o`yin zalda, xonada, keng yo`lakda, ochiq
havoda o`tkazilishi mumkin. O`yinlar xonada o`tkaziladigan bo`lsa, shamollatish
va obdan supurib sidirish lozim.
3. O`yin ishtirokchilarining miqdori. O`yinni birdaniga butun sinf eki guruh
bilan o`tkazish shart emas, ayniqsa xona uncha keng bo`lmaganda. Mitivoylarni
guruhlarga bo`lish mumkin: o`g`il bolalar va qiz bolalarga, kuchlilarga va
kuchsizlarga, o`ynovchilarga va haqamlarga va hoqazo. O`yinda ishtirok etish har
bir bola uchun qiziq bo`lmog`i lozim.
4. o`yin uchun jihozlarning bo`lishi. Ko`pgina o`yinlar uchun jihozlar lozim:
to`plar, sakramachoqlar, bayroqchalar va hoqazo. Ular oldindan etarli miqdorda
tayerlab
quyilmog`i darkor.
Murabbiy bolalarga o`yin qoidalarini tushuntiradi. U shunday joyda turishi
kerakki, hamma uni, u hammani ko`ra olsin. Yaxshisi, bolalar bilan doira hosil
qilib tursin (lekin biron bir bolaga orqa o`girib qolmasligi uchun doira o`rtasida
turmasin). Murabbiy qisqa va tushunarli qilib tushuntirsin. Buni u ayrim qismlarini
eki butun o`yinni ko`rsatib bajarmog`i lozim. Barcha eki ayrim bolalar ularni
takrorlasin, toki bolalar o`yin qoidalarini yaxshi o`zlashtiraetganlariga murabbiy
amin bo`lsin.
Boshqaruvchi tarbiyachi eki bolalar belgilansin, eki bolalar yaxshi ko`radigan
sanoq she`r erdamida aniqlasin. Sanoq she`r har doim qofiyali bo`ladi. U quvnoq,
hazilnoma ham bo`lishi mumkin. Odatda, bolalardan biri sanoq she`rni ayta
boshlaydi, har bir so`zni talaffuz etar ekan, u davrada turgan o`yin ishtirokchilariga
birdek ishora qilib boradi. Sanoq she`rning so`nggi so`zi tushgan o`yinchi o`yinni
olib boradi. Mana sanoq she`rdan ayrimlari:
Nay olgani boraman,
Nayni o`zim chalaman.
Yangra nayim, qattiqroq
Biz ketdik, sen qol o`rtoq
Ayvondan to`rva tushdi,
Mushukning kayfi uchdi,
To`rvada tuz, non bug`doy,
Kimni istaysan. . . Voy

Foydalanilgan adabiyotlar
1. Ozbekiston Respublikasining Talim tugrisidagi qonuni. T. 1997
2. Ozbekiston Respublikasi Kadrlar tayerlash milliy dasturi. T. 1997
3. Karimov I.A. Barkamol avlod ozbekiston taraqqietining poydevori. T. 1997
4. Karimov I.A. Ozbekiston buyuk kelajak sari. T. 1998.
5. Izmaylov A.E. narodnaya pedagogika. M.1991
6. Mirzaev Z.F. Ozbek xalq pedagogikasi. T. 1973
7. Jabborov I. Ozbek xalqi einografiyasi. T. 1994
8. Izimbetov T.I. Dasturler у rp sdetler h э m turmws. N. 1995.
9. Mirtursunov Z. Ozbek xalq pedagogikasi. T. 1996 10.Musirmanova O.
Baubekova G. Ozbek xalq pedagogikasi. 2000
11. Xoshimov K. Ochilov S. O`zbek pedagogikasi antologiyasi. T. 1995.
12. Munavvarov A. oila pedagogikasi. T. 1995
13. Sattarov M. Ozbek udumlari. T. 1994.
14. Tajimuratov E. Qaraqalpaq xalwq pedagogikasi. N. 1996
Karakalpak fol`klori. Kep tomlbiq. N. 1977

Yoshlar tarbiyasida xalq qo‘shiqlaridan foydalanish

Sotib olish